Tweede incidentele suppletoire begroting inzake Noodpakket banen en economie | 17-04-2020

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten-Generaal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregelen die in deze vierde incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt gehandeld conform lid2van artikel2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Voor de indiening van deze vierde incidentele suppletoire begroting is uw Kamer vooraf genformeerd via de brief Noodpakket 2.0 van 20mei 2020.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeelB van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

A. Artikelgewijze toelichting bij het wetsvoorstel

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten-Generaal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregelen die in deze vijfde incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt gehandeld conform lid2van artikel2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

A. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

A Artikelgewijze toelichting bij het wetsvoorstel

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

A. Artikelgewijze toelichting bij het wetsvoorstel

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Vanwege de coronamaatregelen is op 18maart 2020 de eerste incidentele suppletoire begroting en op 15april 2020 de tweede incidentele suppletoire begroting naar de Tweede Kamer verzonden. De behandeling van de tweede incidentele suppletoire begroting in de Tweede Kamer heeft nog niet plaatsgevonden. Om deze reden is de in de begrotingsstaat opgenomen stand nog niet door de beide Kamers bekrachtigd. Vanwege de snelle opeenvolging van begrotingswetsvoorstellen, om het budgetrecht van de Staten Generaal te waarborgen, bevat de kolom vastgestelde begroting zowel de vastgestelde stand bij ontwerpbegroting als de mutaties die bij de eerste en tweede incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, E.D. Wiebes

B Artikelgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

B. Artikelgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

B. Artikelgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

B. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Ondergrenzen toelichtingen

Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.

1. Leeswijzer

1. Leeswijzer

1. Leeswijzer

1. Leeswijzer

2. Beleidsartikelen

2. Beleidsartikelen

2. Beleidsartikelen

2. Beleidsartikelen

2. Beleidsartikelen

2.1 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Toelichting

Verplichtingen

De mutatie van het verplichtingenbudget in 2020 wordt in belangrijke mate veroorzaakt door verlaging van het budget voor de Tegemoetkoming Vaste Lasten mkb (TVL) die loopt van 1juni tot en met 30september 2020 (TVL1.0) met 495mln en de toevoeging van budget voor de TVL2.0 van 454mln voor de periode 1oktober tot en met 31december 2020 en 1.357mln voor de periode 1januari tot en met 30juni 2021. Ten behoeve van de tegemoetkoming vaste lasten voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius wordt daarnaast in 2020 3,0 beschikbaar gesteld en in 2021 6,0mln.

Ook is het verplichtingenbudget in 2020 met 10mln verhoogd voor leningen aan kleine garantiefondsen/regelingen in de reisbranche. Hiernaast wordt in 2020 het verplichtingenbudget voor de uitvoeringskosten van de TVL1.0 met 4,2mln verlaagd. In 2021 wordt voor de uitvoeringskosten van RVO.nl voor de TVL19,2mln geraamd. Onder de uitgaven worden deze mutaties nader toegelicht.

Uitgaven

Subsidies

Tegemoetkoming Vaste Lasten mkb (TVL)

De TVLbiedt bedrijven in sectoren die hard geraakt zijn door de overheidsmaatregelen ter bestrijding van het coronavirus een tegemoetkoming voor de vaste lasten. In het kader van het Steun- en herstelpakket biedt het kabinet deze bedrijven ook na 1oktober ondersteuning, om ze in staat te stellen de noodzakelijke aanpassingen in hun bedrijfsvoering te doen.

De TVLwordt daartoe met negen maanden verlengd (TVL2.0), waarbij het maximale subsidiebedrag wordt verhoogd naar 90.000 per drie maanden. Zo kan de TVLbeter tegemoet komen aan de behoeften van het (midden)grote mkb, voor wie de huidige cap van 50.000 voor vier maanden te laag is om een wezenlijke bijdrage aan de vaste kosten te leveren. Bovendien wordt de TVLvanaf 1januari gerichter ingezet op de bedrijven die het sterkst worden beperkt in hun bedrijfsvoering.

Voor de periode tot en met 31december wordt de TVLverlengd onder de huidige voorwaarden, dat wil zeggen dat bedrijven met een omzetverlies van meer dan 30% in aanmerking komen. Vanaf 1januari worden de voorwaarden voor de TVLaangescherpt door deze omzetdervingsgrens te verhogen naar 40%. Voor de periode 1april tot en met 30juni wordt de grens op 45% gesteld. De overige voorwaarden voor de TVLblijven ongewijzigd: zo blijft het percentage van de vaste kosten dat de TVLvergoedt 50%.

De kosten van de eerste periode van de TVL2.0 (1oktober31december) worden globaal geraamd op 654mln. Aangezien de betalingen voor de eerste periode deels nog begin 2021 zullen plaatsvinden, wordt van deze kosten 454mln geraamd in 2020 en 200mln in 2021. Ingeschat wordt dat de kosten dalen naar 594mln voor de tweede periode (1januari31maart) en 563mln voor de derde periode (1april30juni).

Het budget voor de TVL1.0 in het Noodpakket banen en economie 2.0 wordt met 500mln verlaagd, om aan te sluiten op de actuele kostenraming. Daarnaast wordt 5mln aan het budget toegevoegd in verband met de openstelling van de regeling voor de recreatieve vliegsector.

Tegemoetkoming vaste lasten mkb Caribisch Nederland

Ten behoeve van de tegemoetkoming vaste lasten voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius wordt daarnaast in 2020 3,0 beschikbaar gesteld en in 2021 6,0mln.

Qredits

Aan Qredits werd eerder een subsidie van 6mln verstrekt voor het verlenen van uitstel van de aflossingsverplichting voor de duur van 6 maanden met rentekorting aan ondernemers die door Qredits gefinancierd zijn1. De nu resterende ruimte van de van EZK ontvangen subsidie (2mln) zet Qredits in voor een nieuwe periode van uitstel van aflossingsverplichting met rentekorting voor die ondernemers waarvoor dit echt noodzakelijk is, eveneens voor de duur van 6 maanden. Uitstel van aflossing voor deze tweede periode wordt tot uiterlijk 31december 2020 verleend en de duur van het uitstel loopt tot uiterlijk 31mei 2021.

Leningen

Bedrijfssteun

In mei dit jaar heeft het kabinet besloten om de Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR) een lening te verstrekken van 150 miljoen2. Door deze lening kan SGR consumenten schadeloos blijven stellen bij een faillissement van aangesloten reisorganisaties. Tevens kan door deze steun het vouchersysteem in stand blijven, wat de druk op de liquiditeitspositie van de reisaanbieders verkleint. Naast SGR bestaan echter nog enkele andere kleine garantiefondsen/regelingen, die zich ten tijde van het uitwerken van de steun aan SGR nog niet bij het Rijk voor steun hadden gemeld. Een drietal fondsen heeft inmiddels aangegeven van eenzelfde soort faciliteit tegen dezelfde voorwaarden gebruik te willen maken, namelijk VZR Garant, het Garantiefonds voor Gespecialiseerde Touroperators (GGTO) en de Stichting Garantie- en Waarborgfonds Zeilreizen. Daarover vindt op dit moment nog nader overleg plaats. Vooralsnog wordt voor leningen aan de kleine garantiefondsen/regelingen 10mln in 2021 aan de EZK-begroting toegevoegd.

Garanties

Garantie Ondernemingsfinanciering (Corona)

De kasbuffer voor de Coronamodule van de Garantie Ondernemingsfinanciering van 1mld wordt meerjarig gespreid over de looptijd van de garanties (de periode 20202026). Op basis van de daadwerkelijke benutting van de Coronamodule van de Garantie Ondernemingsfinanciering zal de raming in 2021 worden geactualiseerd.

Bijdragen aan agentschappen

Bijdrage RVO.nl

Voor de uitvoeringskosten van de Tegemoetkoming vaste lasten mkb is in 2020 nog voldoende budget beschikbaar uit Noodpakket banen en economie 1.0 en 2.0. Dit budget wordt in 2020 met 4,2mln verlaagd. Voor de uitvoeringskosten in 2021 wordt voor de TVL1.0 4,2mln en voor de TVL2.0 15,0mln begroot.

Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is. Als de uitgaven hoger uitvallen dan de huidige ramingen dan zal dit generaal worden gecompenseerd. Bij onderuitputting na definitieve beindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het algemene beeld.

2.1 Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten

Toelichting

Verplichtingen en uitgaven

Subsidies

Voor Caribisch Nederland is EZK voornemens om 25 US dollar per aansluiting per maand beschikbaar te stellen om de kosten van een vaste internetverbinding te verlagen. Het betreft een tijdelijke maatregel voor in totaal circa 9.800 aansluitingen voor de periode van 1mei tot en met 31december 2020. Op deze manier wordt een bijdrage geleverd aan de armoedeproblematiek en het feit dat een internetverbinding essentieel is voor het thuiswerken en thuisonderwijs. Het totale bedrag hiervoor bedraagt 1,8 mln.

2.2 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Toelichting

Verplichtingen

In totaal wordt 1mld aan verplichtingenbudget toegevoegd aan de EZK-begroting voor de Tegemoetkoming vast lasten. Dit is inclusief een bedrag van 15mln voor de uitvoeringskosten van RVO.nl.

Uitgaven

Subsidies

MKB-sectoren die het hardst geraakt worden door de crisis doordat ze de effecten voelen van de overheidsmaatregelen waaronder de horeca kunnen een tegemoetkoming krijgen voor hun vaste lasten (Tegemoetkoming vaste lasten). De tegemoetkoming bedraagt maximaal 20.000 euro voor drie maanden en wordt bepaald op basis van de omvang van het bedrijf, het omzetverlies en de vaste lasten. De toegang tot deze regeling begint bij een omzetverlies van 30%. De sectoren die onder de huidige TOGS vallen komen voor de regeling in aanmerking. In totaal wordt 975mln beschikbaar gesteld voor deze regeling in Europees Nederland. Ten behoeve van de tegemoetkoming vaste lasten voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius wordt daarnaast 10mln beschikbaar gesteld.

Bijdragen aan agentschappen

2.1 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Toelichting

Verplichtingen

Met de Garantie Ondernemersfinanciering (GO) helpt EZK zowel het mkb als (middel)grote bedrijven door middel van een garantie op bankleningen en bankgaranties. Recent is het garantiebudget van de GO verhoogd van 400mln naar 1,5mld en tevens de GO-faciliteit per onderneming verhoogd van 50mln naar 150mln. Echter, in de huidige extreme omstandigheden is de GO, met een garantiepercentage van 50% en een garantieplafond van 1,5mld, niet toereikend om de kredietverlening van de banken aan (middel) grote bedrijven op gang te houden. Het kabinet heeft daarom besloten tijdelijk een corona-module voor garantie op bankleningen aan de GO-regeling (GO-C) toe te voegen. Dit in lijn met de ruimte die het tijdelijk staatssteunkader (TSSK) van de Europese Commissie daarvoor biedt. Het garantiepercentage van GO-C zal 80% (voor grootbedrijf met omzet vanaf 50mln), respectievelijk 90% (voor mkb-ondernemingen met omzet tot 50mln) bedragen en het totale garantieplafond voor de GO wordt verhoogd naar 10mld. Door deze regeling ontstaat er in totaal 11,2mld extra liquiditeit in de markt.

Daarnaast wordt op basis van de verwachte benutting van de BMKB het garantiebudget van de BMKB verhoogd van de beschikbare 765mln naar 1,5mld.

Uitgaven

Subsidies

In de incidentele aanvullende begroting van 18maart jl. is 475mln gealloceerd voor de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS), voorheen noodloket genoemd. De TOGS is een tegemoetkoming in de vorm van een belastingvrije gift van 4.000 voor ondernemers die een dominant effect zien op hun bedrijfsvoering door het wegblijven van de consument als direct gevolg van de kabinetsmaatregelen. Bij de oprichting is aangegeven dat indien blijkt dat deze maatregel niet toereikend is, in een latere fase besloten kan worden om meer sectoren voor de eenmalige tegemoetkoming in aanmerking te laten komen.

In eerste instantie is bij het bepalen van de doelgroep gekeken naar sectoren die direct getroffen waren door de volgende drie overheidsmaatregelen: gedwongen sluiting van bepaalde bedrijven, het verbod op het organiseren van bijeenkomsten en evenementen en het negatieve reisadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Na analyse van de sinds vrijdag 27maart gedane aanvragen voor de TOGS en de recente acute, negatieve ontwikkelingen van de winkelomzetten, heeft het kabinet zaterdag 28maart 2020 aangekondigd dat ondernemers in de non-food retail ook aanspraak kunnen maken op de eenmalige tegemoetkoming, mits ze aan de overige gestelde vereisten voldoen. De uitgaven voor deze sector worden geraamd op 170mln.

Hiernaast wordt voorzien in een aanvulling met een aantal sectoren waarvan gegeven de huidige economische ontwikkelingen aannemelijk is dat deze ook direct door de kabinetsmaatregelen zijn getroffen, zoals kampeerterreinen, monumentenzorg (uitbating van monumentale panden), vervoer per taxi, dierentuinen en fysiotherapeuten. Naast deze uitbreidingen van de sectoren, wordt een aanpassing doorgevoerd op het punt van de vestigingsvereiste. Dit vereiste houdt in dat de onderneming op een ander adres staat ingeschreven dan het huisadres, aangezien de TOGS is bedoeld als tegemoetkoming van omvangrijke vaste lasten, anders dan personeelslasten. De aanpassing houdt in dat ondernemers in bepaalde sectoren waar sprake is van omvangrijke vaste lasten in verband met een fysieke vestiging of fysieke productiemiddelen in aanmerking komen voor de TOGS, ook als de onderneming staat ingeschreven op het huisadres. Dit waar nodig in combinatie met een aanvullende verklaring van de ondernemer. De nieuwe SBI-codes van deze sectoren worden toegevoegd aan de beleidsregel en worden ook gepubliceerd op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De uitbreiding van de lijst met ondernemingen in sectoren die voor tegemoetkoming in aanmerking komen zorgt naar verwachting voor een toename van het benodigde budget met circa 1mld ten opzichte van de oorspronkelijke beleidsregel (d.d. 27maart 2020) en de bovenstaande toevoeging van non-food retail (d.d. 28maart jl.).

Het kabinet hecht er zeer aan dat de tegemoetkoming bij de ondernemers terecht komt die er recht op hebben. Daarom zal er achteraf gecontroleerd worden of er geen misbruik van de regelingen is geweest.

Qredits verstrekt kredieten tot 250.000 aan kleine bedrijven die niet bij een bank terecht kunnen. In de Kamerbrief over het noodpakket voor banen en de economie van 17maart jl. heeft het kabinet aangekondigd Qredits financieel te ondersteunen, zodat Qredits uitstel van aflossing kan verstrekken met rentekorting aan kleine ondernemers die door de coronacrisis zijn geraakt. Qredits wil haar doelgroep ook voorzien van een overbruggingskrediet tegen een lagere rente. Hiervoor wordt aan Qredits een aanvullende bijdrage van 25mln beschikbaar gesteld.

Garanties

Als gevolg van de verruiming van het garantiebudget van de Garantie Ondernemingsfinanciering naar 10mld ten behoeve van de Coronamodule en de aanname van een jaarlijks schadepercentage van 4% is een minimale kasbuffer van 1mld noodzakelijk en beschikbaar gesteld voor het opvangen van verliesdeclaraties.

Het kabinet heeft besloten om de premie voor de verruiming van de BMKB ten behoeve van door de uitbraak van het Coronavirus getroffen ondernemingen te verlagen van 3,9% naar 2%, waarbij rekening is gehouden met staatssteunregels en de maximale hoogte van het leenbedrag. Die bepalen mede of de staatssteun onder de zogenaamde toegestane de-minimisdrempel blijft. Met deze verlaging wordt financiering toegankelijker voor ondernemers. Samenhangend met de verhoging van het garantiebudget van de BMKB naar 1,5mld en inclusief de gevolgen van de premieverlaging wordt aanvullend in totaal 180mln euro ter beschikking gesteld voor het opvangen van de verwachte verliesdeclaraties. Omdat tegenover de verlaging van de garantiepremie mogelijk een hoger dan aanvankelijk geraamde benutting aan de orde is, wordt vooralsnog geen mutatie in de ontvangstenraming doorgevoerd.

Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van generieke crisismaatregelen voor diverse economische actoren uitwerkt en of het pakket nog adequaat is. Als de schade van onder meer de garanties onverhoopt meer is dan uit de huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd. Bij onderuitputting na definitieve beindiging van de crisismaatregelen vloeien de middelen terug naar het algemene beeld.

2.1 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Toelichting

Verplichtingen

De coronacrisis raakt vele sectoren en leveringsketens. Niet alleen kleine bedrijven worden getroffen, ook grote bedrijven. Grote bedrijven hebben doorgaans meer buffers om de eerste effecten van de coronaproblematiek op te vangen, maar ook zij lopen tegen grenzen aan. Het kabinet committeert zich om alle garantieruimte te verstrekken die nodig is, zodat bedrijven met een gezond toekomstperspectief aan voldoende financiering kunnen blijven komen. Om te beginnen wordt het garantiebudget van de GO substantieel met 1,1 mld verhoogd tot 1,5 mld. Ook de maximale GO-faciliteit per onderneming zal substantieel worden verhoogd van 50 mln naar 150 mln. Deze plafonds zijn gelijk aan die van tijdens de financile crisis, en door deze verhogingen ontstaan ruimere financieringsmogelijkheden voor bedrijven.

Uitgaven

Subsidies

Garanties

Bijdragen aan agentschappen

Als uitvoeringskosten van het noodloket en de verruimingen van de BMKB en de GO wordt voor de bijdrage RVO.nl 30 mln geraamd.

2.3 Beleidsartikel 3 Toekomstfonds

Toelichting

Verplichtingen

Er wordt 150 mln aan verplichtingenbudget toegevoegd aan de EZK-begroting voor een tweede tranche ten behoeve van de Corona overbruggingslening (COL) via de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's).

Uitgaven

Leningen

In het noodpakket 1.0 zijn een aantal maatregelen opgenomen voor steun aan bedrijven. Een van de maatregelen is de Corona overbruggingslening (COL) die bijdraagt aan de verbetering van de liquiditeitspositie van innovatieve bedrijven. Daarmee kunnen deze bedrijven de crisis doorkomen of kunnen ze investeren in aanpassing van hun bedrijfsmodel. Vanwege het grote aantal ingediende aanvragen en de inschatting van de ROMs, dat het aantal de komende maanden verder stijgt, heeft het kabinet besloten om een tweede tranche van 150 mln aan leningen voor de COL beschikbaar te stellen.

2.2 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei