D Fonds economische structuurversterking

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaat die onderdeel uitmaakt van de Rijksbegroting, wordt op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2010 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het Fonds economische structuurversterking.

De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenaamde begrotingstoelichting).

nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTING

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat van het Fonds economische structuurversterking (Fes) voor het jaar 2010 vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor het jaar 2010. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2010.

Met de vaststelling van dit wetsartikel wordt de in de begrotingsstaat opgenomen begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 2010 vastgesteld. De in die begroting opgenomen begrotingsartikelen worden door middel van een algemene toelichting en een toelichting per begrotingsartikel toegelicht in de onderdelen B en C van deze memorie van toelichting.

Wetsartikel 2

In het Coalitieakkoord is afgesproken dat het Fes een vaste voeding krijgt die niet meer fluctueert als gevolg van mutaties in de gasbaten. Daarom wordt in dit artikel bepaald dat – vooruitlopend op het inmiddels bij de Kamer ingediende wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking, Stb. 1996, 51 en 52 (Fes-wet) – in het jaar 2010 de voeding van het fonds wordt gevormd door de niet-belastingontvangsten van de staat uit aardgasbaten voor het bedrag dat daarvoor in de begrotingsstaat is opgenomen. Het in de begrotingsstaat opgenomen bedrag komt overeen met de geraamde uitgaven in de begroting 2010. De voeding uit aardgasbaten wordt derhalve niet meer berekend als een percentage van de gasbaten.

Door de hierboven toegelichte manier van vaststellen van de gasbatenvoeding van het fonds is de Fes-voeding uit incidentele baten niet relevant en is derhalve vervallen.

Wetsartikel 3

In het Coalitieakkoord is afgesproken dat investeringen op o.a. het gebied van infrastructuur, kennis en ruimtelijke investeringen voor financiering uit het FES in aanmerking komen. Daarom is – vooruitlopend op het inmiddels bij de Kamer ingediende wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking, Stb. 1996, 51 en 52 (Fes-wet) – voor deze domeinen in dit artikel in 2010 een wettelijke basis gecreëerd.

B. ALGEMENE TOELICHTING BIJ DE BEGROTING

1. Inleiding

1.1 Fes-systematiek

Het Fonds economische structuurversterking (Fes) is een begrotingsfonds dat in 1995 is ingesteld. Het doel van het fonds is om te garanderen dat een deel van het ondergrondse aardgasvermogen omgezet wordt in een bovengronds vermogen, door middel van investeringen van nationaal belang die de economische structuur versterken. Het fonds heeft daartoe een eigen begroting.

Tot 2008 bestond de voeding van het Fes uit een percentage van de aardgasbaten en incidentele baten zoals verkoop van staatsdeelnemingen. Sinds 2008 heeft het Fes een vaste voeding uitsluitend bestaande uit (een deel van de) aardgasbaten. De voeding van het Fes is niet meer afhankelijk van tussentijdse veranderingen in de gasbaten, bijvoorbeeld door mutaties in de olieprijs en/of eurokoers.

De uitgaven van het fonds bestrijken verschillende investeringsdomeinen. Deze domeinen zijn nader verdeeld in verschillende enveloppes en reserveringen (zie tabel 3 hierna). Zo zijn bij het Coalitieakkoord middelen gereserveerd voor zeven thema’s uiteenlopend van «Openbaar Vervoer» tot «Innovatie, Kennis en Onderzoek».

Ministers kunnen voorstellen indienen voor een bijdrage uit het Fes voor zover deze binnen één van de domeinen vallen. Deze voorstellen worden inhoudelijk getoetst zodat de beoogde economische structuurversterking zo efficiënt en effectief mogelijk kan worden gerealiseerd. In de regel wordt ook een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse uitgevoerd die een belangrijke rol speelt in de toetsing en de besluitvorming. Op basis van de uitkomsten van de toetsingsprocedure beslist het kabinet of een project Fes-middelen krijgt toegekend. De Kamer wordt geïnformeerd over de projecten waaraan het Fes bijdragen toekent.

De ministers die een bijdrage uit het Fes aan hun begroting toegekend krijgen zijn verantwoordelijk voor uitvoering van de Fes-projecten. Hierover wordt verantwoording afgelegd in de departementale begrotingen. In de Fes-begroting wordt een totaaloverzicht gegeven van de stand van zaken van reeds goedgekeurde projecten en de uitputting van reeds toegezegde middelen. De Fes-begroting geeft daarnaast ook een overzicht van de nog niet uitgekeerde reserveringen in het Fes.

1.2 Voorstel tot wijziging van de Fes-wet

Het voorstel tot wijziging van de Fes-wet is op 29 juni 2009 aan de Tweede Kamer verstuurd (TK 2007–2008, 31 993, nrs. 1–3). Een belangrijk onderdeel van de voorgestelde wijziging is de invoering van een vaste voeding van het Fes, die reeds in het Coalitieakkoord was afgesproken. Daardoor is de voeding van het Fes niet meer afhankelijk van tussentijdse veranderingen in de gasbaten, bijvoorbeeld door fluctuaties in de olieprijs en/of eurokoers. Vooruitlopend op de wijziging van de Fes-wet heeft het kabinet ook in deze begrotingswet het uitgangspunt van de vaste voeding vastgelegd. Eveneens is wettelijk vastgelegd dat de voeding van het fonds voor deze kabinetsperiode gelijk is gesteld aan de hoogte van de (eerder geraamde) uitgaven van het fonds (»voeding volgt uitgaven»). Tenslotte is ook met de aanpassing van de domeinen vooruitgelopen op de voorgestelde wetswijziging.

De door het kabinet voorgestelde wetswijziging maakt het ook mogelijk om Fes-bijdragen aan decentrale overheden in de vorm van een decentralisatie-uitkering te verstrekken. Hierbij geldt de voorwaarde dat de ontvangende gemeente of provincie een project dat voldoet aan de criteria zal uitvoeren. Ten slotte maakt de voorgestelde wetswijziging het mogelijk om vanuit het Fes het BTW-compensatiefonds te voeden voor zover BTW-compensatie voortvloeit uit de uitvoering van Fes-projecten.

2. Uitgaven

2.1 Overzicht Fes-uitgaven

In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van geraamde uitgaven in de periode 2009 tot en met 2014 binnen het Fes. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten Fes-uitgaven. Fes-middelen die reeds aan de departementale begrotingen zijn toegevoegd, worden in de Fes-begroting verantwoord op de artikelen 11 t/m 14. Over deze categorie heeft reeds kabinetsbesluitvorming plaatsgevonden. Deze middelen zijn aan projecten en programma’s toegekend en reeds aan de departementale begrotingen toegevoegd. Daarnaast bestaat een, kleinere, categorie gereserveerde middelen in het Fes waarover nog besluitvorming moet plaatsvinden («projecten in voorbereiding»). Deze worden verantwoord op artikel 15.

De Fes-uitgaven voor 2010 zijn uitgesplitst per departement weergegeven in Bijlage I.

In tabel 2 zijn de Fes-middelen op de departementale begrotingen uit tabel 1 onderverdeeld naar de verschillende domeinen (artikel 11 t/m 14). De individuele projecten per domein worden genoemd in de artikelgewijze toelichting in deel C van deze begroting.

Een overzicht van de gereserveerde middelen in het Fes wordt gepresenteerd in tabel 3. Omdat hierover nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden, zijn deze middelen ook nog niet toegevoegd aan de departementale begrotingen. Met name wordt ingegaan op de enveloppen uit het Coalitieakkoord (CA). In het CA is afgesproken dat structureel circa 500 mln per jaar aan Fes-waardige investeringen zou worden gedaan. Weergegeven is welk deel van de CA-enveloppen deze kabinetsperiode nog gereserveerd is voor besluitvorming of nog moet worden toegevoegd aan departementale begrotingen. Verder heeft het huidige kabinet besloten over de instelling van de reserveringen Impuls kennis en innovatie (€ 500 mln pakket) en Grootschalige research infrastructuur/lerarentekort. Gelet op de voorbereidingstijd van investeringsbeslissingen is het jaar 2012 ook meegenomen.

* CA is Coalitieakkoord.

In paragraaf 2.2 wordt ingegaan op de besluitvorming over de gereserveerde middelen die in 2009 en 2010 voorzien wordt voor de verschillende domeinen.

2.2 Te verwachten besluitvorming voor 2010

Over de toekenning van gereserveerde Fes-middelen op artikel 15 moet nog besloten worden1. In deze paragraaf is per domein aangegeven welke besluitvorming in 2009 en 2010 verwacht wordt. Daarbij is de te verwachten besluitvorming geplaatst in haar historische context. Wat was destijds het (globale) doel waarvoor de desbetreffende Fes-impuls in het leven is geroepen, hoe groot was de aanvankelijke impuls en welk deel resteert daarvan op dit moment? Op deze wijze wordt inzicht gegeven in de omvang van de reserveringen per domein2.

De bedragen in tabel 3 zijn weliswaar gereserveerd, maar rekening moet worden gehouden met een neerwaartse bijstelling om dekking van maximaal 0,9 mld ten behoeve van Anders Betalen voor Mobiliteit mogelijk te maken. Er wordt vanuit gegaan dat het volledige bedrag van 0,9 mld nodig is, in de periode tot het jaar 2020, ter dekking van de investeringskosten van Anders Betalen voor Mobiliteit (Voortgangsrapportage ABvM september 2009).

Domein Verkeer en Vervoer:

Het belangrijkste onderdeel van dit domein is de Nota Mobiliteit. Binnen het Fes was ten tijde van de besluitvorming rond de Nota Mobiliteit (2005) € 6,5 mld gereserveerd om bereikbaarheidsdoelen te kunnen halen. Daarvan was € 4,5 mld bestemd voor ontsluiting van de Noordvleugel (TK 2007–08, 29 665, nr. 102). Van de € 4,5 mld is ca. € 3,3 mld reeds toegekend aan Verkeer en Waterstaat voor wegontsluiting (incl. maatregelen voor een goede ruimtelijke inpassing) van de Noordvleugel en blijft nog € 0,3 mld gereserveerd voor de ZuidAs in het FES. Het restant Noordvleugelmiddelen ad € 0,9 mld maakt onderdeel uit van de dekking van maatregelen in de MobiliteitsAanpak (2008), en kan worden ingezet voor brede bereikbaarheid, niet per se binnen de Noordvleugel. Voor de Mobiliteitsaanpak zullen naar verwachting in het najaar van 2009 en in 2010 projectvoorstellen worden ingediend, hoofdzakelijk voor uitvoering van hoofdwegenprojecten, N-wegen, het regionaal spoor en mobiliteitsmanagement. Wat betreft de ZuidAs zal het kabinet nog in 2009 een voorstel aan de Kamer doen toekomen.

Naast de oorspronkelijke Noordvleugelmiddelen van € 4,5 mld is zoals boven reeds aangegeven ca. € 2 mld beschikbaar voor betere bereikbaarheid buiten de Noordvleugel. Deze middelen zijn nog niet toegekend aan de begrotingen van Verkeer en Waterstaat. Naar huidig inzicht zal de € 2 mld worden ingezet voor de pakketstudie «Driehoek Utrecht–Amersfoort–Hilversum» en de «Ring Utrecht». Het streven is hierover besluiten te nemen in het najaar van 2009 (TK, 2008–2009, 31 089, nr. 54).

In het Coalitieakkoord is daarnaast besloten tot twee enveloppen die behoren tot dit domein. In de eerste plaats de CA Enveloppe Openbaar vervoer. Deze enveloppe is voor het grootste deel (ca. € 497 mln in de jaren 2009–2020) gereserveerd voor het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) (TK 2008–2009, 31 700 A, nr. 2). Voor dit programma zijn planstudies gestart. In 2010 zullen naar verwachting projectvoorstellen worden ingediend. Daarnaast is er een bedrag van € 207 mln toegekend aan het Actieprogramma Regionaal Openbaar Vervoer (TK 2008–2009, 31 700 A, nr. 98). Deze middelen worden naar verwachting overgeheveld naar de begroting van Verkeer en Waterstaat bij de 1e suppletoire wet 2010.

Daarnaast is de CA Enveloppe Infra en (vaar)wegen ingesteld. Deze enveloppe betreft investeringen in wegen, vaarwegen en luchtkwaliteit. Projecten die eventueel voor een bijdrage in aanmerking komen, worden nu voorbereid en zullen in de loop van het begrotingsjaar 2010 worden ingediend. De voorstellen zullen vooral betrekking hebben op doorstroming verbeterende maatregelen (bijvoorbeeld Dynamisch Verkeersmanagement) en een pakket Duurzaam Veilig. Dit pakket bestaat uit projecten, die inspelen op de wisselwerking tussen infrastructuur, voertuig en gedrag.

Domein Milieu en Duurzaamheid

Het kabinet heeft een aantal enveloppen ingesteld op dit domein. Dat is ten eerste de Enveloppe Energie. Het budget van deze enveloppe t/m 2012 (€ 374 mln) is samengevoegd met de reservering binnen Pijler 2 van het Beleidsprogramma ten behoeve van innovatief ondernemerschap op het terrein van duurzame energie. Beide budgetten zijn toegevoegd aan de Innovatieagenda Energie (TK 2007–2008, 31 530, nr. 1). Deels heeft besluitvorming plaatsgevonden over innovatieprogramma’s (TK 2008–2009, 31 239, nr. 54). Eind 2009 of begin 2010 zal besluitvorming plaatsvinden over een groot deel van het resterende budget voor de Innovatieagenda.

Ten tweede betreft het de Enveloppe Water en Kust. De middelen in de huidige kabinetsperiode zijn bestemd voor de Kaderrichtlijn Water. Over twee tranches heeft in 2008 en 2009 besluitvorming plaatsgevonden. Naar verwachting zullen in 2010 projectvoorstellen worden ingediend voor de overige € 56 mln (beschikbaar tot en met 2012). Binnen deze enveloppe zijn verder voor deze kabinetsperiode geen middelen meer gereserveerd.

Ten derde is er de Enveloppe Natuur, EHS en vitaal plattelend. De gehele enveloppe is inmiddels uitgekeerd aan de investeringsregeling luchtwassystemen (TK 2008–2009, 31 700 XIV). Binnen deze enveloppe zijn geen middelen meer gereserveerd.

Ten vierde is een deel van de Enveloppe Regionaal economisch beleid en de Enveloppe Infra en (vaar)wegen bestemd voor projecten op het gebied van luchtkwaliteit. Deze middelen (€ 50 mln.) zijn reeds ingezet voor maatregelen op het gebied van luchtkwaliteit.

Domein Kennis en Innovatie

In het Coalitieakkoord is afgesproken te investeren in maatschappelijke innovatieprogramma’s. Daarom is besloten tot de Enveloppe Innovatie, kennis en onderzoek. De betreffende programma’s zijn gericht op de aanpak van maatschappelijke knelpunten op het terrein van waterbeheer, veiligheid, zorg en (duurzame) energie. In het Coalitieakkoord is € 111 mln. beschikbaar gesteld voor maatschappelijke innovatieprogramma’s. Met de honorering van een Fes bijdrage voor de aangepaste voorstellen Hersenen en Cognitie, Towards Bio Solar Cells en Gezond Ouder Worden van respectievelijk € 20 mln, € 25 mln en € 10 mln is het totale bedrag door het kabinet toegekend aan projecten1. De middelen die nog staan gereserveerd kunnen door de departementen voor de uitvoering van de gehonoreerde projecten worden opgevraagd.

In aanvulling op de Enveloppe Innovatie, kennis en onderzoek, heeft dit kabinet ten tijde van de Miljoenennota 2009 € 500 mln beschikbaar gesteld voor selectieve continuering van (in deze kabinetsperiode) aflopende Fes-projecten in dit domein. Inmiddels heeft het kabinet besloten tot toekenning van Fes-middelen aan projecten (TK 2008–2009, 27 406, nr. 148). Over de resterende middelen zal in de loop van 2009 en 2010 besluitvorming plaatsvinden.

Daarnaast heeft het huidige kabinet tot en met 2012 ongeveer € 168 mln beschikbaar gesteld voor grootschalige research infrastructuur en innovatieve oplossingen voor toekomstige lerarentekorten. Met de honorering van de Fes-bijdrage voor de aangepaste voorstellen NCB: Biodiversiteit, NanoLab (deel II), Dynamic Two Phase Flow Lab en Delta Faciliteit van respectievelijk € 30 mln, € 13,1 mln, € 14 mln en € 25,3 mln is het totale budget door het kabinet toegekend aan projecten2. De middelen die nog staan gereserveerd kunnen door de departementen voor de uitvoering van de gehonoreerde projecten worden opgevraagd.

Domein Ruimtelijke ordening

De Nota Ruimte heeft tot doel op een duurzame en efficiënte wijze ruimte te scheppen voor de verschillende ruimtevragende functies, de leefbaarheid van Nederland te waarborgen en te vergroten en de ruimtelijke kwaliteit van stad en platteland te verbeteren. In totaal is € 1 mld. hiervoor gereserveerd. Besluitvorming over toedeling van het nog gereserveerde deel van € 687 mln zal naar verwachting plaatsvinden in het najaar van 2009. Voorbeelden van projecten waarover besluitvorming zal plaatsvinden zijn de Stadshavens in Rotterdam, Brainport in Eindhoven en de Weerwaterzone in Almere.

In het Coalitieakkoord zijn vanuit de Enveloppe Regionaal economisch beleid middelen bestemd voor sterke regio’s en herstructurering van bedrijventerreinen. Sterke regio’s is gericht op versterking van de regionale economie, waaronder bereikbaarheid. In totaal is hiervoor € 186 mln beschikbaar (€ 180 mln voor prijsindexatie). Hiervan is een deel reeds toegekend aan projecten. Voor herstructurering is in deze kabinetsperiode vanuit het Fes € 53 mln. beschikbaar. Deze middelen zijn onderdeel van de totale rijksbijdrage van circa € 400 mln. die het kabinet in de periode 2009–2013 in gaat zetten voor het uitvoeren van de inhaalslag van de herstructurering van bedrijventerreinen (TK, 2008–2009, 31 253, nr. 8). Naast sterke regio’s en herstructurering zijn deze kabinetsperiode nog middelen beschikbaar binnen deze enveloppe voor overige projecten, waarbij voorrang wordt gegeven aan projecten voor duurzame energie.

2.3 Fes en het Aanvullend Beleidsakkoord

In de cijfers van tabel 1, 2 en 3 is reeds het stimuleringspakket uit het Aanvullend Beleidsakkoord verwerkt, voor zover dit betrekking heeft op het Fes. De bedragen zijn al verwerkt bij de Voorjaarsnota 2009. In tabel 4 zijn onderstaand de voor het Fes relevante onderdelen van het stimuleringspakket gepresenteerd. Deze volgt de indeling van het Aanvullend Beleidsakkoord, «werken aan toekomst».

* Deze tabel geeft de stand van het stimuleringspakket in het Aanvullend Beleidsakkoord. De actuele stand staat in de tabel van bijlage II.

Het stimuleringspakket betreft verschillende onderdelen van het Fes. In bijlage II is per investeringsimpuls of enveloppe uit het Coalitieakkoord aangegeven waar het stimuleringspakket neerslaat in het Fes. Daaruit blijkt o.a. dat een groot deel van het stimuleringspakket, voorzover relevant voor het Fes, zich al bevindt op de departementale begrotingen, en daardoor in de Fes-begroting verantwoord is op de artikelen 11 t/m 14.

3. Ontvangsten

Met ingang van 2008 kent het Fes conform de afspraken in het Coalitieakkoord een vaste voeding uit gasbaten, die niet meer fluctueert als gevolg van de hoogte van de gasbaten. Voor de begroting 2010 wordt deze vaste voeding bij begrotingswet vastgesteld, waarmee de ontvangsten gelijk worden gesteld aan de uitgaven. Het kabinet heeft inmiddels een voorstel tot wijziging van de Fes-wet bij de Kamer ingediend (TK 2008–09, 31 993, nrs. 1–3).

Een integraal overzicht van de geraamde aardgasbaten wordt gepresenteerd in de Miljoenennota 2010 (Bijlage I).

C. TOELICHTING PER BEGROTINGSARTIKEL

1. UITGAVEN

Fes-middelen op departementale begrotingen (projecten in uitvoering)

Artikel 11. Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van verkeer en vervoer

Op dit artikel worden de bijdragen geraamd voor de projecten in het kader van verkeer en vervoer voor zover daarover besluitvorming heeft plaatsgevonden en de bijbehorende middelen zijn overgeboekt uit art. 15. Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de uitgaven t/m 2014 vermeld.

Een uitsplitsing van de geraamde uitgaven en de mutaties per individueel project wordt onderstaand in twee afzonderlijke tabellen gegeven. In de tabellen staat ook een verwijzing naar de reservering waaruit deze specifieke middelen afkomstig zijn. Het project Zuidas is bijvoorbeeld afkomstig uit de impuls 2005.

Uitsplitsing begrotingsstand naar projectniveau: artikel 11 verkeer en vervoer

Mutaties begroting 2010 op projectniveau: artikel 11 verkeer en vervoer

Toelichting op de mutatie:

De mutaties in het (extrapolatie)jaar 2014 betreffen middelen die al eerder waren toegekend en overgeboekt.

Voor het project Quick wins wegen/Aanpak knooppunten wordt met een ander kasritme gerekend. Besloten is de aanpak van knooppunten zo veel mogelijk te combineren met beheer- en onderhoudswerkzaamheden teneinde de verkeersoverlast tot een minimum te beperken.

Voor het project Praktijkproef verbetering doorstroming A10 Amsterdam worden middelen van 2009 naar latere jaren doorgeschoven wegens enige vertraging in de besluitvorming.

Artikel 12 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van milieu en duurzaamheid

Op dit artikel worden de bijdragen geraamd voor de projecten in het kader van milieu en duurzaamheid voor zover daarover besluitvorming heeft plaatsgevonden en de bijbehorende middelen zijn overgeboekt uit art. 15. Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de uitgaven t/m 2014 vermeld.

Een uitsplitsing van de geraamde uitgaven en de mutaties per individueel project wordt onderstaand in twee afzonderlijke tabellen gegeven. In de tabellen staat ook een verwijzing naar de reservering waaruit deze specifieke middelen afkomstig zijn.

Uitsplitsing begrotingsstand naar projectniveau: artikel 12 milieu en duurzaamheid

Mutaties begroting 2010 op projectniveau: artikel 12 milieu en duurzaamheid

Toelichting op de mutatie:

De mutaties in het (extrapolatie)jaar 2014 betreffen middelen die al eerder waren toegekend en overgeboekt.

Het project Luchtkwaliteit van het ministerie van LNV is vertraagd omdat de nieuwe «Investeringsregeling Luchtwassers» (waaraan de Fes middelen zijn gekoppeld) aan Brussel moet worden voorgelegd voor de toets op staatssteun. Het streven is om de investeringsregeling nog in 2009 open te stellen voor een bedrag van € 2,5 mln, en daarna ook in 2010en 2011. Dit heeft kaseffecten in 2010 en 2011.

De overige mutaties betreffen de overboeking van middelen vanuit de Coalitieakkoord enveloppe Water en Kust voor het project Innovatie KRW en het overboeken van middelen vanuit de Coalitieakkoord enveloppe Energie voor diverse projecten, waarover besluitvorming heeft plaatsgevonden.

Artikel 13 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van kennis en innovatie

Op dit artikel worden de bijdragen geraamd voor de projecten in het kader van kennis en innovatie voor zover daarover besluitvorming heeft plaatsgevonden en de bijbehorende middelen zijn overgeboekt uit art. 15. Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de uitgaven t/m 2014 vermeld.

Hieronder wordt een globale uitsplitsing gemaakt van de begrotingsstand van artikel 13 Kennis en innovatie. Een uitsplitsing op projectniveau is, vanwege het grote aantal projecten, opgenomen in bijlage III

Uitsplitsing begrotingsstand artikel 13 Kennis en innovatie

Een uitsplitsing van de mutaties per individueel project wordt in onderstaande tabel gegeven. In deze tabel staat ook een verwijzing naar de reservering waaruit deze specifieke middelen afkomstig zijn.

Mutaties begroting 2010 op projectniveau: artikel 13 kennis en innovatie

Toelichting op de mutatie:

De mutaties in het (extrapolatie)jaar 2014 betreffen middelen die al eerder waren toegekend en overgeboekt.

Het project Kenniswijk is afgerond. Niet-bestede middelen worden teruggeboekt naar het Fes.

De uitgaven voor het project VMBO/Funderend onderwijs zijn versneld, omdat in 2009 naar verwachting meer aanvragen voor subsidie worden ingediend.

Voor het project Transitie samenwerking TU’s wordt een nieuw kasritme gehanteerd op basis van de verwachte uitgaven van de instellingen. Hierdoor wordt een bedrag van 11 mln ingezet in de jaren 2012–2014 in plaats van 2009–2011.

Het project Bescherming tegen elektronische aanvallen (BEA) is beëindigd nadat partijen zich uiteindelijk niet wilden committeren aan de uitvoering van dit project.

Het project Beelden voor de toekomst is door aanbestedingsprocedures vertraagd.

Het project Rendement en Excellentie is vertraagd. Het nieuwe kasritme is vastgesteld op basis van de verwachte uitgaven van de instellingen.

De overige mutaties betreffen de overboeking van middelen vanuit de reserveringen (artikel 15) binnen het Fes naar departementale begrotingen (artikel 11 t/m 15) en het aanpassen van kasritmes van een betrekkelijk kleine omvang.

Artikel 14 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van ruimtelijke Ordening

Op dit artikel worden de bijdragen geraamd voor de projecten in het kader van ruimtelijke ordening voor zover daarover besluitvorming heeft plaatsgevonden en de bijbehorende middelen zijn overgeboekt uit artikel 15. Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de uitgaven t/m 2014 vermeld.

Op dit artikel worden de bijdragen geraamd in het kader van ruimtelijke ordening voor zover deze voldoende zijn uitgewerkt. Een uitsplitsing van de geraamde uitgaven en de mutaties per individueel project wordt onderstaand in twee afzonderlijke tabellen gegeven. In de tabellen staat ook een verwijzing naar de reservering waaruit deze specifieke middelen afkomstig zijn.

Uitsplitsing begrotingsstand naar projectniveau: artikel 14 ruimtelijke ordening

Een uitsplitsing van de mutaties per individueel project wordt in onderstaande tabel gegeven. In deze tabel staat ook een verwijzing naar de reservering waaruit deze specifieke middelen afkomstig zijn.

Mutaties begroting 2010 op projectniveau: artikel 14 ruimtelijke ordening

Toelichting op de mutatie:

De mutaties in het (extrapolatie)jaar 2014 betreffen middelen die al eerder waren toegekend en overgeboekt.

Het project Mooi Nederland is versneld, omdat het aantal tenders waarmee de middelen worden verstrekt is teruggebracht.

De overige mutaties – van betrekkelijk kleine omvang – hangen samen met aanpassing van kasritmes en het overboeken van middelen vanuit de reserveringen (artikel 15) binnen het Fes naar departementale begrotingen (artikel 11 t/m 15)

Artikel 15 Gereserveerde middelen Fes (projecten in voorbereiding)

Dit artikel bevat de reservering van middelen voor projecten en programma’s in voorbereiding. Zodra de projecten voldoende zijn uitgewerkt en besluitvorming heeft plaatsgevonden, worden de middelen overgeheveld naar het desbetreffende uitgavenartikel (artikel 11 t/m 14) van de Fes-begroting. Tegelijkertijd worden het desbetreffende ontvangsten- en uitgavenartikel van een of meer departementale begrotingen aangepast. Daardoor staan de FES-bijdragen voor een bepaald project op de begroting van een vakdepartement dat vervolgens verantwoordelijk is voor (tijdige) uitvoering van het project.

Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de gereserveerde middelen t/m 2014 vermeld.

In tabel 3 (paragraaf 2.1) is een uitgebreide specificatie van artikel 15 (Gereserveerde middelen Fes) opgenomen.

Toelichting op de mutaties:

De mutaties in het (extrapolatie)jaar 2014 betreffen middelen die al eerder waren gereserveerd in het Fes. Op macro-niveau kan de mutatie als volgt worden toegelicht:

Verder is in tabel 3 (paragraaf 2.1) een meer uitgebreide specificatie van artikel 15 (gereserveerde middelen Fes) opgenomen. De belangrijkste te verwachten besluitvormingsmomenten worden per enveloppe, impuls en dergelijke toegelicht in paragraaf 2.2.

2. ONTVANGSTEN

Ontvangsten van het fonds

Artikel 21 Ontvangsten uit aardgasbaten

Op dit artikel zijn de voor het fonds bestemde ontvangsten uit aardgas geraamd. Vanaf 2008 is conform de afspraken in het Coalitieakkoord sprake van een vaste Fes-voeding waarbij de voeding uit gasbaten bij begrotingswet wordt vastgesteld. Hieronder wordt in de tabel de opbouw van de ontvangsten t/m 2014 vermeld.

Toelichting op de mutatie

Voor het jaar 2008 en later is sprake van een vaste Fes-voeding uit gasbaten. De mutatie betreft de aanpassing van de raming die daaruit voortvloeit en die nodig is om de voorziene Fes-uitgaven te dekken.

3. SALDI

Artikel 31 Voordelig eindsaldo/beginsaldo

Omdat de ontvangsten uit aardgasbaten in het jaar 2009 en later zo zijn vastgesteld dat de uitgaven in enig jaar gedekt kunnen worden is het voordelig eindsaldo niet meer relevant.

BIJLAGE I

BIJLAGE II

* De uitgaven uit het stimuleringspakket die geraamd worden in 2011 en verdere jaren worden niet zichtbaar in bovenstaande tabel.

** De financiering van deze projecten was ten tijde van het Aanvullend Beleidsakkoord reeds geregeld.

*** De categorie «belegd» betreft middelen die overgeheveld zijn naar departementale begrotingen. Deze middelen staan op de begrotingsartikelen 11 t/m 14 van deFES-begroting. De categorie «bestemd» betreft middelen die nog niet overgeheveld zijn naar departementale begrotingen. Deze middelen staan op artikel 15 van de FES-begroting.

BIJLAGE III

BIJLAGE IV

AFKORTINGSLIJST

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2010 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het Fonds economische structuurversterking.

De in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de begrotingstoelichting).

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2010 te wijzigen.

De in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenaamde begrotingstoelichting).

B. BEGROTINGSTOELICHTING

UITGAVEN

01 Bijdragen van het fonds aan andere begrotingen

Artikel 11 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van verkeer & vervoer

Slotwetmutatie:

• 1. Het project Anders Betalen voor Mobiliteit (ABvM) is in 2010 controversieel verklaard. Hierdoor komen voorziene uitgaven dit jaar niet tot betaling. De uitgaven voor ABvM vallen 16,4 mln. lager uit.

• 2. In tegenstelling tot verwacht bij najaarsnota zijn er in 2010 alsnog FES-waardige uitgaven gedaan in 2010.

• 3. De hogere uitgaven 2010 ad € 109,0 mln. betreffen aankoop vastgoed in het kader van het project A1/A6/A9. Deze aankopen waren voorzien in 2011 maar zijn in 2010 geëffectueerd. De hogere uitgaven 2010 hebben geen gevolgen voor de hoogte van de totale projectkosten.

• 4. Dit betreft mutaties voor een aantal projecten met een bedrag kleiner dan € 5 mln per project.

Artikel 12 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van milieu en duurzaamheid

Slotwetmutatie:

• 1. De medeoverheden hadden een trekkingsrecht om vooruitlopend op de midterm-review alvast een deel van de 4de tranche middelen op te vragen. Hiervan is minder gebruik gemaakt dan voorzien.

• 2. De voortgang van de onderliggende projecten verloopt trager dan eerder geraamd

• 3. Het succes van de subsidieregeling voor energiebesparende maatregelen heeft geleid tot een hogere realisatie.

• 4. De mutatie wordt veroorzaakt door minder betalingen op participaties in het kader van de Seed-regeling.

• 5. Het doel van de impuls is het opstellen van strategische roadmapstudies naar mogelijkheden om de CO₂-uitstoot met 50 procent te reduceren per 2030. De voortgang van deze projecten verloopt trager dan verwacht. Daarnaast is er een correctie aangebracht op het in 2009 gedeclareerde bedrag.

• 6. Bij najaarsnota is de uitgavenraming te sterk naar beneden bijgesteld.

• 7. De lagere uitgavenrealisatie wordt veroorzaakt door de sterk tegenvallende verkopen van voertuigen met roetfilter, waardoor er minder subsidie is verstrekt dan verwacht . De tegenvallende verkoop van voertuigen met roetfilter wordt veroorzaakt door de economische crisis.

• 8. Het afstemmen en vertalen naar concrete uitvoeringsactiviteiten heeft meer tijd gekost dan verwacht. Daarnaast is er vertraging opgetreden door de juridische toetsing op staatsteun.

• 9. In 2010 was minder geld nodig dan vooraf was geraamd.

• 10. De kasraming van dit onderdeel is aangepast aan de verwachte uitfinanciering van de eind 2010 toegezegde bedragen.

• 11. In december 2010 is een eerste voorschot voor het CCS-project ROAD gedaan. Met dit voorschot was bij het opstellen van de begroting geen rekening gehouden.

• 12. Dit betreft mutaties voor een aantal projecten met een bedrag kleiner dan € 5 mln per project.

Artikel 13 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van kennis en innovatie

Slotwetmutatie:

• 1. Bij projecten die vallen onder Kennis onderzoek en innovatie declareren de projecten de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven. Deze bleken afgelopen jaar te laag ingeschat.

• 2. In verband met vertraging in de uitgaven in eerdere periodes was in het najaar van 2010 extra budget benodigd.

• 3. De bij najaarsnota opgevraagde middelen voor 2010 zijn nog niet tot betaling gekomen omdat het hier om meerjaren projecten gaat waarvan het kasritme in 2011 en later ligt.

• 4. Deze mutatie betreft vertraging bij de committering. Nadere uitwerking van het voorstel heeft er toe geleid dat dit niet meer in 2010 kon worden afgerond.

• 5. Het instituut heeft te laat in het jaar haar definitieve begroting aangeleverd bij EZ met als gevolg dat zij niet voldeed aan de gestelde voorwaarde en betaling niet kon plaatsvinden in het begrotingsjaar 2010.

• 6. Dit betreft mutaties voor een aantal projecten met een bedrag kleiner dan € 5 mln per project.

Artikel 14 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van ruimtelijke ordening

Slotwetmutatie:

• 1. De beschikking is in maart 2010 afgegeven. Daarna zijn de voorbereidingen voor de realisering van het project Brainport Avenue gestart. De realisatie van dit project vindt dientengevolge vanaf 2011 plaats. In 2010 zijn slechts de ten laste van dit project komende advieskosten van het RVOB gerealiseerd ad € 0,25 mln.

• 2. De middelen zijn opgevraagd bij voorjaarsnota voor 2010 met de verwachting dat uitbetaling ook dit jaar zou plaatsvinden. Dit wordt nu verwacht in 2011.

• 3. De mutatie wordt veroorzaakt doordat de middelen die bij najaarsnota zijn opgevraagd maar nog niet zijn uitbetaald in 2010.

• 4. Dit betreft mutaties voor een aantal projecten met een bedrag kleiner dan € 5 mln per project.

Artikel 15 Projecten in voorbereiding

Slotwetmutatie:

Op dit artikel worden bijdragen geraamd voor projecten waarvoor door de FES-beheerders aan de betrokken departementen nog geen daadwerkelijke toezegging heeft plaatsgevonden omdat deze projecten nog in de voorbereidende fase zijn. Daarnaast worden op dit artikel alle middelen geraamd die wel zijn toegezegd, maar nog niet zijn overgeheveld naar de desbetreffende departementale begrotingen. De slotwetmutatie is dit jaar 0 aangezien artikel 15 reeds bij de tweede suppletoire begroting is leeggeboekt.

ONTVANGSTEN

Artikel 21 Ontvangsten uit aardgasbaten

Slotwetmutatie:

Voor het jaar 2010 is sprake van een vaste FES-voeding uit gasbaten. De mutatie betreft de aanpassing van de raming die daaruit voortvloeit en die nodig is om de in 2010 voorziene FES-uitgaven te dekken.

B. ALGEMENE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSSTAAT

In het regeerakkoord is voor het Fonds economische structuurversterking (FES) een aantal afspraken gemaakt. Deze afspraken hebben met name gevolgen voor de (begrotings)jaren na 2010, zoals is toegelicht in de Nota van Wijzigingen op de ontwerpbegroting 2011 (TK, 2010–11, 32 500 D, nr. 4).

In aansluiting op de eerste suppletoire begroting 2010 (TK, 2010–11, 32 123 D, nr. 1) wordt door middel van het onderhavige wetsvoorstel voorgesteld de begrotingsstaat van het FES voor het jaar 2010 voor de uitgaven en de ontvangsten met 1 460,5 mln te verlagen. De in de tweede suppletoire begroting opgenomen mutaties zijn deels reeds verwerkt in de Miljoenennota 2011, en betreffen verder de nadere wijzigingen, die in de Najaarsnota 2010 zijn verwerkt.

Samenvattend ontstaat het volgende beeld voor de uitgavenbegroting (bedragen in € mln):

Samenvattend ontstaat het volgende beeld voor de ontvangstenbegroting (bedragen in € mln):

B BEGROTINGSTOELICHTING

ALGEMEEN

Uitgaven (bedragen in € mln)

Na het onderhavige wijzigingsvoorstel komt het totaal van de uitgavenbegroting 2010 van het Fes er als volgt uit te zien:

Ontvangsten (bedragen in € mln)

Na het onderhavige wijzigingsvoorstel komt het totaal van de ontvangstenbegroting 2010 van het Fes er als volgt uit te zien:

TOELICHTING PER BEGROTINGSARTIKEL

UITGAVEN

Bijdragen van het fonds aan andere begrotingen

Artikel 11 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van verkeer en vervoer

Toelichting mutatie eerste suppletore begroting

De mutatie op dit artikel betreft ten eerste de doorwerking van de bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009 vermelde lagere uitgaven voor de projecten Bijdrage systeemkosten tolheffing, Slimme benuttingsmaatregelen spoor.

Ten tweede heeft de mutatie betrekking op de doorwerking van het bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009 naar voren halen van middelen voor de projecten Programma filevermindering, Infrastructuur Noordvleugel en Dynamisch verkeersmanagement van het Infrastructuurfonds.

Ten derde worden voor het project Quick wins wegen/Aanpak knooppunten van het Infrastructuurfonds middelen uit 2009 (bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009) en latere jaren doorgeschoven naar 2013 door vertraging bij de aanbesteding van de bewegwijzering.

Ten vierde worden voor de projecten Praktijkproef verbetering doorstroming A10 Amsterdam en Quick wins vaarwegen van het Infrastructuurfonds middelen uit 2009 (bij Najaarsnota 2009) en 2010 doorgeschoven naar latere jaren.

Artikel 12 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van milieu en duurzaamheid

Toelichting mutatie eerste suppletore begroting

De mutatie op dit artikel betreft ten eerste de doorwerking van de bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009 vermelde lagere uitgaven van diverse projecten.

Ten tweede betreft de mutatie het naar voren halen van middelen naar 2009 (bij Najaarsnota 2009) en 2010 uit latere jaren voor het project Synergie KRW van het Infrastructuurfonds.

Ten derde betreft de mutatie de overboeking van middelen van artikel 15 Projecten in voorbereiding naar artikel 12 Milieu en duurzaamheid voor het project Luchtkwaliteit van het Ministerie van VROM, de projecten Nieuw gas en Elektrisch rijden van het Ministerie van VenW en de projecten Nieuw gas, Hisarna, Wind op zee en Wind op land van het Ministerie van EZ.

Artikel 13 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van kennis en innovatie

Toelichting mutatie eerste suppletore begroting

De mutatie op dit artikel betreft de doorwerking van de bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009 vermelde lagere of hogere uitgaven van diverse projecten.

Artikel 14 Bijdragen aan andere begrotingen in het kader van ruimtelijke ordening

Toelichting mutatie eerste suppletore begroting

De mutatie op dit artikel betreft ten eerste de doorwerking van de bij Najaarsnota 2009 en Slotwet 2009 vermelde lagere of hogere uitgaven van diverse projecten. Het gaat met name om het doorschuiven van middelen van 2009 naar 2010 voor Sleutelprojecten (€ 89,6 mln.) en projecten in het kader van Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (€ 41,7 mln.) van het Ministerie van VROM.

Ten tweede heeft de mutatie betrekking op de overboeking van middelen van artikel 15 Projecten in voorbereiding naar artikel 14 Ruimtelijke ordening voor de Nota Ruimte projecten IJsseldelta Kampen, Hart van Zuid Gemeente Hengelo, Almere Weerwaterzone en Stadshavens Rotterdam van het Ministerie van VROM, de Nota Ruimte projecten Brainport Eindhoven, Groningen centrale zone, Eindhoven A2 zone en Apeldoorn kanaalzone van het Ministerie van EZ en de Nota Ruimte projecten Westflank Haarlemmermeer en Mooi en vitaal Delfland van het Ministerie van LNV. Daarnaast zijn middelen uit de Coalitieakkoord enveloppe regionaal economisch beleid (Sterke regio’s) toegekend aan de projecten Hightech factory Twente en Leiden bioscience park van het Ministerie van EZ.

Ten derde wordt € 3,5 mln. toegevoegd aan het project Oude Rijnzone van het Ministerie van VROM uit de enveloppe Nota Ruimte. Gelijktijdig wordt de bijdrage voor BIRK verlaagd met € 3,5 mln. en toegevoegd aan de enveloppe Nota Ruimte.

Artikel 15 Projecten in voorbereiding

Toelichting mutatie eerste suppletore begroting

De mutatie op dit artikel betreft ten eerste het doorschuiven van de middelen voor projecten in voorbereiding die in 2009 niet daadwerkelijk zijn toegezegd aan de uitvoerende departementen of die wel zijn toegezegd, maar nog niet zijn overgeheveld naar de desbetreffende departementale begrotingen.

In de tweede plaats betreft de mutatie de meerjarige overboeking van middelen van artikel 15 Projecten in voorbereiding naar de desbetreffende uitgavenartikelen voor diverse projecten. Het gaat onder andere om projecten in het kader van de Innovatieagenda energie (Coalitieakkoord enveloppe Energie), de selectieve continuering van (in deze kabinetsperiode) aflopende kennis en innovatieprojecten (€ 500 mln. impuls kennis en innovatie) en de Nota Ruimte.