K Defensiematerieelbegrotingsfonds

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Artikel 1 

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

DE MINISTER VAN DEFENSIE,R.P. Brekelmans

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1 tot en met 3

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,R.P. Brekelmans

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Geraamde uitgaven begrotingshoofdstuk K 2025 (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 9.775,5

Geraamde ontvangsten begrotingshoofdstuk K 2025 (bedragen x € 1mln.). Totaal € 96,6

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Artikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,R.P. Brekelmans

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,R.P. Brekelmans

B. BEGROTINGSTOELICHTING

B. BEGROTINGSTOELICHTING

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De voorliggende tweede suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de suppletoire begroting september 2025 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze tweede suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn de besluiten van het kabinet uit de Najaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Najaarsnota.

In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de suppletoire begroting september uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 en 2.3 de uitgaven- en ontvangstenmutaties toegelicht. Afsluitend is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.

1 Leeswijzer

De voorliggende suppletoire begroting september (SBS) bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de 1e suppletoire begroting 2025 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze suppletoire begroting september van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn de meest recente besluiten van het kabinet voor 2025 verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de ontwerpbegroting 2025 en met suppletoire begroting september van Hoofdstuk X. Het DMF 2025 wordt met deze suppletoire begroting met per saldo € 136,6 miljoen verlaagd tot € 10,5 miljard. De begroting is onder andere gewijzigd vanwege de bedrijfssteun die middels deze SBS wordt verwerkt. Daarnaast is het, onder meer gezien de huidige grillige mondiale defensiemarkt en krapte op de arbeidsmarkt, niet mogelijk om alle projecten conform planning uit te voeren. Het ministerie van Defensie spant zich tot het uiterste in om de middelen op het DMF voor dit jaar nog tot besteding te laten komen. De investeringsmiddelen die niet in 2025 uitgegeven kunnen worden blijven beschikbaar voor Defensie en zullen zo snel mogelijk alsnog besteed worden.

Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

Binnen Defensie is COMMIT verantwoordelijk voor de uitvoering van de projecten in de realisatiefase op artikelen 1 t/m 4 en artikel 6. Dit zijn vele tientallen vaak kleine projecten, die aan tussentijdse actualisaties en technische mutaties onderhevig zijn. Vaak betreft het herfaseringen over jaren heen vanwege versnellingen of vertragingen. Deze actualisaties bij elkaar zorgen voor de verschillen tussen de eerste suppletoire begroting en de suppletoire begroting september. Een uitgebreidere toelichting bij de projecten, inclusief budgettaire details, zijn terug te vinden in het Defensie Projectenoverzicht (DPO).

1 Leeswijzer

De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.

In deze eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnotabesluitvorming verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan wordt het uitgavenbudget van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) 2025 met € 841 miljoen verhoogd tot € 10,62 miljard.

In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting uiteengezet. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 een overzicht weergegeven met de belangrijkste ontvangsten- en uitgavenmutaties. Afsluitend is in paragraaf 2.3 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2025 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begroting. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt.

Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.

De eerste suppletoire begroting geeft een totaaloverzicht van financiële afwijkingen ten opzichte van de ontwerpbegroting van het DMF en wordt tegelijk met de Voorjaarsnota ingediend en uiterlijk 1 juni gepubliceerd. Jaarlijks worden het DPO en de DPO-Afwijkingsrapportage aan de Kamer aangeboden. Deze rapportages geven een overzicht van alle materieel-, vastgoed- en IT-projecten met een investeringsbedrag van meer dan € 50,0 miljoen in onderzoek en realisatie. Gelet op het commercieel vertrouwelijke karakter van een aantal projecten wordt voor deze projecten slechts een bandbreedte van het projectbudget opgenomen.

2 Het beleid

2 Het beleid

2 Beleidsartikelen

2.1 Artikel 1 Defensiebreed materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Defensiebreed materieel zijn per saldo met € 21,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de bedrijfssteun van € 270,0 miljoen (Kamerstuk 36 787, nr. 1) die is verwerkt in deze suppletoire begrotingswet. Daarnaast is het budget per saldo met € 4,1 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF.

Daartegenover staan ook verhogingen van de verplichtingen. Deze worden veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 110,9 miljoen). Zo is bij het project Vervanging Medium Range Anti-Tank (MRAT) (commercieel vertrouwelijk) het budget versneld vrijgegeven in verband met de vervanging van de Panzerfaust 3. Daarnaast wordt het verplichtingenbudget naar boven bijgesteld door het toevoegen van de prijsbijstelling (€ 79,8 miljoen) en valutakoerscompensatie (€ 8,4 miljoen). Het restant betreft het saldo van een aantal kleinere, overige mutaties (€ 53,1 miljoen).

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2025 wordt per saldo verlaagd met € 855,8 miljoen. Als rekening wordt gehouden met de over-/ onderprogrammering dan betekent dit een verlaging van € 205,2 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 246,4 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de bedrijfssteun van € 270,0 miljoen (Kamerstuk 36 787, nr. 1), welke reeds onder de verplichtingen is genoemd. Deze bedrijfssteun is verwerkt in deze suppletoire begrotingswet.

Daartegenover staan verhogingen van uitgaven in de verwervingsfase. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een hoger budget in de voorbereidingsfase (€ 17,0 miljoen), voortkomend uit herschikkingen om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten.

In de realisatiefase wordt budget toegevoegd, voornamelijk veroorzaakt door het toevoegen van prijsbijstelling (€ 50,0 miljoen). Tevens is het saldo van een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 26,3 miljoen) en valutakoerscompensatie toegevoegd aan de realisatiefase (€ 0,1 miljoen).

Daartegenover staat dat het budget in de realisatiefase per saldo met € 0,1 miljoen naar beneden is bijgesteld vanwege het aanpassen van de budgetten van verschillende projecten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten.

Exclusief de incidentele suppletoire begroting, hebben de bovengenoemde aanpassingen in de realisatiefase per saldo geleid tot hogere uitgaven in 2025 voor onder andere het project Vervanging Medium Range Anti-Tank (MRAT) (commercieel vertrouwelijk). Daartegenover staat een lager budget in 2025 voor het programma Vervanging Wissellaadsystemen, Trekker-opleggercombinaties en Wielbergingsvoertuigen (WTB) door vertragingen in leveringsschema’s en een aantal kleinere, niet-DMP-plichtige, projecten.

Instandhouding

De verhoging van € 23,9 miljoen voor instandhouding wordt met name veroorzaakt door € 18,5 miljoen uitdeling prijsbijstelling en enkele kleinere mutaties.

Kennis en Innovatie

Het instrument bekostiging is vervangen door het instrument opdrachten, omdat de uitgaven in het DMF plaatsvinden via opdrachten. Dit betekent dat in de tabel de mutaties gesaldeerd moeten worden bezien. Deze aanpassing betreft dus een technische wijziging.

Over-/ onderprogrammering

De over- en onderprogrammering wordt met € 650,6 miljoen verlaagd. In het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%. Daarnaast is het, gelet op de druk op de defensie- en arbeidsmarkt, onzeker of alle beschikbare middelen in 2025 tot besteding komen. Om die reden is besloten een deel van het budget over meerdere jaren te spreiden.

2.1 Voorstel van wet

Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2025 van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de suppletoire begroting september, zoals ingediend op Prinsjesdag, met een bedrag van € 215,1 miljoen te verhogen. Deze verhoging wordt voornamelijk veroorzaakt doordat € 270 miljoen aan Bedrijfssteun wordt teruggeboekt van EZ naar Defensie. Voor de ontvangsten wordt voorgesteld dit met € 47,0 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 10,5 miljard en een ontvangstenbudget van € 212,1 miljoen. In tabel 2.2 staan voor de volledigheid de belangrijkste mutaties ten opzichte van de suppletoire begroting september.

De verplichtingenruimte neemt toe met € 3,8 miljard tot € 22,6 miljard. Deze stijging wordt veroorzaakt door het naar voren halen van verplichtingenruimte voor versnelde contractvastleggingen. Deze verplichtingen werden geraamd voor latere jaren en worden met de tweede suppletoire begroting toegevoegd aan de begroting 2025.

De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de suppletoire begroting september 2025 op Prinsjesdag is als volgt:

2.1 Voorstel van wet

Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2025 van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de vastgestelde begroting met een bedrag van € 841 miljoen en het ontvangstenbudget met € 76 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 10,9 miljard en een ontvangstenbudget van € 172,7 miljoen. Met de eerste suppletoire begroting 2025 wordt voorgesteld de aan te gane verplichtingen te laten stijgen met € 9,9 miljard tot € 20,4 miljard. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025 is als volgt:

2.2 Artikel 2 Maritiem materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Maritiem materieel zijn per saldo met € 65,0 miljoen naar boven bijgesteld.

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 21,5 miljoen) en een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 20,9 miljoen). Daarnaast wordt het verplichtingenbudget naar boven bijgesteld door het toevoegen van valutakoerscompensatie (€ 11,7 miljoen) en prijsbijstelling (€ 10,4 miljoen). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties (€ 0,5 miljoen).

De genoemde aanpassingen hebben per saldo geleid tot een hoger verplichtingenbudget in 2025 voor onder andere de projecten ESSM Block 2: verwerving en integratie (vertrouwelijk), Vervanging M-fregatten (ASWF) (commercieel vertrouwelijk), Future Littoral All-Terrain Mobility Patrouillevoertuigen (FLATM-PV) (commercieel vertrouwelijk) en Vervanging MK46 Lightweight Torpedo (vertrouwelijk). Daartegenover staat een lager budget voor het project Vervanging LC-fregatten (commercieel vertrouwelijk).

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2025 wordt per saldo verhoogd met € 195,9 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 56,7 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de realisatiefase (€ 56,7 miljoen). Het budget is per saldo met € 74,7 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege het aanpassen van de budgetten van verschillende projecten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten.

Daartegenover staat dat het budget naar boven is bijgesteld door het toevoegen van valutakoerscompensatie (€ 10,6 miljoen) en prijsbijstelling (€ 6,0 miljoen). Tevens is het saldo van een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 0,6 miljoen) aan de realisatiefase toegevoegd. Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.

De hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor onder andere het project ESSM Block 2: verwerving en integratie (commercieel vertrouwelijk) en Vervanging M-fregatten (ASWF) (commercieel vertrouwelijk) en een hoger budget voor het project Future Littoral All-Terrain Mobility Patrouillevoertuigen (FLATM-PV) (commercieel vertrouwelijk). Daarentegen zijn de uitgaven voor een aantal projecten gestegen, zoals voor het project Multifunctionele ondersteuningsvaartuigen (commercieel vertrouwelijk) en een aantal kleinere, niet-DMP-plichtige, projecten.

Voor € 31,6 miljoen is het budget gestegen voor de financiering van de beleidskaders inzetvoorraden Hoofdtaak 1 en Hoofdtaak 2.

Instandhouding

Ten opzichte van de eerste suppletoire begroting is het budget voor Instandhouding materieel met € 21,9 miljoen gedaald. Het budget voor het beleidskader inzetvoorraden hoofdtaak 2 (€ 21,6 miljoen) is onterecht geplaatst in de instandhouding en is gecorrigeerd naar Verwerving realisatie. Dit in lijn met de andere artikelen binnen het DMF. Het project onderwaterconnectoren is vertraagd naar 2026 als gevolg van langere doorlooptijden binnen het inkooptraject dan vooraf ingeschat, waardoor het budget is verlaagd. Het budget is daarentegen gestegen als gevolg van de projecten ISR Noordzee, aanschaf C-UxV systemen en prijsbijstelling 2025.

Over-/ Onderprogrammering

In het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast (€ 274,5 miljoen). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

2.2 Uitgavenmutaties

Toelichting overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties

1. Investeringen

In deze tweede suppletoire begroting worden de ramingen van de investeringen aangepast op basis van de verwachte realisatie ultimo 2025. Deze bijstelling hangt samen met de toepassing van overprogrammering binnen het DMF. Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten.

2. Bijstelling programmering Kennis en Innovatie

Het budget voor programmering Kennis en Innovatie wordt als gevolg van herschikkingen en faseringen met € 107,0 miljoen naar beneden bijgesteld.

3. Interdepartementale budgetoverhevelingen

Als gevolg van verschillende afzonderlijke budgetoverhevelingen met andere departementale begrotingen, neemt het begrotingstotaal van het DMF met per saldo € 215,1 miljoen toe. Het budget dat middels de incidentele suppletoire begroting naar het ministerie van Economische Zaken (EZ) is overgeheveld voor bedrijfssteun, wordt terug geboekt van EZ naar Defensie.

4. Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten. Dit wordt uitgedrukt als een negatieve bijstelling op de investeringen en een positieve bijstelling op de over-/onderprogrammering. Met deze tweede suppletoire begroting wordt de overprogrammering bijgesteld naar nul.

2.2 Ontvangsten- en uitgavenmutaties

Toelichting belangrijkste mutaties

Eindejaarsmarge Oekraine

Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 173,6 miljoen euro voor steun aan Oekraine.

Oekraine kasschuif materieel

Dit betreft het verschuiven van budget naar latere jaren ten behoeve van materiele steun voor Oekraine.

Overheveling verwerving Oekraine materieel

Dit betreft het ontvangen van budget ten behoeve van materiele steun voor Oekraine. Middels de bovengenoemende kasschuif is het in latere jaren weggezet op de begroting.

Overboekingen met andere ministeries

Als gevolg van overboekingen met andere departementen vindt er daling plaats van € 17,6 miljoen op de Defensiebegroting in 2025 oplopend tot een daling van ‒ € 99,4 miljoen in 2030.

Volume bijstelling

Bijstelling op basis van hoger dan eerder geraamde volumegroei BBP. Dit betreft volumegroei over de gehele Defensiebegroting, niet enkel het DMF.

Kadercorrecties

Jaarlijks worden op basis van het Centraal Economisch Plan van het Centraal Planbureau de effecten van de wisselkoersmutaties verwerkt op het DMF. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumegroei (2% BBP).

Prijscompensatie 2025

In totaal wordt € 735,5 miljoen aan prijscompensatie toegevoegd aan het DMF. Dit betreft prijscompensatie over de gehele Defensiebegroting, niet enkel het DMF.

Doorboeken loonbijstelling

De loon- en prijsbijstelling voor de Defensiebegroting is eerst op het DMF ontvangen. Deze mutatie schuift het budget naar de Defensiebegroting. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumgroei (2% BBP).

Doorboeken prijsbijstelling

De loon- en prijsbijstelling voor de Defensiebegroting is eerst op het DMF ontvangen. Deze mutatie schuift het budget naar de Defensiebegroting. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumgroei (2% BBP).

Surplus eindejaarsmarge

Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 195,9 miljoen. Dit is de surplus van de eindejaarsmarge van € 502,1 minus de taakstelling van € 306,2 miljoen.

Grensbewaking

Zoals genoemd in het Hoofdlijnenakkoord en het Regeerprogramma is het versterken van de grensbewaking één van de prioriteiten van het kabinet. Voor het intensiveren van de grensbewaking door de Koninklijke Marechaussee worden extra middelen beschikbaar gesteld.

Bijdrage aan EZ Security Fund

Eind 2024 is het Secfund opgericht met een startkapitaal van € 25,0 miljoen. Om het instrument een vervolg te kunnen geven is besloten het Secfund op te hogen met € 75,0 miljoen. Het totale fondsbedrag van €100 miljoen is benodigd om de komende jaren voldoende startups en MKB’ers te ondersteunen en zo te komen tot succesvolle ontwikkeling van producten die zowel door Defensie als de civiele markt afgenomen kunnen worden.

Veegbrief mutaties

Dit betreft de budgettair technische verwerking van hoger dan voorziene uitgaven van een aantal artikelen in 2024.

Intensivering Defensie voorjaarsnota 2025

Het kabinet investeert structureel € 737,0 miljoen extra in Defensie. Deze intensivering kent een ingroei die begint in 2027 met € 90,0 miljoen oplopend tot € 737,0 miljoen vanaf 2030 en verder.

Overige mutaties

-

Toelichting belangrijkste mutaties

Surplus zorgomzet

De Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK) ontvangt de door militairen afgedragen ziektekostenpremies. Bij het SZVK is een overschot aan uit te keren zorgomzet ontstaan. In overleg met het SZVKwordt dit afgebouwd, door zowel het ontvangstenbudget als het uitgavenbudget te verhogen met € 40 miljoen.

Veegbrief

Dit betreft de budgettair technische verwerking van hoger dan voorziene ontvangsten van een aantal artikelen in 2024.

Ontvangsten budgettoewijzing CZSK

Dit komt onder andere als gevolg van extra ontvangsten door steunverleningen aan derden.

Overige mutaties

-

2.3 Artikel 3 Land materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Land materieel zijn per saldo met € 636,5 miljoen naar beneden bijgesteld.

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 761,7 miljoen). Daarnaast is het verplichtingenbudget naar beneden bijgesteld als gevolg van een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 36,6 miljoen).

Daartegenover staat dat het budget naar boven is bijgesteld door het toevoegen van prijsbijstelling (€ 103,8 miljoen) en valutakoerscompensatie (€ 18,5 miljoen). Het restant betreft en een aantal kleinere, overige mutaties (€ 39,4 miljoen), welke technisch van aard zijn.

De hierboven genoemde aanpassingen hebben per saldo geleid tot een lager verplichtingenbudget in 2025 voor onder andere de Midlife Update (MLU) voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL (€ 146,4 miljoen) waarvan de uitlevering van voertuigen is vertraagd en dit hangt samen met de voorgenomen wijzigingen in de configuratie welke via contractwijzigingen verplicht moet worden. Bij het project Verwerving Leopard-2A8 gevechtstanks (commercieel vertrouwelijk) is de definitieve vaststelling van het voorschot vrijgesteld van btw overeengekomen. Andere projecten waarbij het verplichtingenbudget is verlaagd zijn de projecten Vervanging MRAD & SHORAD (commercieel vertrouwelijk) en Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer) (commercieel vertrouwelijk). Daartegenover staat een hoger budget voor onder andere het project Verlenging levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk).

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2025 wordt per saldo verlaagd met € 424,6 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 240,5 miljoen naar beneden bijgesteld.

Dit wordt veroorzaakt door een lager budget in de realisatiefase (€ 240,5 miljoen). Het budget is per saldo met € 352,2 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege het aanpassen van de budgetten van verschillende projecten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten.

Daartegenover staat dat het budget naar boven is bijgesteld door het toevoegen van prijsbijstelling (€ 91,4 miljoen) en valutakoerscompensatie (€ 19,0 miljoen). Tevens is het saldo van een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 1,3 miljoen) aan de realisatiefase toegevoegd.

De hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor onder andere het project Midlife Update (MLU) voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL (€ 70,1 miljoen) veroorzaakt door een herfasering van het betaalschema als gevolg van een gewijzigd leveringsschema. Ook voor het project Midlife Update (MLU) Fennek waren de uitgaven lager (€ 56,8 miljoen). Dit in verband met vertraging doordat de producent prioriteit geeft aan leveringen voor Oekraïne. Daarnaast zijn er nog lagere uitgaven geweest bij het project Raketartillerie (commercieel vertrouwelijk) en een aantal kleinere, niet-DMP-plichtige, projecten (€ 58,1 miljoen). Daartegenover staan hogere uitgaven voor onder andere het project Verlenging levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk).

Instandhouding

De uitgaven voor instandhouding zijn met € 25,4 miljoen verlaagd. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 38,4 miljoen). Daartegenover staat een verhoging van het budget voor prijsbijstelling (€ 13,4 miljoen) en een verlaging voor valutakoercompensatie (€ 0,4 miljoen).

Over-/ onderprogrammering

In het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering naar beneden bijgesteld (€ 158,7 miljoen). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

2.3 Budgettaire gevolgen van beleid

In totaal is voor 2025 70 % juridisch verplicht en 30% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Defensiebreed materieel zijn per saldo met € 1,3 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk verklaard door het toevoegen van verplichtingenbudget uit 2024 wat in dat jaar niet is aangegaan (€ 967,9 miljoen). Het betreft onder andere de projecten met een budget boven de mandateringsgrens Geneeskundige Keten (€ 110,0 miljoen) en Aanvulling Inzetvoorraden Munitie (commercieel vertrouwelijk). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (per saldo € 829,1 miljoen). Het betreft de projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens Vervanging Wissellaadsystemen, Trekker-oplegger-combinaties en Bergingsvoertuigen (WTB, commercieel vertrouwelijk), Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen ((DVOW, commercieel vertrouwelijk) en het project CUAS EAAD (Counter Unmanned Areal Systems Extended Al Arms Air Defense (commercieel vertrouwelijk).

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 224,5 miljoen). Tevens is budget overgeheveld naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen (per saldo € 263,6 miljoen). Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere, overige mutaties.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 297,4 miljoen naar boven bijgesteld.

Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 226,8 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden, daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase. Het betreft hier onder andere het project Counter Unmanned Areal Systems Extended Al Arms Air Defense (CUAS EAAD, commercieel vertrouwelijk).

Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 524,1 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 737,3 miljoen). Onder andere vanwege de in de Slotwet 2024 genoemde vertragingen voor het European Defence Fund (EDF) (€ 35,7 miljoen) en voor scale-ups (€ 35,0 miljoen).

Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is € 150,4 miljoen naar latere jaren geschoven. Ook is het budget met € 65,7 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft met name het ophogen van het Secfund met € 75,0 miljoen. Het restant betreft overige kleinere mutaties.

De in de alineas hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een hoger budget in 2025 voor onder andere de projecten Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen ((DVOW, commercieel vertrouwelijk), Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS, commercieel vertrouwelijk) en het programma Aanvulling Inzetvoorraden Munitie (commercieel vertrouwelijk).

Instandhouding

Het budget voor instandhouding is ten opzichte van de Ontwerpbegroting met € 109,6 miljoen gestegen. Dit wordt dit veroorzaakt door het overhevelen van uitgaven (€ 104,1 miljoen) uit 2024 die in dat jaar niet zijn gerealiseerd. Het restant betreft overige kleinere mutaties.

Kennis en Innovatie

Het budget voor kennis en innovatie is met € 127,1 miljoen naar boven bijgesteld. Dit wordt met name veroorzaakt door een hoger budget voor kort cyclische innovatie (€ 56,8 miljoen), kennisopbouw (€ 28,9 miljoen), technologieontwikkeling (€ 21,0 miljoen) en duurzaamheid, klimaat en veiligheid (€ 15,3 miljoen), voornamelijk vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen.

Over-/ onderprogrammering

Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Op sommige artikelen is er meer dan 100% verplicht. Dit is onwenselijk. Het percentage juridisch verplicht wordt in samenhang met de veranderende leverschema’s bezien en benodigde aanpassingen worden in de komende tijd stapsgewijs uitgevoerd. Een van de stappen is het kritisch nalopen van de administratie ten aanzien van leveringen met een leverdatum in het verleden om te beoordelen of verplichtingen kunnen worden afgesloten. Dit kan tot veranderingen leiden in het percentage juridisch verplicht.

Ontvangsten

De Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK) ontvangt de door militairen afgedragen ziektekostenpremies. Defensie declareert vervolgens de aan militairen verleende zorg bij het SZVK. Bij het SZVK is in de loop der jaren een overschot aan uit te keren zorgomzet ontstaan. In overleg met het SZVK is afgesproken dit overschot af te bouwen, door zowel het ontvangstenbudget als het uitgavenbudget (voor de jaren 2026 tot en met 2029) te verhogen met €40 miljoen. Daarnaast is er € 10 miljoen aan budget doorgeschoven voor de verkoopopbrengsten van dienstauto’s die in 2025 ingeruild zullen worden in plaats van 2024. Het restant betreft een aantal overige kleinere mutaties.

In totaal is voor 2025 94 % juridisch verplicht en 6 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Maritiem materieel zijn per saldo met € 1,1 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 896,3 miljoen). Daarnaast is het verplichtingenbudget per saldo naar boven bijgesteld als gevolg van overhevelingen van en naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting en interdepartementale overhevelingen (€ 226,9 miljoen). Tevens zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 12,5 miljoen).

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 102,1 miljoen). Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere overige mutaties.

Deze aanpassingen hebben voor een aantal van de projecten (boven de mandateringsgrens) geleid tot een hoger verplichtingenbudget, het betreft onder andere de projecten ESSM Block 2: Verwerving en integratie (€ 334,8 miljoen), Vervanging Close-in Weapon System (vCIWS), Vervanging M-fregatten (ASWF) (€ 112,9 miljoen).

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 256,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de voorbereidingsfase (€ 183,5 miljoen) vanwege het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden. Tevens zijn projecten overgegaan naar de realisatiefase, het betreft onder meer project Modular Integrated Capability ADCF & North Sea (MICAN) (€ 81,4 miljoen).

Daarnaast is het budget in de realisatiefase naar beneden bijgesteld (€ 74,6 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten (€ 585,9 miljoen). Het betreft onder andere de projecten Vervanging Onderzeeboten (commercieel vertrouwelijk), Vervanging M-fregatten (ASWF) (€ 55,4 miljoen) en Modular Integrated Capability ADCF & North Sea (MICAN) (€ 41,4 miljoen).

Daar tegenover staat het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen. Onder andere voor de projecten ESSM Block 2: Verwerving en integratie (€ 56,3 miljoen), Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit (MCM) (€ 30,9 miljoen), Langer doorvaren LCF (€ 26,3 miljoen) en Verwerving Maritime Strike (commercieel vertrouwelijk). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.

Instandhouding

Voor de Instandhoudingsopgaven is het budget per saldo met € 42,3 miljoen gestegen. Dit is het gevolg van het toevoegen van € 10,3 miljoen budget als effect van meerontvangsten. Voor € 10,0 miljoen is budget toegevoegd uit het Defensiebegroting artikel 2, omdat onderhoudswerkzaamheden vanwege personele ondervulling worden uitbesteed. Verder is het budget gestegen als gevolg van vertraagde onderhoudsprojecten uit 2024. Tot slot is € 2,5 miljoen ontvangen uit artikel 3 ten behoeve van aanschaf van meet- en testmiddelen.

Over-/ onderprogrammering

Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.

Ontvangsten

Ten opzichte van de ontwerpbegroting is het budget voor de ontvangsten met € 10,3 miljoen toegenomen. Dit komt onder andere als gevolg van extra ontvangsten door steunverleningen aan derden.

In totaal is voor 2025 81 % juridisch verplicht en 19 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Land materieel zijn per saldo met € 4,2 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 3,7 miljard) voor voornamelijk het project Leopard 2A8 gevechtstanks en Boxer-pantserwielvoertuigen (commercieel vertrouwelijk), Verlenging levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk), Vervanging MRAD en SHORAD (commercieel vertrouwelijk), Aanvulling inzetvoorraden munitie (commercieel vertrouwelijk) en Midlife Update (MLU) voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL (commercieel vertrouwelijk).

Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 509,5 miljoen) en is er per saldo € 262,1 miljoen aan dit artikel toegevoegd als gevolg van het overhevelen van budget van en naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen.

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 228,2 miljoen). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 690,4 miljoen naar boven bijgesteld. Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 150,4 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden. Daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase, onder andere voor de versnelling van de versterking in luchtverdediging en munitie. Deze uitgaven zijn met de Slotwet planmatig verwerkt en met deze eerste suppletore begroting is het budget in voorbereiding voor dit project overeenkomstig afgeboekt.

Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 840,8 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 672,0 miljoen). Het betreft voornamelijk het project Leopard 2A8 gevechtstanks (commercieel vertrouwelijk). Daarnaast is het budget met € 348,3 miljoen naar boven bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft onder ander een hoger budget voor het project Verlenging Levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk) vanwege de vervanging van aan Oekraine geleverd materieel.

Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is € 174,7 miljoen naar latere jaren geschoven. Het restant betreft overige mutaties.

Over-/ onderprogrammering

Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Lucht materieel zijn per saldo met € 1,5 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 1,4 miljard). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 264,0 miljoen).

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 158,2 miljoen) en het overhevelen van budget naar andere artikelen binnen het DMF of naar de Defensiebegroting (€ 28,2 miljoen). Het restant betreft overige kleinere mutaties.

Deze aanpassingen hebben voor een aantal van de projecten (boven de mandateringsgrens) geleid tot een hoger verplichtingenbudget, het betreft onder andere de projecten Verwerving F-35 (€ 358,4 miljoen) en Deep Strike Capaciteit air (commercieel vertrouwelijk), F35: Verwerving middellange tot lange afstandsraket (€ 178,8 miljoen), F-35 Lucht-Grond Bewapening (€ 104,0 miljoen) en het project Vervanging Medium Utility Helicopters (€ 228,5 miljoen).

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 78,3 miljoen naar beneden bijgesteld.

Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 205,9 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden, daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase voor onder andere het project Anti-A2AD capaciteit F-35.

Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 127,6 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 211,8 miljoen), het betreft onder het budget voor het aandeel van programma Aanvulling inzetvoorraden munitie dat op artikel 4 Lucht realiseert. Daarnaast is het budget met € 38,9 miljoen naar boven bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het restant betreft een aantal overige, kleinere mutaties.

Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is het budget daardoor in 2025 € 96,8 miljoen naar beneden bijgesteld. Het obetreft onder andere de projecten Apache Remanufacture (commercieel vertrouwelijk) en Chinook Vervanging & Modernisering (€ 30,5 miljoen.

Instandhouding

Ten opzichte van de Ontwerpbegroting is het budget met € 41,2 miljoen verhoogd. Dit wordt met name veroorzaakt doordat CLSK eind 2024 € 40,0 miljoen beschikbaar heeft gesteld aan COMMIT. Dit bedrag is samen met € 4,0 miljoen onderrealisatie uit 2024 gefaseerd naar 2025. Verder is het budget verhoogd voor de instandhouding van de F-16’s, die momenteel als lesvliegtuigen worden gebruikt in Roemenië (€ 7,4 miljoen). Het betreft specfiek inhuur van specialisten voor het project 'langer doorvliegen F-16'. Voor het uitbreiden van de formatieve sterkte voor onderhoud aan de F-35 is binnen de kaders van het Life Cycle Cost-model budget omgeboekt van instandhouding materieel naar personele exploitatie binnen de Defensiebegroting (X) (€ 2,3 miljoen). Voor de aankoop van extra satelliet capaciteit is budget overgeheveld naar COMMIT-JIVC (€ 7,9 miljoen).

Over-/ onderprogrammering

Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor infrastructuur en vastgoed zijn per saldo met € 1,1 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 857,7 miljoen). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 250,9 miljoen).

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 30,2 miljoen) en het overhevelen van budget naar andere artikelen binnen het DMF of de Defensiebegroting (€ 4,3 miljoen). Het restant betreft overige kleinere mutaties.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

Het budget voor de verwervingsfase wordt met € 158,0 miljoen naar boven bijgesteld.

Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 68,1 miljoen), voornamelijk doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden. Anderzijds is het budget voor de investeringen in realisatiefase met € 226,1 miljoen verhoogd.

De realisatie van een aantal projecten is verschoven naar latere jaren. De hiermee samenhangende budgetten schuiven mee wat leidt tot een verlaging van het budget met € 124,9 miljoen in 2025.

Daarnaast zijn er ook mutaties die leiden tot een verhoging van het budget.

Voor een aantal projecten is budget ontvangen voor in totaal € 322,1 miljoen. Dit betreft onder andere de projecten Huisvesting van de MIVD (€ 105,0 miljoen), Versnellen verduurzamen vastgoed (€ 94,2 miljoen), Huisvesting KMAR (€ 70,0 miljoen), Verbetering legering defensiebreed (€ 23,0 miljoen) en in totaal € 9,9 miljoen voor diverse kleinere projecten. Er is € 9,3 miljoen van de voorbereidingsfase naar de uitvoeringsfase verschoven voor 2025. Een aantal kleinere herschikkingen leidt per saldo tot een verhoging van het budget met € 19,6 miljoen.

Instandhouding

Het budget voor de instandhouding van het vastgoed is met € 18,3 miljoen verhoogd.

In 2024 heeft het Rijksvastgoedbedrijf meer kunnen realiseren dan begroot. Deze uitgaven van € 18,7 miljoen zijn in mindering gebracht op het budget van 2025. Voor nieuwe opdrachten die het DOSCO ontvangen heeft en de extra uitgaven die dit voor de instandhouding tot gevolg heeft, is het budget met € 19,0 miljoen verhoogd. Daarnaast is er € 14 miljoen overgeheveld vanuit het budget voor eigen personeel. Daarnaast is het budget met € 4 miljoen opgehoogd omdat de kosten van een aantal nieuwe onderhoudscontracten hoger zijn geworden.

Over-/ onderprogrammering

Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor IT zijn per saldo met € 353,3 miljoen naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 212,3 miljoen) voor onder andere de projecten Foxtrot (commercieel vertrouwelijk), Modernisering Tactische Indoor Simulator (TACTIS) (commercieel vertrouwelijk). Tevens is per saldo € 261,9 miljoen aan dit artikel toegevoegd als gevolg van overhevelingen tussen de artikelen op het DMF, de Defensiebegroting en interdepartementale budgetoverhevelingen. Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 74,6 miljoen).

Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 207,8 miljoen). Het restant bestaat uit een aantal overige, kleinere mutaties.

Toelichting op de uitgaven

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 271,3 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de voorbereidingsfase (€ 176,4 miljoen) vanwege het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden. Daarnaast zijn er projecten overgegaan naar de realisatiefase, het betreft onder andere het project Modernisering Tactische Indoor Simulator (TACTIS).

Daarnaast is het budget in de realisatiefase naar beneden bijgesteld (€ 94,9 miljoen) vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 127,6 miljoen), daarnaast is het budget in het juiste kasritme gezet (€ 108,6 miljoen). Het betreft met name het project GrIT (commercieel vertrouwelijk).

Daartegenover staat het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 134,9 miljoen). Het restant betreft een aantal overige, kleinere mutaties

Instandhouding

Ten opzichte van de Ontwerpbegroting is het instandhoudingsbudget met € 140,1 miljoen toegenomen. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat voor de volgende projecten de uitgavenreeksen in het juiste ritme zijn gezet. Project Datacenter (commercieel vertrouwelijk) naar aanleiding van de (gedeeltelijke) projectoplevering Grensverleggende IT en op Onderhoud supply licenties (€ 25,1 miljoen) voor onder andere defensiepassen.

Over-/ onderprogrammering

Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.

Toelichting op de uitgaven

Voor 2025 is € 735,5 miljoen (en vanaf 2026 € 840,5 miljoen) aan prijscompensatie toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) waarvan € 467,9 structureel is doorgeboekt naar de Defensiebegroting (Hoofdstuk X) voor verdere verdeling van loon- en prijsontwikkeling. Verder is vanaf 2026 volumecompensatie toegevoegd aan het DMF, oplopend van € 208,3 miljoen in 2026 tot € 419,6 miljoen in 2030. Daarnaast is de eindejaarsmarge van € 369,2 miljoen toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds en is budget toegevoegd om te corrigeren voor de huidige valutakoersen (€ 190,5 miljoen). Ten slotte is € 41,9 miljoen aan budget uit latere jaren naar voren gehaald.

Daartegenover staat dat het budget met € 718,8 miljoen naar beneden wordt bijgesteld vanwege het uitdelen van budget aan alle artikelen van de DMF. Dit budget zorgt er voor dat wat er niet tot realisatie is gekomen in 2024, in 2025 toch kan worden gerealiseerd. Tevens wordt overrealisatie in mindering gebracht.

Naar aanleiding van de voorjaarsbesluitvorming is er vanaf 2027 extra budget voor intensivering toegevoegd oplopend tot € 737,0 miljoen structureel.

2.3 Ontvangstenmutaties

Toelichting overzicht belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties

Ontvangsten

Het budget voor de ontvangsten is met € 47,0 miljoen verhoogd. Dit komt door een verhoging van de ontvangsten van € 16,3 miljoen op het artikel Maritiem Materieel en van € 30,7 miljoen op het artikel Defensiebreed Materieel. In de toelichting bij deze artikelen wordt nader ingegaan op deze bijstellingen.

2.4 Artikel 4 Lucht materieel

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Lucht materieel zijn per saldo met € 749,8 miljoen naar boven bijgesteld.

Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 320,0 miljoen) en een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 274,4 miljoen). Daarnaast is het verplichtingenbudget naar boven bijgesteld door het toevoegen van valutakoerscompensatie (€ 136,3 miljoen) en prijsbijstelling (€ 19,5 miljoen). Daartegenover staat een aantal kleinere, overige mutaties (€ 0,3 miljoen) welke technisch van aard zijn.

De hierboven genoemde aanpassingen hebben per saldo geleid tot een hoger verplichtingenbudget in 2025 voor onder andere de projecten Verwerving F-35 (commercieel vertrouwelijk) en Opbouw Operationele Satelliet Capaciteit (commercieel vertrouwelijk). Bij laatstgenoemde is sprake van samenvoeging van budgetten binnen het spacedomein. Daartegenover staat een lager budget voor het project Vervanging Medium Utility Helicopter (aanschaf H225M Caracal) (commercieel vertrouwelijk).

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2025 wordt per saldo verhoogd met € 93,4 miljoen. Dit wordt verklaard door:

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 17,9 miljoen naar beneden bijgesteld.

Enerzijds is dit het gevolg van een hoger budget in de voorbereidingsfase (€ 17,0 miljoen) veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten van verschillende projecten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 16,2 miljoen).

Anderzijds wordt de neerwaartse bijstelling veroorzaakt door een lager budget in de realisatiefase (€ 34,9 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het aanpassen van de budgetten van verschillende projecten om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 216,5 miljoen). Daartegenover staat dat het budget naar boven is bijgesteld door het toevoegen van valutakoerscompensatie (€ 106,0 miljoen) en prijsbijstelling (€ 68,5 miljoen). Tevens is het saldo van een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF aan de realisatiefase toegevoegd (€ 7,2 miljoen). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.

De hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor onder andere de projecten Verwerving F-35 (commercieel vertrouwelijk), Deep Strike Capaciteit Air (commercieel vertrouwelijk), MQ-9 Bewapening (commercieel vertrouwelijk) en een aantal kleinere, niet-DMP-plichtige, projecten (€ 39,3 miljoen). Daartegenover staat een hoger budget voor onder andere de projecten Opbouw Operationele Satelliet Capaciteit (commercieel vertrouwelijk), waarbij sprake is van samenvoeging van budgetten binnen het spacedomein, Apache Remanufacture (€ 26,2 miljoen) en Vervanging tactische luchttransport capaciteit (€ 25,4 miljoen).

Instandhouding

Het instandhoudingsbudget is per saldo met € 113,0 miljoen verhoogd. Deze stijging is het resultaat van de jaarlijkse prijsbijstelling (€ 19,5 miljoen), de valutabijstelling (€ 29,6 miljoen) en een aanvullend budget (commercieel vertrouwelijk) dat is toegevoegd voor de instandhouding van de MQ-9, als gevolg van het intensiveringsproject. Daarnaast is een bedrag (commercieel vertrouwelijk) beschikbaar gesteld voor de instandhouding van de Patriot-raketten, die onder hetzelfde contract vallen als het Patriot-systeem. Tot slot zijn de ontvangen exploitatiebudgetten vanuit het project Vervanging Initiële Vliegeropleidingscapaciteit ingezet voor de instandhouding van de simulatoren.

Over-/ onderprogrammering

Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering naar beneden bijgesteld (€ 1,6 miljoen). Hiermee blijft de omvang van de overprogrammering binnen de overeengekomen grens van 30%.

2.4 Budgettaire gevolgen van beleid

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Artikel 1 Defensiebreed

Toelichting op de verplichtingen

Per saldo zijn de verplichtingen met € 622,5 miljoen naar beneden bijgesteld.

De bijstelling van de verplichtingen wordt voornamelijk veroorzaakt door herfaseringen van de verplichtingen bij afzonderlijke projecten, zoals Vervanging en uitbreiding Short Range Anti-Tank (SRAT) capaciteit (commercieel vertrouwelijk) welke is vertraagd door o.a. scope uitbreiding.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 117,6 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 531,3 miljoen naar beneden bijgesteld als gevolg van een lager budget voor de realisatiefase (€ 784,3 miljoen). De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (€ 758,7 miljoen). Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten zoals Vervanging Wissellaadsystemen, Trekker-opleggercombinaties en Wielbergingsvoertuigen (commercieel vertrouwelijk) en Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (commercieel vertrouwelijk – het programma is op onderdelen vertraagd i.v.m. kwaliteit en een tekort aan onderdelen). Dit geldt tevens voor de Aanvulling Inzetvoorraad Munitie (vertrouwelijk – leverschema vertraagd) en Verwerving Extended All Arms Air Defence (eAAAD) Toolbox (commercieel vertrouwelijk).

Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting of andere artikelen binnen het DMF (€ 25,5 miljoen). Het betreft onder andere een overheveling naar artikel 3 Land materieel ten behoeve van de verwerving van UAS-systemen en ondersteunend materieel.

De hiervoor genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor onder andere het project Defensie Operationeel Kledingsysteem (€ 45,0 miljoen). Een deel van de productie is uitgesteld in afwachting van en in verband met uitkomsten van de verificatietests. Ook voor het commercieel vertrouwelijke project Initiële Counter-Unmanned Aircraft Systems (C-UAS) wordt het budget naar beneden bijgesteld vanwege leveringsproblematiek.

Tegenover deze verlagingen staat een hoger budget in de voorbereidingsfase (€ 253,0 miljoen).

Het budget dat middels de incidentele suppletoire begroting naar het ministerie van Economische Zaken (EZ) is overgeheveld voor bedrijfssteun, wordt terug geboekt van EZ naar Defensie.

Kennis en innovatie

Het Kennis en innovatiebudget is met € 172,6 miljoen neerwaarts bijgesteld. Hiervan wordt € 106,6 miljoen verklaard doordat het budget van een aantal projecten verlaagd is, vanwege het afbouwen van overprogrammering om aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten. Dit is in meerdere mutaties verwerkt, verdeeld over de vijf instrumenten.

De resterende neerwaartse bijstelling komt, onder andere, door budgetoverhevelingen naar de Defensiebegroting (X) en andere departementen. Zo zijn het kennisopbouw- en het technologieontwikkelingsbudget met, respectievelijk, € 11,3 miljoen en € 23,1 miljoen negatief bijgesteld, door een overheveling naar Artikel 9 van de Defensiebegroting (X) voor de bijdrage aan TNO, NLR en MARIN. Daarnaast is het uitgavenbudget voor kennisopbouw nogmaals verlaagd met € 20 miljoen, vanwege een overheveling naar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor de ontwikkeling van het onderzoeksprogramma Defensie voor het versterken en verbreden van de kennisbasis van Defensie.

Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. Met deze tweede suppletoire begroting wordt aangesloten bij de verwachte realisatiemomenten van de projecten op dit artikel. Daardoor is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

Toelichting op de ontvangsten

De ontvangsten zijn met € 30,7 miljoen naar boven bijgesteld. De meerontvangsten wordt grotendeels verklaard door hogere FMS-ontvangsten (€ 7,6 miljoen) alsmede de ontvangst uit de boete (€ 5,3 miljoen) van een maritiem leverancier. Daarnaast zijn er meerontvangsten vanuit royalties (€ 5,3 miljoen) door de teruggave van ontwikkelingskosten vanwege de verkoop van Boxer-voertuigen aan Australië. Tenslotte heeft de meerontvangst van verkoopopbrengsten door afstoting, een grootte van € 3 miljoen.

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

Het budget voor de verplichtingen voor Maritiem Materieel is per saldo met € 1.831,7 miljoen naar boven bijgesteld. Het betreft voornamelijk het saldo van herfaseringen van de verplichtingen in de realisatiefase. Voor een aantal projecten is het verplichtingenbudget in 2025 naar boven bijsteld. Het betreft onder andere Verwerving Maritime Strike (commercieel vertrouwelijk) vanwege stijgende prijzen en een aanvullende bestelling. Future Littoral All-Terrain Mobility Patrouillevoertuigen (FLATM-PV) (commercieel vertrouwelijk) is door stijgende prijzen duurder uitgevallen als verwacht. Daarnaast betreft het een herfasering van de verplichtingen voor onder meer uitbesteed onderhoud van Zr. Ms. Karel Doorman en Zr. Ms. Rotterdam.

De bijstelling op de verplichtingen hangt daarnaast samen met de bijstelling op de uitgaven die hieronder wordt toegelicht.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 80,9 miljoen naar beneden bijgesteld.

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 442,1 miljoen naar beneden bijgesteld. De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (per saldo € 435,6 miljoen). Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten zoals Vervanging M-fregatten (commercieel vertrouwelijk) vanwege onduidelijkheid over het te hanteren BTW percentage en scopewijzigingen. Voor ESSM Block 2: verwerving en integratie (commercieel vertrouwelijk) is er sprake van vertraging in de contractering.

Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld als gevolg van een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 5,3 miljoen).

De hiervoor genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor een groot aantal projecten waaronder Vervanging onderzeeboten (commercieel vertrouwelijk).

Instandhouding

Het budget voor instandhouding is in totaal verhoogd met € 12,6 miljoen. Voor € 22,0 miljoen is dit het gevolg van onderhoudswerkzaamheden die mede vanwege personele ondervulling worden uitbesteed. Verder is het budget verhoogd vanwege incidentele meerontvangsten (€ 9,3 miljoen). Het restant betreft een verhoging van € 1,4 miljoen door diverse kleine mutaties. Daarentegen is er vertraging bij de uitvoering van onderhoudsprojecten voor onder meer onderzeeboten en rebreathers, waardoor € 20,1 miljoen is verschoven van 2025 naar 2026.

Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. Met deze tweede suppletoire begroting wordt aangesloten bij de verwachte realisatiemomenten van de projecten op dit artikel. Daardoor is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

Toelichting op de ontvangsten

Het budget voor ontvangsten is met € 16,3 miljoen verhoogd als gevolg van verhoogde BTW-ontvangsten en overige achterstallige verrekeningen. Daarnaast zijn royalty-gelden ontvangen (€ 7,0 miljoen) die voortvloeien uit het project Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit (MCM).

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen voor Land Materieel worden per saldo met € 1.235,5 miljoen verhoogd.

Het betreft voornamelijk het saldo van herfaseringen van de verplichtingen in de realisatiefase. Voor een aantal projecten is het verplichtingenbudget in 2025 naar boven bijgesteld. Het betreft onder andere onderdelen binnen het project Aanvulling Inzetvoorraad Munitie die zijn versneld. Voor de instandhouding is het budget met € 100 miljoen verhoogd door het toegenomen realisatievermogen van MatLogCo, dat daardoor hogere verplichtingen aangaat.

De bijstelling op de verplichtingen hangt daarnaast samen met de met de bijstelling op de uitgaven die hieronder wordt toegelicht.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 161,3 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

De verwerving wordt met € 391,1 miljoen verlaagd in de realisatiefase. De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (per saldo € 384,2 miljoen). Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen om daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal projecten zoals Raketartillerie en Aanvulling Inzetvoorraad Munitie.

Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld als gevolg van een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting of andere artikelen binnen het DMF (€ 6,9 miljoen), onder andere vanwege een overheveling vanuit artikel 1 Defensiebreed materieel ten behoeve van de verwerving van UAS-systemen en ondersteunend materieel.

De hiervoor genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een lager budget in 2025 voor onder andere de projecten Vervanging Medium Range Anti-Tank (MRAT) (€ 51,1 miljoen) als gevolg van herschikking. Bij de Verwerving Leopard-2A8 gevechtstanks (commercieel vertrouwelijk) valt het voorschot lager uit dan verwacht. Voor de verlenging levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk) zijn de uitgaven aangepast aan de verwachte realisatie. Tegelijkertijd hebben zich kansen voorgedaan om te versnellen, het betreft onder andere het project Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer), productie (commercieel vertrouwelijk) waarvoor de eerste betaling heeft plaatsgevonden.

Instandhouding

Het budget voor de instandhouding is met € 7,7 miljoen verlaagd.

Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. Met deze tweede suppletoire begroting wordt aangesloten bij de verwachte realisatiemomenten van de projecten op dit artikel. Daardoor is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

In totaal is voor 2025 100 % juridisch verplicht en 0 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

Per saldo worden de verplichtingen voor Lucht Materieel met € 412,4 miljoen naar beneden bijgesteld. Enerzijds hangt deze bijstelling samen met de onder instandhouding en verwerving toegelichte uitgavenmutaties. Anderzijds betreft het een aantal herfaseringen van de verplichtingen bij afzonderlijke projecten. Het betreft onder andere het project Verwerving F-35 (€ 291,2 miljoen) vanwege vertraging in het leveringsschema en aanpassingen ten behoeve aan de infrastructuur. Voor Vervanging Medium Utility Helicopter (Aanschaf H225M Caracal) (commercieel vertrouwelijk) is het leveringsschema concreet geworden.

Tegelijkertijd hebben zich ook kansen voorgedaan om te versnellen, het betreft onder andere het onder uitgaven toegelichte project NH90 (€ 141,5 miljoen) en Programma Doorontwikkeling F-35 (156,7 miljoen).

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 104,4 miljoen naar beneden bijgesteld. Deze bijstelling wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

De verwervingsfase wordt met € 686,4 miljoen naar beneden bijgesteld. De overprogrammering wordt afgebouwd door het budget van de projecten aan te sluiten bij de verwachte realisatiemomenten (per saldo € 710,0 miljoen). Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren, ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten zoals Uitbreiden en versterken MQ-9 capaciteit (commercieel vertrouwelijk) in verband met het uitlopen van de contractonderhandelingen, Chinook Vervanging & Modernisering (€ 82,0 miljoen) en F-35: Verwerving middellange tot lange afstandsraket (vertrouwelijk). Tegelijkertijd hebben zich ook kansen om te versnellen voorgedaan, het betreft project NH90 (€ 53,4 miljoen) met de aanschaf en eerste betaling van drie extra toestellen.

Daartegenover staat dat het budget naar boven wordt bijgesteld als gevolg van een aantal overhevelingen tussen de Defensiebegroting of andere artikelen binnen het DMF (€ 22,9 miljoen).

Instandhouding

De behoeften voor 2025 zijn gedurende het jaar gegroeid door maatregelen uit de Defensienota's en prijsstijgingen. Het instandhoudingsbudget is harder gegroeid dan het absorptievermogen van de organisatie. Het budget voor Instandhouding Materieel is daarom per saldo met € 128,0 miljoen verlaagd. Deze verlaging komt voort uit de herfasering van diverse Wapensysteembudgetten. Budgetten sluiten nu beter aan op het verbruik van de komende jaren. Tot slot is budget overgeboekt (€10 miljoen) naar COMMIT voor het realiseren van een CLRS behoefte.

Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. Met deze tweede suppletoire begroting wordt aangesloten bij de verwachte realisatiemomenten van de projecten op dit artikel. Daardoor is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.

In totaal is voor 2025 94% juridisch verplicht en 6 % beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget. Het huidige percentage juridisch verplicht wordt nog nader bezien in samenhang met veranderende leverschema's, en biedt daarmee richting de Slotwet geen zekerheid over de uiteindelijke realisatie op dit artikel.

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget van Infrastructuur en Vastgoed is per saldo met € 629,9 miljoen naar boven bijgesteld. Het betreft een optelsom van opwaartse en neerwaartse bijstellingen bij de instrumenten. De voornaamste verhogingen betreffen de verplichtingenbudgetten voor het instandhouding van vastgoed (€ 380,1 miljoen), de huren van vastgoed (€ 34,3 miljoen) en commandantvoorzieningen, oftewel het realiseren van kleinschalige vastgoedvoorzieningen of aanpassing van de bestaande infrastructuur (€ 18,2 miljoen).

Ook is de verhoging het gevolg van technische mutaties die zijn verwerkt. De overige mutaties zijn technische mutaties en uitgavenmutaties welke gelijk zijn aan de verplichtingenmutaties. Deze mutaties gezamenlijk verklaren de overige € 197,4 miljoen.

Toelichting op de uitgaven

Per saldo zijn de uitgaven met € 17,9 miljoen naar boven bijgesteld. Deze bijstelling wordt verklaard door een verhoging van de budgetten voor instandhouding van het vastgoed en de aanpassing op de over-/ onderprogrammering enerzijds en een verlaging van de budgetten voor verwerving anderzijds. Dit wordt hieronder toegelicht.

Verwerving

In totaal is het budget voor verwerving met € 259,1 miljoen naar beneden bijgesteld.

Het budget voor verwerving in de voorbereidingsfase is met € 97,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit komt voornamelijk door een aantal projecten die van de voorbereidingsfase naar de realisatiefase zijn overgegaan. De voornaamste projecten hiervan zijn Strategische aankopen gebouwen en gronden (€ 40,0 miljoen) en TNO CBRN testfactiliteit (€ 18,0 miljoen). Ook is een aantal projecten gefaseerd. Het voornaamste project betreft hier de huisvesting Hoog Risico Beveiliging (HRB) Koninklijke Marechaussee Den Haag (€ 71,8 miljoen).

Daartegenover is in de voorbereidingsfase extra budget ontvangen voor de verwerving van grondaankopen (€ 21,9 miljoen). De overige € 10,0 miljoen is een verlaging van het budget en wordt verklaard door meerdere kleinere faseringen of projecten die naar de realisatiefase zijn overgegaan.

Het budget voor de verwerving in de realisatiefase is per saldo met € 161,2 miljoen naar beneden bijgesteld. De realisatie van een aantal projecten is in 2025 gefaseerd (€ 277,0 miljoen) en de bijbehorende budgetten faseren mee. Dit betreft onder andere de projecten Versnellen Verduurzaming Vastgoed (€ 45,0 miljoen), Nieuwbouw voor het squadron NH-90 (€ 23,5 miljoen), verwerving TNO Rijswijk (€ 22,2 miljoen), een bijstelling aan het Defensie Lifecycle Plan (€ 22,7 miljoen), TNO CBRN testfaciliteit (€ 18,0 miljoen), Programma Verbeteren Defensielegering (€ 10,0 miljoen) en Programmakosten Transformatie Vastgoed Defensie (€ 10,0 miljoen). Het verschil van € 125,6 miljoen bestaat uit meerdere kleinere projecten die zijn gefaseerd.

Daarnaast zijn er ook mutaties die geleid hebben tot een verhoging van het budget voor de verwerving in de realisatiefase met in totaal € 115,8 miljoen. Dit zijn onder andere de bovengenoemde projecten strategische aankopen gebouwen en gronden (€ 40,0 miljoen) en TNO CBRN testfactiliteit (€ 18,0 miljoen). Daarnaast is voor het project Logistiek centrum Soesterberg € 25,1 miljoen ontvangen. Het verschil van € 31,9 miljoen wordt verklaard door meerdere kleine projecten die nieuw zijn of uit de voorbereidingsfase zijn gekomen.

Instandhouding

Het budget voor de instandhoudingsuitgaven is met € 28,2 miljoen verhoogd. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een toevoeging van budget aan het project Logistiek centrum Soesterberg (€ 17,4 miljoen). Daarnaast is het budget verhoogd met € 16,5 miljoen door interne herschikkingen, voor beveiligingssystemen en instandhouding algemeen. Een aantal kleinere herschikkingen en faseringen leidt per saldo tot een verlaging van het budget met € 5,7 miljoen.

Over-/onderprogrammering

Defensie voert overprogrammering om tegenvallers in de uitvoering op te kunnen vangen en daarmee de begroting volledig te realiseren ondanks vertragingen in de realisatie bij een aantal individuele projecten. Met deze tweede suppletoire begroting wordt aangesloten bij de verwachte realisatiemomenten van de projecten op dit artikel. Daardoor is de overprogrammering in het geheel teruggebracht naar nul.