Maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA)

Maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA) zijn een belangrijk instrument in de beleidsvoorbereidende fase. Een MKBA helpt bij het afwegen en onderbouwen van beleidskeuzes en kan ook ex-post ingezet worden om terug te blikken op uitgevoerd beleid. In een MKBA wordt voor een beleidsvoorstel in beeld gebracht wat de positieve en negatieve effecten zijn voor de hele (Nederlandse) maatschappij. Zowel de directe als indirecte effecten van verschillende varianten worden op systematische wijze inzichtelijk gemaakt en in geldeenheden uitgedrukt, zodat beleidsmakers en bestuurders een afgewogen beslissing kunnen nemen over de vraag welk project of variant de voorkeur geniet.

Het uitvoeren van een MKBA is geen sinecure. Daarom is door het CPB en het PBL een Algemene Leidraad voor MKBA’s opgesteld. Deze leidraad zet alle stappen op een rij die doorlopen moeten worden om een MKBA uit te voeren. Ook biedt de leidraad handvatten om het ‘MKBA-gedachtegoed’ toe te passen op verschillende beleidsterreinen. Daarnaast zijn er verschillende MKBA werkwijzers ontwikkeld, waarin wordt ingegaan op de specifieke vragen die zich voordoen bij de opstelling van een MKBA op een bepaald beleidsterrein, bijvoorbeeld het Sociaal domein, Milieu of Infrastructuur.

Binnen het Rijk houdt het MKBA-kernteam zich bezig met de toepassingen van de MKBA-richtlijnen. Het kernteam bestaat uit vertegenwoordigers van de departementen en het KiM, CPB en PBL.

Voor vragen of aanvullende informatie kun je contact opnemen met Pauline Wortelboer-van Donselaar, secretaris van het MKBA kernteam: pauline.wortelboer@minienw.nl

Algemene MKBA-leidraad

Het opstellen van een MKBA bestaat uit een aantal stappen. In de Algemene leidraad voor Maatschappelijke Kosten-Baten Analyses (CPB en PBL, 2013) wordt aangegeven welke eisen aan de verschillende onderdelen van een MKBA worden gesteld. De leidraad biedt voorschriften en richtlijnen waaraan iedere MKBA minimaal moet voldoen, en geeft de ruimte om het instrument MKBA vervolgens in sectorspecifieke werkwijzers uit te werken.

Algemene Leidraad voor maatschappelijke kosten batenanalyse

Het gebruiken van de algemene MKBA-leidraad is verplicht voor alle MKBA’s waar de rijksoverheid (mede) opdrachtgever van is. Een toelichting hierop vindt u via onderstaande link.

Toelichting kabinet op MKBA-leidraad

De algemene MKBA leidraad is ook in bredere zin bruikbaar, allereerst als handreiking voor medeoverheden die een MKBA willen laten uitvoeren. Bovendien is de leidraad, ook wanneer er geen MKBA wordt uitgevoerd, nuttig als denkkader. Wanneer er nauwelijks informatie bekend is over de aard en omvang van effecten van beleid, helpt het «gedachtengoed van de MKBA» om beslisinformatie te structureren.

Departementale MKBA werkwijzers

De algemene MKBA-leidraad is gericht op die onderwerpen in de MKBA-methodologie die voor alle beleidsterreinen van de Rijksoverheid gelden. De leidraad fungeert daarmee als kader waaraan iedere MKBA minimaal dient te voldoen en is dus niet sectorspecifiek. Van deze basis zijn sectorspecifieke werkwijzers afgeleid die de algemene MKBA-leidraad naar toepassingen op specifieke toepassingsdomeinen vertalen. Deze werkwijzers sluiten aan op de algemene MKBA-leidraad.

De volgende werkwijzers zijn beschikbaar:

De volgende werkwijzers zijn in voorbereiding:

  • Ministerie van EZK. Werkwijzer MKBA’s voor energie

De werkwijzers zijn onderling op inhoudelijke consistentie gecontroleerd. Onder andere de borging van kwaliteit door CPB en PBL bij elke werkwijzer heeft hier aan bijgedragen.

Beleidsmaatregelen kunnen effecten hebben op meerdere terreinen, waarvoor verschillende werkwijzers bestaan. Uitvoerders van MKBA’s wordt geadviseerd bij aanvang van een MKBA te bekijken welke effecten relevant zijn voor de scope van de desbetreffende MKBA’s, en bij hun aanpak toe te lichten welke werkwijzer centraal wordt gesteld, en welke werkwijzers gehanteerd worden voor deeleffecten. Tot slot bieden de werkwijzers ook ondersteuning bij het vinden en gebruiken van de meest voorkomende waarderingskengetallen.

Overige relevante documenten (een uitsnede)

Er is veel onderzoek naar de MKBA gedaan, en er zijn vele documenten verschenen die relevant zijn voor de toepassing van de MKBA, al dan niet in opdracht van de Rijksoverheid. Het voert te ver om al deze documenten hier te benoemen. De volgende documenten hebben een brede zeggingskracht voor alle toepassingsdomeinen. Voor het overige verwijzen we naar de bronnen in de diverse werkwijzers.

  • Ook is een richtlijn beschikbaar hoe om te gaan met de voor belastingheffing (ook wel de marginal cost of public funds (MCPF) genoemd). De waarden van de discontovoeten en de MCPF zijn vastgesteld door het Kabinet.