K Defensiematerieelbegrotingsfonds

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Geraamde uitgaven begrotingshoofdstuk K 2024 (bedragen x € 1.000). Totaal € 10.723.657

Geraamde ontvangsten begrotingshoofdstuk K 2024 (bedragen x € 1.000). Totaal € 10.723.657

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1 tot en met 3

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2024 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,R.P. Brekelmans

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Artikel 1 

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2024 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

DE MINISTER VAN DEFENSIE,R.P. Brekelmans

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Artikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2024 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,K.H. Ollongren

Wetsartikel 1

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

De Minister van Defensie,R.P. Brekelmans

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,K.H. Ollongren

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN (SLOTVERSCHILLEN)

B. BEGROTINGSTOELICHTING

B. BEGROTINGSTOELICHTING

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De voorliggende suppletoire begroting september (SBS) bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de 1e suppletoire begroting 2024 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze suppletoire begroting september van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn de besluiten van het kabinet uit het Hoofdlijnenakkoord verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de ontwerpbegroting. Het DMF 2024 wordt met deze suppletoire begroting met € 1,6 miljard verlaagd tot € 8,2 miljard. De begroting is naar beneden bijgesteld omdat budget uit 2024 doorgeschoven wordt naar latere jaren. Het ministerie van Defensie spant zich tot het uiterste in om de voor 2024 op de Defensiebegroting beschikbare middelen tot besteding te laten komen. Desalniettemin is het, onder meer gezien de huidige grillige mondiale defensiemarkt en krapte op de arbeidsmarkt, niet mogelijk om alle projecten conform planning uit te voeren. Derhalve worden de uitgaven in een meer realistisch ritme gezet. De investeringsmiddelen die niet in 2024 uitgegeven kunnen worden blijven beschikbaar voor Defensie en zullen zo snel mogelijk alsnog besteed worden.

Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

Binnen Defensie is COMMIT verantwoordelijk voor de uitvoering van de projecten in de realisatiefase op artikelen 1 t/m 4 en artikel 6. Dit zijn vele tientallen vaak kleine projecten, die aan tussentijdse actualisaties en technische mutaties onderhevig zijn. Vaak betreft het herfaseringen over jaren heen vanwege versnellingen of vertragingen. Deze actualisaties bij elkaar zorgen voor de verschillen tussen de eerste suppletoire begroting en de suppletoire begroting september. Een uitgebreidere toelichting bij de projecten, inclusief budgettaire details, zijn terug te vinden in het Defensie Projectenoverzicht (DPO) en/of de Afwijkingsrapportage (AWR).

1 Leeswijzer

De voorliggende 2e suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de suppletoire begroting september 2024 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze 2e suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn de besluiten van het kabinet uit de Najaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Najaarsnota.

In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de suppletoire begroting september uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 en 2.3 de uitgaven- en ontvangstenmutaties toegelicht. Afsluitend is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.

1 Leeswijzer

In de Slotwet voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) zijn technische uitvoeringsmutaties, mutaties van boekhoudkundige aard of mutaties voortvloeiend uit controlebevindingen opgenomen. Tevens zijn de verwachte overschrijdingen van de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten op artikelniveau opgenomen in de Kamerbrief «Beleidsmatige mutaties na Najaarsnota» d.d. 16 december 2024, nummer 36 600 K, nr. 6.

De mutaties groter of gelijk aan de ondergrenzen in onderstaande staffel worden toegelicht. Bij de toelichtingen worden geen bedragen vermeld van projecten die commercieel vertrouwelijk zijn.

1 Leeswijzer

De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2024 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnotabesluitvorming verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan wordt het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) 2024 met € 1.113,1 miljoen verlaagd tot € 9.810,6 miljoen. De begroting is naar beneden bijgesteld omdat budget uit 2024 doorgeschoven wordt naar latere jaren. Het ministerie van Defensie spant zich tot het uiterste in om de voor 2024 op de Defensiebegroting beschikbare middelen tot besteding te laten komen. Desalniettemin is het, onder meer gezien de huidige grillige mondiale defensiemarkt en krapte op de arbeidsmarkt, niet mogelijk om alle projecten conform planning uit te voeren. Derhalve worden de uitgaven in een meer realistisch ritme gezet. De investeringsmiddelen die niet in 2024 uitgegeven kunnen worden blijven beschikbaar voor Defensie en zullen zo snel mogelijk alsnog besteed worden.

Het kabinet heeft besloten € 500 miljoen in 2028 toe te voegen aan de defensiebegroting. Deze middelen worden vanaf 2030 structureel verwerkt (in het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K)). De extra middelen worden besteed aan het versterken van de luchtverdediging en aan munitie voor de eigen krijgsmacht. De oorlog in Oekraïne heeft aangetoond dat luchtverdediging van levensbelang is. Ook voor de verdediging van het NAVO-bondgenootschap is luchtverdediging een absolute prioriteit. Nederland geeft daarom gehoor aan de vraag van de NAVO om hier met voorrang in te investeren. Gelet op de huidige situatie is ook de urgentie om onze munitievoorraden versneld verder aan te vullen groot. Dit aanvullende budget stelt Defensie in staat om nu reeds verplichtingen aan te gaan en de industrie duidelijkheid te geven.

In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting uiteengezet. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 een overzicht weergegeven met de belangrijkste ontvangsten- en uitgavenmutaties. Afsluitend is in paragraaf 2.3 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begroting. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt.

Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.

De eerste suppletoire begroting geeft een totaaloverzicht van financiële afwijkingen ten opzichte van de ontwerpbegroting van het DMF en wordt tegelijk met de Voorjaarsnota ingediend en uiterlijk 1 juni gepubliceerd. Jaarlijks worden het DPO en de DPO-Afwijkingsrapportage aan de Kamer aangeboden. Deze rapportages geven een overzicht van alle materieel-, vastgoed- en IT-projecten met een investeringsbedrag van meer dan € 50,0 miljoen in onderzoek en realisatie. Gelet op het commercieel vertrouwelijke karakter van een aantal projecten wordt voor deze projecten slechts een bandbreedte van het projectbudget.

2 Beleidsartikelen

2 Het beleid

2 Beleidsartikelen

2 Het beleid

2.1 Voorstel van wet

Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2024 van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de vastgestelde begroting met een bedrag van € 1.113,1 miljoen te verlagen en het ontvangstenbudget met € 1.112,1 miljoen te verlagen. Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 9.810,6 miljoen en een ontvangstenbudget van € 9.811,5 miljoen. Met de eerste suppletoire begroting 2024 wordt voorgesteld de aan te gane verplichtingen te laten stijgen met € 1.382,6 miljoen tot € 14.992,3 miljoen. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting 2024 is als volgt:

2.1 Voorstel van wet

Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2024 van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de suppletoire begroting september, zoals ingediend op Prinsjesdag, met een bedrag van € 75,6 miljoen te verhogen. Voor het begrotingsbedrag van de ontvangsten 2024 wordt voorgesteld dit met € 14,3 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 8.318,5 miljoen en een ontvangstenbudget van € 870,4 miljoen. De begroting voor de in 2024 aan te gane verplichtingen stijgt met € 2.221,5 miljoen tot € 22.934,8 miljoen.

Deze stijging wordt veroorzaakt door het naar voren halen van verplichtingenruimte voor versnelde contractvastleggingen. Deze verplichtingen werden geraamd voor latere jaren en worden met deze met deze tweede suppletoire begroting toegevoegd aan de begroting 2024 en met de Nota van Wijzigingen op de ontwerpbegroting in de jaren 2025 en verder afgeboekt. De versnelling van de verplichtingen is nog wel met onzekerheden omgeven omdat Defensie voor een aantal grote projecten van derden afhankelijk is. Het gaat om projecten van aanzienlijke budgettaire omvang zoals het project Vervanging Medium Utility Helicopters en Vervanging Medium Range Air Defence (MRAD) & Short Range Air Defence (SHORAD). Indien een van deze projecten vertraagt, leidt dat direct tot een aanzienlijke onderrealisatie op het verplichtingenbudget in 2024. Met de in deze tweede suppletoire begroting voorgestelde verplichtingenbijstelling wordt vastgehouden aan een ambitieuze verplichtingenraming om zo mogelijkheden tot versnelling met beide handen aan te grijpen in plaats van deze af te moeten remmen a.g.v. het niet beschikbaar hebben van verplichtingenbudget.

De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de incidentele suppletoire begroting 2024 op Prinsjesdag is als volgt:

2.1 Artikel 1 Defensiebreed materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2024 wordt per saldo verhoogd met € 171,0 miljoen.

Het betreft een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen. De verhoging van het budget is voornamelijk het gevolg van het additioneel beschikbaar gestelde budget voor de strategische samenwerking met de industrie (€ 150,0 miljoen) en een verhoging van € 110,0 miljoen voor de geneeskundige keten. Daarnaast zijn verplichtingen op basis van de laatste inzichten in het juiste ritme gezet. Het gaat dan onder andere over de projecten POLARIS, Defensie Bewaking- en Beveiligingssysteem (DBBS) en Programma Aanvulling inzetvoorraad munitie, alsmede een aantal technische mutaties. Tevens zijn kasmutaties gelijk aan verplichtingenmutaties bij ondere andere het uitdelen van loon- en prijsbijstelling.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2024 wordt per saldo verlaagd met € 237,5 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

Het budget voor verwerving wordt per saldo met € 114,5 miljoen verlaagd. Dit is onder andere het gevolg van het naar beneden bijstellen van het budget voor de voorbereidingsfase met per saldo € 113,5 miljoen. Dit is vooral het gevolg van het verplaatsen van budget naar de juiste fase van verwerving in het kader van vervanging van materieel dat aan Oekraïne is geschonken.

De realisatiefase is verlaagd met per saldo € 1,0 miljoen. Er is € 150 miljoen beschikbaar voor strategische samenwerking met de industrie. Daarnaast is budget van 2024 in het juiste kasritme gezet (-/- € 220,2 miljoen), zoals de BKI operationele infra (-/- € 55,0 miljoen), het project Defensie operationeel kledingsysteem (DOKS; -/- € 30,1 miljoen) en niet DMP-plichtige projecten (zoals het project IT organisatie ad € 30,0 miljoen). Ten slotte is de prijsbijsteling aan projecten (€ 32,5 miljoen) toegevoegd. Het restant van per saldo € 37,7 miljoen bestaat uit een aantal herijkingen van projectbudgetten.

Instandhouding

De verhoging van € 76,4 miljoen voor instandhouding wordt met name veroorzaakt door het overhevelen van delta-exploitatie van € 45,5 miljoen en het uitdelen van de prijsbijstelling tranche 2024 (€ 15,3 miljoen) en enkele kleinere mutaties.

Kennis en Innovatie

De verlaging van per saldo € 16,8 miljoen wordt met name veroorzaakt door het overhevelen van € 16,0 miljoen naar de Defensiebegroting in het kader van het opbouwen van het personeelsbestand voor Kennis en Innovatie bij de Bestuursstaf.

Over-/ onderprogrammering

De over- en onderprogrammering wordt met € 214,1 miljoen verlaagd. Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%. Daarnaast is het, gelet op de druk op de Defensie- en arbeidsmarkt, onzeker of alle beschikbare middelen in 2024 tot besteding komen. Om die reden is besloten een deel van het budget over meerdere jaren te spreiden.

Artikel 1 Defensiebreed materieel

Verplichtingen

De verplichtingen zijn € 584,2 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd.

Bij het commercieel vertrouwelijke project Vervanging Wissellaadsystemen, Trekker-opleggercombinaties en Wielbergingsvoertuigen (WTB) is een gedeelte van de verplichtingen niet meer in 2024 gerealiseerd omdat het verwervingstraject meer tijd heeft gekost dan was verwacht. Bij het project Geneeskundige Keten zijn minder verplichtingen gerealiseerd vanwege vertraging in de contractvorming (€ 110,0 miljoen). Met de suppletoire begroting september 2024 is deze verplichtingenruimte aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds toegevoegd. Voor de (andere) geneeskundige projecten zijn minder verplichtingen gerealiseerd (€ 36,3 miljoen) omdat het budget in 2024 te hoog was ingeschat. Voor niet-operationeel dienstvervoer zijn de verplichtingen niet meer in 2024 gerealiseerd wegens vertraging in de contractvorming (€ 26,6 miljoen). Ook bij K&I Technologieontwikkeling zijn minder verplichtingen aangegaan door vertraging in de contractvorming (€ 54,8 miljoen). Daarnaast zijn er minder verplichtingen aangegaan voor het Security Fund (SecFund) (€ 75,0 miljoen) en er was meer tijd nodig om voor scale-ups het juiste instrumentarium te vinden (€ 35,0 miljoen). Voor het European Defence Fund (EDF) zijn minder verplichtingen aangegaan (€ 27,0 miljoen) omdat het opzetten van een rechtmatig proces meer tijd heeft gekost dan verwacht. De realisatie zal vanaf 2025 plaatsvinden.

Uitgaven

De uitgaven zijn € 446,2 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. 

Dit wordt grotendeels verklaard door een lagere realisatie op de aankoop van munitie, zowel bij de instandhouding als voor een aantal projecten in de verwervingsfase. Vanwege langere levertijden dan verwacht zijn hiervoor in 2024 geen betalingen meer verricht. Daarnaast zijn er lagere stortingen geweest als bijdrage voor het SecFund en het EDF, zoals hierboven bij de verplichtingen is toegelicht.

Ontvangsten

De ontvangsten zijn € 27,2 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. 

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de steunverlening aan Oekraïne. Door levering uit eigen voorraad is het portfolio van materieel dat wordt afgestoten, kleiner geworden. Daardoor zijn er lagere verkoopopbrengsten dan was verwacht. Verder waren meer royalties en entrance fees verwacht als betaling voor de toetreding van landen tot het project Groot Pantserwielvoertuig (GPW Boxer). En als gevolg van vertraging bij de verwerving van personenvoertuigen, zijn er minder auto’s ingeruild. In de Kamerbrief «Beleidsmatige mutaties na Najaarsnota» d.d. 16 december 2024, nummer 36 600 K, nr. 6 zijn de lagere ontvangsten aangekondigd.   

2.2 Ontvangsten- en uitgavenmutaties

Toelichting belangrijkste mutaties

• 1. PrijsbijstellingIn totaal wordt € 322,1 miljoen aan prijsbijstelling toegevoegd aan het DMF.

• 2. EindejaarsmargeDit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2023 van € 695,5 miljoen.

• 3. Kasschuif investeringenDe middelen voor deze investeringen worden vanuit 2024 naar latere jaren geschoven. Het ministerie van Defensie spant zich tot het uiterste in om de voor 2024 op de Defensiebegroting beschikbare middelen tot besteding te laten komen. Desalniettemin is het, onder meer gezien de huidige grillige mondiale defensiemarkt en krapte op de arbeidsmarkt, niet mogelijk om alle projecten conform planning uit te voeren. Derhalve worden de uitgaven in een meer realistisch ritme gezet. De investeringsmiddelen die niet in 2024 uitgegeven kunnen worden blijven beschikbaar voor Defensie en zullen zo snel mogelijk alsnog besteed worden.

  Van de kasschuif wordt € 500 miljoen in 2029 toegevoegd. Deze middelen worden na de meerjarenperiode vanaf 2030 structureel in de begroting verwerkt ten behoeve van de aanschaf van munitie en luchtverdediging.

• 4. IT diversenHet betreft een verhoging van € 35 miljoen en bestaat uit drie verschillende componenten. De eerste bedraagt € 17 miljoen extra kosten voor een nieuw software contract ten behoeve van COMMIT voor onder andere een hoger beveiligingsniveau. De tweede bedraagt € 15 miljoen en bestaat uit extra kosten als gevolg van dataverbruik buiten de Europese Unie. De laatste en derde bedraagt € 3 miljoen en bestaat uit inkoop van extra satellietcapaciteit.

• 5. ValutaJaarlijks worden op basis van het Centraal Economisch Plan van het Centraal Planbureau de effecten van de wisselkoersmutaties verwerkt op het DMF.

• 6. Interdepartementale budgetoverhevelingenEen aantal ministeries heeft budget overgeheveld naar Defensie voor het uitvoeren van activiteiten. Een deel daarvan is toegevoegd aan het DMF. Het betreft onder meer een bijdrage (€ 9,7 miljoen) van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ten behoeve van Groeifondsproject POLARIS voor ontwikkeling van radartechnologie. Daarnaast draagt Defensie ook bij aan projecten van andere departementen, zoals een bijdrage aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor gezamenlijke eenheden. Per saldo komen de budgetoverhevelingen € 6,1 miljoen hoger uit dan begroot in de Ontwerpbegroting 2024.

2.2 Artikel 2 Maritiem materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2024 wordt per saldo verhoogd met € 1,6 miljard.

Het heeft vooral te maken met de verhoging van het verplichtingenbudget voor Vervanging Onderzeeboten. Zoals opgenomen in de D-brief van dit project is het voor het contract beschikbare budget opgehoogd door een onttrekking vanuit de risicoreservering. Tevens zijn kasmutaties gelijk aan verplichtingenmutaties bij onder andere het uitdelen van loon- en prijsbijstelling.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2024 wordt per saldo verlaagd met € 95,3 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

Het budget voor verwerving wordt per saldo met € 106,7 miljoen verlaagd. Dat heeft onder andere te maken met de verhoging van budget van de voorbereidingsfase van € 19,5 miljoen dat voornamelijk veroorzaakt wordt doordat er projectbudget wordt geschoven naar eerdere jaren om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Het gaat dan bijvoorbeeld om de projecten Verwerving Maritime Strike en Vervanging Onderzeeboten.

In de realisatiefase is het budget per saldo met € 126,3 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit is met name het gevolg van het naar beneden bijstellen van het budget waarmee projecten in het juiste kasritme worden gezet (€ 205,5 miljoen), zoals voor de projecten Vervanging Onderzeeboten en Verwerving Maritime Strike. Daarnaast is de prijsbijstelling toegevoegd aan projecten (€ 35,0 miljoen) en is het budget naar boven bijgesteld voor het Programma Aanvulling inzetvoorraad munitie (€ 55,5 miljoen) en een verlaging van het budget door een aantal kleinere mutaties (€ 11,3) miljoen.

Over-/ Onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast (€ 3,8 miljoen). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

Artikel 2 Maritiem materieel

Verplichtingen

De verplichtingen zijn € 418,9 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd.

De lagere realisatie wordt voornamelijk veroorzaakt door minder aangegane verplichtingen voor projecten in de realisatiefase. Bij het commercieel vertrouwelijke project ESSM Block 2 - Verwerving en integratie is een contract voor verwerving niet meer in 2024 ondertekend. Bij het commercieel vertrouwelijke project Langer doorvaren LCF: Elektronische oorlogvoering heeft ook vertraging plaatsgevonden bij de contractvorming. De verwachting is dat ondertekening gaat plaatsvinden in het eerste kwartaal van 2025. Bij het commercieel vertrouwelijke project BKI HT1 ESSM Block 2 is de verwerving opgedeeld in twee jaren omdat de betreffende raketten in twee aparte jaren gaan worden besteld. Een deel van de verplichting zal in 2025 worden aangegaan. Bij het commercieel vertrouwelijke project Softskill Torpedo Defensiesysteem heeft de contractvorming een langere doorlooptijd gekend dan verwacht. De verplichting is niet meer in 2024 aangegaan.

Uitgaven

De uitgaven zijn € 113,2 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd.

Dit wordt hoofdzakelijk verklaard door een lagere realisatie van projecten. Bij het commercieel vertrouwelijke project ESSM Block 2 - Verwerving en intergratie zijn de uitgaven niet gerealiseerd vanwege vertraging in de contractvorming. Bij het project Vervanging MK46 Lightweight Torpedo verloopt de verwerving via het Foreign Military Sales programma van de Verenigde Staten. Daarbij heeft de Verenigde Staten een lager bedrag als betaling opgevraagd dan was verwacht.

2.2 Uitgavenmutaties

Toelichting overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties

1. Vermoedelijk beloop investeringen

In deze tweede suppletoire begroting worden de ramingen van de investeringen aangepast op de verwachte realisatie ultimo 2024. Vanwege met name krapte op de arbeidsmarkt en krapte op de Defensiemarkten verlopen projecten niet volgens de planning. Dit betekent dat investeringsbudgetten die dit jaar niet meer gerealiseerd worden, worden doorgeschoven naar een later begrotingsjaar. Deze bijstellingen in de investeringen doen zich voor op alle investeringsartikelen van het DMF - dit zijn de artikelen 1 tot en met 6 (zie in bovenstaande tabel 1a tot en met 1f). In de toelichting bij de afzonderlijke begrotingsartikelen wordt nader ingegaan op de afzonderlijke projecten.

2. Vermoedelijk beloop instandhoudingsuitgaven

De raming voor de instandhoudingsuitgaven van alle investeringsprojecten op het DMF is geactualiseerd. Per saldo worden de instandhoudingsuitgaven op het DMF met € 56,0 miljoen opwaarts bijgesteld. Met deze bijstelling is de raming van de instandhoudingsuitgaven bijgesteld voor de verwachte realisatie in dit begrotingsjaar. De opwaartse bijstelling is gelijk aan de optelling van de instandhoudingsuitgaven op de afzonderlijke artikelen in het DMF. In de toelichting bij deze artikelen wordt nader ingegaan op deze bijstellingen.

3. Interdepartementale budgetoverhevelingen

Als gevolg van verschillende afzonderlijke budgetoverhevelingen met andere departementale begrotingen, neemt het begrotingstotaal van het DMF met per saldo € 2,1 miljoen af. De budgetoverhevelingen vinden plaats op de artikelen Defensiebreed Materieel, Lucht Materieel en IT in het DMF.

4. SecurityFund

Om reeds in 2024 invulling te geven aan de strategische samenwerking met de industrie wordt het reeds aan het parlement aangekondigde Security Fund opgericht bij de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM). Omdat het Ministerie van Economische Zaken aandeelhouder is van de BOM en de juiste juridische grondslag heeft wordt het fondsvermogen van € 25,0 miljoen hiernaar overgeheveld teneinde het als een subsidie uit te keren aan de BOM.

5. Over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Dit betekent dat de raming van de investeringen zodanig neerwaarts is aangepast, dat van overprogrammering geen sprake meer is. Zodoende is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul, met uitzondering van het artikel Land Materieel vanwege een versnelling van de met de Voorjaarsnota 2024 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2023-2024, 36 550, nr. 1) beschikbaar gestelde additionele financiële middelen voor prioritaire versterking in luchtverdediging en munitie. Met deze suppletoire begroting wordt het verplichtingenbudget naar boven bijgesteld. Daarbij wordt eveneens rekening gehouden met betalingen in 2024. Deze uitgaven zijn planmatig niet verwerkt. Door onderprogrammering te voeren blijft voldoende budget beschikbaar op artikelniveau voor eventuele uitgaven voor dit project.

6. Overige mutaties

Het betreft een bijstelling op artikel 8 van de overige uitgaven. De verdeling naar afzonderlijke projecten vindt dit jaar niet meer plaats.

2.3 Budgettaire gevolgen van beleid

In totaal is voor 2024 71 % juridisch verplicht en 29 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Defensiebreed materieel zijn per saldo met € 12,8 miljoen naar boven bijgesteld. Het betreft een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen bij de instrumenten. Bij Kennis en Innovatie heeft dat onder andere te maken met het uitvoeren van kort cyclische activiteiten. Bij verwerving heeft dit te maken met projecten die overgaan naar een andere fase, zoals de Vervanging Medium Utility Helicopter, en doordat projectbudgetten in de juiste jaren zijn gezet in lijn met actuele verwachte realisatiemomenten. Tot slot betreft het de overheveling van verplichtingen uit 2023 die in dat jaar niet zijn aangegaan.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase wordt met € 299,7 miljoen verlaagd. Deze verlaging wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er projectbudget wordt geschoven naar andere jaren om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden.

Tevens is er projectbudget overgeheveld naar de onderzoeks- of realisatiefase. Voorbeelden hiervan zijn Waterbarrière Nieuwe Haven, Medium Utility Helicopter en Strategic Aeromedical Evacuation SAE.

Verwerving: realisatiefase

De realisatiefase van Defensiebreed materieel is met € 342,8 miljoen naar boven bijgesteld. Dit is enerzijds een gevolg van het toevoegen van budget dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 459,0 miljoen), voor onder andere Verwerving Beleidskader Inzetvoorraden Conventionele Munitie (BKI) en het project Defensiebrede Vervanging Wielvoertuigen (DVOW), het overhevelen van budget naar de realisatiefase (€ 104,8 miljoen), waaronder de projecten Waterbarrière Nieuwe Haven, Medium Utility Helicopter en Strategic Aeromedical Evacuation SAE. Anderzijds is dit een gevolg van het verwerken van kasschuiven waarmee de projecten in het juiste kasritme zijn gezet(-/- € 168,0 miljoen), zoals het programma Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen, het project BKI conventionele munitie en de herschikking van het wissellaadsysteem oplegcombinatie.

Instandhouding

Het instandhoudingsbudget is per saldo met € 38,5 miljoen gestegen. Dit is grotendeels een gevolg van het toevoegen van budget dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 33,9 miljoen). Het betreft uitgaven van het Munitiebedrijf voor de PATRIOT (Phased Array Tracking radar to Intercept On Target) raketten. Daar is het PATRIOT Advanced Capability (PAC)-3 missile recertificeringsprogramma van € 27,5 mln van 2023 naar 2024 geschoven. Het restant betreft diverse overige mutaties.

Kennis en Innovatie

Het budget voor Kennis en Innovatie is met € 60,4 miljoen gestegen. De verhoging wordt voornamelijk veroorzaakt door het versterken en formaliseren van de diverse innovatiecentra binnen Defensie met € 55,0 miljoen.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

In totaal is voor 2024 42 % juridisch verplicht en 58 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor maritiem materieel zijn per saldo met € 464,2 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit is grotendeels het gevolg van de onder verwerving opgenomen toelichtingen en kleinere overige mutaties. Het verplichtingenbudget voor de Multipurpose fregatten (M-fregatten) en Vervanging Onderzeeboten is van de onderzoeksfase overgeheveld naar de realisatiefase.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase is met de eerste suppletoire begroting met € 153,5 miljoen verlaagd.

Deze verlaging wordt voornamelijk veroorzaakt, doordat projectbudget is overgeheveld naar de onderzoeks- of realisatiefase. Dat geldt bijvoorbeeld voor het langer doorvaren van de Luchtverdedigings- en commandofregatten (LCF-fregatten), het langer instandhouden van de Walrusklasse onderzeeboten en de Intelligence, Surveillance and Reconnaissance (ISR)-capaciteit Noordzee.

Ook wordt er projectbudget in de juiste jaren gezet om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden.

Verwerving: onderzoeksfase

Het budget voor de projecten in de onderzoeksfase is met de eerste suppletoire begroting met € 331,7 miljoen verlaagd.

Deze verlaging wordt voornamelijk veroorzaakt, doordat projectbudget voor de Multipurposefregatten (M-fregatten) en Vervanging Onderzeeboten is overgeheveld naar de realisatiefase.

Verwerving: realisatiefase

De realisatiefase van Maritiem materieel is met € 486,2 miljoen verhoogd. Dit is enerzijds een gevolg van het toevoegen van budget dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 244,4 miljoen) zoals bij de projecten ESSM Block 2 en Vervanging MK46 Lightweight Torpedo, het overhevelen van budget naar de realisatiefase (€ 667,0 miljoen) voor onder andere de Vervanging M-Fregatten en de Vervanging Onderzeeboten. Anderzijds is dit een gevolg van het verwerken van kasschuiven uit het Defensie Lifecycle Plan, waarmee de projecten in het juiste kasritme zijn gezet (-/- € 413,5 miljoen). Dit betreft onder andere het project Future Littoral All-Terrain Mobility Band Vagn (FLATM BV), het project vervanging Hulpvaartuigen en ESSM Block 2. Het restant betreft diverse overige mutaties (-/- € 14,0 miljoen).

Instandhouding

Voor de Instandhoudingsopgaven is het budget per saldo met € 46,1 miljoen gestegen. Dit is het gevolg van het toevoegen van budget (€ 20,0 miljoen) uit de Defensiebegroting artikel 2 omdat onderhoudswerkzaamheden vanwege personele ondervulling worden uitbesteed. Het restant betreft een overboeking uit de verwervingsvoorbereidingsfase en diverse kleinere mutaties.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%. Daarnaast is het, gelet op de druk op de Defensie- en arbeidsmarkt, onzeker of alle beschikbare middelen in 2024 tot besteding komen. Om die reden is besloten een deel van het budget over meerdere jaren te spreiden.

In totaal is voor 2024 62 % juridisch verplicht en 38 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor land materieel zijn per saldo met € 1,3 miljard naar boven bijgesteld. Dit heeft grotendeels te maken met verplichtingen uit 2023 die in dat jaar niet zijn aangegaan. Daarnaast zijn de verplichtingen in lijn gebracht met actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten en heeft het versnellen van de aankoop van munitie een opwaartse bijstelling teweeggebracht.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase wordt met € 406,7 miljoen verlaagd. Deze verlaging wordt vooral veroorzaakt, doordat er projectbudget wordt geschoven naar andere jaren om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden.

Tevens is er projectbudget overgeheveld naar de onderzoeks- of realisatiefase. Dit geldt bijvoorbeeld voor het project Versterken vuursteun en het opheffen van het Single Service Management (SSM) vuursteuncapaciteit en de mortiercapaciteit.

Verwerving: realisatiefase

De realisatiefase van verwerving landmaterieel is met € 116,7 miljoen verhoogd. Dit is enerzijds een gevolg van het verwerken van kasschuiven waarmee de projecten in het juiste kasritme zijn gezet, zoals de projecten Verlenging levensduur Patriot en de Midlife Update (MLU) voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL. Anderzijds is het een gevolg van het toevoegen van budget dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 83,5 miljoen). Dit betreft onder andere het project Verwerving Beleidskader Inzetvoorraden Conventionele Munitie Land (BKI) en het project Verwerving Grootpantserwielvoertuig Boxer. Het restant betreft diverse overige mutaties.

Instandhouding

Het budget voor de instandhouding van materieel is per saldo gestegen met € 9,3 miljoen. Dit bestaat grotendeels uit € 6,8 miljoen aan middelen die niet tot uitgaven zijn gekomen in 2023. Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere mutaties.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

In totaal is voor 2024 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's en indien nodig bij het eerstvolgende begrotingsmoment aangepast.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor lucht materieel zijn per saldo met € 778,5 miljoen naar boven bijgesteld. Dit heeft grotendeels te maken met verplichtingen uit 2023 die in dat jaar niet zijn aangegaan.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase wordt met € 235,5 miljoen verlaagd.

Deze verlaging wordt voornamelijk veroorzaakt door het herschikken van projectbudget naar latere jaren om deze in lijn te brengen met actuele inzichten over realisatiemomenten. Ook heeft er overheveling van projectbudget naar de realisatiefase plaatsgevonden, bijvoorbeeld voor het project Helix.

Verwerving: realisatiefase

Het budget voor de verwerving realisatiefase is met € 67,7 miljoen verlaagd. Het betreft een optelsom van neerwaartse en opwaartse bijstellingen. Dit wordt onder andere veroorzaakt door het verwerken van kasschuiven waarmee de projecten in het juiste kasritme zijn gezet, waaronder het project Verwerving F-35. Daarnaast is er budget toegevoegd dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 285,0 miljoen), zoals projecten Apache Remanufacture en Chinook Vervanging en Modernisering. Het restant betreft een deel dat van de voorbereidingsfase is overgeheveld naar de realisatiefase en diverse overige mutaties.

Instandhouding

Het instandhoudingsbudget lucht materieel is per saldo met € 11,8 miljoen gestegen. Dit is enerzijds het gevolg van de toevoeging van het Multi Role Tanker Transport (MRTT-) budget van € 30,9 miljoen. Dit budget is vanuit de investeringen (delta-exploitatiereeks) naar het CLSK-deel van lucht materieel overgeheveld. Daartegenover staat dat het budget met € 13,9 miljoen naar beneden is bijgesteld omdat de bijbehorende uitgaven al in 2023 hebben plaatsgevonden en heeft een negatieve bijstelling op het budget plaatsgevonden van € 5,2 miljoen vanwege de gewijzigde wisselkoers van de Amerikaanse dollar en de Zweedse Kroon (CEP wisselkoerscorrectie).

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

In totaal is voor 2024 83 % juridisch verplicht en 17% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor infrastructuur en vastgoed zijn per saldo met € 53,0 miljoen naar boven bijgesteld. Het betreft een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen bij de instrumenten. Dit is onder andere het gevolg van de onder verwerving toegelichte overhevelingen en verplichtingen uit 2023 die in dat jaar niet zijn aangegaan.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase is met de eerste suppletoire begroting met € 103,3 miljoen verlaagd.

Deze verlaging wordt voornamelijk veroorzaakt, doordat projectbudget is overgeheveld naar de realisatiefase. Dit geldt bijvoorbeeld voor het project Verbeteren legering Defensiebreed fase 2 en Revitalisering Johannes Postkazerne te Havelte. Daarnaast wordt er projectbudget geschoven naar andere jaren om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten.

Verwerving: realisatiefase

Het budget voor de realisatiefase is per saldo met € 149,5 miljoen verhoogd. Budget wat in 2023 niet tot uitgaven heeft geleid is toegevoegd aan het budget voor 2024 (€ 234,2 miljoen). Daarnaast is budget van de voorbereidingsfase naar de uitvoeringsfase verschoven (€ 58,9 miljoen).

Voor een aantal projecten is het budget verhoogd. Dit betreft Verbeteren legering Defensiebreed voor € 62,9 miljoen, startbudget PFAS voor € 22,4 miljoen en verdeling budget Programma Concentreren, Vernieuwen, Verduurzamen (CVV) voor € 25,0 miljoen. Dit budget komt gedeeltelijk uit 2023 waar het niet tot realisatie is gekomen. Specifiek voor het project Verbeteren legering Defensiebreed komt het budget uit de voorbereidingsfase naar de realisatiefase.

De realisatie van een aantal projecten is van 2024 verschoven naar latere jaren en de hiermee samenhangende budgetten schuiven ook mee wat leidt tot een verlaging van het budget (€ 260,6 miljoen). Dit bedrag wordt opgemaakt uit onder andere de projecten Aanpassing Vastgoed en Equipmentcomplex.

Een aantal andere kleine herschikkingen leidt per saldo tot een verhoging van het budget met € 6,7 miljoen.

Instandhouding

Het budget voor de instandhouding van het vastgoed is met € 40,1 miljoen gestegen.

Budget wat in 2023 niet tot uitgaven heeft geleid is toegevoegd aan het budget voor 2024 (€ 143,4 miljoen). Dit betreft het budget voor instandhouding van vastgoed (€ 78,4 miljoen) en CVV-budget (€ 65 miljoen). De realisatie van een aantal projecten is van 2024 verschoven naar latere jaren en de hiermee samenhangende budgetten schuiven ook mee wat leidt tot een verlaging van het budget (€ 128,4 miljoen). Een aantal andere kleine herschikkingen leidt per saldo tot een verhoging van het budget met € 25 miljoen.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

In totaal is voor 2024 76 % juridisch verplicht en 24 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor IT zijn per saldo met € 751,5 miljoen naar beneden bijgesteld. Het betreft een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen bij de instrumenten. Dit is grotendeels het gevolg van de onder verwerving toegelichte overhevelingen, zoals de overgang van projecten naar een andere fase, maar ook van verplichtingen uit 2023 die niet in dat jaar zijn aangegaan. Tevens zijn de verplichtingenstanden van diverse projecten in lijn gebracht met actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Verwerving: voorbereidingsfase

Het budget voor de projecten in de voorbereidingsfase wordt met € 573,2 miljoen verlaagd.

Deze verlaging wordt onder andere veroorzaakt, doordat projectbudget is overgeheveld naar de realisatiefase. Voorbeelden hiervan zijn het project Bouwen fundering data gedreven werken en Data Science (DS) & Artificial Intelligence (AI), Joint Targeting Support Cell, Command and Control (C2) systemen van de luchtmacht en Verduurzamen IT gezondheidszorg.

Daarnaast wordt er projectbudget geschoven naar andere jaren om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door beperkte capaciteiten in de ‘voorzien in’-keten en door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten. In de Defensieorganisatie wordt met het voorzien-in van materieel het proces bedoeld dat loopt van de behoeftestelling tot en met levering van goederen en/of diensten inclusief de nazorg aan de gebruikers. Binnen het voorzien-in proces worden als dat nodig is goederen en/of diensten ingekocht of aanbesteed voor de hele Defensieorganisatie.

Verwerving: realisatiefase

Het budget voor de projecten in de realisatiefase van IT materieel is met € 24,5 miljoen naar boven bijgesteld. Dit is enerzijds een gevolg van het toevoegen van budget dat in 2023 niet tot realisatie is gekomen (€ 18,5 miljoen) voor onder andere Maritiem Operationeel Centrum Kustwacht en ERP M&F S/4HANA (Roger) en het overhevelen van budget naar de realisatiefase (€ 152,6 miljoen). Anderzijds is dit een gevolg van het verwerken van kasschuiven waarmee de projecten in het juiste kasritme zijn gezet, zoals het programma Grensverleggende IT (GrIT).

Instandhouding

Het instandhoudingsbudget is per saldo met € 33,7 miljoen gedaald. Dit betreft enerzijds de correctie van de delta exploitatie van Datacenter naar het project Grensverleggende IT (GrIT). Anderzijds is er € 32,0 miljoen toegevoegd aan het budget vanwege de extra kosten van het Microsoft contract en extra kosten aan dataverbruik buiten de Europese Unie. Het restant betreft diverse overige mutaties.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%. Daarnaast is het, gelet op de druk op de Defensie- en arbeidsmarkt, onzeker of alle beschikbare middelen in 2024 tot besteding komen. Om die reden is besloten een deel van het budget over meerdere jaren te spreiden.

Toelichting op de uitgaven

Dit begrotingsartikel is technisch van aard. Op dit artikel worden de bijdragen verantwoord die vanuit de reguliere Defensiebegroting (Hoofdstuk X) overgeheveld worden naar het DMF.

Toelichting op de uitgaven

Het kabinet stelt in 2028 incidenteel 500 miljoen euro beschikbaar voor versterking van de luchtverdediging en voor het aanvullen van munitie voor de eigen krijgsmacht.

2.3 Artikel 3 Land materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2024 wordt per saldo verhoogd met € 2,6 miljard.

De verhoging van het verplichtingenbudget wordt voornamelijk veroorzaakt door de verhoging ten behoeve van Vuurkracht Medium Infantry Brigade (€ 1,0 miljard) en door verhoging ten behoeve van het Tankbataljon Heavy Infantry Brigade (€ 1,3 miljard). Het kabinet heeft vanaf 2027 extra middelen uitgetrokken om te voldoen aan de NAVO-norm van 2%. De NAVO vraagt Nederland om met prioriteit te investeren in zwaardere gevechtscapaciteiten voor het landoptreden. In dat kader worden de gevechtscapaciteiten van de zware infanteriebrigade (Heavy Infantry Brigade) en de middelzware infanteriebrigade (Medium Infantry Brigade) uitgebreid en versterkt. Nog dit jaar zullen de contracten worden getekend en de verplichtingen worden aangegaan, waarmee de door het kabinet gereserveerde kasmiddelen vanaf 2027 tot besteding zullen komen. Derhalve wordt de verplichtingenruimte in 2024 opgehoogd met respectievelijk € 1,0 en € 1,3 miljard.

Daarnaast betreft het een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen bij de instrumenten. Het heeft vooral te maken met verplichtingen die op basis van de laatste inzichten in het juiste ritme zijn gezet. Het gaat dan onder andere over de projecten Programma Aanvulling inzetvoorraad munitie alsmede een aantal technische mutaties. Tevens zijn kasmutaties gelijk aan verplichtingenmutaties bij onder andere het uitdelen van loon- en prijsbijstelling.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2024 wordt per saldo verlaagd met € 181,9 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

Het budget voor verwerving wordt per saldo verlaagd met € 256,0 miljoen, waarvan € 7,9 miljoen in de voorbereidingsfase en € 248,1 miljoen in de realisatiefase.

De verlaging van het budget van de realisatiefase wordt met name veroorzaakt door het herfaseren van investeringsprojecten (€ 244,7 miljoen), van onder andere het programma Wissellaadsystemen, Trekker-opleggercombinaties en Wielbergingsvoertuigen (WTB): Aanhangwagens/Opleggers (€ 40,0 miljoen), de Vervanging Mortieren 60/81 MM (€ 38,0 miljoen) en de Midlife Update (MLU) Fennek (€ 30,0 miljoen). Daartegenover staat het toevoegen van prijsbijstelling aan de projecten (€ 21,9 miljoen). Het restant van € 25,3 miljoen is het gevolg van enkele bijstellingen en het overgaan van budget naar instandhouding.

Instandhouding

De uitgaven voor instandhouding zijn met € 37,5 miljoen verhoogd. Dit is met name het gevolg van toevoeging van budget ter compensatie van aan Oekraïne geschonken goederen (€ 14,4 miljoen). Daarnaast wordt voor € 11,2 miljoen aan hogere uitgaven voor onderhoud aan nieuwe (wapen-) systemen geraamd. Het resterende verschil van € 10,9 miljoen wordt voornamelijk veroorzaakt door het toevoegen van aanvullende prijsbijstelling in verband met gestegen prijzen.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast (€ 36,7 miljoen). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

Artikel 3 Land materieel

Verplichtingen

De verplichtingen zijn € 3.367,3 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd.

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de verplichtingen voor de projecten Vuurkracht Medium Infantry Brigade en Tankbataljon Heavy Infantry Brigade niet meer in 2024 zijn gerealiseerd vanwege vertraging in de contractvorming. Met de suppletoire begroting september 2024 is deze verplichtingenruimte aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds toegevoegd. Daarnaast zijn er minder verplichtingen gerealiseerd bij het commercieel vertrouwelijke project Verlenging levensduur Patriot. De verwerving via het NATO Support Procurement Agency (NSPA) heeft niet meer in 2024 plaatsgevonden.

Uitgaven

De uitgaven zijn per saldo € 194,4 miljoen lager dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd.

Met de tweede suppletoire begroting is rekening gehouden met betalingen in 2024 voor de versnelling van de additionele financiële middelen voor versterking in luchtverdediging en munitie die met de Voorjaarsnota 2024 beschikbaar zijn gesteld. Door het voeren van onderprogrammering bleef voldoende budget beschikbaar voor eventuele uitgaven voor dit project. De uitgaven worden met de Slotwet planmatig verwerkt. De onderprogrammering is daarom naar beneden bijgesteld (€ 285,0 miljoen).

Daartegenover staat een toename in de realisatie van de uitgaven voor projecten vanwege de hierboven genoemde versnelling op investeringen in luchtverdediging en munitie. Bijvoorbeeld bij het commercieel vertrouwelijke project Vervanging MRAD & SHORAD. Over deze versnelling is uw Kamer geïnformeerd middels de Kamerbrief Materieelprojecten (Kamerstuk 27 830, nr. 434) en de D-brief inzake het project Vervanging MRAD & SHORAD (Kamerstuk 27 830, nr. 448). Daarnaast zijn hogere uitgaven gerealiseerd voor het commercieel vertrouwelijke project BKI HT1 Patriot (GEM-T PAC II) doordat betalingen via het NATO Support Procurement Agency (NSPA) eerder dan verwacht konden plaatsvinden.

2.3 Ontvangstenmutaties

Toelichting overzicht belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties

Ontvangsten Maritiem Matrieel

Het budget voor ontvangsten is met € 14,3 miljoen verhoogd. Dit komt voornamelijk door een verhoging van de ontvangsten van € 11,7 miljoen op het Artikel Maritiem Materieel als gevolg van verhoogde BTW-ontvangsten (€ 4,4 miljoen), subsidie FRONTEX (€ 1,5 miljoen) en overige verrekeningen met derden.

2.4 Artikel 4 Lucht materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2024 wordt verhoogd met € 1,0 miljard door voornamelijk de verplichtingen van het Production, Sustainment and Follow on Development (PFSD) Memorandum of understanding (MoU) van de F-35. Deze zijn initieel in 2022 vastgelegd op het verplichtingenbudget van CLSK. Met het vaststellen van het programma doorontwikkeling F-35 worden deze verplichtingen overgeboekt naar het programmabudget F-35 bij COMMIT. De verplichtingen voor het afsluiten van een MoU dienen voor de gehele looptijd te worden vastgelegd. Dit verklaart in grote mate de verhoging van het verplichtingenbudget. Ten slotte zijn kasmutaties gelijk aan verplichtingenmutaties bij onder andere het uitdelen van loon- en prijsbijstelling.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2024 wordt per saldo verlaagd met € 226,1 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

Het budget voor verwerving wordt met € 351,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Het betreft een verlaging van € 53,1 miljoen op de voorbereidingsfase en een verlaging van € 298,8 miljoen op het budget ten behoeve van de realisatiefase. Het betreft voornamelijk projecten die in het juiste kasritme zijn gezet (-/- € 363,3 miljoen), waaronder Verwerving F-35 (-/- € 90,8 miljoen), Chinook Vervanging en modernisering (-/- € 46,4 miljoen), Apache Remanufacture (-/- € 19,8 miljoen) en NH90 (-/- € 15,5 miljoen). Tenslotte is er budget toegevoegd van € 64,5 miljoen. Dit is het gevolg van het uitdelen van de prijsbijstelling (€ 43,7 miljoen) en een aantal kleinere projecten waarbij sprake van een herschikking van de budgetten, van per saldo € 20,8 miljoen, zoals budget ten behoeve van het project Midlife Update (MLU) NH90 voor het compliant maken aan de eisen van de NAVO van de NH90 helikoptervloot.

Instandhouding

Het instandhoudingsbudget is met € 88,8 miljoen naar boven bijgesteld.

Ter vervanging van materieel dat uit eigen voorraad aan Oekraïne is geleverd, is het budget met € 37,4 miljoen opgehoogd. Daarnaast is ten behoeve van het F-35 dossier € 22,6 miljoen toegevoegd aan het Instandhoudingsbudget. Voor de verwachte te ontvangen F-35 recoupment is de ontvangstenbegroting met € 8,4 miljoen opgehoogd, hierdoor is het uitgavenbudget binnen de Instandhouding eveneens met € 8,4 miljoen opgehoogd. Daarnaast is het PSFD MOU van CLSK overgegaan naar COMMIT waardoor op het instandhoudingsbudget een herschikking naar COMMIT heeft plaatsgevonden en het CLSK met € 26,6 miljoen neerwaarts is bijgesteld. Voor verschillende wapensystemen is aanvullend budget aan de begroting toegevoegd als gevolg van de lopende moderniserings- en intensiveringsprojecten (€ 26,4 miljoen). Het toevoegen van de prijsbijstelling 2024 heeft tevens geleid tot een ophoging van het budget (€ 13,2 miljoen).

Over-/ onderprogrammering

Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast (€ 37,0). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

2.4 Budgettaire gevolgen van beleid

In totaal is voor 2024 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Artikel 1 Defensiebreed

Toelichting op de verplichtingen

Per saldo zijn de verplichtingen met € 265,3 miljoen naar boven bijgesteld.

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het naar boven bijstellen van de verplichtingen voor het project Operationele infrastructuur voor de snel inzetbare eenheden van de krijgsmacht met € 97,1 miljoen. De verwachte contractering via NATO Support and Procurement Agency (NSPA) is de afgelopen 3 jaar telkens verschoven. Naar verwachting wordt deze verplichting dit jaar aangegaan. Hiervoor wordt de benodigde verplichtingenruimte naar voren gehaald. Voor het project Oefen & Operationele Munitie (€ 30,0 miljoen) is de verplichting op basis van de laatste inzichten in het juiste verplichtingenritme gezet. Daarnaast is het budget met € 24,4 miljoen naar boven bijgesteld als gevolg van additionele bestellingen op het voertuig 12kN Manticore en containers bij het project Defensiebrede Vervanging Wielvoertuigen (DVOW).

Daarnaast vinden er bij afzonderlijke projecten herfaseringen van de verplichtingen plaats, dit leidt tot een opwaartse bijstelling van per saldo € 38,8 miljoen.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 200,1 miljoen neerwaarts bijgesteld. Deze neerwaartse bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

Per saldo zijn de uitgaven voor verwerving met € 488,8 naar beneden bijgesteld. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een lager budget in de realisatiefase (€ 475,2 miljoen) vanwege vertragingen bij verschillende afzonderlijke investeringsprojecten. Het budget voor het project Defensiebrede Vervanging Wielvoertuigen (DVOW) is met € 109,6 miljoen verlaagd. Dit project bestaat uit verschillende deelprojecten en is vertraagd door leveringsproblemen bij diverse deelprojecten, dit zorgt voor verschuiving van de uitgaven naar latere jaren. Bij het programma Aanvulling inzetvoorraden munitie is € 105,5 miljoen naar 2025 verschoven. Munitieleveringen voor de inzetvoorraad die eerder in 2024 werden verwacht schuiven door naar 2025. In algemene zin is er veel concurrentie op munitie en hoewel de leveringen toenemen schuiven er nog steeds munitieleveringen naar een later tijdstip. Het budget voor project Countrer UAS is met € 41,3 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit bedrag zou in 2024 tot realistie komen maar door vertragingen in leveringen worden de aankopen in begin 2025 verwacht.

Door vertragingen in de projecten Defensie Beveiligings en Bewakings Systeem (DBBS) en Civiele Dienst Auto's (CDAU) zijn de budgetten met € 61,2 miljoen en € 38,4 miljoen verlaagd. DBBS heeft vertraging opgelopen bij het uitrollen van het project. Het project CDAU heeft het budget niet volledig kunnen realiseren door hoge overloop uit 2023 die door stagnatie in leveringen is ontstaan. Deze stagnatie duurt voort in 2024.

De bijstelling van het budget wordt naast de bovengenoemde aanpassingen verklaard door een bijdrage van € 25,0 miljoen aan het Ministerie van Economische Zaken m.b.t. Het SecurityFund om reeds in 2024 invulling te geven aan de strategische samenwerking met de industrie.

Tot slot is het budget € 82,1 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege de overheveling van deze middelen naar de realisatiefase en instandhouding op andere artikelen binnen het DMF en het doorschuiven van projecten in voorbereiding naar latere jaren.

Kennis en innovatie

Het budget voor kennis en innovatie wordt € 88,3 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door het doorschuiven van budgetten naar 2025 van projecten die in 2024 niet meer tot realisatie komen. Vanwege het tekort op onder andere inkooppersoneel worden werkzaamheden op het gebied van contractvorming later uitgevoerd.

Instandhouding

De instandhoudingsuitgaven voor Defensiebreed materieel worden per saldo met € 15,8 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt grotendeels verklaard door overhevelingen vanuit andere artikelen en de Defensiebegroting (X) vanwege personele uitbreidingen en ten behoeve van het instandhouden van projecten. De grootste hiervan is een overheveling vanuit de realisatiefase artikel 3 Land Materieel ten behoeve van aanvullende kleding Korps Commandotroepen (€ 6,1 miljoen).

Toelichting op de over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten op dit artikel zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Dit betekent dat de raming van de investeringen zodanig opwaarts is aangepast, dat van overprogrammering geen sprake meer is. Zodoende is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

In totaal is voor 2024 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

Het budget voor de verplichtingen voor Maritiem Materieel is per saldo met € 1,6 miljoen naar boven bijgesteld. Dit wordt enerzijds verklaard doordat verplichtingen in 2024 worden aangegaan (€ 48,0 miljoen) voor de instandhouding voor 2025 en latere jaren. Dit betreft voornamelijk kleine contracten van herbevoorrading, uitbesteding van onderhoud en overige diensten. Anderzijds wordt het verplichtingenbudget verlaagd, omdat er vertragingen hebben plaatsgevonden op kleine, niet DMP-plichtige projecten en Verandering en Innovatie (V&I) ter hoogte van € 23,0 miljoen en herfaseringen op het project Vervanging hulpvaartuigen (€ 23,4 miljoen).

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 39,5 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

De raming voor de verwervingsprojecten is met € 211,7 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze verlaging wordt grotendeels verklaard door vertragingen bij verschillende afzonderlijke verwervingserprojecten. Het budget voor Verwerving Anti Submarine Warfare (ASW-)fregatten van 2024 is verschoven naar 2025 (€ 98,0 miljoen), doordat een aantal aanbestedingen op het gebied van de Sensoren Wapens en Communicatie (SEWACO) deelprojecten is vertraagd. Deze vertraging wordt veroorzaakt door de overspannen defensiemarkt en complexe onderhandelingen. Vooralsnog heeft dit geen gevolgen voor de planning en technische uitvoering van het project.

Daarnaast is het budget voor project ESSM Block 2: verwerving en integratie (commercieel vertrouwelijk) naar beneden bijgesteld door opgelopen vertraging bij de leverancier. De eerste twee milestones van de planning verschuiven hierdoor naar 2025.

De oplevering van het project Verwerving Combat Support Ship (CSS) (commercieel vertrouwelijk) heeft vertraging opgelopen. De betalingen aan de leverancier vinden daardoor later plaats, deze verschuiven naar 2025.

Voor het project Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregratten (IP LC-)fregratten vindt een schuif van € 26,3 miljoen plaats naar latere jaren. De oorzaak van deze schuif is vertraging in de werkzaamheden voor het instandhoudingsprogramma van een van de fregatten.

Bij het project Verwerving Maritime Strike heeft een herfasering plaastsgevonden van € 24,6 miljoen naar latere jaren. Deze herfasering wordt veroorzaakt door uitstel van de testlancering naar 2025.

Daarnaast vinden bij diverse afzonderlijke projecten herfaseringen plaats en is er sprake van een aantal kleinere mutaties.

Ook heeft zich een aantal overhevelingen voorgedaan naar andere artikelen ten behoeve van uitgaven aan projecten die op andere artikelen verantwoord worden (€ 10,8 miljoen). De grootste hiervan is een overheveling naar de realisatiefase artikel 5 Infrastructuur en Vastgoed ten behoeve aanpassingen aan de Marinierskazerne Savaneta (€ 7,0 miljoen). Daarnaast is het budget van projecten in de voorbereidingsfase met € 23,0 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege het overheveling van deze middelen naar de realisatiefase en instandhouding op andere artikelen binnen het defensiematerieelbegrotingsfonds en het doorschuiven van projecten in voorbereiding naar latere jaren

Daartegenover staat dat uitgavenbudget voor het project Vervanging Onderzeeboten (commercieel vertrouwelijk) naar voren is gehaald vanuit 2025, dit in verband met de eerste deelbetaling. Dit budget kon naar voren worden geschoven nadat het contract met Naval Group was afgesloten, daarna is het contractueel afgesproken voorschot betaald. Het budget wat hiervoor was begroot in 2025 is naar 2024.

Instandhouding

Bij instandhouding is het budget met € 13,2 miljoen opgehoogd. Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van budget (€ 10,5 miljoen) uit de Defensiebegroting artikel 2, omdat onderhoudswerkzaamheden vanwege het tekort op personeel worden uitbesteed. Verder is het uitgavenbudget verhoogd, vanwege de incidentele meerontvangst (€ 10,2 miljoen) als gevolg van hogere BTW-ontvangsten voor uitgaven die CZSK heeft gedaan voor andere defensieonderdelen, tweeden en derden. Daarentegen is er vertraging bij de uitvoering van een onderhoudsproject van onderzeeboten, waardoor € 6,9 miljoen is verschoven van 2024 naar 2025. Het restant betreft een verlaging door diverse kleine mutaties.

Toelichting op de Over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten op dit artikel zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Dit betekent dat de raming van de investeringen zodanig opwaarts is aangepast, dat van overprogrammering geen sprake meer is. Zodoende is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul (verlaging van € 238,1 miljoen).

Ontvangsten

Het budget voor Ontvangsten is met € 11,7 miljoen verhoogd als gevolg van ontvangen subsidie FRONTEX (€ 1,5 miljoen), verhoogde BTW-ontvangsten (€ 4,4 miljoen) en overige verrekeningen met derden.

Voor 2024 is 97% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Land Materieel worden per saldo met € 1.033,6 miljoen opwaarts bijgesteld. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door het naar voren halen van verplichtingenbudget voor het project Vervanging Medium Range Air Defence (MRAD) & Short Range Air Defence (SHORAD) (commercieel vertrouwelijk). Het afronden van de D-fase is voorzien in Q4-2024 met aansluitend contracttekening in december. Daarnaast is het verplichtingenbudget opgehoogd om verplichtingen aan te kunnen gaan voor munitie MRAD & SHORAD en sensors CRAM (commercieel vertrouwelijk). Met de Voorjaarsnota 2024 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2023-2024, 36 550, nr. 1) zijn additionele financiële middelen beschikbaar gekomen voor prioritaire versterking in luchtverdediging en munitie.

Daartegenover staat dat bij afzonderlijke projecten herfaseringen van de verplichtingen plaatsvinden, dit leidt tot een neerwaarste bijstelling van per saldo € 551,8 miljoen. Zo is het verplichtingenbudget voor de aanschaf van 41 extra Boxer Groot pantserwielvoertuigen (GPW, Boxer) (commercieel vertrouwelijk), voortkomend uit de Defensienota 22, naar latere jaren verschoven door herprioritering in het Boxerprogramma. Dit als gevolg van de verwerving van 71 stuks Boxer-plus Groot pantserwielvoertuigen (Defensienota 24). Doordat het project Midlife Update (MLU) Bushmaster (commercieel vertrouwelijk) in heroverweging is genomen (MLU zou langer duren dan de eerste levering Vervanging Bushmaster) is de planning uitgelopen en de verplichting verplaatst naar 2025.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 87,6 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht en wordt verklaard door de neerwaartse bijstelling van het verwerving- en instandhoudingsbudget enerzijds, en het bijstellen van de over- en onderprogrammering anderzijds.

Verwerving

De raming voor de investeringsprojecten is met € 255,8 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze verlaging komt voort uit vertragingen bij verschillende afzonderlijke investeringsprojecten. Zo is het budget voor de Midlife Update (MLU) Fennek (commercieel vertrouwelijk) naar beneden bijgesteld. Door vertraging in de productie bij de leverancier is een nieuw lever- en betaalschema opgesteld en het budget verschoven naar latere jaren.

Daarnaast is het uitgavenbudget voor Counter Improvised Explosive Devices (C-IED) blok 3 verlaagd met € 27,7 miljoen en verschoven naar 2025. Dit wordt veroorzaakt door een verschuiving van het deelproject Route Clearance Package (RCP) naar 2025.

Tevens vinden er verschuivingen plaats naar 2025 voor het commercieel vertrouwelijke project Aanvulling inzetvoorraad munitie als gevolg van vertragingen van de leveringen en vinden bij verschillende afzonderlijke projecten herfaseringen plaats (per saldo € 133,4 miljoen).

Verder heeft een aantal overhevelingen tussen andere artikelen en de Defensiebegroting plaatsgevonden ten behoeve van personele uitbreidingen of instandhoudingsuitgaven als gevolg van verschillende projecten waarvan de instandhouding op andere artikelen plaatsvindt. Dit betreft per saldo een neerwaartse bijstelling van € 40,1 miljoen. De overheveling van € 6,1 miljoen naar artikel 1 Defensiebreed Materieel ten behoeve van aanvullende kleding Korps Commandotroepen is daar een voorbeeld van.

Ook is het budget in voorbereiding met € 36,9 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege het overhevelen van deze middelen naar de realisatiefase en instandhouding op andere artikelen binnen het defensiematerieelfonds en het doorschuiven van projecten in voorbereiding naar latere jaren.

Daartegenover staat een overheveling van € 30,0 miljoen vanuit de instandhouding. Dit is veroorzaakt doordat er versnelling heeft plaatsgevonden bij maatregelen elders op de begroting. Hiervoor hebben budget overhevelingen plaatsgevonden welke met deze middelen worden gecompenseerd. Voorbeelden van versnelde maatregelen zijn de revitalisering van de Bernhardkazerne, aanvullende kleding voor het Korps Commando Troepen en meeliften met het contract van het CLSK voor Nato Support and Procurement Agency (NSPA) om de inzetbaarheid van de Patriot aanzienlijk te verbeteren.

Daarnaast vinden bij diverse afzonderlijke projecten herfaseringen plaats en is er sprake van een aantal kleinere mutaties (per saldo € 3,4 miljoen).

Instandhouding

Bij de instandhouding is het budget met € 42,2 miljoen verlaagd. Dit is het gevolg van een overheveling van € 30,0 miljoen naar verwerving en een overheveling voor de verwerving van wisselvoorraad van Battlefield Management System (BMS), hard en software, van € 12,5 miljoen. Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere mutaties.

Toelichting op de over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten op dit artikel zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Er wordt rekening gehouden met betalingen in 2024 voor de versnelling van de met de Voorjaarsnota 2024 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2023-2024, 36 550, nr. 1) beschikbaar gestelde additionele financiële middelen voor prioritaire versterking in luchtverdediging en munitie. Deze uitgaven zijn planmatig niet verwerkt. Door onderprogrammering te voeren blijft voldoende budget beschikbaar op artikelniveau voor eventuele uitgaven voor dit project.

In totaal is voor 2024 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

Per saldo worden de verplichtingen voor Lucht Materieel met € 772,0 miljoen opwaarts bijgesteld. Deze bijstelling wordt grotendeels verklaard door het naar voren halen van verplichtingenbudget. De projecten waar dit betrekking op heeft worden hieronder toegelicht.

Het contract voor het project Vervanging Medium Utility Helicopters (commercieel vertrouwelijk) kan sneller dan aanvankelijk gepland worden getekend. Hiervoor wordt verplichtingenruimte van 2025 naar 2024 verschoven. Voor het project Anti-A2AD Capaciteit F-35 (commercieel vertrouwelijk) houdt de ophoging verband met de laatste fase van de aanbesteding voor de AARGM-ER raket aan het einde van dit jaar. In het begin van het jaar was niet duidelijk of de Letter of Offer and Acceptance (LOA) in 2024 gegund kon worden.

Voor het project Vervanging Tactische Luchttransport Capaciteit (commercieel vertrouwelijk) is de verwachting dat contracten voor de «training means» en «electronic warfare» nog dit jaar getekend worden. Hiervoor wordt verplichtingenruimte naar 2024 verschoven.

Voor het project Bewapening MQ-9 (commercieel vertrouwelijk) is het verplichtingenbudget verhoogd. Dit komt enerzijds door de hoogte van de definitieve offerte prijs.

Daartegenover staan een aantal neerwaartse mutaties waarmee verplichtingenbudget naar achter wordt geschoven (per saldo € 505,3 miljoen). Het gaat onder andere om de projecten F 35: Verwerving Middellange tot lange afstandsraket (€ 141,9 miljoen) waarvan de Letter of Offer and Acceptance (LOA) is vertraagd. Deze zal niet dit jaar, maar pas in het eerste kwartaal of tweede kwartaal van 2025 worden getekend.

Van het project Strategische Lucht-Grondbewapening F-35 / F-35 Tactische bewapening is de opstart verschoven naar 2025, wat zorgt voor een neerwaartse bijstelling van € 65,0 miljoen. Voor het project Apache Remanufacture upgrade is het verplichtingenbudget doorgeschoven met € 58,5 miljoen, wegens beperkte beschikbaarheid aan de zijde van de Amerikaanse overheid. De verplichting valt onder een Foreign Military Sales (FMS) case waar instemming van het Amerikaanse Congress voor moet worden afgegeven. Het project moet nog opgestart worden. Invulling van de behoefte is naar latere jaren verschoven.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 143,8 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

De raming voor de investeringsprojecten is met € 132,1 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze verlaging komt voort uit vertragingen bij verschillende verwervingsprojecten. Een aantal van deze projecten wordt hieronder toegelicht.

Bij het project Verwerving F-35 is vertraging veroorzaakt vanwege bijstelling op de infra projecten en verschuiven de uitgaven naar 2025. Dit resulteert in een neerwaartste bijstelling van € 54,6 miljoen. Het budget verwerving realisatie is verder verlaagd met € 56,1 miljoen. Deze verlaging komt voort uit vertragingen bij verschillende afzonderlijke investeringsprojecten. Het betreft hier projecten op het gebied van kort cyclische innovatie, Space Beleidskader Inzet Voorraden en C-systemen.

Tot slot is het budget voor projectenin de voorbereidingsfase met € 27,1 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege het overhevelen van deze middelen naar de realisatiefase en instandhouding op andere artikelen binnen het DMF en het doorschuiven van projecten in voorbereiding naar latere jaren.

Toelichting op de over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten op dit artikel zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Dit betekent dat de raming van de investeringen zodanig opwaarts is aangepast, dat van overprogrammering geen sprake meer is. Zodoende is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

Voor 2024 is 94% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget van Infrastructuur en Vastgoed is per saldo met € 109,5 miljoen naar boven bijgesteld. Hiervan hangt € 67,2 miljoen samen met de hieronder toegelichte uitgaven. Het overige verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door het naar voren halen van verplichtingenbudget naar 2024 omdat contracten eerder zullen worden aangegaan dan aanvankelijk geraamd.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 94,6 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt verklaard door een neerwaartse bijstelling van de investeringsbudgetten en het omhoog bijstellen van de instandhoudingsuitgaven enerzijds en de overprogrammering anderzijds.

Verwerving

Het budget voor de investeringen in de realisatiefase is per saldo met € 139,0 miljoen naar beneden bijgesteld.

De realisatie van een aantal projecten is van 2024 verschoven naar latere jaren (€ 176,4 miljoen) en de hiermee samenhangende budgetten schuiven mee. Dit betreft onder andere Programmakosten Transformatie Vastgoed Defensie (€ 16,0 miljoen), Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie (HVD) Reductie vastgoed footprint (€ 15,5 miljoen), Werkpakket (WP) 1.1 Revitalisering vliegbasis Woensdrecht (€ 13,5 miljoen), Werkpakket (WP) 1.1 Revitalisering Bernhardkazerne (€ 13,4 miljoen), Technology Center Land Leusden (Matlogco) (€ 13,4 miljoen), Nieuwbouw EMC en Antenne Meetruimte LCW (€ 12,1 miljoen), Herinrichting Kamp Nieuw Millingen (€ 10,1 miljoen) en een verhoging van het budget voor de huisvesting van de MIVD (€ 10,0 miljoen). Het overige verschil wordt veroorzaakt door een groot aantal kleine herschikkingen die leiden tot een verlaging van het budget met € 92,4 miljoen.

Daarnaast zijn er ook mutaties die geleid hebben tot een verhoging van het budget voor de investeringen in realisatiefase. Vorig jaar is een betaling van € 22,5 miljoen voorgefinancierd uit dit budget. DOSCO is voor deze voorfinanciering gecompenseerd, waardoor er € 22,5 miljoen is toegevoegd aan dit budget. Een aantal kleine herschikkingen leidt tot een verhoging van het budget met € 14,9 miljoen.

Instandhouding

Het budget voor de instandhoudingsuitgaven is met € 31,9 miljoen verhoogd.

Voor nieuwe opdrachten die DOSCO ontvangen heeft en de extra uitgaven die dit voor instandhouding tot gevolg zal hebben, is in totaal € 20,2 miljoen budget toegevoegd. Als gevolg van prijsstijgingen, die in praktijk hoger zijn dan de prijscompensatie die ontvangen wordt, is het budget verhoogd met € 5,0 miljoen. Een aantal kleinere herschikkingen leidt tot een verhoging van het budget met € 6,7 miljoen.

Toelichting op de Over-/onderprogrammering

Met de actualisatie van de uitgaven voor de projecten op dit artikel zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisaties van de projecten. Dit betekent dat de raming van de investeringen zodanig neerwaarts is aangepast, dat van overprogrammering geen sprake meer is. Zodoende is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.