XXII Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1 tot en met 3

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke OrdeningE.Boekholt-O'Sullivan

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1 Leeswijzer

Voor u ligt de suppletoire begroting september van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. De suppletoire begroting september geeft een beeld van de uitvoering van de begroting voor het jaar 2026. De stand wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2026.

Uitgangspunt bij de tabel budgettaire gevolgen van beleid is dat per artikel de beleidsmatige en technische mutaties toegelicht worden, die groter dan of gelijk zijn aan de ondergrens zoals deze in de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) zijn opgenomen, de zogenaamde staffel. In het kader van transparantie of anderszins kan het voorkomen dat mutaties beneden deze ondergrenzen ook worden toegelicht.

2 Beleid

2.1 Overzicht belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties

In onderstaande tabellen zijn de belangrijkste beleidsmatige uitgaven- en ontvangstenmutaties voor de suppletoire begroting september 2026 opgenomen ten opzichte van de eerste suppletoire begroting 2026.

Toelichting uitgavenmutaties

1) Desaldering ontvangsten Nationale Hypotheek Garantie (NHG)

Dit betreft de desaldering van de NHG-middelen die het Rijk ontvangt van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) over 2025. Het WEW draagt ieder jaar een deel van zijn garantie-inkomsten af aan het Rijk om te kunnen storten in de risicovoorziening ten behoeve van de achterborgfunctie van het Rijk. Het gaat om € 78,9 mln. in 2026 (over 2025).

2) Overboekingen gemeentefonds en provinciefonds Wet Regie

De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 in werking getreden en zorgt ervoor dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. Het Rijk, provincies en gemeenten kunnen zo de regie hernemen op de volkshuisvesting en de woningbouwopgave in het bijzonder. Voor de uitvoering van de Wet regie door gemeenten en provincies zijn eerder structureel middelen vrijgemaakt op de begroting van VRO om dit te kunnen bekostigen. Deze mutatie betreffen de overboekingen van een deel van deze middelen naar het gemeentefonds voor uitbetaling aan gemeenten en naar het provinciefonds voor uitbetaling aan provincies. Het gaat om structureel € 56,2 mln. voor gemeenten en structureel € 17,8 mln. voor provincies.

3) Btw-compensatie Gebiedsbudget en Woningbouwimpuls

Dit betreft overboekingen naar het btw-compensatiefonds in het kader van het Gebiedsbudget (€ 25,1 mln.) en de Woningbouwimpuls (€ 5,1 mln.).

4) Desaldering Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA)

Dit betreft de desaldering van de RHA-ontvangsten uit terugvorderingen op voorgaande tranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd. Het gaat om € 19,9 mln.

5) Desaldering Woningbouwimpuls

Dit betreft een desaldering van ontvangsten (€ 9,1 mln.) uit terugvorderingen op eerdere Woningbouwimpulstranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd en toegevoegd aan het budget van de Woningbouwimpuls in 2026.

6) Kasschuif bijdrage Rijksvastgoedbedrijf (RVB) verduurzaming rijksgebouwen

Het RVB is uitvoerder voor de rijksgebouwen en heeft een nieuwe verdeling van de Klimaat- en energiefondsmiddelen gemaakt op basis van de voortgang van de aanbesteding van de reeds lopende eerste en de tweede tranches, alsmede de beschikking van een derde tranche per 2027. Met deze kasschuif worden de middelen in het juiste ritme gezet. Uit 2026 schuift € 69,8 mln. naar de jaren 2027-2031 (resp. € 5,0 mln., € 13,4 mln., € 13,4 mln., € 8,8 mln. en € 29,1 mln.).

7) Desaldering Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA)

Binnen de tranches 1-4 van DUMAVA hebben terugvorderingen van reeds verstrekte voorschotten plaatsgevonden, met name vanwege ingetrokken aanvragen. Deze middelen worden weer ingezet voor de regeling. Dit betreft € 19,5 mln. in 2026.

8) Kasschuif Subsidieregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH)

Binnen de SAH vindt een kasschuif plaats om middelen in latere jaren beschikbaar te houden, omdat een aantal aanvragers uitstel hebben gevraagd voor de afronding van hun project. Uit 2026 wordt € 15 mln. geschoven naar 2030 (€ 2,5 mln.) en 2031 (€ 12,5 mln.).

9) Kasschuif Subsidieregeling Verduurzaming voor Vve's (SVVE)

Op basis van de prognose van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) vindt een kasschuif plaats om de beschikbare middelen voor de SVVE in het juiste ritme te zetten. Er vindt een schuif van € 10 mln. plaats van 2027 naar 2026.

10) Isolatieaanpak Groningen en Noord-Drenthe (Nij Begun)

In het kader van maatregel 29 van Nij Begun worden er middelen overgeheveld vanaf de Aanvullende Post naar de VRO-begroting voor het isoleren en verbeteren van de ventilatie van woningen in Groningen en Noord-Drenthe. Dit betreft € 6,5 mln. in 2026.

11) Overboekingen naar BZK

De doorverdeling van de bijstelling voor de loon- en prijsontwikkeling (LPO-tranche 2026) wordt naar de begroting van BZK overgemaakt. Dit betreft € 4,6 mln. in 2026.

Toelichting ontvangstenmutaties

1) Desaldering ontvangsten Nationale Hypotheek Garantie (NHG)

Dit betreft de desaldering van de NHG-middelen die het Rijk ontvangt van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) over 2025. Het WEW draagt ieder jaar een deel van zijn garantie-inkomsten af aan het Rijk om te kunnen storten in de risicovoorziening ten behoeve van de achterborgfunctie van het Rijk. Het gaat om € 78,9 mln. in 2026 (over 2025).

2) Desaldering Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA)

Dit betreft de desaldering van de RHA-ontvangsten uit terugvorderingen op voorgaande tranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd. Het gaat om € 19,9 mln.

3) Desaldering Woningbouwimpuls

Dit betreft een desaldering van ontvangsten (€ 9,1 mln.) uit terugvorderingen op eerdere Woningbouwimpulstranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd en worden deze toegevoegd aan het budget van de Woningbouwimpuls in 2026.

4) Desaldering Verduurzaming maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)

Binnen de tranches 1-4 van DUMAVA hebben terugvorderingen van reeds verstrekte voorschotten plaatsgevonden. Deze middelen worden weer ingezet voor de regeling. Dit betreft € 19,5 mln. in 2026.

5) Desaldering Dienst van de Huurcommissie

Conform de regeling agentschappen mag een agentschap een eigen vermogen aanhouden van 5% over de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar. Bij de Dienst van de Huurcommissie is een surplus op het eigen vermogen ontstaan. Het surplus wordt afgedragen aan de begroting van VRO en bedraagt € 7,1 mln. Deze middelen worden overgeboekt naar de begroting van BZK ter dekking van een deel van de kosten voor het EU-voorzitterschap in 2029.

3 Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1. Volkshuisvesting

Budgettaire gevolgen van beleid

1.1 Woningmarkt

Opdrachten

NHG risicovoorziening

Dit betreft de desaldering van de NHG-middelen die het Rijk ontvangt van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) over 2025. Het WEW draagt ieder jaar een deel van zijn garantie-inkomsten af aan het Rijk om te kunnen storten in de risicovoorziening ten behoeve van de achterborgfunctie van het Rijk. Het gaat om € 78,9 mln. in 2026 (over 2025).

Bijdrage aan medeoverheden

Uitvoeringskosten Wetsvoorstellen Regie en Betaalbare Huur

De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 in werking getreden en zorgt ervoor dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. Het Rijk, provincies en gemeenten kunnen zo de regie hernemen op de volkshuisvesting en de woningbouwopgave in het bijzonder. Voor de uitvoering van de Wet regie door gemeenten en provincies zijn eerder structureel middelen vrijgemaakt op de begroting van VRO om dit te kunnen bekostigen. Deze mutaties betreffen de overboeking van een deel van deze middelen naar het gemeentefonds voor uitbetaling aan gemeenten en naar het provinciefonds voor uitbetaling aan provincies. Het gaat om structureel € 56,2 mln. voor gemeenten en structureel € 17,8 mln. voor provincies, met ingang van 2026.

Het restant (€ 1,7 mln.) betreft diverse kleine technische mutaties.

1.2 Woningbouw

Bijdrage aan medeoverheden

Grootschalige woningbouwgebieden

Dit betreft met name overboekingen van € 14,3 mln. naar het btw-compensatiefonds in het kader van het Gebiedsbudget.

Het restant (€ 3,3 mln.) betreft een technische mutatie.

Kwetsbare groepen

Dit betreft met name de desaldering van de ontvangsten van de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) uit terugvorderingen op voorgaande tranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd. Het gaat om € 19,9 mln.

Daarnaast zijn vanuit de LPO-tranche 2026 extra middelen beschikbaar gemaakt en toegevoegd aan het budget voor de RHA. Dit betreft € 2,8 mln. in 2026.

Vestigingsklimaat

Dit betreft overboekingen van € 11,2 mln. naar het btw-compensatiefonds in het kader van gebiedsmaatregelen in de Brainportregio. Het gebiedsbudget stelt gemeenten, waarbinnen zich grootschalige woningbouwgebieden/-locaties vallen, in staat gebiedsmaatregelen te realiseren die als randvoorwaarde noodzakelijk zijn voor woningbouw.

Woningbouwimpuls

Vanuit de LPO-tranche 2026 zijn extra middelen beschikbaar gemaakt en toegevoegd aan het budget voor de Woningbouwimpuls. Dit betreft € 27,2 mln. in 2026.

Er vindt een desaldering plaats van ontvangsten (€ 9,1 mln.) uit terugvorderingen op eerdere Woningbouwimpulstranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd en worden deze toegevoegd aan het budget van de Woningbouwimpuls in 2026.

Het restant (€ 5,1 mln.) betreft een overboeking naar het btw-compensatiefonds. Bij de toekenning van vier projecten binnen de achtste tranche van de Woningbouwimpuls vindt een afdracht aan het btw-compensatiefonds plaats over het toerekenbare aandeel.

Ontvangsten

Dit betreft de desalderingen van ontvangsten uit diverse regelingen: € 78,9 mln. In het kader van de NHG, € 19,9 mln. van de RHA, € 9,1 mln. van de Woningbouwimpuls en € 0,4 mln. van de Regeling tegemoetkoming herplaatsing flexwoningen. Deze ontvangsten worden gedesaldeerd en toegevoegd aan de budgetten van de betreffende regelingen.

3.2 Artikel 2. Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit

Budgettaire gevolgen van beleid

2.1 Energietransitie en duurzaamheid

Subsidies

Energiebesparing Koopsector

Op basis van de prognose van het RVO vindt een kasschuif plaats om de beschikbare middelen voor de SVVE in het juiste ritme te zetten. Er wordt € 10 mln. uit 2027 naar 2026 geschoven.

Het restant (€ 0,7 mln.) betreft een kleine technische mutatie.

SAH

Binnen het budget van de SAH (Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen) vindt een kasschuif plaats om middelen in latere jaren beschikbaar te houden, omdat een aantal aanvragers uitstel hebben gevraagd voor de afronding van hun project. Uit 2026 wordt € 15 mln. geschoven naar 2030 (€ 2,5 mln.) en 2031 (€ 12,5 mln.).

Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Binnen de tranches 1-4 van DUMAVA hebben terugvorderingen van reeds verstrekte voorschotten plaatsgevonden, met name vanwege ingetrokken aanvragen. Deze middelen worden gedesaldeerd en weer ingezet voor de regeling. Dit betreft € 19,5 mln. in 2026.

Het restant (€ 3,5 mln.) betreft diverse kleine technische mutaties.

Bijdrage aan medeoverheden

Verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe isolatie en ventilatie

In het kader van maatregel 29 van Nij Begun worden er middelen overgeheveld vanaf de Aanvullende Post naar de VRO-begroting voor het isoleren en verbeteren van de ventilatie van woningen in Groningen en Noord-Drenthe. Dit betreft € 6,5 mln. in 2026.

Het restant (€ 2,2 mln.) betreft diverse technische mutaties.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

Het RVB is uitvoerder voor de rijksgebouwen en heeft een nieuwe verdeling gemaakt van de Klimaat- en energiefondsmiddelen op basis van de voortgang van de aanbesteding van de reeds lopende eerste en de tweede DUMAVA-tranches, alsmede de beschikking van derde tranche per 2027. Met deze kasschuif worden de middelen in het juiste ritme gezet. Uit 2026 schuift € 69,8 mln. naar de jaren 2027-2031 (resp. € 5,0 mln., € 13,4 mln., € 13,4 mln., € 8,8 mln. en € 29,1 mln.).

Het restant (€ 1,7 mln.) betreft een overboeking naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds voor de verduurzaming van het vastgoed van Defensie.

Ontvangsten

Dit betreft de desalderingen van ontvangsten uit diverse regelingen: € 19,5 mln. van de subsidieregeling DUMAVA en € 1,1 mln. van de teruggevorderde woonregelingen die uitgevoerd worden door de RVO. Deze ontvangsten worden gedesaldeerd en toegevoegd aan de budgetten van de betreffende regelingen.

3.3 Artikel 3. Ruimtelijke ordening en Omgevingswet

Budgettaire gevolgen van beleid

Ontvangsten

Dit betreft de desalderingen van ontvangsten uit diverse regelingen: € 1,2 mln. van de gebundelde jaaropdracht NGII 2025, € 0,3 mln. van de gebundelde jaaropdracht Geonovum 2025 en € 0,1 mln. van de G6 voor inzet Geonovum. Deze ontvangsten worden gedesaldeerd en toegevoegd aan de budgetten van de betreffende regelingen.

3.4 Artikel 4. Uitvoering Rijksvastgoedbeleid

Budgettaire gevolgen van beleid

De mutaties op artikel 4 vallen onder de voorgeschreven ondergrens van de staffel en worden daarom niet toegelicht.

4 Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 11. Centraal apparaat

Budgettaire gevolgen van beleid

De mutaties op artikel 11 vallen onder de voorgeschreven ondergrens van de staffel en worden daarom niet toegelicht.

4.2 Artikel 12. Algemeen

Budgettaire gevolgen van beleid

12.1 Algemeen

Ontvangsten

Conform de regeling agentschappen mag een agentschap een eigen vermogen aanhouden van 5% over de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar. Bij de Dienst van de Huurcommissie is een surplus op het eigen vermogen ontstaan. Het surplus wordt afgedragen aan de begroting van VRO en bedraagt € 7,1 mln. Deze middelen worden overgeboekt naar de begroting van BZK ter dekking van een deel van de kosten voor het EU-voorzitterschap in 2029.

4.3 Artikel 13. Nog onverdeeld

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting

Nog te verdelen

Loonbijstelling

Dit betreft de reallocatie van artikel 13 naar andere artikelen in verband met de toedeling van de loonbijstelling tranche 2026.

Prijsbijstelling

Dit betreft de reallocatie van artikel 13 naar andere artikelen in verband met de toedeling van de prijsbijstelling tranche 2026.