1. Interview met de minister

Dit artikel hoort bij: Rijksfinanciën Online 02

'We moeten wel reëel blijven'

Omslagfoto

Precies 200 jaar geleden stelde koning Willem I de begroting alleen en in het grootste geheim op. Controle was er wel, maar vooral voor de vorm. Daar kwam later verandering in. De minister van Financiën nam uiteindelijk de begroting over. Sindsdien doet iedere minister het op zijn eigen manier, ook minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Hij legt uit wat de kunst van het begroten in 2014 is.

Zijkant foto minister Dijsselbloem

U verwees vorig jaar in uw speech op Prinsjesdag naar Piet Lieftinck, de oud-minister van Financiën die tijdens de wederopbouw begroten als kunst omschreef. Vindt u begroten net als Lieftinck een kunst? Of is het een kunde?

'Lieftinck had voor een deel gelijk. Begroten is geen truc. Het is geen geautomatiseerd proces, waarbij je aan de ene kant cijfers inklopt, vervolgens aan een hendel trekt en tevreden toekijkt hoe er aan de andere kant een begroting uitrolt waar iedereen tevreden mee is. Het is méér dan alleen zorgen dat de cijfers kloppen, want achter ieder cijfer schuilt een afweging en dus ook een strijd. Je zult mensen moeten teleurstellen. Het is onmogelijk iedereen te ontzien als je een begroting opstelt. Dat is het geval als het economisch meezit, maar helemaal bij tegenwind.

'Een begroting opstellen vergt harde keuzes'

Natuurlijk had ik ook het liefste dat we alle plannen direct konden uitvoeren zonder ook maar één euro te hoeven bezuinigen. Maar ik heb helaas met de realiteit te maken. Je komt er als minister van Financiën snel achter dat een begroting opstellen harde keuzes vergt. Een begroting is bedoeld om verstandig met de financiën van het land om te gaan. Dat wist Lieftinck ook.

Aan de andere kant is begroten nu heel anders dan in de tijd van Lieftinck. Er zijn meer voorwaarden. De bewegingsruimte is kleiner. We hebben meer afspraken gemaakt. In Nederland, maar ook in Europa. Dat is een goede zaak, want daar worden begrotingen  - en dus ook de economie – gezonder van. We hebben de risico’s beter ingedamd.'

Hoe groot is uw rol dan eigenlijk nog ? Op welk deel van de totale begroting heeft u invloed?

'Op een substantieel deel, maar er staat inderdaad al veel vast. Een aantal grote keuzes zijn gemaakt bij de start van het kabinet. We hebben Nederlandse afspraken, zoals het trendmatig begroten, maar ook Europese regels, zoals de 3-procentnorm. Een begroting wordt dus nooit op een leeg canvas geschilderd. Het is eerder een kleurplaat. De grote lijnen staan er al, maar het kabinet vult het jaar na jaar verder in. De ruimte voor nieuwe wensen was beperkt, maar er was een dwingende noodzaak te investeren in internationale veiligheid en een unanieme wens om de lasten op arbeid te verlichten.'

Minister Dijsselbloem van Financien

'Je moet de begroting van een afstand bekijken, dan zie je pas wat de cijfers betekenen'

Dit is uw tweede begroting. Was het dit jaar makkelijker door de ervaring die u vorig heeft opgedaan?

'Je leert altijd, maar een begroting wordt volgens mij nooit een automatisme. Het is dit jaar heel anders dan vorig jaar. Toen waren de politieke verhoudingen verslechterd. Sinds het Herfstakkoord is dat aanzienlijk verbeterd. Daardoor is er rust gekomen, ook in het begrotingsproces. Mede daardoor staan we er nu iets beter voor. Dat zeg ik met opzet heel voorzichtig, want daarin schuilt een groot gevaar. Noem één keer het woord 'meevallers' en iedereen wil direct links en rechts uitdelen. Dat zou heel onverstandig zijn, want 2015 wordt nog een zwaar jaar. We moeten wel reëel blijven.

Een begroting moet je net als ieder ander complex probleem van een afstand bekijken. Dan zie je pas wat de cijfers betekenen. Het heeft mij bijvoorbeeld verbaasd dat veel mensen die afstand niet nemen. Vorig jaar was er bijvoorbeeld kritiek dat we de economie kapot zouden bezuinigen. Dan zit je met je neus te dicht op het papier. Als je een stap naar achteren doet, zie je dat we inderdaad bezuinigden, maar de uitgaven stegen nog steeds. Het beeld klopte dus niet.

'De begroting staat nu veel meer in het teken van werk'

Daarnaast zijn we natuurlijk wel een jaar verder. Vorig jaar draaide het om de begrotingsnorm en een aantal gerichte ondersteuningsmaatregelen, zoals het ruimere schenkingsrecht. De begroting staat nu veel meer in het teken van werk. Dat is een heel ander verhaal. Werkgelegenheid op gang brengen gaat indirect, via de band. Door belemmeringen weg te nemen. Door de belasting op arbeid te verlagen. Door gerichte ondersteuning van mensen die werk zoeken. Dit jaar is dus behoorlijk anders. En zo zal het volgend jaar ook weer helemaal anders zijn. Maar ik er heb er nu al zin in.'

Balk

Lees ook deze artikelen:

200 jaar begrotingskunst

De kunst van het begroten in verschillende sectoren

De kunst van het begroten zie je terug in verschillende sectoren. Van voetbalclub tot culturele ondernemers. Hoe gaan al die verschillende sectoren om met begroten? En wat verstaan ze onder begrotingskunst?

Lees verder

Internationale vergelijkingen

Internationale vergelijking

De 18 landen die samen de eurozone vormen werken nauw samen. Maar elk land is anders, dus onderlinge verschillen zijn er ook. Hieronder vindt u per land een overzicht van de overheidsuitgaven, -inkomsten en de staatsschuld in procenten en per inwoner.

Lees verder