Base description which applies to whole site
+Toon begrotingsfasen

2.4 Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen

Strategische Evaluatie Agenda (SEA)

Opzet Strategische Evaluatie Agenda van VWS

De minister van Financiën heeft in april van dit jaar aan de Kamer gemeld dat elk departement in de begroting 2021 invulling zal geven aan een Strategische Evaluatie Agenda (SEA).4 Het doel is om met de SEA te komen tot betere en meer bruikbare inzichten in de maatschappelijke toegevoegde waarde op belangrijke beleidsthema’s, het meer benutten van dit inzicht en daarmee uiteindelijk hogere maatschappelijke toegevoegde waarde van beleid.

In 2018 heeft VWS een vernieuwende opzet van de evaluatieagenda geïntroduceerd als onderdeel van de pilot Lerend evalueren. Deze programmering ondersteunt de ontwikkeling van VWS als lerende organisatie. Enkele belangrijke resultaten vanuit de pilot zijn5:

  • De aandacht voor evalueren komt steeds eerder in het beleidsproces van VWS te liggen. Dit blijkt onder andere uit verschillende ex ante en ex durante onderzoeken die de afgelopen periode zijn uitgevoerd. Dit verstevigt het evalueren als onderdeel van de beleidscyclus.

  • Een samenhangend beleidsonderwerp - ongeacht financieringsbron en begrotingsartikel - zorgt voor meer integraal evaluatieonderzoek. Dat vergroot de bruikbaarheid van de resultaten van de evaluatie.

  • De zorg is van en voor ons allemaal en daarom is het belangrijk om in de evaluaties de leerlessen op een begrijpelijke wijze te communiceren door ‘te tellen en te vertellen’. Door het betrekken van de praktijk bij de evaluaties worden ervaringen van mensen (‘leefwereld’) gekoppeld aan de regelgeving van het zorgstelsel (‘systeemwereld’).

De SEA biedt de mogelijkheid om een volgende stap te zetten met de evaluatieprogrammering in vervolg op de goede ervaringen met de pilot Lerend evalueren, te weten: kort-cyclisch leren, reflecteren en verantwoording afleggen met en in de praktijk, en experimenteren met verschillende de onderzoeksmethoden. In de SEA 2021-2023 wordt de doorontwikkeling van de evaluatiefunctie van VWS zichtbaar. Belangrijke nieuwe elementen hierbij zijn:

  • Versteviging evaluatieagenda en -functie door het samenbrengen van belangrijke evaluaties in de SEA en voor de ondersteuning hiervan wordt het Expertise Centrum Evaluaties (ECE) opgericht.

  • Meer aandacht in de evaluaties van de wetten van het zorgstelsel voor de doeltreffendheid en de effecten in de praktijk.

  • Verbreding van de evaluatieagenda met beleidsevaluaties op het gebied van informatievoorziening, innovatie en zorgvernieuwing.

  • Verbreding van de evaluatieagenda door toevoeging van onder meer interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) en trajecten zoals Zorgkeuzes in Kaart (ZiK) en Brede Maatschappelijke Heroverwegingen (BMH).

  • Versterking van de verbinding tussen kennis, beleid en uitvoering door toevoegen van lerende evaluaties van de verschillende concernorganisaties van VWS.

  • Opname van de belangrijke monitors van de werking van het zorgstelsel om zo gebruik hiervan bij beleidsontwikkeling in de praktijk (ex durante) te bevorderen.

Ad 1. Verstevigen evaluatieagenda en -functie

De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) bevat evaluaties op het gebied van beleid en wetgeving van het zorgstelsel: van volksgezondheid, jeugd en maatschappelijke ondersteuning, curatieve zorg, langdurige zorg, zowel sectoraal als domeinoverstijgend. Nieuw in de SEA is dat evaluaties en monitors van de (stelsel)wetten, beleidsonderwerpen en VWS-concernorganisatie zijn opgenomen en geordend per beleidsthema worden samengebracht. Tevens is in de programmering aangegeven wanneer de meest recente (synthese-)evaluatie per beleidsthema is gepubliceerd. Dit ondersteunt de ontwikkeling van VWS als lerende organisatie, omdat de onderlinge kennisuitwisseling wordt vergemakkelijkt. Verder wordt de Review Board gecontinueerd en wordt aanvullend het Expertise Centrum Evaluaties (ECE) binnen VWS opgericht. Het ECE zal bestaan uit een team van beleids- en kennismedewerkers van VWS die in wisselende samenstelling meedenken over onder meer de taakopdrachten en onderzoeksmethodes. Gestreefd wordt naar een situatie waarbij leren en evalueren een vanzelfsprekendheid is in de beleidscyclus.

Ad 2. Evaluaties wetten gezondheidzorgstelsel

Het zorgstelsel in Nederland wordt geregeld met vier zorgstelselwetten: de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet. Daarnaast spelen ook de Wet publieke gezondheid (Wpg), de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) en enkele andere kwaliteits- en zorgwetten een belangrijke rol in de werking van het stelsel. De evaluaties van deze wetten maken voortaan onderdeel uit van de SEA.6 In de uitvoering van deze wetsevaluaties zal waar mogelijk, naast aandacht voor juridische aspecten en sociaal-maatschappelijke effecten, ook de mate van doeltreffendheid en doelmatigheid op een lerende wijze worden onderzocht. Voor 2021 staat de evaluatie van de Wet publieke gezondheid ingepland. Deze wet is een belangrijk instrument bij de aanpak van de coronacrisis. Deze evaluatie vervangt de eerder aangekondigde evaluatie Samenhang Wpg, Wmo 2015 en Jeugdwet.

Ad 3. Nieuwe beleidsevaluaties VWS

De SEA wordt jaarlijks in de begroting van VWS opgenomen met een planning voor het komende jaar en een indicatieve vooruitblik van de evaluatieonderzoeken in de daaropvolgende jaren. Er is sprake van flexibiliteit. Er kunnen evaluaties worden toegevoegd of aangepast naar aanleiding van de actualiteit of politieke wensen. Deze dynamische opzet heeft er onder andere toe geleid dat een aantal evaluaties aan deze SEA zijn toegevoegd. Op het gebied van Maatschappelijke ondersteuning zijn dit de evaluatie van het VN-verdrag Handicap (2021) en evaluatie AMvB reële prijs Wmo 2015 (2020). Voor de langdurige zorg zijn de evaluaties van de beleidsprogramma’s Thuis in het verpleeghuis en Waardigheid en trots op locatie opgenomen, evenals de evaluatie Kennisinfrastructuur langdurige zorg en de evaluatie van de Wet verplichte ggz en de Wet zorg en dwang. Ook zijn enkele VWS-brede thema’s toegevoegd. Zo wordt de evaluatie van het programma Innovatie en Zorgvernieuwing in 2021 uitgevoerd en de resultaten aan uw Kamer aangeboden. De evaluatie van het informatiebeleid staat voor 2023 gepland.

De afgelopen maanden is VWS samen met alle betrokkenen intensief aan de slag met de aanpak van de coronacrisis. Voor een versnelde kennisontwikkeling voor de vervolgaanpak zijn en worden de komende periode verschillende evaluaties uitgevoerd. Naast de evaluatie van de Wpg zijn dit de evaluatie Lessons Learned COVID-19 (uitvoering van de motie van het lid Kuzu7), de narratieve reconstructie Aanpak coronavirus VWS door het NSOB en de aanpak Coronacrisis door de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Ad 4. (Inter)departementale beleidsonderzoeken

Ook interdepartementaal is de onderzoeks- en evaluatiefunctie volop in ontwikkeling. In interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) en in trajecten als de brede maatschappelijke heroverwegingen en Zorgkeuzes in Kaart worden beleidsvraagstukken geanalyseerd en beleidsopties in beeld gebracht. Dit geldt ook voor externe onderzoeken op het terrein van de zorg door adviesraden en planbureaus, zoals Houdbare zorg (WRR), Betaalbaarheid zorg (SER), de programma’s Zorg en ondersteuning, Gezondheid en Welzijn (SCP) en de Commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen. Het toevoegen van dergelijke onderzoeken aan de SEA levert een goede programmering van de SEA op.

Ad 5. Evaluaties organisaties VWS-concern

Voor de werking van het zorgstelsel vervult een aantal organisaties een belangrijke rol. Belangrijke kennis-, stelsel-, en uitvoeringorganisaties zijn: RIVM, NVWA, ZonMw, NZa, Zorginstituut, CIBG, aCBG, CAK en CIZ. Deze organisaties worden veelal geëvalueerd op basis van de Kaderwet. VWS hecht er als opdrachtgever veel belang aan om in de uitvoering van de evaluaties actief de praktijk te betrekken. De bruikbaarheid van het resultaat van het evaluatieonderzoek is gebaat bij kwantitatieve gegevens (‘tellen’), maar ook bij het tot leven brengen van cijfers met (nadrukkelijk) exemplarische kwalitatieve duidingen (‘vertellen’). Tellen en vertellen bieden beide mogelijkheden om het burgerperspectief inzichtelijk te maken. De opgedane praktijkervaringen zoals uit de Kaderwetevaluatie CIZ ‘Lerend evalueren: verantwoorden én leren’ (gestart in 2020) zullen worden meegenomen in aankomende doorlichtingen. Voor 2021 staat de lerende evaluatie van het RIVM geprogrammeerd.

Ad 6. Monitors gezondheidszorgstelsel

De belangrijke kerncijfers voor het VWS-beleid zijn gebundeld in enkele overzichtelijke (digitale) producten. De belangrijkste zijn De Staat van Volksgezondheid en Zorg, Volksgezondheid en Zorg, Monitor Sociaal Domein, Monitors NZa en Zorginstituut en Monitor Langdurige Zorg.

Bij de opzet en uitvoering van ex ante en ex durante evaluaties spelen deze monitors een steeds prominentere rol om de effecten van het beleid goed te kunnen volgen en op basis daarvan waar nodig tussentijds bij te sturen. Aan de andere kant kunnen nieuw ontwikkelde indicatoren uit evaluaties weer worden opgenomen in de betreffende monitor zodat deze verder wordt verbeterd. Om deze wisselwerking te ondersteunen zijn ter informatie de belangrijkste monitors in de SEA opgenomen.

Dit alles bij elkaar maakt dat de Strategische Evaluatie Agenda 2021-2023 van VWS er als volgt uitziet:

Tabel 5 Strategische Evaluatie Agenda (SEA)

Beleidsthema voor evaluatie

Meest recent evaluatieonderzoek (synthese)

looptijd

2021

2022

2023

Volksgezondheid

Monitor Staat van Volksgezondheid

De Staat van Volksgezondheid en Zorg

continu

ED

ED

ED

Wet publieke gezondheid

Evaluatie Wet publieke gezondheid

2020-2021

EP1

  

RIVM

Doorlichting / lerende evaluatie RIVM

2014, 2021

EP

  

Gezondheidsbeleid

Nationaal Preventieakkoord

2019-2022

ED

EP

 

Ziektepreventie

Adviseren over vaccinaties (GR), Rijksvaccinatieprogramma

2020, 2022

 

EP

 

Gezondheidsbevordering

Alles is gezondheid …

2018-2022

EP

  

Sport en bewegen

Buurtsportcoach

2020-2022

ED

EP

 

Sport en bewegen

Topsport

2020-2021

EP

  

NVWA

Kostentoerekening en doelmatigheid van de NVWA

2020

   

Ethiek

Onderzoek: snijvlak van ethiek en gezondheid (GR)

2020

   
      

Jeugd en Maatschappelijke ondersteuning

Monitor Jeugd

Jeugdmonitor

continu

ED

ED

ED

Jeugdwet

Evaluatie Programma Zorg voor de Jeugd

2022

 

EP

 

Jeugdwet

Eerste evaluatie Jeugdwet

2017-2018

   

Jeugdstelsel

Evaluatie Transitie Autoriteit Jeugd

20192

   

Jeugdstelsel

Onderzoek naar structureel benodigd budget jeugdzorg

2020

   

Nederlandse jeugd

Programma SCP: Opgroeien en leren

2020

   

Jeugdpreventie

Evaluaties jeugdpreventie

2019

   

Jeugd-GGZ

De Jeugd-GGZ na de Jeugdwet

2018-2019

   
      

Monitor sociaal domein

CAK: Wmo-monitor

continu

ED

ED

ED

Monitor sociaal domein

CBS: gemeentelijke monitor Sociaal Domein

continu

ED

ED

ED

Monitor sociaal domein

Waar staat je gemeente?

2017-2018

ED

ED

ED

Maatschappelijke diensttijd

MDT: Inzicht in de werkzame elementen

2018-2022

ED

EP

 

Maatschappelijke ondersteuning

Rapportage VN-Verdrag Handicap

2018-2022

ED

EP

 

Maatschappelijke ondersteuning

Eén tegen eenzaamheid

2019-20213

ED

EP

 

Maatschappelijke ondersteuning

(Onafhankelijke) cliëntondersteuning

2019-2021

EP

  

Sociaal domein

SCP: overall rapportage Sociaal Domein

2018,2021

ED

  

Wet maatschappelijke ondersteuning

Zicht op de Wmo 2015 & Wmo 2015 in de praktijk

2017,2018

   

Wet maatschappelijke ondersteuning

Evaluatie besluit reële prijs

2020

   

Maatschappelijke ondersteuning

Programma SCP: Zorg & ondersteuning, Gezondh. Welzijn,

2020

   
      

Curatieve zorg

Monitors curatieve zorg

Monitors en Markscans NZa

jaarlijks

ED

ED

ED

Governance

Juiste zorg op de juiste plek (JZOJP)

2020-20224

ED

EP

 

Governance

Bestuurlijke afspraken zorg (HLA’s)

2020-2021

EP

  

Geneesmiddelen

Evaluatie Geneesmiddelenvisie 2016-2018

2019-2021

 

EP

 

aCBG

Doorlichting College ter Beoordeling van Geneesmiddelen

2020-2021

EP

  

CAK

Evaluatie CAK 2013-2018

2020

   

Zorgverzekeringswet

Evaluatie Zorgverzekeringswet (KPMG Plexus)

2014

   

Zorgverzekeringswet

Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZiNL)

2019

   

Zorgverzekeringswet

Wanbetalers Zvw-premie

20195

   

Persoonsgebonden budget

Evaluatie Zvw-pgb 2017

2018

   

Eerstelijnszorg

Onderzoek kwaliteit eerstelijnsverblijf

2018

   

Eerstelijnszorg

In één keer goed!

2018

   

Wijkverpleging

Evaluatie van de wijkverpleging

2017

   

GGZ

Bekostiging van de curatieve geestelijke gezondheid (ARK)

2017

   
      

Langdurige zorg

Monitor langdurige zorg

Monitor langdurige zorg

continu

ED

ED

ED

Ouderenzorg

Langer thuiswonende ouderen

2018-2022

 

EP

 

Ouderenzorg

Thuis in het verpleeghuis / Waardigheid en trots op locatie

2020-2022

 

ED/EP

 

Ouderenzorg

Commissie Toekomst Zorg Thuiswonende Ouderen

2019-2020

   

Informatievoorziening zorg

Kennisinfrastructuur langdurige zorg

2021-2022

 

ED

 

Wet verplichte GGZ en Wet zorg en dwang

Wet verplichte GGZ en Wet zorg en dwang

2020-2021

EP

  

Wet langdurige zorg

Evaluatie hervorming langdurige zorg

2018-2019

   

Wet langdurige zorg

Experimenten persoonsvolgende zorg

2018-2019

   

CIZ

Kaderwetevaluatie CIZ

2020

   

Zorg en ondersteuning

Programma SCP: Zorg en ondersteuning

2020

   

Gehandicaptenzorg

Groei in de langdurige verstandelijk gehandicaptenzorg

2016-2017

   
      

VWS-breed

Monitor Nederlandse gezondheidszorg

VWS-monitor – kerncijfers gezondheidszorg

halfjaarlijks

ED

ED

ED

E-health

Monitor RIVM

2020-2023

ED

ED

ED

Governance

Goed bestuur

2020-2021

EP

  

Kwaliteit

Uitkomstgerichte zorg

2019-2022

ED

EP

 

Innovatie en Zorgvernieuwing

Evaluatie programma Innovatie en Zorgvernieuwing

2021

EP

  

Informatiebeleid

Evaluatie informatiebeleid

2022-2023

  

EP

VWS als lerende organisatie

Kennisfunctie VWS

2020-2021

EP

  

VWS als lerende organisatie

pilot Lerend evalueren

2019-2022

ED

EP

 

Arbeidsmarkt en opleiden

Actieprogramma werken in de zorg

2020-2021

ED

  

Arbeidsmarkt en opleiden

Evaluatie Stagefond Zorg

2020

   

Kwaliteit, klachten en geschillen zorg

Evaluatie Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)

2019-2021

EP

  

Wet marktordening gezondheidszorg

Commissie Borstlap – evaluatie Wmg

2014-2015

   

Subsidies

Evaluatie subsidies

2019

   

NZa

Evaluatie Nederlandse Zorgautoriteit 2014-2017

2017-2018

  

EP

CIBG

Doorlichting CIBG

2012, 2020

   

Zorginstituut Nederland

Kaderwetevaluatie Zorginstituut

2019-2020

   

ZonMw

Kwaliteit, transparantie en kennisontwikkeling

2017-2019

   

Brede Maatschappelijke heroverweging

o.a. Naar een toekomstig bestendigzorgstelsel

2019-2020

   

Zorgkeuzes in Kaart

Zorgkeuzes in Kaart 2020

2019-2020

   

Visiedocument

Contourennota VWS

2019-2020

   

Houdbare zorg

Maatschappelijk, Financieel-economisch advies

2018-2020

   

Betaalbaarheid zorg

Verkenningsaanvraag ‘Betaalbaarheid zorg’

2018-2020

   

n.a.v. coronacrisis

‘Sturen in de mist’ (narratieve reconstructie - NSOB)

2020

   

n.a.v. coronacrisis

Lessons learned COVID-19

2020

   
      

Interdepartementaal en -nationaal

Monitor internationale zorgstelsels

Nederlandse zorgstelsel in internationaal perspectief

periodiek

ED

ED

ED

n.a.v. coronacrisis

Aanpak Coronacrisis (Onderzoeksraad voor Veiligheid)

2020

   

Welzijn

Programma SCP: Maats.Participatie & Duurzame samenleving

2020

   

Interdepartementaal beleidsonderzoek

Vernieuwing in de zorg, zorg voor implementatie

2016-2017

   

Interdepartementaal beleidsonderzoek

Mensen met een licht verstandelijke beperking

2018-2019

   
1

EA = Ex ante, ED = Ex durante, EP = Ex post

2

TK 2020D00908, Evaluatie Transitie Autoriteit Jeugd.

3

TK 2020D00963, Rapportage eerste fase ex durante evaluatie programma Eén tegen Eenzaamheid.

4

TK 2020Z12367, Bijlage - Lerende Evaluatie Juiste Zorg Op de Juiste Plek, Plan van aanpak op hoofdlijnen.

5

Kamerstukken II 2019/20, 33077, nr. 23, Rapport evaluatie wanbetalersregeling.

Voortgang evaluatieonderzoeken 2020-2021

Ex durante evaluatie Maatschappelijke Diensttijd (MDT)

Met onderzoeksfase 5 bereikt MDT een kantelpunt in het ex durante onderzoek. Terwijl eerst de focus lag op wat werkt in de praktijk verschuift deze nu naar wat de (potentiële) waarde is van MDT. Daarmee wordt uitgestegen boven de waan van de dag en wordt de waarde van MDT als geheel centraal gesteld (uitgesplitst naar de drie doelstellingen). Daarin wordt ook het perspectief op MDT verbreed: onderzocht wordt niet alleen hoe jongeren en MDT-organisaties tegen MDT aankijken, maar ook wordt het perspectief van bijvoorbeeld scholen, bedrijven, gastorganisaties, fondsen, het Rijk en gemeenten meegenomen. Onderzocht wordt waar MDT als geheel nu staat, hoe het ontwerp vorm krijgt in de praktijk, waar MDT naartoe kan en zou moeten groeien en doen we aanbevelingen over wat er moet gebeuren om daar te komen. Doel van het onderzoek is drieledig: inzicht in de voortgang van MDT, inzicht in de mate waarin de drie doelstellingen worden bereikt, met daarbij een focus op de ervaring van jongeren en inzicht in de (potentiële) waarde van MDT.

Ex post evaluatie Goed bestuur

Omdat VWS het van groot belang vindt dat de evaluatie een directe verbinding heeft met het werkveld, is ervoor gekozen om sub-evaluaties uit te laten voeren door de branche- en beroepsverenigingen die de verschillende maatregelen van de agenda Goed bestuur binnen de sector uitrollen. Er zijn drie onderzoeken in het kader van de sub-evaluaties gestart, namelijk: bijdrage Governancecode Zorg aan professionalisering van bestuur en toezicht in de zorg, bijdrage accreditatie zorgbestuurders aan professionalisering van bestuur en toezicht in de zorg, en wat heeft het programma Goed Toezicht opgeleverd ten behoeve van de professionalisering van raden van toezicht. Deze evaluaties zijn input voor de evaluatie Goed bestuur. Zodra de sub-evaluaties zijn afgerond wordt de taakopdracht voor de evaluatie Goed bestuur opgesteld en naar de Tweede Kamer verzonden.

Ex durante pilot

In deze evaluatie wordt onderzocht in hoeverre met de pilot Lerend evalueren het inzicht in doeltreffendheid en doelmatigheid is verbeterd en de resultaten van de evaluaties daadwerkelijk worden gebruikt om het beleid te verbeteren. Deze evaluatie levert ook inzicht in de werking van de pilot en waar deze eventueel kan worden verbeterd. De taakopdracht van deze evaluatie wordt aan de Tweede Kamer verzonden.

Vervolg

VWS zal de komende periode voor de belangrijke beleidsthema’s de stand van het huidige inzicht en de behoefte aan inzicht verder uitbouwen, mede op basis van de verwachte belangrijke besluitvormingsmomenten. Deze analyse zal als input worden gebruikt voor de SEA voor de begroting van 2022.

4

TK 31865 nr. 168, Derde voortgangsrapportage operatie Inzicht in Kwaliteit.

5

Kamerstukken II 2018/19, 31865 nr. 153, Voortgang Pilot beleidsevaluaties VWS 2018-2019.

6

De evaluatieverplichtingen van de overige wet- en regelgeving onder verantwoordelijkheid van VWS zijn specifiek en zijn veelal per wet geformuleerd. Om de SEA overzichtelijk te houden zijn deze niet in het evaluatieoverzicht opgenomen.

7

Kamerstukken II 2019/20, 35470 nr. 20, Gewijzigde motie van het lid Kuzu over aandacht voor doelmatigheid en rechtmatigheid bij de coronamaatregelen.

Licence