Base description which applies to whole site

Evaluatiestelsel

Er zijn verschillende instrumenten om beleid te evalueren. Er bestaan instrumenten om beleid te evalueren vóór invoering (ex ante), gedurende uitvoering (ex durante) en na afloop (ex post) van beleid. Ministeries voeren zelfstandig onderzoeken uit, maar er is ook een aantal Rijksbrede instrumenten, zoals Interdepartementele Beleidsonderzoeken (IBO's). Het geheel aan instrumenten, wetten en regels voor evaluatie vormt samen het Rijksbrede evaluatiestelsel.

Evaluatiestelsel en -instrumenten van de beleidscyclus

Agendering

agenda

Bepaling

bepaling

Voorbereiding

voorbereiding

Uitvoering

uitvoering

Terugkoppeling

terugkoppeling
ovaal

Regelmatig evalueren verplicht

Ministeries zijn verplicht om beleid periodiek te evalueren. Dat is vastgelegd in de Comptabiliteitswet. De uitgewerkte richtlijnen voor beleidsevaluatie staan in de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE). Daarnaast bevat de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb) regelgeving om subsidies te evalueren. Richtlijnen voor de evaluatie van agentschappen en zelfstandige bestuursorganen zijn opgenomen in de Regeling Agentschappen en de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen.

Strategische Evaluatie Agenda

Jaarlijks voeren ministeries honderden evaluatieonderzoeken uit. Met ingang van 2021 werken ministeries met een Strategische Evaluatie Agenda (SEA) om de evaluaties te plannen en prioriteren. De SEA biedt een overzicht van de belangrijke beleidsthema's van een ministerie, een korte toelichting op de inzichtbehoefte per thema en een daarbij passende agendering van evaluatieonderzoek. Op de SEA staan alle ex-ante, ex-durante, ex-post onderzoeken naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid, waaronder ook evaluaties van subsidies, agentschappen en zelfstandige bestuursorganen. De SEA staat vanaf 2022 op de begroting van ministeries.

Beleidsdoorlichtingen

Ministeries voeren periodiek beleidsdoorlichtingen uit. Dat zijn ze nog verplicht op basis van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek. Daarin is vastgelegd dat ministeries elk begrotingsartikel tenminste ééns in de zeven jaar moeten doorlichten. Hoe doelmatig was het beleid en hoe kan het beter? Beleidsdoorlichtingen zijn gebaseerd op onderzoek dat in de voorafgaande is uitgevoerd. Beleidsdoorlichtingen worden de komende jaren vervangen door zogenoemde periodieke rapportages (zie hiernaast).

Periodieke rapportages

De komende tijd worden beleidsdoorlichtingen vervangen door een periodieke rapportage. De periodieke rapportage is niet per se gebonden aan een begrotingsartikel maar kijkt naar een samenhangend beleidsthema. De periodieke rapportage is onderdeel van de Strategische Evaluatie Agenda en is ook een resultaat van de Operatie Inzicht in Kwaliteit.

Heroverwegingen

De Rijksoverheid overweegt periodiek op welke zaken zij kan bezuinigingen. De uitkomsten hiervan staan in heroverwegingen. In 2020 zijn de meest recente heroverwegingen, brede maatschappelijke heroverwegingen genoemd, gepubliceerd.

Interdepartementale beleidsonderzoeken

In interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO's) worden alternatieven ontwikkeld voor bestaand beleid. IBO's gaan over brede beleidsterreinen. Ze vinden plaats in opdracht van het kabinet en worden uitgevoerd door interdepartementale werkgroepen.

Onderbouwing van beleid (CW 3.1)

Alle voorstellen die naar de Tweede Kamer gaan, moeten volgens artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet (CW 3.1), in werking sinds 1 januari 2018, een toelichting bevatten op: nagestreefde doelen, ingezette beleidsinstrumenten, financiële gevolgen, doeltreffendheid, doelmatigheid, en voorgenomen evaluatie. Naast betere verantwoording vooraf dient het óók de evalueerbaarheid van beleidsvoorstellen te bevorderen. Wat wil een departement met het beleid bereiken (en hoe)?

Integraal Afwegingskader

Het integraal afwegingskader (IAK) is de centrale tool met alle eisen en hulpmiddelen voor een goede voorbereiding van beleid en wetgeving. In het IAK staan zeven vragen centraal, onder andere over de aanleiding, het probleem en het doel van het beleids- of wetsvoorstel.

Publieke Waarde Scan

Als onderdeel van de operatie Inzicht in Kwaliteit is een pilot gestart met de Publieke Waarde Scan (PWS). De PWS richt zich op het verbeterpotentieel binnen bestaande beleidsmatige en budgettaire kaders. Daarbij richt de PWS zich op een specifiek beleidsthema, zoals Circulaire Economie of de Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). De PWS richt zich op de vraag of de overheid er alles aan doet om de kans op doeltreffend en doelmatig beleid zo groot mogelijk te maken. 

Maatschappelijke Kosten-Batenanalyses

Onderdeel van het IAK is de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA). Een MKBA brengt de brede welvaartseffecten van een beleidsvoorstel in kaart. De kosten en baten zijn zoveel mogelijk in euro's uitgedrukt. Dus ook zaken die geen direct prijskaartje hebben, zoals geluidsoverlast, een mooi uitzicht of je veilig voelen. Een MBKA is een Rijksbreed instrument dat meestal voorafgaand aan de besluitvorming over beleid of projecten wordt toegepast, als onderdeel van de beleidsvoorbereiding.

Licence