Base description which applies to whole site
+Toon begrotingsfasen

nr. 2NOTA OVER DE TOESTAND VAN 'S RIJKS FINANCIËN

Aangeboden 17 september 2002

Bijlagen bij de Miljoenennota 2003

Toelichting op de bijlagen

De Miljoenennota 2003 omvat in totaal tien bijlagen. De bijlagen 1 tot en met 9 betreffen de «standaardbijlagen» van de Miljoenennota. Bijlage 10 «Begrotingsregels» is nieuw en omvat de integrale set van regels begrotingsbeleid voor de inkomsten en uitgaven.

Bijlage 1 «Budgettaire kerngegevens» is een soort samenvattende bijlage. Op toegankelijke wijze wordt een overzicht gepresenteerd van de meest relevante budgettaire cijfers. Wie nadere informatie zoekt (gedetailleerde cijfers e.d.), kan terecht in de erop volgende bijlagen.

Bijlage 2 «Uitgaven en niet-belastingontvangsten 2001–2007» omvat informatie over de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de begrotingen in meerjarig perspectief, de opbouw van en de toetsing aan de uitgavenkaders en financiële informatie van de diverse agentschapen.

Bijlage 3 «De belasting- en premieontvangsten» bevat informatie over de belastingopbrengsten en de ontvangsten aan sociale premies.

Bijlage 4 «EMU-saldo, EMU-schuld, sociale fondsen en financieringsbehoefte» geeft informatie voor de jaren 1990–2003 over de (EMU-)saldi van uitgaven en ontvangsten van de overheid, aangevuld met cijfers over de (EMU-)schuld van de overheid. Voorts omvat de bijlage informatie over de exploitatie- en vermogenssaldi per afzonderlijk sociaal fonds.

Bijlage 5 «Belastinguitgaven» geeft een actualisatie van het budgettaire overzicht van belastinguitgaven. Voor het toetsingskader belastinguitgaven zij verwezen naar annex 2 van bijlage 10.

Bijlage 6 «Horizontale Toelichting» omvat voor de jaren 2002–2007 een toelichting op het verloop van jaar tot jaar van de uitgaven en ontvangsten per begroting van de rijksbegroting. Tevens geeft deze bijlage inzicht op hoofdlijnen van het verloop van de meerjarencijfers van de sectoren Zorg en Sociale zekerheid en arbeidsmarktbeleid.

Bijlage 7 «Verticale Toelichting» omvat voor de jaren 2002–2007 een toelichting op de mutaties in de begrotingen van de rijksbegroting sinds de Miljoenennota 2002. Tevens geeft deze bijlage inzicht in de mutaties van de sectoren Zorg en Sociale zekerheid en arbeidsmarkt.

Bijlage 8 «Interdepartementale beleidsonderzoeken» omvat de voortgang van de politieke besluitvorming over de resultaten van de interdepartementale beleidsonderzoeken in de rondes 1999 tot en met 2001.

Bijlage 9 «Staatsbalans» omvat de staatsbalans ultimo 2001, aangevuld met het garantie-overzicht. In het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2001 was al een pro forma Staatsbalans 2001 opgenomen.

Bijlage 10 «Begrotingsregels» omvat de integrale set van de regels voor het begrotingsbeleid over de inkomsten en uitgaven. Het betreft een actualisatie van de eerdere regels zoals het laatst verwoord in de Miljoenennota 1999.

1 Budgettaire kerngegevens

In tabel 1.1 wordt de opbouw van het EMU-saldo weergegeven
 20022003200420052006
1. Netto-uitgaven onder het kader RBG-eng– 88 121– 92 716– 95 378– 101 209– 104 510
2. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven SZA– 14 253– 14 788– 15 585– 15 786– 15 897
3. Netto uitgaven niet relevant voor enig kader*– 7 922– 7 214– 8 328– 11 346– 11 388
4. Netto uitgaven wel relevant voor RBG-eng maar niet voor saldo– 441– 422– 465– 529– 605
      
5. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven (5=1+2+3+4)– 110 737– 115 140– 119 755128 870– 132 399
w.v. uitgaven– 129 234– 132 763– 136 121– 145 005– 149 250
w.v. ontvangsten18 49717 62316 36616 13516 851
6. Belastingen108 248111 768117 280127 488133 737
7. Uitgavenreserve00– 170– 330– 500
8. Overig840– 822– 1 066– 440– 865
      
9. EMU-saldo Centrale Overheid– 1 649– 4 194– 3 711– 2 152– 28
      
10. EMU-saldo Lokale Overheid690939937878861
      
11. EMU-saldo Sociale Fondsen1– 1 3221 0381 6261 8162 295
      
12. EMU-saldo (– = tekort)– 2 281– 2 217– 1 1485423 127
idem, in % BBP– 0,5%– 0,5%– 0,2%0,1%0,6%
      
BBP (in miljarden euro)448470493516538

* excl. aflossing en uitgifte vaste schuld en incl. verkooptaakstelling

1 EMU-saldo Sociale Fondsen 2003–2006 inclusief conditionele lastenverlichting.

In de tabellen 1.2–1.4 wordt per uitgavenkader eerst de bepaling van de reële ijklijnen weergegeven. De reële ijklijnen worden bepaald door de meerjarencijfers (relevant voor de respectievelijke ijklijnen) stand Miljoenennota 2003 te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator) uit de MEV2003. Vervolgens wordt weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot de ijklijn in lopende prijzen. De ijklijn in lopende prijzen is te bepalen door de reële ijklijn te corrigeren voor de actuele raming van de NB-deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de aanwending van de uitgavenreserve, de overboekingen tussen de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en de sector Zorg enerzijds en de Rijksbegroting-in-enge-zin anderzijds en tot slot voor statistische factoren. Bij de start van de kabinetsperiode is de actuele raming van de NB-deflator gelijk aan de NB-deflator die gebruikt wordt voor de bepaling van de reële ijklijnen.

Voor de kadertoetsing van de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt zijn niet alleen de begrotingsgefinancierde uitgaven (zie tabel 1.1) van belang, maar ook de premiegefinancierde uitgaven (zie tabel 2.3 Bijlage 2). Bij de sector Zorg is van belang dat van de totale uitgaven aan zorg (Budgettair Kader Zorg, BKZ) 86¾% collectief gefinancierd wordt, de overige 13¼% wordt gefinancierd door de particuliere ziektekostenverzekeraars.

In tabel 1.5 wordt het totaal van de ijklijnen weergegeven.

Tabel 1.2 Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 20022003200420052006
1. Raming uitgaven Miljoenennota 200388 12192 71695 378101 209104 510
2. NB-deflator MEV20031,00001,02861,05211,07371,0937
3. Reële ijklijn88 12190 13890 65594 26295 556
4. NB-deflator1,00001,02861,05211,07371,0937
5. Uitgavenreserve (aanwending)00000
6. Overboekingen00000
7. Statistisch00000
      
8. Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen88 12192 71695 378101 209104 510
9. Actuele raming uitgaven88 12192 71695 378101 209104 510
      
10. Over/onderschrijding (10=9–8)00000
Tabel 1.3 Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 20022003200420052006
1. Raming uitgaven Miljoenennota 200353 52556 36558 19159 61560 838
2. NB-deflator MEV20031,00001,02861,05211,07371,0937
3. Reële ijklijn53 52554 79855 30955 52355 626
4. NB-deflator1,00001,02861,05211,07371,0937
5. Uitgavenreserve (aanwending)00000
6. Overboekingen00000
7. Statistisch00000
      
8. Uitgavenkader SZA in lopende prijzen53 52556 36558 19159 61560 838
9. Actuele raming uitgaven53 52556 36558 19159 61560 838
w.v. begrotingsgefinancierd14 25314 78815 58515 78615 897
w.v. premiegefinancierd39 27241 57742 60643 82944 942
      
10. Over/onderschrijding (10=9–8)00000
Tabel 1.4 Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 20022003200420052006
1. Raming uitgaven Miljoenennota 200337 07639 25941 32943 64446 367
2. NB-deflator MEV20031,00001,02861,05211,07371,0937
3a. Reële BKZ37 07638 16739 28240 64842 395
3b. Reële IJklijn Zorg32 16333 11034 07835 26236 778
4. NB-deflator1,00001,02861,05211,07371,0937
5. Uitgavenreserve (aanwending)00000
6. Overboekingen00000
7. Statistisch00000
      
8. BKZ in lopende prijzen37 07639 25941 32943 64446 367
9. Actuele raming uitgaven37 07639 25941 32943 64446 367
w.v.particulier gefinancierd/WTZ– 4 913– 5 202– 5 476– 5 783– 6 144
      
10. Over/onderschrijding BKZ (10=9–8)00000
11. IJklijn Zorg in lopende prijzen32 16334 05735 85337 86140 224
12. Totaal netto uitgaven onder ijklijn Zorg32 16334 05735 85337 86140 224
      
13. Over/onderschrijding (13=12–11)00000
Tabel 1.5 Uitgaventoetsing totaal kader in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 20022003200420052006
1. Reële ijklijnen173 808178 046180 042185 047187 960
2. NB-deflator1,00001,02861,05211,07371,0937
3. Uitgavenreserve (aanwending)00000
4. Overboekingen00000
5. Statistisch00000
6. Uitgavenkader in lopende prijzen173 808183 138189 422198 685205 572
7. Actuale raming uitgaven173 808183 138189 422198 685205 572
      
8. Over/onderschrijding (ijklijn-termen)00000

2 De uitgaven en niet-belastingontvangsten 2001–2007

Tabel 2.1 Uitgaven begrotingen1; in miljoenen euro
Begrotingen200120022003
IHuis der Koningin6,77,98,3
IIHoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin168,6197,0185,3
IIIAlgemene Zaken41,044,847,3
IVKoninkrijksrelaties109,2179,8137,6
VBuitenlandse Zaken5 712,19 208,79 898,3
VIJustitie4 928,25 107,24 604,7
VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties4 488,14 853,34 917,4
VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen23 022,724 283,124 766,6
IXANationale Schuld (Transactiebasis)12 464,514 210,812 698,0
IXBFinanciën3 628,23 691,73 705,5
XDefensie7 192,27 524,07 311,7
XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer3 772,83 328,93 485,7
XIIVerkeer en Waterstaat7 908,55 939,45 914,0
XIIIEconomische Zaken4 021,71 803,91 742,1
XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij2 422,92 259,72 061,3
XVSociale Zaken en Werkgelegenheid16 663,520 324,920 624,1
XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport7 816,28 711,19 524,4
HGISInternationale samenwerking(4 771,5)(4 797,2)(4 798,6)
APAanvullende posten0,0375,43 968,3
GFGemeentefonds12 159,113 068,613 217,4
PFProvinciefonds1 012,81 083,21 096,6
ISFInfrastructuurfonds6 677,16 615,96 258,9
FESFonds Economische Structuurversterking2 173,62 643,62 868,3
DGFDiergezondheidsfonds370,579,00,0
BCFBTW-compensatiefonds0,00,0310,6
EUBelastingafdrachten aan de Europese Unie3 734,50,00,0
CONConsolidatie– 6 363,4– 6 308,3– 6 589,0
Totaal124 131,5129 233,6132 763,5

1 In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld.

 
2004200520062007Begrotingen
8,38,38,38,3I
 
177,9176,0176,4178,6II
46,946,746,644,0III
137,3137,2137,2137,2IV
10 849,311 352,011 814,312 165,6V
4 225,73 973,83 972,53 940,9VI
4 742,84 660,14 663,34 718,7VII
24 911,025 035,625 280,025 586,8VIII
12 570,712 681,012 703,212 831,9IXA
3 591,63 518,83 489,83 481,1IXB
7 283,07 273,17 165,17 137,5X
 
3 428,63 409,03 423,23 418,3XI
6 121,26 230,06 204,26 271,4XII
1 715,81 623,91 576,91 565,8XIII
1 865,71 846,01 866,11 831,5XIV
21 149,424 803,224 996,225 407,0XV
9 816,09 083,79 418,29 794,2XVI
(5 042,7)(5 333,6)(5 540,6)(5 765,4)HGIS
7 173,411 208,014 362,517 096,6AP
12 040,813 800,913 796,413 790,2GF
973,3953,4953,4953,4PF
5 515,05 492,95 286,95 870,9ISF
1 864,11 711,61 792,62 226,4FES
0,00,00,00,0DGF
1 670,71 742,21 820,71 902,4BCF
0,00,00,00,0EU
– 5 757,1– 5 762,7– 5 703,4– 6 179,3CON
136 121,5145 004,8149 250,4154 179,5 
Tabel 2.2 Niet-belastingontvangsten1; in miljoenen euro
Begrotingen200120022003
IIHoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin6,04,54,4
IIIAlgemene Zaken8,67,614,2
IVKoninkrijksrelaties11,229,712,9
VBuitenlandse Zaken141,3787,8509,3
VIJustitie1 071,0823,1937,4
VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties270,8229,2207,5
VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 167,01 304,21 154,8
IXANationale Schuld (Transactiebasis)444,82 093,8981,4
IXBFinanciën3 844,13 032,22 688,6
XDefensie281,8228,9272,6
XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer205,6182,755,9
XIIVerkeer en Waterstaat1 508,7371,3191,9
XIIIEconomische Zaken2 780,62 936,52 855,5
XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij544,8691,9616,9
XVSociale Zaken en Werkgelegenheid685,8565,0541,9
XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport184,5110,0101,5
HGISInternationale Samenwerking(206,1)(84,8)(68,2)
APAanvullende posten0,024,41 632,8
ISFInfrastructuurfonds6 725,16 386,36 301,1
FESFonds Economische Structuurversterking1 988,22 015,41 926,8
AOWAOW-spaarfonds2 695,12 941,73 205,1
DGFDiergezondheidsfonds247,038,70,0
CONConsolidatie– 6 363,4– 6 308,3– 6 589,0
Totaal18 448,518 496,617 623,4

1 In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld.

 
2004200520062007Begrotingen
 
4,44,44,44,4II
14,214,214,211,6III
13,514,614,711,7IV
525,6557,0584,1614,4V
948,0949,6950,6950,6VI
210,6215,2214,4214,4VII
1 185,11 217,21 254,51 289,2VIII
741,7731,3711,1671,5IXA
2 296,02 245,22 250,02 184,8IXB
216,1208,7204,9205,0X
 
54,251,440,739,6XI
228,5213,3213,6213,5XII
2 443,82 143,62 257,42 390,4XIII
389,5394,2396,8351,9XIV
458,2459,6595,7459,6XV
101,7101,7101,7101,7XVI
(54,8)(55,3)(54,1)(54,1)HGIS
1 600,31 542,21 509,2– 131,8AP
5 461,65 412,65 380,95 870,8ISF
1 748,51 652,31 784,01 912,4FES
3 482,03 769,64 071,54 388,6AOW
0,00,00,00,0DGF
– 5 757,1– 5 762,7– 5 703,4– 6 179,3CON
16 366,316 135,116 851,015 574,8 

Tabel 2.3 geeft een overzicht van de netto premiegefinancierde uitgaven in de sector SZA, onderverdeeld naar de verschillende fondsen.

Tabel 2.3 Raming netto premie-uitgaven vallend onder de ijklijn SZA; in miljoenen euro
 20022003200420052006
1. AOW21 49722 64723 53724 88725 888
2. ANW1 5411 5321 5171 5011 484
3. WAO10 85811 06010 90310 56710 436
4. WAZ582593611627635
5. Wgf9591 4821 5991 6011 710
6. AWF2 3802 7442 7772 8452 944
7. Vangnet1 4611 5121 6581 7991 845
8. UFO– 5653– 1
9. Totaal fondsen SZA39 27241 57742 60643 82944 942

Tabel 2.4 geeft een overzicht van de uitgaven in de sector Zorg.

Tabel 2.4 Raming netto premieuitgaven vallend onder het BKZ; in miljoenen euro
 20022003200420052006
1. Premieuitgaven BKZ39 62641 91944 07546 47149 267
2. Eigenbetalingen BKZ (ontvangsten)– 2 550– 2 660– 2 746– 2 827– 2 899
3. Totaal fondsen BKZ37 07639 25941 32943 64446 367

Tabel 2.5 geeft een overzicht van de belangrijkste posten vallend onder «netto uitgaven niet relevant voor enig kader» uit tabel 1.1 van Bijlage 1.

Tabel 2.5 Uitgaven niet relevant voor enig kader
 20022003200420052006
Rijksbijdragen aan de Sociale fondsen8 3919 68810 13713 15913 692
Gasbaten (niet FES)– 2 312– 2 155– 1 837– 1 630– 1 747
Munten115– 20– 20– 20– 20
Netto verstrekking Studieleningen793721589480439
FES-saldo628942116599
Netto-verkoopstaatsbezit188– 1 558– 1 625– 1 625– 1 625
BTW-compensatiefonds03111 6711 7421 821
Rente-ontvangst AOW-spaarfonds– 537– 687– 850– 1 024– 1 213
Investeringen Koninklijke Luchtmacht (JSF)06378980
Heffings- en invorderingsrente + fiscale boetes– 357– 357– 357– 357– 357
Netto kredietverlening (RWT's)661285– 188– 189– 181
Nominale ontwikkeling (loon- en prijsbijstelling)0158294398495
Overig (o.a. heffingen)352– 17632125476
Totaal netto niet relevante uitgaven7 9227 2148 32811 34611 388
Tabel 2.6.1 Agentschapsbegrotingen 2003; in miljoenen euro
Naam agentschapMoederministerieIngesteld perlasten 2000baten 2000lasten 2001baten 2001lasten 2002baten 2002lasten 2003baten 2003
1.Centrum tot Bevordering van de Import uit OntwikkelingslandenBUZA19989,369,3810,8310,8313,7213,7214,0014,00
2.Immigratie- en NaturalisatiedienstJustitie1994286,34294,09315,58313,28329,72329,72333,50333,50
3.Dienst Justitiële InstellingenJustitie19951 138,601 147,711 289,481 312,161 357,251 379,671 425,341 424,42
4.Centraal Justitieel Incasso BureauJustitie199641,1043,2552,0550,7261,0261,0256,6856,68
5.Korps Landelijke PolitiedienstenBZK1998125,25127,66276,86290,15334,86327,05340,54340,81
6.Informatievoorziening OverheidspersoneelBZK19954,924,8515,8116,3510,719,8312,3812,43
7.Centrale ArchiefselectiedienstBZK19972,973,056,536,936,316,326,626,62
8.Basisadministratie Persoonsgegevens en ReisdocumentenBZK199817,5717,5364,6864,2664,9764,9745,7645,76
9.IT-organisatieBZK199845,8746,09148,59147,29189,84189,86222,28223,28
10.Centrale Financiën InstellingenOCenW199645,7447,6857,5058,3347,5546,1347,1047,10
11.RijksarchiefdienstOCenW199628,4229,0824,3625,3233,6233,6233,2933,29
12.BelastingdienstFinanciën20032 372,462 372,46
13.Defensie Telematica OrganisatieDefensie1998212,64209,10261,08270,52227,10232,00233,20236,50
14.Dienst, Gebouwen, Werken en TerreinenDefensie199682,6880,8686,8484,4882,0083,7079,6079,80
15.RijksgebouwendienstVROM1999923,20974,81997,151 008,03957,55977,441 038,071 013,24
16.Koninklijk Nederlands Meteorologisch InstituutVenW199551,2748,1349,7448,9443,0742,4141,5542,38
17.TelecomEZ199627,6230,3729,4130,3831,1827,7633,0630,89
18.SenterEZ199437,9039,9543,9145,8647,5547,7551,5551,59
19.Economische VoorlichtingsdienstEZ200124,3024,4727,8127,9629,5329,68
20.Bureau Industriële EigendomEZ200217,9718,3817,8818,29
21.Plantenziektenkundige DienstLNV199419,4420,2821,0822,0524,7124,5024,0224,02
22.Bureau HeffingenLNV199837,3035,9853,1154,3953,4553,2143,8843,88
23.LaserLNV199955,6756,0370,6371,4156,8356,8343,7343,73
24.RVVLNV2003106,78106,78
25.Agentschap SZWSZW200311,8411,84
26.College ter Beoordeling van GeneesmiddelenVWS199612,0311,7712,4514,0713,1213,4313,7513,83
27.Keuringsdienst van WarenVWS200060,7663,9868,0367,9770,4170,1570,0069,87
Totaal  3 266,653 341,633 980,004 038,194 102,314 137,436 748,406 726,67

Toelichting

Agentschappen werken op basis van het stelsel van baten en lasten. In bovenstaande tabel wordt een totaaloverzicht gegeven van de door de verschillende agentschappen gegenereerde baten en lasten.

Tabel 2.6.2 Agentschapsbegrotingen 2003; saldi voor consolidatie in kasgegevens; in miljoenen euro
 Naam agentschapConsolidatiesaldo2000Consolidatiesaldo2001Consolidatiesaldo2002Consolidatiesaldo 2003
1.Centrum tot Bevordering van de Import uit Ontwikkelingslanden– 1,504,170,07– 0,05
2.Immigratie- en Naturalisatiedienst– 2,6319,001,461,48
3.Dienst Justitiële Instellingen13,8453,0775,9161,64
4.Centraal Justitieel Incasso Bureau1,134,8710,652,99
5.Korps Landelijke Politiediensten– 1,18– 14,55100,6123,90
6.Informatievoorziening Overheidspersoneel0,771,257,121,84
7.Centrale Archiefselectiedienst1,41– 0,650,750,87
8.Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten0,732,330,000,00
9.IT-organisatie– 22,0542,1650,7414,99
10.Centrale Financiën Instellingen– 7,943,6810,40– 0,99
11.Rijksarchiefdienst– 6,67– 2,5210,882,52
12.Belastingdienst20,26 
13.Defensie Telematica Organisatie29,86– 4,811,531,63
14.Dienst, Gebouwen, Werken en Terreinen1,681,3425,202,70
15.Rijksgebouwendienst331,12294,25207,49296,48
16.Koninklijk Nederlands Meteo- rologisch Instituut– 2,99– 3,290,95– 1,09
17.Telecom– 9,261,485,322,40
18.Senter– 2,68– 0,0415,40– 0,50
19.Economische Voorlichtingsdienst26,951,270,81
20.Bureau Industriële Eigendom0,100,36
21.Plantenziektenkundige Dienst– 1,000,831,460,18
22.Bureau Heffingen0,641,982,57– 0,20
23.Laser– 0,363,394,460,99
24.RVV1,77
25.Agentschap SZW– 0,13
26.College ter Beoordeling van Geneesmiddelen– 1,63–0,51–0,52–0,29
27.Keuringsdienst van Waren– 4,90– 1,285,163,01
Totaal316,39433,11538,77437,57

Toelichting

Om de invloed op het EMU-saldo te bepalen moeten de begrotingen van agentschappen vertaald worden in kastermen. Deze vertaling komt erop neer dat lasten tot uitgaven en baten tot ontvangsten moeten worden herleid, waarbij alleen de uitgaven aan derden en ontvangsten van derden relevant zijn voor het EMU-saldo. Deze boekhoudkundige bewerking levert bovenstaande tabel op, waarin is opgenomen het geconsolideerde saldo van uitgaven aan derden minus ontvangsten van derden van alle agentschappen.

Het totaal geconsolideerde saldo van de agentschappen is meegenomen in de berekening van het EMU-saldo in bijlage 10.

Tabel 2.6.3 Agentschapsbegrotingen 2003; beroep op leenfaciliteit; in miljoenen euro
Naam agentschapleningen2001leningen2002leningen2003Aflossingen2001Aflossingen2002Aflossingen2003
1.Centrum tot Bevordering van de Import uit Ontwikkelingslanden0,170,050,070,070,09
2.Immigratie- en Naturalisatiedienst18,4619,06 7,3411,0314,84
3.Dienst Justitiële Instellingen52,6420,0052,0015,3521,9224,78
4.Centraal Justitieel Incasso Bureau1,3611,686,80 1,472,532,26
5.Korps Landelijke Politiediensten5,6998,3355,0022,4418,4029,13
6.Informatievoorziening Overheidspersoneel
7.Centrale Archiefselectiedienst1,380,350,270,08
8.Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten0,460,150,03
9.IT-organisatie18,1543,2911,043,411,441,32
10.Centrale Financiën Instellingen3,188,204,30 1,985,026,10
11.Rijksarchiefdienst1,041,771,191,731,710,36
12.Belastingdienst163,11142,85
13.Defensie Telematica Organisatie19,0019,5019,50 12,8512,8519,30
14.Dienst, Gebouwen, Werken en Terreinen2,0430,0010,80 2,302,307,40
15.Rijksgebouwendienst296,80350,00450,00126,55162,19162,60
16.Koninklijk Nederlands Meteo- rologisch Instituut1,322,002,002,182,322,87
17.Telecom4,103,963,182,982,412,73
18.Senter1,401,400,28
19.Economische Voorlichtingsdienst0,451,271,05 0,210,280,36
20.Bureau Industriële Eigendom1,351,360,130,41
21.Plantenziektenkundige Dienst1,241,261,13 0,400,370,90
22.Bureau Heffingen4,996,806,803,554,295,58
23.Laser4,428,575,012,243,25
24.RVV9,988,22
25.Agentschap SZW0,530,13
26.College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
27.Keuringsdienst van Waren4,138,716,852,323,314,11
Totaal422,37636,72831,62207,60255,63439,95

Toelichting

Bovenstaande tabel geeft een overzicht van het beroep op de leenfaciliteit door de verschillende agentschappen alsmede de aflossingen op de leningen.

Over het algemeen geldt dat alleen een beroep op de leenfaciliteit wordt gedaan voor nieuwe investeringen.

Een beroep op de leenfaciliteit voor de overdracht van vermogensbestandsdelen doet zich in 2001 voor bij de Economische Voorlichtingsdienst, in 2002 bij het Bureau Industriele Eigendomen in 2003 bij de RVV en de Belastingdienst.

3 De belasting- en premieontvangsten

Deze bijlage bevat een toelichting op de ramingen van belasting- en premieontvangsten. In het verleden werden de belastingen gepresenteerd op kasbasis en de premieontvangsten op transactiebasis. De belastingontvangsten worden nog altijd, overeenkomstig de Comptabiliteitswet, op kasbasis verantwoord, maar met ingang van deze Miljoenennota wordt tevens de aansluiting op EMU-basis vermeld. Ook de premieontvangsten zullen voortaan op EMU-basis worden gepresenteerd. Op deze wijze wordt de transparantie met het EMU-saldo verbeterd.

In deze bijlage worden tevens de inkomstendrempel en het kader voor de microlastenontwikkeling voor deze kabinetsperiode afgeleid.

Paragraaf 3.1 begint met een overzicht van de belastingraming voor 2002 en 2003. In paragraaf 3.2 worden de ramingsbijstellingen voor 2002 toegelicht ten opzichte van het voorgaande ramingsmoment (Voorjaarsnota 2002). Vervolgens bevat paragraaf 3.3 een toelichting op de ramingen voor 2003, die in deze Miljoenennota voor het eerst worden gepresenteerd. Voor een uitgebreidere toelichting op de ramingen en ramingsbijstellingen wordt verwezen naar de memorie van toelichting van begroting IX-B. Paragraaf 3.4 gaat in op de meerjarige belastingraming. Daarbij wordt aandacht geschonken aan de opbouw van de jaarlijkse groei gedurende deze kabinetsperiode, uitgesplitst naar maatregelen en endogene groei, waarbij de endogene groei nader wordt onderbouwd. Paragraaf 3.5 bevat een overzicht van de premieraming voor 2002 en 2003. In paragraaf 3.6 wordt de inkomstendrempel nader toegelicht. Tot slot bevat paragraaf 3.7 een overzicht van de microlastenontwikkeling voor deze kabinetsperiode. Deze tabel zal als kader gelden voor de toekomstig beleid. Tevens wordt een aansluiting gegeven met de cijferopstelling uit het Strategisch Akkoord.

3.1 De belastingraming voor 2002 en 2003

Tabel 3.1.1 bevat een overzicht van de raming van de belastingontvangsten 2002 en 2003 op kasbasis en de aansluiting naar de belastingontvangsten op EMU-basis1.

Tabel 3.1.1 Belastingopbrengsten op kas- en EMU-basis 2002 en 2003 in miljoenen euro
 Vermoedelijke Uitkomsten 2002Ontwerp-begroting 2003
Kostprijsverhogende belastingen57 59560 581
Invoerrechten1 4501 547
Omzetbelasting34 36936 208
Belasting op personenauto's en motorrijwielen2 8943 155
Accijnzen8 5658 549
– Accijns van lichte olie3 5043 428
– Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie2 3372 450
– Tabaksaccijns1 8361 789
– Alcoholaccijns438427
– Bieraccijns279280
– Wijnaccijns170175
Belastingen van rechtsverkeer4 6324 806
– Overdrachtsbelasting3 5803 722
– Assurantiebelasting606632
– Kapitaalsbelasting446452
Motorrijtuigenbelasting1 9562 034
Belastingen op een milieugrondslag3 4123 955
– Afvalstoffenbelasting211217
– Grondwaterbelasting170174
– Regulerende energiebelasting2 3832 906
– Waterbelasting100102
– Brandstoffenheffingen547557
Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en andere producten211215
Belasting op zware motorrijtuigen108112
   
Belastingen op inkomen, winst en vermogen50 60551 140
Inkomstenbelasting– 383– 869
Loonbelasting28 26528 394
Dividendbelasting3 8433 783
Kansspelbelasting152158
Vennootschapsbelasting16 86018 064
– Gassector1 8501 650
– Niet-gassector15 01016 414
Vermogensbelasting50
Successierechten1 8631 610
   
Niet aan afzonderlijke belastingsoorten toe te rekenen belastingontvangsten4747
Totaal generaal (kasbasis)108 248111 768
Aansluiting op EMU-basis30327
Totaal generaal (EMU-basis)108 278112 095

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

3.2 De belastingontvangsten in 2002

In tabel 3.2.1 is de raming voor 2002 opgenomen en zijn de belangrijkste mutaties ten opzichte van de Voorjaarsnota 2002 vermeld. Deze paragraaf bevat een toelichting op de ramingsbijstellingen in 2002.

Tabel 3.2.1 Raming belastingopbrengsten 2002 op kas- en EMU-basis in miljoenen euro
 Voorjaarsnota 2002Vermoedelijke Uitkomsten 2002Verschil
Kostprijsverhogende belastingen57 48257 595113
Omzetbelasting34 65334 369– 284
Belasting op personenauto's en motorrijwielen2 9502 894– 57
Accijnzen7 9408 565625
Belastingen van rechtsverkeer4 6314 6321
Motorrijtuigenbelasting2 0641 956– 109
Overig5 2445 181– 63
    
Belastingen op inkomen, winst en vermogen52 46350 605–1 858
Inkomstenbelasting– 457– 38375
Loonbelasting28 57528 265– 310
Dividendbelasting3 9253 843– 81
Vennootschapsbelasting18 28416 860– 1 424
Overig12 1852 067– 118
Totaal generaal (kasbasis)109 994108 248–1 746
Aansluiting op EMU-basis20630– 176
Totaal generaal (EMU-basis)110 201108 278– 1 923

1 Inclusief niet aan afzonderlijke belastingsoorten toe te rekenen belastingontvangsten.

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2002 is de raming voor de totale belastingontvangsten op kasbasis met 1,7 miljard neerwaarts bijgesteld. De ramingsbijstellingen vloeien voort uit bijstellingen in het economisch beeld van de Macro Economische Verkenning 2003 (MEV 2003) en uit inzichten ontleend aan de kasrealisaties en aanslagontwikkelingen tot en met juli. De ramingsbijstelling op EMU-basis is 1,9 miljard. De bijstelling van de aansluiting is veroorzaakt door verbeterde inzichten in het specifieke patroon van de EMU-relevante ontvangsten in de maand januari.

Sinds de Voorjaarsnota is het economisch beeld verslechterd. Zo is bijvoorbeeld de volumegroei van het BBP gehalveerd tot ¾% en die van de particuliere consumptie meer dan gehalveerd tot 1¼%. De prijzen zijn opwaarts bijgesteld, maar per saldo is de totale nominale stijging van zowel het BBP als de particuliere consumptie gedaald. Ook de winstontwikkeling voor bedrijven is neerwaarts bijgesteld.

Deze ontwikkelingen zijn van invloed op de belastingontvangsten.

De raming van de kostprijsverhogende belastingen op kasbasis is ondanks het verslechterde economische beeld 0,1 miljard opwaarts bijgesteld. Dit wordt veroorzaakt door de opwaartse ramingsbijstelling van 0,6 miljard bij de accijnzen. Deze bijstelling houdt vrijwel geheel verband met de gunstige kasrealisaties tot en met juli. Het beeld bij de overige kostprijsverhogende belastingen is wel overeenkomstig het bijgesteld economisch beeld. De raming van de omzetbelasting is neerwaarts bijgesteld met 0,3 miljard, waarvan ruim 0,1 miljard verband houdt met de daling van de particuliere consumptie. Daarnaast heeft 0,2 miljard betrekking op de neerwaartse bijstelling van verwachte BTW-opbrengsten op infrastructuur van het Openbaar Vervoer. De raming van de belasting op personenauto's en motorrijwielen is neerwaarts bijgesteld met 0,1 miljard, hetgeen wordt veroorzaakt door de neerwaartse bijstelling van de verwachte verkoop van motorvoertuigen. De raming van de motorrijtuigenbelasting is met 0,1 miljard neerwaarts bijgesteld vanwege tegenvallende kasopbrengsten tot en met juli. De raming van de overige kostprijsverhogende belastingen is per saldo nauwelijks gewijzigd.

Het verslechterd economisch beeld heeft bij de raming van de belastingen op inkomen, winst en vermogen geleid tot een neerwaartse bijstelling van 1,9 miljard. De grootste neerwaartse bijstelling betreft de raming van de vennootschapsbelasting (1,4 miljard). Deze bijstelling houdt verband met de lagere winstontwikkeling van bedrijven over oude belastingjaren. Van de neerwaartse bijgestelde raming van de vennootschapsbelasting heeft 0,4 miljard betrekking op het belastingjaar 1998 en ouder en 0,6 miljard op belastingjaar 2001. Bijstellingen van dergelijke omvang zijn voor de vennootschapsbelasting vanwege het volatiele karakter niet ongebruikelijk. De inkomstenbelasting is 0,1 miljard opwaarts bijgesteld. Dit heeft voornamelijk betrekking op de hoger dan verwachte kasrealisaties tot en met juli over belastingjaar 2001. Het bijgestelde economisch beeld heeft niet tot aanpassingen geleid. De raming van de loonbelasting is met 0,3 miljard neerwaarts bijgesteld op basis van kasrealisaties tot en met juli en is in lijn met de neerwaartse bijstelling van de geraamde contractloonstijging. De dividendbelasting is met 0,1 miljard neerwaarts bijgesteld als gevolg van de neerwaartse bijstelling van de verwachte winstontwikkeling van bedrijven. Deoverige belastingen op inkomen, winst en vermogen zijn met 0,1 miljard neerwaarts bijgesteld, hetgeen geheel betrekking heeft op de successierechten. Dit houdt verband met de minder gunstige waardeontwikkeling van vermogenstitels.

3.3 De belastingontvangsten in 2003

In deze paragraaf wordt de ontwikkeling van de geraamde belastingontvangsten in 2003 ten opzichte van 2002 op hoofdlijnen nader toegelicht. Een uitgebreid overzicht van de raming voor 2003 naar alle belastingsoorten is opgenomen in paragraaf 3.1.

Tabel 3.3.1 Raming belastingopbrengsten 2003 op kas- en EMU-basis in miljoenen euro
 Vermoedelijke Uitkomsten 2002MaatregelenEndogeen in mlnEndogeen in % Ontwerp-begroting 2003
Kostprijsverhogende belastingen57 5951 0551 9303,4%60 581
Omzetbelasting34 3695 051 3343,9%36 208
Belasting op personenauto's en motorrijwielen2 8941001625,6%3 155
Accijnzen8 565– 83680,8%8 549
Belastingen van rechtsverkeer4 632521222,6%4 806
Motorrijtuigenbelasting1 956– 7864,4%2 034
Overig5 1814 881603,1%5 829
      
Belastingen op inkomen, winst en vermogen50 605–1 5012 0364,0%51 140
Inkomstenbelasting– 383– 390– 9725,3%– 869
Loonbelasting28 265– 1 2921 4215,0%28 394
Dividendbelasting3 8430– 60– 1,6%3 783
Vennootschapsbelasting16 8602129925,9%18 064
Overig12 067– 31– 220– 10,6%1 816
Totaal belastingopbrengsten (kasbasis)108 248–4463 9663,7%111 768
Aansluiting op EMU-basis30   327
Totaal belastingopbrengsten (EMU-basis)108 278   112 095

1 Inclusief niet aan afzonderlijke belastingsoorten toe te rekenen belastingontvangsten.

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal

Op EMU-basis bedragen de totale belastingontvangsten in 2003 naar verwachting 112,1 miljard en op kasbasis 111,8 miljard. De geraamde stijging van de belastingopbrengsten op kasbasis is het saldo van 0,4 miljard lagere ontvangsten door maatregelen en voor 4,0 miljard hogere opbrengsten door endogene ontwikkelingen. Beide aspecten worden hieronder afzonderlijk toegelicht. De aansluiting op EMU-basis in 2003 herstelt zich naar verwachting van het incidenteel lage niveau in 2002 tot 0,3 miljard. In 2002 was het verschil tussen de opbrengst op kasbasis en EMU-basis incidenteel laag door het specifieke ontvangstenpatroon in januari en februari 2002. Ten opzichte van het normale patroon was circa 0,4 miljard van de belastingontvangsten reeds in januari ontvangen ten koste van de ontvangsten in februari.

3.3.1 Endogene groei belastingontvangsten 2003

De raming van de endogene groei is gebaseerd op het economisch beeld van de MEV 2003. De verwachte endogene toename van de totale belastingontvangsten (op kasbasis) bedraagt 4,0 miljard (3,7%) ten opzichte van 2002. Bij een groei van de belastingontvangsten die overeenkomt met de groei van het nominale BBP zou de stijging 1,0 miljard hoger zijn geweest. Het verschil wordt verklaard door een uiteenlopende groei van de onderliggende componenten van het BBP (samenstellingseffect) en incidentele factoren. In paragraaf 3.4 wordt hier dieper op ingegaan.

De endogene toename van de opbrengsten bij de kostprijsverhogende belastingen bedraagt naar verwachting 1,9 miljard ten opzichte van 2002. De raming voor de omzetbelasting neemt 3,4% toe (1,3 miljard) overeenkomstig de groei van de belaste bestedingscategorieën. De belasting op personenauto's en motorrijwielen neemt naar verwachting endogeen toe met 0,2 miljard op basis van de verwachte ontwikkeling van de autoverkopen. De raming van de accijnzen neemt per saldo endogeen toe met 0,1 miljard. Dit is het saldo van een toename van de accijns voor minerale oliën anders dan lichte olie (vanwege de verwachte toename van het wagenpark) en een daling van de accijns van lichte olie en de tabaksaccijns. De belastingen van rechtsverkeer nemen naar verwachting toe met 0,1 miljard. Dit is voornamelijk het gevolg van een toename van de overdrachtsbelasting als gevolg van een verwachte stijging van de huizenprijzen conform de inflatie. De verwachte endogene stijging van de motorrijtuigenbelasting bedraagt 0,1 miljard ten gevolge van een toename van het wagenpark. De overigekostprijsverhogende belastingen nemen naar verwachting toe met 0,2 miljard.

De endogene toename van de belastingen op inkomen, winst en vermogen bedraagt 2,0 miljard. De endogene daling van de inkomstenbelasting bedraagt 0,1 miljard en kan vooral verklaard worden uit een vertraagde doorwerking in de kasontvangsten van de winstontwikkeling van zelfstandigen in 2001 en 2002. De geraamde endogene toename van de loonbelasting bedraagt 1,4 miljard en is een gevolg van de verwachte loon- en werkgelegenheidsontwikkeling. De raming van de dividendbelasting daalt ten opzichte van 2002 met 0,1 miljard. In de Voorlopige Rekening 2001 is de opbrengst van de dividendbelasting in 2001 geanalyseerd. In dat jaar was sprake van een sterke stijging en is geconcludeerd dat er deels sprake was van een incidenteel hoge opbrengst die in latere jaren geleidelijk zou verdwijnen. De daling in 2003 wordt derhalve verklaard uit de doorwerking van de hoge ontvangsten in 2001. De vennootschapsbelasting neemt naar verwachting toe met 1,0 miljard. Dit is het saldo van een verwachte daling van de vennootschapsbelasting van de gassector van 0,2 miljard (ten gevolge van een verwachte daling van de olieprijs) en een toename van de vennootschapsbelasting van de niet-gassector van 1,2 miljard. Naar verwachting zal er in 2003 een herstel optreden van de winstpositie van de bedrijven. De endogene daling van de overige belastingontvangsten bedraagt 0,2 miljard. Deze daling betreft vrijwel geheel de successierechten. De successierechten waren in 2001 tijdelijk 300 miljoen achtergebleven in verband met startperikelen na de reorganisatie van het dienstvak Registratie & Successie en daarmee samenhangende automatiseringsproblemen. Dit bedrag wordt in 2002 alsnog geïnd, waardoor in 2003 de groei van de successierechten met 300 miljoen wordt gemitigeerd.

3.3.2 Het effect van maatregelen op de belastingontvangsten

De belastingontvangsten nemen als gevolg van maatregelen af met 0,4 miljard euro op kasbasis. Dit is het saldo van beleids- en overige maatregelen. De overige maatregelen betreffen vooral maatregelen in de uitvoeringssfeer, het BTW-compensatiefonds, BTW over investeringen in de infrastructuur en nabetalingen. Door maatregelen op transactiebasis nemen de ontvangsten toe met 0,9 miljard. Het verschil tussen kas- en transactiebasis wordt bij het Strategisch Akkoord met name veroorzaakt door de afschaffing van de basisaftrek lijfrente. Deze maatregel wordt in 2003 getroffen, maar zal pas in 2004 via de ingediende aangiftebiljetten voor de inkomensheffing tot kaseffecten leiden. Ook leiden maatregelen uit het belastingplan 2001 nog tot kaseffecten, terwijl de maatregelen al eerder op transactiebasis zijn genomen. Tot slot leiden nabetalingen tot een groot verschil tussen het effect van maatregelen op kas- en transactiebasis, omdat nabetalingen kasverrekeningen betreffen tussen de belastingopbrengst en premies volksverzekeringen over oude transactiejaren. In tabel 3.3.2 wordt een overzicht gegeven van de maatregelen voor 2003.

Tabel 3.3.2 Effect van belasting- en premiemaatregelen 2003 in miljoenen euro
 Kas 2003 BelastingenTrans 2003 BelastingenTrans 2003 Belasting en Premies
Strategisch Akkoord1 0511 4631 788
Grondslagverbreding1 2111 6422 253
Arbeidsmarkt291550667
Afschaffen basisaftrek lijfrente 209279
Gefaseerde afschaffing SPAK en afschaffen VLW233259289
Afschaffen fiscale subsidieverlof – waaronder inperken Witteveenkader588299
Milieu493560572
Afschaffen EPR, REB faciliteiten groene stroom en investeringsregelingen336381387
Defiscalisering diverse faciliteiten art. 36 WBM372414414
Verhoging REB-vermindering per aansluiting– 240– 266– 266
Overig233137
Vermogen, sparen en winst423480963
Afschaffen spaarloon372413826
Afschaffen belastingsubsidies beleggen 1586
Afschaffen vrijstelling overdrachtsbelasting woningcorporaties525252
Overig:Afschaffen faciliteiten vervroegde afschrijving en fietsaftrek55252
Lastenverlichting– 160– 178– 464
Arbeidsmarkt– 160– 178– 464
Gefaseerde verhoging arbeidskorting– 21– 24– 258
Invoering levensloopregeling– 139– 155– 206
Lastenverschuiving  0
Verhogen AWBZ premie met 0,10%-punt  258
Verlagen WAO-premie werkgevers met 0,15%-punt  – 258
    
Aanvullende besluitvorming– 1 156– 1 2541 355
Arbeidsmarkt215250131
Extra verhoging arbeidskorting met € 69– 28– 31– 340
Afschaffen feestdagenregeling3640135
Beperking scholingsaftrek71111120
Beperking afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)151517
Aanscherping afbakeningsregeling WBSO1131414
Overgangsregeling inperking Witteveenkader/ouderschapsverlof/ levensloopregeling– 35– 60– 77
Afschaffen en overgangsregeling toetrederskorting4456
Overhevelen levensloop van fiscale regeling naar uitgaven139155206
Milieu: Afschaffen faciliteiten schone en zuinige auto's113125125
Vermogen en winst498585
Begrenzing afschrijvingssystematiek onroerende zaken357070
Deblokkeren spaarloontegoeden141515
Zorg: Verhogen nominale ZFW-premie met € 88,901  718
Overig979676
Koopkracht pakket1591770
Verhogen algemene heffingskorting met € 50– 22– 25– 598
Verhogen belastingtarief eerste schijf met 0,45%-punt185206636
Verhogen algemene ouderenkorting met € 22– 4– 4– 38
Lastenverschuiving1– 1 788– 1 987220
Verlaging WAO-premie werkgevers met 0,3%-punt  – 477
Verhoging ZFW-premie werkgevers met 0,5%-punt  528
Grondslageffect schuif ZFW/WAO6774169
Verlaging belastingtarieven eerste en tweede schijf met 1,7%-punt– 1 855– 2 0612 061
Verhoging AWBZ-premie met 1,7%-punt  2 061
waarvan inkomstenverhoging5867032 029
waarvan lastenverlichting4630– 894
waarvan lastenverschuiving– 1 788– 1 987220
Conditionele lastenverlichting in combinatie met Centraal Akkoord  [-500]
    
Overige maatregelen belastingplan 2003– 4– 3– 8
Totaal Stragisch Akkoord en aanvullende besluitvorming– 1102073 135
Reeds eerder besloten fiscale maatregelen voor 20031– 372– 32– 189
    
Overige premiemutaties1, 2  347
Totaal beleidsmaatregelen 2003– 4821753 293
Totaal overige belastingmaatregelen136696 
    
Totaal maatregelen– 446871 

1 Is geen onderdeel van het Belastingplan 2003. Totaal Belastingplan 2 185 mln.

2 Dit betreft met name MOOZ- en WTZ-premie.

3.4 Meerjarige belastingramingen

De belastingraming voor de periode 2002–2007 wordt gepresenteerd in tabel 3.4.1. De ramingen voor 2002 en 2003 zijn in het voorgaande toegelicht. De belastingraming voor 2004–2006 is gebaseerd op het economisch beeld zoals geschetst in hoofdstuk 3 tabel 3.15 en de maatregelen die aan het Strategische Akkoord ten grondslag liggen. Voor 2007 heeft de raming een louter technisch karakter.

Tabel 3.4.1 Meerjarige belastingraming op kas- en EMU-basis in miljarden euro
 200220032004200520062007
Totaal belastingopbrengsten op kasbasis108,25111,75117,30127,50133,75139,85
Aansluiting op EMU-basis0,050,350,501,000,500,50
Totaal belastingopbrengsten op EMU-basis108,30112,10117,80128,50134,25140,35

Een nadere duiding van de groei van de belastingopbrengst voor deze kabinetsperiode is samengevat in tabel 3.4.2. Hierbij wordt vooral ingegaan op de relatie met de economische groei, zowel reëel als nominaal. De groei van de belasting is daartoe onderverdeeld in het effect van maatregelen, endogene groei, kas/transactieverschillen en de aansluiting EMU-basis2, waarbij de endogene groei verder wordt uitgewerkt in economisch gerelateerde componenten.

Tabel 3.4.2 Uitsplitsing groei belastingopbrengst EMU-basis 2003–2006 in miljarden euro
 2003200420052006
Maatregelen– 0,45– 0,053,750,50
Aansluiting EMU-basis0,300,150,50– 0,50
Kas transactie verschillen– 0,20– 0,10– 0,05– 0,05
Endogeen4,155,656,555,80
BBP-prijs3,552,552,201,90
BBP-volume1,653,053,303,45
Samenstellingseffect– 1,000,051,000,45
Totaal3,805,7010,705,75

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Het effect van de maatregelen (op kasbasis) bestaat uit fiscale beleidsmaatregelen op het terrein van de belastingen en het effect van overige maatregelen die niet relevant zijn voor de microlastenontwikkeling (zoals nabetalingen en maatregelen in de uitvoeringssfeer). Voor 2003 bedraagt het effect – 0,45 miljard en is overeenkomstig het totaal van maatregelen uit tabel 3.3.2 uit de vorige paragraaf. In 2005 stijgt de belastingopbrengst sterk door maatregelen. Dit is met name het gevolg van de veronderstelde specifieke invulling van het compensatiepakket in verband met de stelselherziening in de zorgsector. Het belastingtarief in de eerste en tweede schijf in 2005 is 3%-punten verhoogd en de AOW-premie is 3%-punten verlaagd. Deze gedeeltelijke fiscalisering van de AOW leidt tot een verschuiving tussen de belasting- en premieopbrengst, die op kasbasis ook in 2006 nog zichtbaar is.

De aansluiting op EMU-basis is voor 2003 al toegelicht in paragraaf 3.3. In 2005 is er een incidenteel effect bij de aansluiting op EMU-basis, dat weer vervalt in 2006. Dit wordt eveneens veroorzaakt door de gedeeltelijke fiscalisering van de AOW in 2005, waarvan het effect op kasbasis gedeeltelijk neerslaat in januari 2006.

Voorts kan een kas-transactieverschil optreden. Voor een aantal belastingen geldt dat de verschuldigde belasting met betrekking tot een bepaald belastingjaar niet volledig in dat zelfde jaar wordt betaald. Dit geldt met name voor de vennootschapsbelasting en de inkomstenbelasting. De ontvangsten over een belastingjaar kunnen met een vertraging van vijf jaar of meer worden gerealiseerd. Over een langere periode nemen de belastingopbrengsten op kasbasis (het jaar dat de belasting wordt betaald) evenveel toe als op transactiebasis (het belastingjaar).

De endogene groei is in relatie tot de economische ontwikkeling onderverdeeld naar een drietal componenten. De eerste twee componenten betreffen de groei van de belastingopbrengst die zou resulteren bij een gelijke groei als die van het bruto binnenlands product (BBP), hetgeen overeenkomt met een progressiefactor gelijk aan 1. Bij deze groei blijft de druk van de belasting (exclusief beleid) ten opzichte van het BBP constant.

Uit de tabel blijkt duidelijk dat de nominale component (prijs-BBP) in de periode 2003–2006 in belang afneemt (afnemende inflatie en contractloonstijgingen), terwijl de reële groei van het BBP juist voor een toenemende groei van de belastingopbrengst zorg draagt.

Daarnaast is ook de samenstelling van de economische groei van belang. Ten gevolge van een uiteenlopende groei van de componenten van het BBP kan de groei van de belastingopbrengst afwijken van de groei van het BBP. Dit geldt zowel voor een afwijkende volumegroei als voor een afwijkende prijsontwikkeling van de onderscheiden onderdelen van het BBP. Het samenstellingseffect wordt enerzijds veroorzaakt doordat niet op alle componenten van het BBP in gelijke mate belasting drukt (op investeringen van bedrijven drukt bijvoorbeeld geen belasting, terwijl over investeringen in woningen BTW wordt geheven), anderzijds doordat voor een aantal belastingsoorten sprake is van een progressief tarief in plaats van een proportioneel tarief (loon- en inkomstenbelasting). Het samenstellingseffect is nader uitgesplitst in tabel 3.4.3.

Tabel 3.4.3 Specificatie samenstellingseffect groei belastingopbrengst 2003–2006 in miljarden euro
 2003200420052006
Omzetbelasting– 0,10– 0,15– 0,20– 0,25
Accijnzen– 0,35– 0,30– 0,25– 0,25
Loon en inkomstenbelasting0,350,301,600,90
Vpb niet-gas0,100,400,150,15
Vpb gas– 0,30– 0,20– 0,15– 0,05
Overig– 0,05– 0,05– 0,10– 0,05
Incidenteel successierechten en dividendbelasting– 0,70   
Totaal samenstellingseffect– 1,000,051,000,45

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Uit tabel 3.4.3 blijkt dat de bestedingen waarop de omzetbelasting drukt in de komende kabinetsperiode achterblijven bij het BBP. Daardoor blijft de groei van de opbrengst jaarlijks tot 250 miljoen achter bij de groei van het BBP. De accijnzen stijgen eveneens jaarlijks circa 250 miljoen minder dan op grond van het BBP verwacht zou mogen worden. Hiervan is de oorzaak dat een aantal accijnzen over volume-eenheden geheven wordt en dat de accijnzen ook historisch achterblijven bij de groei van het BBP. Bij de loon- en inkomstenbelasting komt duidelijk naar voren dat deze belastingen een progressieve structuur kennen. Zelfs bij een gelijke groei van de loonsom en het BBP zal de loon- en inkomstenbelasting sterker stijgen. Dit effect is sterker naarmate er meer sprake is van een reële loonstijging. In 2005 is dit effect het sterkst vanwege de tabelcorrectiefactor. De tabelcorrectiefactor wordt afgeleid uit de inflatie, waarbij er vanwege de systematiek sprake is van enige vertraging. Zo is de tabelcorrectiefactor gestegen van 1,8% in 2001 naar 3,1% in 2002 vanwege de doorwerking van de inflatie in 2000 en 2001, waardoor in 2002 de progressie van het belastingstelsel wordt gemitigeerd. De lagere inflatie in 2003 en 2004 komt pas in 2005 tot uiting in een duidelijke afname van de tabelcorrectiefactor, zodat de progressie van het stelsel in dat jaar duidelijk tot uiting komt. De vennootschapsbelasting opgebracht door de niet-gassector stijgt meer dan het BBP. Dit hangt samen met het geraamde herstel van de winsten (daling van de arbeidsinkomensquote). De vennootschapsbelasting-gas laat een daling zien, die wordt verklaard door de verwachte daling van de olieprijzen en stijging van de euro. De groei van de overige belastingen wijkt weinig af van de groei van het BBP.

Tot slot is er voor 2003 nog sprake van een doorwerking van 0,7 miljard vanuit ontwikkelingen uit oude jaren. De opbrengst van de dividendbelasting was in 2001 incidenteel hoog. In de Voorlopige Rekening 2001 is geanalyseerd dat deze stijging voor een deel incidenteel was. Dit drukt de groei van de dividendbelasting in 2003 met 0,4 miljard. Daarnaast was sprake van een tijdelijk effect bij de successierechten. In 2001 bleven de opbrengsten tijdelijk 0,3 miljard achter, welke in 2002 alsnog zou worden ontvangen. De groei in 2003 wordt daardoor met 0,3 miljard getemperd.

3.5 De premieontvangsten in 2002 en 2003

Tabel 3.5.1 bevat de ramingen voor de premieontvangsten voor 2002 en 2003. Deze ramingen zijn conform de ramingen van de Sociale Nota 2003 en de Zorgnota 2003. Een uitgebreid overzicht van deze ramingen is opgenomen in de Zorgnota 2003 voor wat betreft de AWBZ en de ZFW en de Sociale Nota 2003 voor wat betreft de overige fondsen. De groei van de premieopbrengsten is onderscheiden naar endogene ontwikkeling en maatregelen die relevant zijn voor de microlastenontwikkeling. De microlastenontwikkeling leidt voor de volksverzekeringen tot een opbrengstverhoging van 2,45 miljard, door de premieverschuiving van WAO naar AWBZ (0,3 miljard) en door een verschuiving via een verlaging van het belastingtarief 1e en 2e schijf ten gunste van de AWBZ (2,0 miljard), en voor het overige door maatregelen op het terrein van de loon- en inkomensheffing. Bij de werknemersverzekeringen is sprake van 0,65 miljard opbrengst door maatregelen, waarvan 0,7 miljard door verhoging van de nominale ziekenfondspremie en 0,3 miljard daling door de premieschuif van WAO naar AWBZ. De verschuiving van premie WAO naar ZFW voor werkgevers is neutraal voor het totaal van de werknemersverzekeringen. De MLO is in overeenstemming met de MLO uit tabel in paragraaf 3.3.2. De endogene ontwikkeling van de premieontvangsten bedraagt 2,55 miljard ofwel 4,2%. De endogene groei van de volksverzekeringspremies is sterker dan van de werknemersverzekeringen. Dit hangt samen met het verschil in premiegrenzen, franchises en verschil in verzekerde populatie.

Tabel 3.5.1 Raming van de premie-ontvangsten 2002 en 2003 op EMU-basis in miljarden euro
 2002MLOendogeen in mlnendogeen in %2003
Volksverzekeringsfondsen incl. WAZ31,552,451,755,5%35,75
Werknemersverzekeringen28,900,650,802,8%30,35
Totaal60,453,102,554,2%66,10

3.6 De inkomstendrempel

Inkomstenmeevallers en inkomstentegenvallers lopen bij de huidige begrotingsregels in het EMU-saldo, tenzij het EMU-saldo de zogenaamde signaalwaarden (0% BBP en 2½% BBP) overschrijdt. Voorts is in het Strategisch Akkoord afgesproken dat inkomstenmeevallers die het begrotingsoverschot boven de 1% BBP brengen, tot een maximum van 1 miljard euro mogen worden aangewend voor lastenverlichting voor burgers en/of bedrijven. Om te bepalen of de inkomstenontwikkeling ruimte biedt voor bedoelde lastenverlichting, wordt een inkomstendrempel opgesteld. Deze inkomstendrempel is het inkomstenniveau (belastingen, premies en gasbaten) waarbij het EMU-saldo in de stand Miljoenennota 2003 uit zou komen op een overschot van 1% BBP. Bij een EMU-saldo hoger dan 1% BBP, mag 25% van de overschrijding van de totale inkomsten (op EMU-basis) ten opzichte van de inkomstendrempel worden ingezet voor lastenverlichting. De inkomstendrempel wordt reëel vastgesteld en jaarlijks nominaal gemaakt met het prijspeil van de nationale bestedingen (pNB).Tabel 3.6.1 presenteert de inkomstendrempel.

Tabel 3.6.1 Inkomstendrempel 2003–2006 in miljarden euro
 2003200420052006
Verschil EMU-saldo van 1% en geraamde EMU-saldo1,5%1,2%0,9%0,4%
Idem in miljarden6,96,14,62,3
Inkomstenraming in miljarden180,4188,4199,4208,5
Nominale Inkomstendrempel187,3194,5204,0210,8
     
Deflator NB1,0291,0521,0741,094
     
Reële inkomstendrempel182,1184,8190,0192,7

Tabel 3.6.1 geeft aan dat, uitgaande van de huidige inzichten, een overschrijding van de lastendrempel in de jaren 2004 en 2005 forse meevallers zou vereisen ten opzichte van de huidige inkomstenraming. In het laatste jaar van de kabinetsperiode behoort additionele lastenverlichting echter wel tot de reële mogelijkheden. Indien de drempelrelevante inkomsten in 2006 2,3 miljard euro hoger zijn dan thans geraamd, dan mag bij een saldo boven de 1% BBP worden overgegaan tot additionele lastenverlichting.

3.7 MLO-kader

Tussen de signaalwaarden voor het EMU-saldo kunnen de automatische stabilisatoren volledig werken (met uitzondering van de situatie waarbij de inkomsten de inkomstendrempel overschrijden). Inkomstenmeevallers en -tegenvallers lopen in het EMU-saldo. De microlastenontwikkeling (MLO) staat binnen de signaalwaarden vast op het niveau dat voor deze regeerperiode is overeengekomen. De overeengekomen lastenontwikkeling vormt op deze wijze een kader voor de MLO in deze kabinetsperiode. Het budgettaire beslag van de overeengekomen belastingmaatregelen zal jaarlijks overeen moeten komen aan het bedrag uit het MLO kader. Indien de lastenverlichting groter (of de lastenverzwaring kleiner) is dan in het MLO kader is aangegeven, dan zullen compenserende, lastenverzwarende maatregelen moeten worden genomen. Op dezelfde wijze zullen ook nieuwe belastingmaatregelen moeten worden gecompenseerd. Indien de lastenverlichting lager uitpakt dan toegestaan op basis van het MLO kader, dan kan extra lastenverlichting plaatsvinden. Deze ruimte voor lastenverlichting mag ook via de lastenreserve worden meegenomen naar latere jaren. Binnen de signaalwaarden kan op deze wijze alleen sprake zijn van lastenverschuiving, niet van extra lastenverlichting of lastenverzwaring.

Tabel 3.7.1 Relatie lastenontwikkeling SA en Microlastenontwikkeling (MLO), in miljoenen euro
 2003200420052006
Lastenverlichting Strategisch Akkoord waaronder uitgaven (reëel, kaseffect)– 450– 900– 6 950– 350
Grondslagverbreding Strategische Akkoord (reëel, kaseffect )1 7807205 830320
Strategisch Akoord reëel, kaseffect1 330– 180– 1 120– 30
Af: Uitgaven (vallen niet onder MLO definitie)– 14– 3– 2 208– 7
Bij: Aansluiting fiscale maatregelen op MLO definitie389– 396– 39– 50
MLO Strategisch Akkoord reëel1 733– 5731 049– 73
   
MLO Strategisch Akkoord nominaal1 788– 6041 127– 80
Bestaand beleid15023028– 44
MLO vóór aanvullende besluitvorming1 9383741 155– 124
Aanvullende besluitvorming1 35587– 428– 10
MLO Totaal nominaal3 293– 287727– 134
   
MLO Totaal reëel3 202– 273677– 122
 
pNB deflator1,0291,0521,0741,094

De vertaling van het lastenbeeld uit het Strategisch Akkoord naar de microlastenontwikkeling is opgenomen in tabel 3.7.1.

Bij de aansluiting spelen een aantal factoren een rol. Ten eerste zijn in het Strategisch Akkoord eveneens maatregelen in de uitgavensfeer betrokken, zoals bijvoorbeeld een deel van de compensatie van het zorgstelsel en de energiepremieregeling, die niet in de microlastenontwikkeling tot uitdrukking komen. Daarnaast luidt de lastenontwikkeling in het Strategisch Akkoord op kasbasis, terwijl de microlastenontwikkeling aansluit bij de jaren waarop de maatregelen betrekking hebben (transactiebasis). Zo vindt bijvoorbeeld het afschaffen van de basisaftrek lijfrente plaats in 2003, terwijl de ontvangsten hiervan pas in 2004 in de kas zullen stromen. Voorts luiden de bedragen uit het Strategisch Akkoord in reële termen die ten behoeve van de microlastenontwikkeling nominaal zijn gemaakt met de pNB-deflator.

Voorts is voor de totale microlastenontwikkeling in 2003 het reeds bestaande beleid van belang, waaronder de ontwikkeling van de WTZ-, MOOZ- en de nominale ZFW-premie en de reeds eerder genomen maatregelen die deze kabinetsperiode nog doorwerken.

Tot slot is in de tabel de besluitvorming opgenomen die deze zomer heeft plaatsgevonden als gevolg van het verslechterde economische en budgettaire beeld.

4 EMU-saldo, EMU-schuld, sociale fondsen, financieringsbehoeften1

Tabel 4.1 EMU-saldo en financieringsbehoefte in miljoenen euro en in % geharmoniseerd BBP
  199019911992199319941995199619971998199920002200120022003
1.Feitelijk financieringssaldo Rijk– 9 955– 8 671– 9 455– 3 7861 256– 10 426– 4 335– 5 020– 1 496– 5 815– 2 934– 3 587– 3 652– 4 355
 (in % geharmoniseerd BBP)– 4,1%– 3,4%– 3,5%– 1,4%0,4%– 3,4%– 1,4%– 1,5%– 0,4%– 1,6%– 0,7%– 0,9%– 0,8%– 1,0%
                
2.Financiële transacties– 1 397177– 1 321– 5 499– 8 9431 166– 617– 2 382– 2 471– 9644642 7641 137– 732
                
3.Kas-transactieverschillen (incl. derdenrekeningen en overig)– 1 415716– 7482 876– 1 748– 1 652245559– 2573 8811 371280866894
                
4.Saldo Rijk (4=1+2+3)– 12 767– 7 778– 11 524– 6 409– 9 435– 10 912– 4 707– 6 843– 4 224– 2 898– 1 099– 543– 1 649– 4 194
                
5.Saldo centrale overheid, niet-Rijk1393354– 138– 9– 8– 1720818041024500
                
6.Saldo centrale overheid (6=4+5)– 12 628– 7 745– 11 470– 6 422– 9 427– 10 921– 4 715– 6 860– 4 016– 2 718– 689– 298– 1 649– 4 194
 (in % geharmoniseerd BBP)– 5,2%– 3,0%– 4,3%– 2,3%– 3,3%– 3,6%– 1,5%– 2,1%– 1,1%– 0,7%– 0,2%– 0,1%– 0,4%– 0,9%
                
7.Saldo lokale overheid1992022132153167907093 200321541179459690939
 (in % geharmoniseerd BBP)0,1%0,1%0,1%0,1%0,1%0,3%0,2%1,0%0,1%0,1%0,0%0,1%0,2%0,2%
                
8.Saldo socialeverzekeringsfondsen– 51871848– 1 546– 819– 2 423– 1 739– 549904 6536 563439– 1 3221 0383
 (in % geharmoniseerd BBP)– 0,2%0,3%0,0%– 0,6%– 0,3%– 0,8%– 0,5%– 0,0%0,3%1,2%1,6%0,1%– 0,3%0,2%
                
9.EMU-saldo (9=6+7+8)– 12 947– 6 825– 11 209– 7 753– 9 930– 12 554– 5 745– 3 714– 2 7052 4766 053600– 2 281– 2 217
 (in % geharmoniseerd BBP)– 5,3%– 2,7%– 4,2%– 2,8%– 3,5%– 4,2%– 1,8%– 1,1%– 0,8%0,7%1,5%0,1%– 0,5%– 0,5%
                
10.Financieringsbehoefte19 91221 27922 35717 45418 84323 64016 22313 63820 64355 20029 57222 94528 39127 390
 (waarvan aflossingen)(9 956)(12 607)(12 902)(13 668)(20 099)(13 213)(11 888)(8 600)(19 147)(49 385)(29 325)(19 358)(24 739)(23 035)

2 Exclusief de opbrengsten van de UMTS-veiling van 0,7% BBP.

3 Inclusief conditionele lastenverlichting.

Tabel 4.2 EMU-schuld in miljoenen euro en in % geharmoniseerd BBP
  19901991199219931994199519961997199819992000200120022003
1.Geharmoniseerd BBP243 174256 308266 754274 088287 749302 233315 059333 725354 194374 070402 599429 172448 160469 540
                
2.Staatsschuld (conform EMU-definitie)145 644153 690162 646168 372167 817181 319185 256185 601189 819191 279182 577185 216190 075193 649
 (in % geharmoniseerd BBP)59,9%60,0%61,0%61,4%58,3%60,0%58,8%55,6%53,6%51,1%45,4%43,2%42,4%41,2%
                
3.Schuld overige overheden38 97040 38541 77144 70646 96952 04751 76347 72246 64644 74141 96741 19740 50740 258
 (in % geharmoniseerd BBP)16,0%15,8%15,6%16,3%16,3%17,2%16,4%14,3%13,2%12,0%10,4%9,6%9,1%8,6%
                
4.EMU-schuld184 614194 075204 417213 078214 786233 366237 019233 323236 465236 020224 544226 413230 582233 907
 (in % geharmoniseerd BBP)75,9%75,7%76,6%77,7%74,6%77,2%75,2%69,9%66,8%63,1%55,8%52,8%51,5%49,8%
Tabel 4.3 Staatsschuld naar instrument in miljarden euro
  19901991199219931994199519961997199819992000200120022003
1.Gevestigde schuld141,6152,0161,6165,9163,5174,2177,4178,6181,7184,6174,2174,4172,7176,1
 (0–5 jaar)61,461,867,675,284,993,792,594,791,991,793,8 
 (5–10 jaar)81,480,769,769,567,771,268,967,763,163,960,3 
 (10–25 jaar)18,518,419,122,417,85,413,413,310,39,99,7 
 (25–40 jaar)0,25,17,17,17,08,36,98,98,98,98,9 
                
2.Vlottende schuld (DTC's)0001,43,45,77,05,96,85,15,55,812,312,3
                
3.Overig (o.a. munten)4,01,71,01,10,91,40,91,51,31,52,95,05,15,2
                
4.Totale staatsschuld (conform EMU-definitie)145,6153,7162,6168,4167,8181,3185,3185,6189,8191,2182,6185,2190,1193,6
                
5.Gemiddeld resterende looptijd vaste schuld (in jaren)6,36,86,96,96,45,96,56,56,36,26,1 
                
6.Gemiddelde couponrente (in %)7,987,87,77,67,67,57,57,36,66,15,75,7 
Tabel 4.4 Exploitatie- en vermogenssaldi sociale fondsen1 2002 en 2003 in miljarden euro
2002
 exploitatiesaldovermogenvermogensnormvermogenssaldo
Totaal centrale fondsen– 1 0777 6671 7125 955
AOW– 1 296471551– 80
ANW131– 637
WAZ1571 00186915
WAO7282 8005412 259
AWF1 6216 1951 3724 823
AWBZ– 2 083– 2 747295– 3 042
ZFW-centraal– 205– 84– 1 1271 043
Totaal decentrale fondsen1– 2451 6891 014675
WGF– 360243379– 136
ZFW-individueel21151 446635811
Totaal sociale fondsen– 1 3229 3562 7266 630
waarvan socialezekerheidsfondsen85110 7412 9237 818
waarvan zorgfondsen– 2 173– 1 385– 197– 1 188
 
2003
 exploitatiesaldovermogenvermogensnormvermogenssaldo
Totaal centrale fondsen2 2239 9051 8338 072
AOW– 1 137– 555640– 1 195
ANW1071140114
WAZ1771 178861 092
WAO772 8455472 298
AWF1 2177 3731 3815 992
AWBZ1 475– 1 273321– 1 594
ZFW-centraal307223– 1 1421 365
Totaal decentrale fondsen2– 6858371 024– 187
WGF– 958– 724389– 1 113
ZFW-individueel32731 561635926
Totaal sociale fondsen1 538410 7422 8577 885
waarvan socialezekerheidsfondsen– 51710 2313 0437 188
Waarvan zorgfondsen2 055511– 186697

1 De exploitatiesaldi van de sociale fondsen maken onderdeel uit van het EMU-saldo. In het kader van het geïntegreerd middelenbeheer leiden de overschotten van de deelnemende fondsen tot een mutatie in de EMU-schuld.

2 De premievaststelling van de centrale fondsen gebeurt door de regering, terwijl de premievaststelling van de decentrale fondsen gebeurt door de individuele fondsen.

3 Inclusief goodwillfonds.

4 Exclusief conditionele lastenverlichting.

5 Belastinguitgaven

5.1 Inleiding

Sinds het begrotingsjaar 1999 wordt in de miljoenennota een bijlage over belastinguitgaven opgenomen. Het belangrijkste onderdeel van deze bijlage vormt een meerjarig budgettair overzicht van belastinguitgaven dat jaarlijks wordt geactualiseerd. Daarnaast wordt steeds afzonderlijk aandacht besteed aan actuele vraagstukken met betrekking tot de belastinguitgavendiscussie. Met ingang van het begrotingsjaar 2002 is de belastinguitgavenbijlage ingebed in de VBTB-verantwoordingssystematiek. Dit heeft er onder meer toe geleid dat het overzicht met toelichting op de afzonderlijke belastinguitgaven is uitgebreid met de (operationele) doelstellingen van belastinguitgaven, informatie over (geplande) evaluaties en voor zover mogelijk de vermelding van vakdepartementen die verantwoordelijk zijn voor het beleidsterrein waarop de belastinguitgave betrekking heeft. Ook deze gegevens worden jaarlijks geactualiseerd. Het VBTB-proces heeft tevens tot gevolg, onder meer door intensivering van de interdepartementale gegevensuitwisseling over belastinguitgaven, dat de kwaliteit van de ramingen van met name al langer bestaande belastinguitgaven sterk is verbeterd. Met ingang van het begrotingsjaar 2003 wordt de inzet van het instrument belastinguitgave voorts nadrukkelijker dan voorheen gereguleerd door de begrotingsregels. Dit komt tot uitdrukking in annex 2 bij bijlage 10 van deze miljoenennota, waarin een toetsingskader is opgenomen waaraan de intensivering van bestaande en de invoering van nieuwe belastinguitgaven verplicht moet worden getoetst. Dit toetsingskader is een nadere operationalisering van het toetsingskader zoals uiteengezet in de belastinguitgavenbijlage van de miljoenennota van 2001.

De afgelopen vier jaren beperkte de belastinguitgavenbijlage zich tot de belastinguitgaven in de loonbelasting, inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. De belangrijkste vernieuwing bestaat dit jaar dan ook uit toevoeging van de belastinguitgaven in de overige belastingen op inkomen, winst en vermogen (hierna ook wel aangeduid als directe belastingen) en de kostprijsverhogende belastingen (hierna ook wel aangeduid als indirecte belastingen). Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de toezegging in de miljoenennota van vorig jaar om dit jaar een aanvang te maken met de inventarisatie van belastinguitgaven buiten de IB/LB/Vpb. De belastinguitgaven in de overige belastingen op inkomen, winst en vermogen (dividendbelasting, kansspelbelasting en successie- en schenkingsrecht) zijn geïntegreerd in de tot en met vorig jaar gehanteerde tabel «Overzicht van belastinguitgaven in de loonbelasting, inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting». Met het oog daarop heet deze tabel met ingang van dit jaar «Overzicht van belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen». De belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen zijn ondergebracht in een afzonderlijke tabel. Met het hanteren van de tweedeling tussen (1) belastingen op inkomen, winst en vermogen en (2) kostprijsverhogende belastingen wordt aangesloten bij de indeling die thans ook al (in de miljoenennota en overige begrotingsstukken) wordt gehanteerd bij de presentatie van de belastingopbrengsten. Van belang is dat het toevoegen van de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen en de overige belastingen op inkomen, winst en vermogen op zichzelf beschouwd niet leidt tot een toename van het budgettaire belang van belastinguitgaven. Deze belastinguitgaven bestaan op zich al langer, maar zijn alleen tot nu toe nog niet in de belastinguitgavenbijlage opgenomen. Daarbij moet worden bedacht dat het antwoord op de vraag naar het totale budgettaire belang van de belastinguitgaven– en dit geldt evenzeer voor de tot nu toe gepresenteerde belastinguitgaven in de IB/LB/Vpb – in hoge mate afhankelijk is van de te hanteren definitie voor belastinguitgaven. Voor de inventarisatie van de in de belastinguitgavenbijlage op te nemen belastinguitgaven wordt steeds uitgegaan van de definitie dat onder een belastinguitgave valt te verstaan een overheidsuitgave in de vorm van een derving of een uitstel van belastingontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet. De invulling van de primaire heffingsstructuur verschilt per belastingsoort. De primaire heffingsstructuur van de IB/LB/Vpb is beschreven in paragraaf 5.1 van bijlage 5 van de Miljoenennota 1999 en – met het oog op de Belastingherziening 2001 – nader gepreciseerd in paragraaf 5.4 van bijlage 4 van de Miljoenennota 2001. Voor een toelichting op de primaire heffingsstructuur van het successie- en schenkingsrecht en de kostprijsverhogende belastingen wordt verwezen naar de paragrafen 5.2 respectievelijk 5.6 van deze bijlage.

De inventarisatie van belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen en de overige belastingen op inkomen, winst en vermogen heeft dit jaar nog een verkennend karakter. Mede om deze reden wordt dit jaar dan ook niet van de vakdepartementen verwacht dat zij wat betreft deze nieuw geïnventariseerde belastinguitgaven voldoen aan het VBTB-uitgangspunt om relevante belastinguitgaven op te nemen en te verantwoorden in hun respectievelijke conceptbegrotingen en jaarverslagen. Voorts wordt opgemerkt dat de systematiek van informatieverzameling ten behoeve van de raming van de belastinguitgaven in de indirecte belastingen thans minder ver gevorderd is dan die voor de directe belastingen.

Als bijdrage aan de discussie over belastinguitgaven wordt dit jaar (in paragraaf 5.5) nader ingegaan op enkele aspecten van de bij de raming van bepaalde belastinguitgaven gehanteerde ramingsmethodiek.

5.2 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen in 2002

Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van het budgettaire belang op transactiebasis van belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen in 2002. Evenals de afgelopen jaren zijn deze belastinguitgaven gerangschikt naar de categorieën ondernemingen, arbeid, inkomsten uit vermogen en overige regelingen. Voor zover van toepassing is de met een belastinguitgave gemoeide budgettaire derving uitgesplitst naar loon-/inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, overige belastingen en premies volksverzekeringen. Om een indicatie te geven van de omvang van het met bepaalde categorieën van belastinguitgaven gemoeide budgettaire belang zijn in tabel 5.2.1 tussentellingen opgenomen. De uitbreiding van de tabel met «overige belastingen» op inkomen, winst en vermogen komt tot uitdrukking in de toevoeging van twee (categorieën van) regelingen in het successie- en schenkingsrecht. Dit zijn het bijzondere 11%-tarief en de diverse vrijstellingen voor algemeen nut beogende instellingen en de faciliteit voor bedrijfsopvolging, die er kort gezegd op neer komt dat de (conserverende) aanslag met betrekking tot 30% van het ondernemingsvermogen wordt kwijtgescholden indien de onderneming na het overlijden vijf jaar wordt voortgezet. Wat betreft de primaire heffingsstructuur van het successie- en schenkingsrecht is zoveel mogelijk aangesloten bij de al eerder voor de IB/LB en Vpb geformuleerde uitgangspunten (zie hiervoor de belastinguitgavenbijlagen van de miljoenennota's voor de jaren 1999 en 2001). Dit betekent dat het progressieve tarief dat verband houdt met de omvang van de verkrijging (eerste progressie), het progressieve tarief dat verband houdt met de verwantschap met de erflater/schenker (tweede progressie), de op de mate van verwantschap gebaseerde basisvrijstellingen en de draagkrachtgerelateerde vrijstellingen tot de primaire structuur gerekend worden. Deze elementen zijn om die reden niet als belastinguitgave aan te merken. Voor het bepalen van de omvang van de twee geïdentificeerde belastinguitgaven wordt bij de faciliteiten voor algemeen nut beogende instellingen uitgegaan van het verschil in belastingheffing dat zou ontstaan indien algemeen nut beogende instellingen zouden worden belast volgens tariefgroep III (niet en ververwanten) en de algemene voetvrijstelling voor «andere gevallen» van € 1732 (2002). Bij de bedrijfsopvolgingsfaciliteit wordt uitgegaan van de gederfde belasting als gevolg van de verleende kwijtschelding.

Tabel 5.2.1 Overzicht van belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen in 2002,budgettair belang op transactiebasis in miljoenen euro's*
 LB/IBVpbOverig belastingTotaal belastingPremiesTotaal
Verlaging lastendruk op ondernemingen1 227412201 6598322 491
a) algemeen      
Zelfstandigenaftrek339339607946
Extra zelfstandigenaftrek starters20204464
Meewerkaftrek1111516
FOR, niet omgezet in lijfrente15215264216
Stakingsaftrek6262769
Doorschuiving stakingswinst179– 57122– 2894
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in Successiewet202020
Doorschuiving aanmerkelijk belangwinst bij aandelenfusie343434
Landbouwvrijstelling23622258258
       
b) investeringen in het algemeen      
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek12210422675301
Willekeurige afschrijving immateriële bedrijfsmiddelen111
Willekeurige afschrijving investeringen continentaal plat434343
Willekeurige afschrijving gebouwen in aangewezen gebieden737373
Willekeurige afschrijving starters881321
Willekeurige afschrijving arbo-bedrijfsmiddelen111111
Willekeurige afschrijving films161616
Willekeurige afschrijving zeeschepen000
Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)111111
Aftrek speur- en ontwikkelingswerk1134
Filminvesteringsaftrek111111
       
c) investeringen ten behoeve van het milieu      
VAMIL104858462
Energie-investeringsaftrek1413214621167
Milieu-investeringsaftrek723301141
Bosbouwvrijstelling1122
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer44610
       
Verlaging lastendruk op arbeid2 2552242 4798833 362
a) gericht op werkgevers      
Afdrachtvermindering lage lonen914914914
Afdrachtvermindering langdurige werklozen8181129210
Afdrachtvermindering onderwijs8989142231
Afdrachtvermindering kinderopvang103103103
Afdrachtvermindering zeevaart33335386
Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk363363363
Afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof212121
Afdrachtvermindering arbo-investeringen (non-profit)1123
Afdrachtvermindering scholing (non-profit)989898
Scholingsaftrek2822425228280
       
b) gericht op werknemers      
Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)381381352733
Carpoolregeling771017
Feestdagenregeling353595130
Zeedagenaftrek1123
Vakantiebonnen29292352
Vrijstelling werkaanvaardingspremies
Toetrederskorting554045
Arbeidskorting voor ouderen6666773
       
Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen1 6591 659821 740
Algemene vrijstelling forfaitair rendement810810810
Kindertoeslag forfaitair rendement171717
Ouderentoeslag forfaitair rendement909090
Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement222
Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement555
Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement252525
Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement000
Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement000
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement434343
Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement191919
Vrijstelling rechten op begrafenisuitkering forfaitair rendement777
Vrijstelling van rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen593593593
Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur331316
Aftrek kosten monumentenwoning2525328
Heffingskorting groen beleggen552227
Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen0001
Heffingskorting cultureel beleggen0000
Heffingskorting durfkapitaal994352
Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal555
       
Overige regelingen308141204426751 117
Vrijstelling bepaalde uitkeringen (o.a. huursubsidie)7777562639
Aftrek afkoopsommen echtscheidingsuitkeringen2213
Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)51513687
Giftenaftrek1691418340223
Faciliteiten Successiewet algemeen nut beogende instellingen120120120
Tijdelijke verhoging algemene heffingskorting (o.a. voor alfahulpen)993645
Totaal generaal5 4496501406 2392 4728 710

* «-» = regeling heeft geen betekenis voor desbetreffende belastingsoort. «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt afgerond nihil.

5.3 Maatregelen per 2003

Tabel 5.3.1 bevat een overzicht van maatregelen op het gebied van de belastinguitgaven in de sfeer van de directe belastingen in 2003. Dit jaar betreffen deze maatregelen uitsluitend de afschaffing of beperking van een aantal belastinguitgaven, zoals opgenomen in het Belastingplan 2003. In de tabel is onderscheid gemaakt tussen maatregelen die voortvloeien uit het Strategisch Akkoord en maatregelen die voortvloeien uit het aanvullende pakket van maatregelen voor 2003. Voor zover de in het Strategisch Akkoord aangekondigde beleidsvoornemens betrekking hebben op de jaren na 2003, zijn de hiermee gemoeide budgettaire effecten verwerkt in tabel 5.4.1.

Tabel 5.3.1 Maatregelen in de belastingen op inkomen, winst en vermogen per 2003,budgettair belang op transactiebasis in miljoenen euro's*
 LB/IBVpbOverig belastingTotaal belastingPremiesTotaal
Maatregelen Strategisch Akkoord      
Afschaffing werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)–413–413– 413– 826
Gefaseerde afschaffing afdrachtvermindering lage lonen– 237– 237– 237
Gefaseerde afschaffing afdrachtvermindering langdurig werklozen– 22– 22– 30– 52
Afschaffing afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof– 32– 32– 32
Afschaffing willekeurige afschrijving investeringen continentaal plat– 97– 97– 97
Afschaffing willekeurige afschrijving gebouwen aangewezen gebieden– 48– 48– 48
Afschaffing willekeurige afschrijving immateriële bedrijfsmiddelen00 0
Rationalisering VAMIL– 5– 22– 27– 2– 29
Rationalisering EIA– 2– 25– 27–4– 31
Afschaffing heffingskorting groen beleggen– 5– 5– 25– 30
Afschaffing heffingskorting cultureel beleggen000
Afschaffing heffingskorting sociaal-ethisch beleggen000
Afschaffing heffingskorting durfkapitaal– 10– 10– 45– 55
       
Maatregelen aanvullend pakket      
Afschaffing feestdagenregeling– 40– 40– 95– 135
Afschaffing toetrederskorting inclusief overgangsregeling– 4– 4– 52– 56
Beperking afdrachtvermindering scholing non-profit (vervallen extra aftrek 40-plussers)– 30– 30– 30
Beperking scholingsaftrek (vervallen extra aftrek 40-plussers)– 9– 72– 81– 9– 90
Beperking afdrachtvermindering S&O– 31– 31– 31
Afschaffing vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement– 15– 15– 15
Totaal– 855– 264– 1 119– 675– 1 794

* «–» = regeling heeft geen betekenis voor desbetreffende belastingsoort. «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt afgerond nihil.

5.4 Meerjarenraming 2001–2007

Tabel 5.4.1 bevat een meerjarig budgettair overzicht van de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen. Naast ramingen voor de jaren 2002 en 2003, bevat de tabel tevens een nieuwe raming voor het jaar 2001 op basis van realisatiecijfers dan wel nieuwe gegevens of nieuwe ramingsinzichten. Aldus kan voor dat jaar een vergelijking worden gemaakt met de oorspronkelijke ramingen uit de miljoenennota van vorig jaar. De kolommen voor de jaren 2004 tot en met 2007 bevatten extrapolaties van de ramingen voor het jaar 2003 op basis van relevante macro-economische ophoogfactoren. Tevens is rekening gehouden met de effecten van autonome wijzigingen (zoals de in het Strategisch Akkoord opgenomen gefaseerde afschaffing van een aantal belastinguitgaven) en de omstandigheid dat bepaalde belastinguitgaven gemaximeerd zijn op een bepaald budget.

Tabel 5.4.1 Meerjarenraming van belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen in de jaren 2001 tot en met2007, budgettair belang op transactiebasis in miljoenen euro's*
 2001 (oorspr. raming MN 2002)2001 (realisatie/aangepaste raming)200220032004200520062007
Verlaging lastendruk op ondernemingen2 0732 3972 4912 2562 2592 3502 4332 494
a) algemeen        
Zelfstandigenaftrek8038899469771 0081 0291 0451 060
Extra zelfstandigenaftrek starters5362646668707172
Meewerkaftrek1816161717171818
FOR, niet omgezet in lijfrente216216216221228233236240
Stakingsaftrek6881695746352223
Doorschuiving stakingswinst6682949698989796
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in Successiewet19202122222223
Doorschuiving aanmerkelijk belangwinst bij aandelenfusie3434343536373738
Landbouwvrijstelling68247258272281288293299
         
b) investeringen in het algemeen        
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek291291301309325341358377
Willekeurige afschrijving immateriële bedrijfsmiddelen211
Willekeurige afschrijving investeringen continentaal plat166443– 60– 60– 59– 55– 47
Willekeurige afschrijving gebouwen in aangewezen gebieden165573– 11– 11– 11– 11– 11
Willekeurige afschrijving starters1521212122232426
Willekeurige afschrijving arbo-bedrijfsmiddelen9201152345
Willekeurige afschrijving films– 27160– 24
Willekeurige afschrijving zeeschepen0000000
Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)1111111213131415
Aftrek speur- en ontwikkelingswerk0,50444455
Filminvesteringsaftrek1123
         
c) investeringen ten behoeve van het milieu        
VAMIL14210662– 7– 34– 291112
Energie-investeringsaftrek191160167144161177179179
Milieu-investeringsaftrek5039414244464950
Bosbouwvrijstelling22222222
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer18101011111212
         
Verlaging lastendruk op arbeid2 9603 0483 3622 1581 7891 5411 3111 361
a) gericht op werkgevers        
Afdrachtvermindering lage lonen923890914677454224
Afdrachtvermindering langdurige werklozen22020721015810753
Afdrachtvermindering onderwijs173179231258313331349367
Afdrachtvermindering kinderopvang9392103140
Afdrachtvermindering zeevaart8481869196102108113
Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk303324363367347347347347
Afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof111821
Afdrachtvermindering arbo-investeringen (non-profit)12344455
Afdrachtvermindering scholing (non-profit)5459987377828691
Scholingsaftrek234271280200212224237249
         
b) gericht op werknemers        
Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)679705733 
Carpoolregeling1515171718192021
Feestdagenregeling82125130
Zeedagenaftrek33333344
Vakantiebonnen8059524540343638
Vrijstelling werkaanvaardingspremies518
Toetrederskorting4524115
Arbeidskorting voor ouderen73101107113119126
         
Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen1 0641 6261 7401 7251 7641 8091 8561 907
Algemene vrijstelling forfaitair rendement700768810834855876899921
Kindertoeslag forfaitair rendement1516171818191920
Ouderentoeslag forfaitair rendement648690939598100103
Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement22222222
Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement55555556
Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement2019252728282930
Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement0,50011111
Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement011111
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement2537434546474850
Vrijstelling spaarloon- en premie-spaarregeling forfaitair rendement518195
Vrijstelling rechten op begrafenisuitkering forfaitair rendement26777788
Vrijstelling van rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen136556593634650666683700
Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur1616161718192021
Aftrek kosten monumentenwoning2424283032343537
Heffingskorting groen beleggen202327
Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen0,501
Heffingskorting cultureel beleggen0
Heffingskorting durfkapitaal274552
Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal25566667
         
Overige regelingen9591 0091 1171 0801 1021 1201 1341 162
Vrijstelling bepaalde uitkeringen (o.a. huursubsidie)593540639589600608613617
Aftrek afkoopsommen echtscheidingsuitkeringen23333334
Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)918387909497100104
Giftenaftrek221214223235247259271283
Faciliteiten Successiewet algemeen nut beogende instellingen117120124131139147154
Tijdelijke verhoging algemene heffingskorting (o.a. voor alfahulpen)525245392714
Totaal generaal7 0568 0808 7107 2196 9146 8206 7346 924

* «-» = regeling is in dat jaar niet van toepassing casu quo regeling is in MN 2002 nog niet als belastinguitgave opgenomen. «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

Bij een aantal belastinguitgaven wijkt de nieuwe raming voor 2001 significant af van de oorspronkelijke raming in de Miljoenennota van vorig jaar. Dit vindt zijn grondslag in de met het VBTB-proces samenhangende kwaliteitsverbetering van de ramingen, waaraan al in paragraaf 5.1 werd gerefereerd. De bijstellingen van de ramingen kunnen in de meeste gevallen dan ook worden toegeschreven aan nieuwe ramingsinformatie en aan nieuwe ramingsinzichten. Zo valt de bijstelling van de post Willekeurige afschrijving investeringen continentaal plat bijvoorbeeld toe te schrijven aan het beschikbaar komen van nieuwe informatie van de belastingdienst. De aanzienlijke bijstelling van de raming van de post Vrijstelling van rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen is gebaseerd op nieuwe inzichten in CBS-gegevens over de omvang van het binnen kapitaalverzekeringen gevormde vermogen.

5.5 Enkele aspecten van de ramingsmethodiek

Een belangrijke doelstelling van de belastinguitgavenbijlage is het verstrekken van inzicht in de budgettaire omvang van belastinguitgaven. Volledige transparantie in dit opzicht vereist dat niet kan worden volstaan met het louter verstrekken van budgettaire bedragen in tabellen, maar dat tevens inzicht wordt gegeven in de wijze waarop de raming van deze bedragen tot stand is gekomen. Om die reden is in paragraaf 5.4 van de belastinguitgavenbijlage van de miljoenennota van vorig jaar ingegaan op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de informatie op basis waarvan belastinguitgaven worden geraamd. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen (1) regelingen waarvoor jaarlijks realisatiegegevens beschikbaar komen, (2) regelingen in de loon- en inkomstenbelasting die kunnen worden geraamd met behulp van een micro-simulatiemodel en (3) overige regelingen waarvan het budgettaire belang niet direct of indirect kan worden afgeleid uit in gegevensbestanden opgenomen aangifte- of aanslaggegevens. In aanvulling hierop wordt dit jaar nader aandacht besteed aan enkele aspecten van de bij de raming van belastinguitgaven gehanteerde ramingsmethodiek. Het gaat daarbij onder meer om het verschijnsel dat een voor een belastinguitgave geraamd bedrag aan budgettaire derving (zoals opgenomen in de tabellen) niet altijd overeen behoeft te komen met de extra belastingopbrengst die resulteert bij afschaffing van die belastinguitgave en om het verschijnsel dat de budgettaire bedragen van afzonderlijk geraamde belastinguitgaven in bepaalde gevallen niet zonder meer bij elkaar opgeteld kunnen worden.

De omvang van een belastinguitgave is de belastingderving die de desbetreffende belastinguitgave veroorzaakt. In de meeste gevallen is de omvang van een belastinguitgave dan ook te beschouwen als de extra belastingopbrengst die resulteert bij afschaffing van die belastinguitgave. Dit is echter niet altijd het geval. Zo is bij het instrument willekeurige of vervroegde afschrijving de omvang in voorgaande jaren van invloed op de omvang in latere jaren. Investeringen die in voorgaande jaren vervroegd zijn afgeschreven leiden in latere jaren tot lagere afschrijvingen en dus tot hogere belastingopbrengsten. De omvang van een regeling voor willekeurige afschrijving in een bepaald jaar bestaat dan ook uit het saldo van «plussen» van investeringen die in eerdere jaren vervoegd zijn afgeschreven en «minnen» van investeringen die in het desbetreffende jaar vervroegd worden afgeschreven. Wordt een regeling voor willekeurige afschrijving afgeschaft, dan vallen de «minnen» weg en blijven de «plussen» staan. Dit is de reden waarom de regelingen voor willekeurige afschrijving die per 2003 vervallen in tabel 5.4.1 voor de jaren 2004 en verder een opbrengst laten zien.

Daarnaast doet zich het verschijnsel voor dat de budgettaire bedragen van afzonderlijk geraamde belastinguitgaven niet zonder meer bij elkaar opgeteld kunnen worden. Zo heeft de progressieve tariefstructuur van de loon- en inkomstenbelasting tot gevolg dat de raming van een totaalpakket van (bestaande) belastinguitgaven hoger uit zal vallen dan de som van de ramingen van de desbetreffende belastinguitgaven afzonderlijk. Neem als voorbeeld een belastingplichtige die marginaal tegen het 42%-tarief wordt belast, met twee aftrekposten die als belastinguitgave zijn te beschouwen. Stel verder dat bij de raming van de afschaffing van de aftrekbaarheid van beide aftrekposten afzonderlijk het belastbaar inkomen marginaal tegen 42% belast blijft. Voor beide belastinguitgaven afzonderlijk geldt dan dat de budgettaire opbrengst van het afschaffen gelijk is aan 42% van de omvang van de aftrekpost. Wordt echter bij de raming aangenomen dat beide posten tegelijk niet aftrekbaar zijn, dan valt het belastbaar inkomen wellicht voor een deel in het 52%-tarief. In dat geval levert gelijktijdige afschaffing van de aftrekbaarheid van beide posten dus meer op dan de som van de extra opbrengsten bij afschaffing van de aftrekbaarheid van de afzonderlijke posten.

Niet alleen de progressieve tariefstructuur maar ook de samenhang tussen de vrijstellingen in box 3 kan ertoe leiden dat de optelsom van de afzonderlijke belastinguitgaven verschilt van een raming die betrekking heeft op het totaalpakket van dezelfde regelingen. Dit kan met een eenvoudig voorbeeld inzichtelijk worden gemaakt. De budgettaire derving gemoeid met de algemene vrijstelling kan worden geraamd op 1,2% (30% van een forfaitair rendement van 4%) van de omvang van het onder die vrijstelling aangegeven vermogen. Bij de raming van de overige vrijstellingen in box 3 kan echter niet zonder meer worden uitgegaan van het onder die vrijstellingen aangegeven vermogen, aangezien rekening moet worden gehouden met mogelijke overloop naar de algemene vrijstelling. Neem als bijvoorbeeld de vrijstelling van de spaarloon- en premiespaarregelingen die met ingang van 2003 komt te vervallen. In 2002 bedraagt het vermogen dat onder deze vrijstelling wordt aangegeven € 8,2 miljard. Geïsoleerd bezien zou dit – uitgaande van een effectief tarief in box 3 van 1,2% – een derving van € 98 miljoen betekenen. Na afschaffing van de regeling kan echter ruim 80% van het vermogen in spaarloon- en premiespaarregelingen onder de algemene vrijstelling worden gebracht. Rekening houdend met de overloop naar de algemene vrijstelling wordt de budgettaire derving gemoeid met de vrijstelling van de spaarloon- en premieregelingen voor 2002 daarom geraamd op € 19 miljoen. Zou echter worden verondersteld dat ook de algemene vrijstelling wordt afgeschaft, dan zou afschaffing van de vrijstelling van spaarloon- en premiespaarregelingen wel de volle € 98 miljoen opbrengen. Beziet men het geheel van de verschillende vrijstellingen in box 3 dan ontstaat het volgende beeld. De optelsom van de in tabel 5.2.1 opgenomen bedragen voor de – afzonderlijk geraamde vrijstellingen in box 3 bedraagt € 1610 mln. Wordt echter een raming gemaakt van de opbrengst van gelijktijdige afschaffing van alle vrijstellingen in box 3, dan resulteert een bedrag van € 1856 miljoen, ofwel 15% meer dan de som van de afzonderlijke vrijstellingen.

5.6 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen

De analyse van belastinguitgaven, zoals die eind jaren zestig en begin jaren zeventig van de vorige eeuw op gang is gekomen, spitst zich traditioneel toe op de naar inkomen, winst en vermogen geheven belastingen. Ook in Nederland is dat het geval. Dit blijkt onder meer uit de reikwijdte van het in 1987 verschenen rapport «Belastinguitgaven in de Nederlandse inkomstenbelasting en de loonbelasting». In navolging van dit rapport beperkte ook de sinds het begrotingsjaar 1999 in de miljoenennota opgenomen bijlage over belastinguitgaven zich tot en met vorig jaar uitsluitend tot de belastinguitgaven in de loon- en inkomstenbelasting (en de vennootschapsbelasting voor zover winstbepalingen in de inkomstenbelasting tevens toepassing vinden in de vennootschapsbelasting). Dit neemt niet weg dat belastinguitgaven in principe in alle belastingsoorten kunnen voorkomen. Mede om die reden is in de belastinguitgavenbijlage van de miljoenennota van vorig jaar toegezegd om dit jaar een aanvang te maken met de inventarisatie van belastinguitgaven buiten de IB/LB/Vpb. Dit heeft met name belang voor de kostprijsverhogende belastingen die tot nu toe volledig buiten beeld zijn gebleven. In volgorde van budgettair belang betreft dit de omzetbelasting, de accijnzen (accijns van lichte olie, accijns van minerale oliën anders dan lichte olie, tabaksaccijns, alcoholaccijns, bieraccijns en wijnaccijns), de belastingen van rechtsverkeer (overdrachtsbelasting, assurantiebelasting en kapitaalsbelasting), de belasting op personenauto's en motorrijwielen, de belastingen op milieugrondslag (afvalstoffenbelasting, grondwaterbelasting, regulerende energiebelasting, leidingwaterbelasting en brandstoffenbelasting), de motorrijtuigenbelasting, de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en enkele andere producten en de belasting op zware motorrijtuigen.

Evenals bij de directe belastingen geldt voor de indirecte belastingen als uitgangspunt dat een belastinguitgave kan worden gedefinieerd als een overheidsuitgave in de vorm van een derving of een uitstel van belastingontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet (zie hiervoor de belastinguitgavenbijlage van de Miljoenennota van 1999). Evenals bij de directe belastingen kan voor de indirecte belastingen als uitgangspunt worden aangehouden dat de omschrijving van het heffingsobject, de tariefstructuur inclusief basisvrijstellingen en de vrijstellingen en overige regelingen met een uitvoeringstechnische achtergrond die doelmatigheid van de heffing tot doel hebben tot de primaire heffingsstructuur behoren. Hierbij doet zich dikwijls de vraag voor of een bepaalde vrijstelling moet worden opgevat als een nadere omschrijving van het heffingsobject (en dus als onderdeel van de primaire structuur) of als een belastinguitgave. Als richtsnoer voor de beantwoording van deze vraag is bij de in tabel 5.6.1 gemaakte inventarisatie uitgegaan van het uitgangspunt dat indien een bepaalde belastingverminderende regeling (dat wil zeggen een regeling die in vergelijking met de situatie dat die regeling niet zou bestaan tot een lagere belastingopbrengst zou leiden, bijvoorbeeld een vrijstelling of een lager tarief) primair tot doel heeft onbeoogde effecten van de heffing weg te nemen (bijvoorbeeld voorkomen van een onbeoogde cumulatie van belastingen), deze regeling tot de primaire structuur gerekend wordt. Liggen aan een bepaalde belastingverminderende regeling daarentegen primair andere (niet-fiscale) motieven, zoals stimulering van een bepaalde sector, ten grondslag dan wordt aangenomen dat sprake is van een belastinguitgave. Onvermijdelijk is dat deze vuistregels ruimte laten voor interpretatieverschillen en dat er dus – evenals dat bij de directe belastingen het geval is – onvermijdelijk belastingverminderende regelingen zullen zijn die volgens sommigen wel en anderen niet tot de primaire heffingsstructuur gerekend moeten worden. Voor een volledige verantwoording zou dan ook strikt genomen – evenals dat voor de loon- en inkomstenbelasting gedaan is in het rapport «Belastinguitgaven in de Nederlandse inkomstenbelasting en de loonbelasting» van 1987 – voor iedere afzonderlijke belastingverminderende regeling moeten worden aangegeven welke argumenten voor en welke argumenten tegen kwalificatie van die regeling als belastinguitgave pleiten. Dit gaat het kader van deze bijlage echter te buiten.

Mede met het oog op het grote financiële belang en de specifieke systematiek van deze belasting, wordt hierna kort ingegaan op een tweetal aspecten van de primaire heffingsstructuur van de BTW. Het eerste aspect betreft de vraag hoe moet worden aangekeken tegen het verlaagde tarief. Een formeel standpunt zou zijn om het verlaagde tarief integraal tot de tariefstructuur en daarmee dus ook de primaire heffingsstructuur te rekenen. Dit standpunt gaat echter voorbij aan de realiteit dat bepaalde posten, bijvoorbeeld de arbeidsintensieve diensten, nadrukkelijk uit oogpunt van economische stimulering onder het verlaagde tarief zijn gebracht. Verdedigbaar is daarom om het verlaagde tarief alleen tot de primaire heffingsstructuur van de BTW te rekenen voorzover dit kan worden opgevat als het rekening houden met de draagkracht van belastingplichtigen. Evenals bij de loon- en inkomstenbelasting vormt het element draagkracht (evenwichtige lastenverdeling) aldus onderdeel van de primaire heffingsstructuur. Dit betreft dan de posten die betrekking hebben op de zogenoemde noodzakelijke levensbehoeften, aangezien aannemelijk is dat bij de lagere inkomens de noodzakelijke levensbehoeften een relatief grotere plaats innemen in het huishoudbudget dan bij de hogere inkomens. Bij de inventarisatie in tabel 5.6.1 is hierbij in principe uitgegaan van de posten die betrekking hebben op voedingsmiddelen en de posten in de medische sfeer. Dit neemt echter niet weg dat de afbakening van de categorie noodzakelijke levensbehoeften afhankelijk is van maatschappelijke ontwikkelingen en inzichten, zodat de hierbij aan te leggen grenzen ook ruimer of beperkter kunnen worden getrokken.

Het tweede aspect betreft het verschijnsel dat een BTW-vrijstelling niet per definitie betekent dat er geen BTW-druk ontstaat. Een vrijstelling van output-BTW heeft namelijk tot gevolg dat er ook geen recht op aftrek van input-BTW (vooraftrek) bestaat. Onder omstandigheden kan, bijvoorbeeld indien de output-BTW onder het lage en de input-BTW onder het algemene BTW-tarief zou vallen, een vrijstelling per saldo tot een hogere BTW-druk leiden dan indien geen vrijstelling zou bestaan. In een dergelijk geval zou die vrijstelling dus niet aan de definitie voor belastinguitgaven kunnen voldoen, omdat geen sprake is van een derving van belastinginkomsten. Bij de raming van de BTW-vrijstellingen wordt er steeds van uitgegaan dat de primaire heffingsstructuur belastingheffing tegen het algemene BTW-tarief impliceert.

Tabel 5.6.1 bevat een overzicht van de geïnventariseerde belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen en ramingen van het daarmee gemoeide budgettaire beslag voor de jaren 2001–2003. Opgemerkt moet worden dat de voor de ramingen benodigde informatieverzameling van de belastinguitgaven in de indirecte belastingen thans nog minder ver gevorderd is dan die voor de directe belastingen. Gegeven het heterogene karakter van de indirecte belastingen is tevens (nog) geen indeling gemaakt naar functionele categorieën. Wel is getracht om binnen de verschillende belastingen een zekere functionele ordening aan te brengen. Bij de BTW en MRB is dit gedaan door functioneel verwante posten in het verlaagde tarief c.q. vrijstellingen samen te voegen.

Tabel 5.6.1 Raming van de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen in de jaren 2001 tot en met 2003, budgettair belang op transactiebasis in miljoenen euro's*
 200120022003
Regulerende Energiebelasting   
Verlaagd tarief glastuinbouw65113113
Nihiltarief (2001/2002) c.q. verlaagd tarief (2003) groene stroom22190195
Afdrachtvermindering duurzaam opgewekte energie182220
Afdrachtvermindering afvalverbrandingsinstallaties1722
Afdrachtvermindering warmtekrachtkoppeling118118
Energiepremieregeling108122
Teruggaaf kerkgebouwen444
Teruggaaf non-profit191919
    
Omzetbelasting – verlaagd tarief   
Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen493527553
Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d. 444749
Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie555962
Circussen, bioscopen, theaters en concerten252526
Sierteelt150161169
Arbeidsintensieve diensten178192202
Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)459492517
Logiesverstrekking (incl. kamperen)167175184
Voedingsmiddelen horeca9921 0441 096
    
Omzetbelasting – vrijstellingen   
Sportclubs107114120
Post434648
Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken129137144
Fondswerving869196
Overige vrijstellingenn.b. n.b.n.b.
    
Omzetbelasting – speciale regelingen   
Kleine ondernemersregeling777882
Landbouwregeling303032
Overige speciale regelingenn.b. n.b.n.b.
    
Accijnzen   
Verlaagd tarief kleine brouwerijen111
Raffinaderijvrijstelling121212
Vrijstelling communautaire wateren586062
Vrijstelling luchtvaartuigen155155155
Tariefdifferentiatie benzine en diesel naar zwavelgehalte100105160
Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen127127127
Laag tarief OV-bussen en huisvuilauto's000
    
Belasting op personenauto's en motorrijwielen   
Vrijstelling elektrische en hybride motorrijtuigen124
Teruggaaf politie, brandweer, ambulance888
Teruggaaf taxi's161718
Vrijgestelde accesoires401818
Stimulering zuinige auto's64
    
Motorrijtuigenbelasting   
Halftarief MRB171819
Kwarttarief MRB343434
Nihiltarief OV-bussen op LPG000
Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar686868
Vrijstelling taxi's141414
Vrijstelling politie en brandweer777
Vrijstelling reinigingsdiensten333
Vrijstelling wegenbouw222
Vrijstelling defensien.b.n.b. n.b
Overige vrijstellingen111
Stimuleringsregeling schone auto's1765
Verlaagde grondslag hybride (bestel)auto's202020
    
Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)   
Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer111
    
Overdrachtsbelasting   
Vrijstelling overdracht aan de volgende generatie332623
Vrijstelling landinrichting422
Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden1475
Vrijstelling woningcorporaties4750
Vrijstelling monumenten101010
Vrijstelling naburige landerijen362622
Totaal4 4154 9484 506

* «-» = regeling is in dat jaar niet van toepassing. «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

5.7 Toelichting op de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen

Deze paragraaf bevat een toelichting op de verschillende belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen. Deze toelichting bevat een korte beschrijving van de regeling, de doelstelling van de regeling en informatie over verrichte of geplande beleidsevaluaties. Voor zover van toepassing is tevens aangegeven welk ministerie beleidsinformatie over de desbetreffende belastinguitgave in zijn begroting heeft opgenomen dan wel zal opnemen. Daarbij moet worden opgemerkt dat niet altijd duidelijk is of en zo ja aan welk vakdepartement een belastinguitgave kan worden toegerekend, zodat de toerekening van een aantal belastinguitgaven nog in discussie is met verschillende vakdepartementen. De cijfers hebben betrekking op het jaar 2002. Belastinguitgaven die met ingang van 2003 zijn vervallen, zijn niet meer in de toelichting opgenomen. Voor een toelichting op deze belastinguitgaven wordt verwezen naar paragraaf 5.7 van bijlage 5 van de Miljoenennota van vorig jaar.

Verlaging lastendruk op ondernemingen

Regeling:Zelfstandigenaftrek
Beschrijving:De zelfstandigenaftrek geldt voor een ondernemer die voldoet aan het urencriterium (1225 uur) en die aan het begin van het kalenderjaar nog geen 65 jaar is. De zelfstandigenaftrek bedraagt per 1 januari 2002 maximaal € 6358 bij een winst minder dan € 12 110 en neemt geleidelijk af tot € 3162 bij een winst groter dan € 51 620.
Doelstelling:Het stimuleren van ondernemerschap.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Een duwtje in de rug, Rapportage van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers, juli 1998.
  
Regeling:Extra zelfstandigenaftrek starters
Inhoud regeling:Startende ondernemers die in een of meer van de vijf voorgaande jaren geen ondernemers waren en bij wie in die periode niet meer dan tweemaal de zelfstandigenaftrek is toegepast, hebben recht op een extra zelfstandigenaftrek van € 1829.
Doelstelling:Het stimuleren van ondernemerschap en het bevorderen van de bereidheid om startersrisico te lopen.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Een duwtje in de rug, Rapportage van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers, juli 1998.
  
Regeling:Meewerkaftrek
Beschrijving:Indien de partner van een ondernemer meewerkt in diens onderneming zonder hiervoor een vergoeding te ontvangen, heeft de ondernemer die voldoet aan het urencriterium recht op de meewerkaftrek. Deze aftrek is afhankelijk van het aantal uren dat door de partner in de onderneming wordt gewerkt en bedraagt 1,25% van de winst indien ten minste 525 en maximaal 4% van de winst indien ten minste 1750 uur wordt meegewerkt.
Doelstelling:Fiscaal faciliëren van het verrichten van arbeid van de partner in de onderneming van de andere partner zonder de verplichting tot het aangaan van een arbeidsovereenkomst.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Een duwtje in de rug, Rapportage van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers, juli 1998.
  
Regeling:FOR, niet omgezet in een lijfrente
Beschrijving:De fiscale oudedagsreserve biedt ondernemers de mogelijkheid in eigen beheer een oudedagsvoorziening op te bouwen. Bij staking van de onderneming kan deze fiscale oudedagsreserve belastingvrij worden omgezet in een lijfrente. Voor zover dat niet gebeurt, omdat er geen behoefte bestaat aan een dergelijke oudedagsvoorziening, heeft de regeling het karakter van een belastinguitgave.
Doelstelling:De regeling van de oudedagsreserve beoogt een einde te maken aan ongelijkheid in behandeling tussen loontrekkenden en zelfstandigen op het gebied van de oudedagsvoorziening.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Een duwtje in de rug, Rapportage van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers, juli 1998.
  
Regeling:Stakingsaftrek
Beschrijving:Van met een gehele of gedeeltelijke staking van een onderneming behaalde winst is maximaal € 3 620 vrijgesteld van belastingheffing. Op de in een kalenderjaar berekende stakingsaftrek wordt de in het verleden genoten stakingsaftrek in mindering gebracht.
Doelstelling:De stakingsaftrek beoogt een verzachting van belastingheffing te geven over de stakingswinst. De stakingsaftrek is de voortzetting – zij het op een lager niveau – van de stakingsvrijstelling van de Wet IB 1964.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw, juni 1999
  
Regeling:Doorschuiving stakingswinst
Beschrijving:Op verzoek is doorschuiving van stakingswinst zonder belastingheffing mogelijk in het kader van overdracht van (een deel van) de onderneming in geval van overlijden, echtscheiding, overdracht van de onderneming aan alle medeondernemers die gedurende drie jaar een gezamenlijke onderneming drijven of in geval van inbreng van de onderneming in een naamloze vennootschap of besloten vennootschap. De belastingplichtige voor wiens rekening de onderneming zal worden voortgezet, is verplicht de oude boekwaarden van de overgedragen vermogensbestanddelen over te nemen. In het Belastingplan 2002 is overdracht van de onderneming aan een werknemer die tenminste drie jaar in de onderneming werkt, aan de lijst toegevoegd.
Doelstelling:Het niet in gevaar brengen van de continuïteit van de onderneming indien door de afrekening van de belastingclaim als gevolg van de bedrijfsoverdracht liquiditeitsproblemen ontstaan.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw, juni 1999
  
Regeling:Doorschuiving winst uit aanmerkelijk belang bij aandelenfusie
Beschrijving:Over het voordeel uit de vervreemding van aandelen of winstbewijzen in het kader van een aandelenfusie hoeft bij aanmerkelijk-belanghouders geen belasting te worden geheven. De bij de aandelenfusie verkregen aandelen of winstbewijzen worden geacht tot een aanmerkelijk belang te horen. Als verkrijgingsprijs van de verworven aandelen geldt de verkrijgingsprijs van de vervreemde aandelen.
Doelstelling:Bereiken dat voor aanmerkelijk-belanghouders de facto dezelfde doorschuifmogelijkheid bestaat als voor belastingplichtigen op wie de artikelen inzake aandelenfusie rechtstreeks van toepassing zijn.
Ministerie:EZ
Evaluatie:
  
Regeling:Landbouwvrijstelling
Beschrijving:Op grond van deze regeling worden voordelen uit landbouwbedrijf die verband houden met de waardeverandering van de grond niet tot de fiscale winst gerekend, tenzij deze waardeverandering in de uitoefening van het bedrijf is ontstaan. Een waardestijging van de grond die uitgaat boven de waarde van de grond in het kader van een landbouwbedrijf is belast.
Doelstelling:Deze regeling heeft een historische achtergrond. Zie de Notitie fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid (2002).
Ministerie:LNV
Evaluatie:Notitie fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid (2002)
  
Regeling:Bedrijfsopvolgingsfaciliteit Successiewet
Beschrijving:Indien de onderneming na het overlijden vijf jaar wordt voortgezet, wordt de (conserverende) aanslag met betrekking tot 30% van het ondernemingsvermogen kwijtgescholden.
Doelstelling:Bevorderen continuïteit van de onderneming.
Ministerie:(EZ)
Evaluatie:De warme, de koude en de dode hand. Rapport van de werkgroep modernisering successiewetgeving, maart 2000
  
Regeling:Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Beschrijving:De kleinschaligheidsinvesteringsaftrek vormt tezamen met de energie-investeringsaftrek en de milieu-investeringsaftrek de investeringsaftrek. De kleinschaligheidsinvesteringsaftrek is een extra aftrek van een gedeelte van het investeringsvolume. Het maximumniveau bedraagt 25% bij een investeringsvolume tussen € 1900 en € 31 000, geleidelijk afnemend tot nihil bij een investeringsvolume van meer dan € 270 000 per jaar. Voor 2002 is het percentage van 25% – geldend voor een investeringsbedrag tussen € 1900 en € 31 000 – met 1,5%-punt is verhoogd tot 26,5%.
Doelstelling:Bevorderen van investeringen van relatief geringe omvang, die in het algemeen gedaan zullen worden in het midden- en kleinbedrijf.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Een duwtje in de rug, Rapportage van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten voor ondernemers, juli 1998.
Regeling:Willekeurige afschrijving starters
Beschrijving:Startende ondernemers kunnen op basis van deze regeling willekeurig afschrijven op bedrijfsmiddelen die zijn aangeschaft in een kalenderjaar waarover voor hen de extra zelfstandigenaftrek voor startende ondernemers van toepassing was.
Doelstelling:Bevordering van de economische ontwikkeling en de economische structuur, daaronder begrepen de bevordering van het ondernemerschap.
Ministerie:EZ
Evaluatie:
  
Regeling:Willekeurige afschrijving arbo-bedrijfsmiddelen
Beschrijving:Op grond van deze regeling, die per 1 januari 1998 is ingevoerd, kan een ondernemer willekeurig afschrijven op aangewezen bedrijfsmiddelen die de arbeidsomstandigheden verbeteren.
Doelstelling:Het stimuleren van het gebruik van bedrijfsmiddelen die de arbeidsomstandigheden verbeteren.
Ministerie:SZW
Evaluatie:In 2003 wordt de regeling voor de arbo-afdrachtvermindering alsmede de regeling voor willekeurige afschrijvingen arbo-bedrijfsmiddelen in de Wet inkomstenbelasting 2001 op zijn effecten geëvalueerd.
  
Regeling:Willekeurige afschrijving films
Beschrijving:Op grond van deze regeling, die met terugwerkende kracht per 1 januari 1998 is ingevoerd, kan een belastingplichtige met winst uit onderneming die investeert in de productie van bioscoopfilms willekeurig afschrijven op deze investering.
Doelstelling:Bevorderen van de culturele infrastructuur
Ministerie:EZ, OCW
Evaluatie:Research voor Beleid, Stimuleringsmaatregel filmindustrie, tussentijdse evaluatie – eindrapport, Leiden 14 maart 2001.
  
Regeling:Filminvesteringsaftrek
Beschrijving:Op grond van deze regeling kan een medegerechtigde die investeert in de productie van bioscoopfilms in aanmerking komen voor een film investeringsaftrek van 47% met aangepaste desinvesteringsbijtelling.
Doelstelling:Bevorderen van de culturele infrastructuur.
Ministerie:EZ, OCW
Evaluatie:Research voor Beleid, Stimuleringsmaatregel filmindustrie, tussentijdse evaluatie – eindrapport, Leiden 14 maart 2001.
  
Regeling:Willekeurige afschrijving zeeschepen
Beschrijving:Deze regeling biedt de mogelijkheid om vervroegd af te schrijven op zeeschepen. De regeling kan uitsluitend worden toegepast indien niet wordt gekozen voor de forfaitaire winstbepaling en bedraagt per jaar maximaal 20% van de af te schrijven aanschaffings- en voortbrengingskosten. De versnelde afschrijving is slechts mogelijk voor zover de berekening van de door de belastingplichtige behaalde winst uit zeescheepvaart zonder die afschrijving tot een positief bedrag leidt.
Doelstelling:Bevordering van de economische ontwikkeling en de economische structuur, daaronder begrepen de bevordering van het ondernemerschap.
Ministerie:V&W
Evaluatie:In 2002 wordt een evaluatie afgerond van de voor de zeevaart van kracht zijnde fiscale regelingen (willekeurige afschrijving zeeschepen, tonnagebelasting, afdrachtvermindering zeevaart en de zeedagenaftrek).
  
Regeling:Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting).
Beschrijving:Op verzoek van de belastingplichtige wordt, in afwijking van het algemene systeem van winstbepaling, de winst uit zeescheepvaart op basis van deze regeling forfaitair bepaald aan de hand van de tonnage van de schepen waarmee die winst wordt behaald.
Doelstelling:Bevorderen van de ontwikkeling van de zeescheepvaart in Nederland
Ministerie:V&W
Evaluatie:In 2002 wordt een evaluatie afgerond van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de voor de zeevaart van kracht zijnde fiscale regelingen (willekeurige afschrijving zeeschepen, tonnagebelasting, afdrachtvermindering zeevaart en de zeedagenaftrek).
  
Regeling:Aftrek speur- en ontwikkelingswerk (S&O)
Beschrijving:Ondernemers die voldoen aan het urencriterium en in het kalenderjaar tenminste 625 uur hebben besteed aan werk dat bij een zogenoemde S&O-verklaring kwalificeert als speur- en ontwikkelingswerk hebben recht op een aftrek van € 5145.
Doelstelling:Bevorderen van technologische vernieuwingen.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Zie bij Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (S&O)
  
Regeling:Vervroegde afschrijving milieu-investeringen (VAMIL).
Beschrijving:Op basis van deze regeling mag willekeurig worden afgeschreven op aangewezen milieu-investeringen. Deze regeling leidt, evenals de andere regelingen voor vervroegde afschrijving, voor de belastingplichtige tot een liquiditeits- en rentevoordeel.
Doelstelling:Stimulering van investeringen in nog niet algemeen gebruikte en door de minister van VROM aangewezen bedrijfsmiddelen die in het belang zijn van de bescherming van het Nederlandse milieu.
Ministerie:VROM
Evaluatie:In 2002 zullen indicatoren worden ontwikkeld waaruit blijkt in welke mate de investeringen onder de VAMIL en MIA-regelingen bijdragen aan de vermindering van uitstoot van schadelijke stoffen.
  
Regeling:Energie-investeringsaftrek (EIA)
Beschrijving:De energie-investeringsaftrek behoort tot de investeringsaftrek. Op grond van deze regeling wordt een extra aftrek op de fiscale winst verleend voor aangewezen investeringen in nieuwe energiebesparende bedrijfsmiddelen en voor de kosten van advies over energiebesparende maatregelen in gebouwen of bij processen. Bij een bedrag aan energie-investeringen in een kalenderjaar van meer dan € 1 900 bedraagt de energie-investeringsaftrek 55%. Het bedrag aan energie-investeringen dat ten hoogste in aanmerking wordt genomen bedraagt indien de belastingplichtige geen onderdeel uit maakt van een samenwerkingsverband € 99 000 000.
Doelstelling:Fiscaal stimuleren van investeringen in bedrijfsmiddelen die in het belang zijn van een doelmatig gebruik van energie.
Ministerie:EZ, VROM
Evaluatie:PriceWaterhouseCoopers, EIA en EINP evaluatiestudie, najaar 2001 in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken
  
Regeling:Milieu-investeringsaftrek (MIA)
Beschrijving:De milieu-investeringsaftek maakt onderdeel uit van de investeringsaftrek. De milieu-investeringsaftrek is een extra aftrek van het volume van milieu-investeringen die bij ministeriële regeling worden aangewezen. Bij een bedrag aan milieu-investeringen in een kalenderjaar van meer dan € 1 900 bedraagt de milieu-investeringsaftrek 40% voor investeringen die behoren tot categorie I, 30% voor categorie II en 15% voor categorie III. Ook advieskosten komen onder voorwaarden in aanmerking.
Doelstelling:Stimulering van investeringen in nog niet algemeen gebruikte en door de minister van VROM aangewezen bedrijfsmiddelen die in het belang zijn van de bescherming van het Nederlandse milieu.
Ministerie:VROM, EZ, LNV
Evaluatie:In 2002 zullen indicatoren worden ontwikkeld waaruit blijkt in welke mate de investeringen onder de VAMIL en MIA-regelingen bijdragen aan de vermindering van uitstoot van schadelijke stoffen.
  
Regeling:Bosbouwvrijstelling
Beschrijving:Deze regeling houdt in dat voor- en nadelen uit bosbouwbedrijf niet tot de winst worden gerekend. Er kan worden geopteerd voor het buiten toepassing laten van deze vrijstelling. Dit laatste is aantrekkelijk in jaren waarin bij deze activiteiten verliezen worden geleden. Indien gebruik wordt gemaakt van de optie geldt dit voor ten minste 10 jaar.
Doelstelling:Vergroting van het bosareaal.
Ministerie:LNV
Evaluatie:Notitie fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid (2002)
  
Regeling:Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
Beschrijving:Deze regeling voorziet in een vrijstelling van een gedeelte van de op basis van de tijdelijke regeling particulier natuurbeheer uitgekeerde subsidies. Op grond van deze regeling wordt 90% van de verkregen subsidie vrijgesteld van belastingheffing. De overige 10% wordt geacht betrekking te hebben op de te verrichten arbeid. In het voorstel van wet tot wiijziging van enige belastingwetten c.a. (vervolgwijzigingen in samenhang met de Belastingherziening 2001) wordt het vrijgestelde percentage verhoogd tot 100%.
Doelstelling:Ontwikkeling en instandhouding van bos en natuur.
Ministerie:LNV
Evaluatie:Notitie fiscaliteit, landbouw- en natuurbeleid (2002)
  
Verlaging lastendruk op arbeid
  
Regeling:Afdrachtvermindering lage lonen
Beschrijving:Werkgevers komen in aanmerking voor de afdrachtvermindering lage lonen indien zij werknemers in dienst hebben van wie het loon in het desbetreffende tijdvak niet meer bedraagt dan het toetsloon voor dat tijdvak. Deze afdrachtvermindering komt in mindering op de af te dragen loonbelasting door de inhoudsplichtige werkgever. De door de inhoudingsplichtige af te dragen premie volksverzekeringen wordt voor de toepassing hiervan gelijkgesteld met de af te dragen loonbelasting.Voor werknemers die de leeftijd van 23 jaar hebben bereikt bedraagt het toetsloon in 2002 € 17 576. De afdrachtvermindering lage lonen mag maximaal € 2 011 in 2002 bedragen.
Doelstelling:Stimuleren van de vraag naar laagproductieve arbeid, zodat werkgelegenheid ontstaat en behouden blijft voor laagopgeleiden die anders door de productiviteitsval buiten het arbeidsproces zouden komen te staan.
Ministerie:SZW
Evaluatie:NEI, Werkgelegenheidseffecten van de SPAK en de VLW,oktober 1999.Interdepartementaal beleidsonderzoek Toekomst van het arbeidsmarktbeleid, 2001.
  
Regeling:Afdrachtvermindering langdurig werklozen
Beschrijving:Deze afdrachtvermindering komt toe aan werkgevers die werknemers in dienst nemen die beschikken over een verklaring langdurig werkloze en van wie het loon in het desbetreffende loontijdvak niet meer bedraagt dan het toetsloon voor dat tijdvak.Het toetsloon voor de afdrachtvermindering langdurig werklozen bedraagt € 19 776 per kalenderjaar ten aanzien van een werknemer die bij aanvaarding van de dienstbetrekking de leeftijd van 50 jaar niet heeft bereikt. Voor de werknemer die bij aanvaarding van de dienstbetrekking de leeftijd van 50 wel heeft bereikt bedraagt de afdrachtvermindering langdurig werklozen met ingang van 2002 € 22 709 per kalenderjaar. De afdrachtvermindering bedraagt voor zowel de werknemer onder als boven de 50 jaar € 2 400 per kalenderjaar.
Doelstelling:Bevorderen van een (blijvende) instroom van langdurig werklozen aan de onderkant van de arbeidsmarkt met als doel het stimuleren van de werkgelegenheid en vergroten van arbeidsparticipatie van mensen met een lage arbeidsproductiviteit
Ministerie:SZW
Evaluatie:NEI, Werkgelegenheidseffecten van de SPAK en de VLW,oktober 1999.Interdepartementaal beleidsonderzoek Toekomst van het arbeidsmarktbeleid, 2001.
  
Regeling:Afdrachtvermindering onderwijs
Beschrijving:De afdrachtvermindering onderwijs geldt voor leerlingen die de beroepspraktijkvorming van de beroepsbegeleidende leerweg volgen, bepaalde studenten in het hoger beroepsonderwijs met wie een leerwerkovereenkomst is gesloten en bepaalde categorieën assistenten en onderzoekers in opleiding. De afdrachtvermindering bedraagt € 2 400 per kalenderjaar. Per 2002 is deze regeling uitgebreid naar mensen zonder startkwalificatie (artikel 14, lid 1, sub e) en (per 1 augustus 2002) naar vmbo-ers. De kosten van deze uitbreidingen worden geraamd op circa € 59 mln structureel.
Doelstelling:Het verruimen van het aantal leerarbeidsplaatsen door verlaging van de loonkosten met als doel het stimuleren van werkgelegenheid en vergroten van de arbeidsparticipatie van mensen met een lage productiviteit.
Ministerie:OCW
Evaluatie:EIM / Sociaal Beleid, Evaluatie Afdrachtvermindering onderwijs 1998, maart 2000 (Zie brief aan de Tweede Kamer van 12 juli 2001, OCW 0000845)
  
Regeling:Afdrachtvermindering kinderopvang
Beschrijving:De afdrachtvermindering kinderopvang heeft betrekking op de kosten van opvang van kinderen, pleegkinderen en stiefkinderen (van werknemers) die jonger dan 13 jaar zijn. Indien een werkgever kosten maakt voor kinderopvang voor kinderen jonger dan 13 jaar van zijn werknemers, dan heeft hij recht op een vermindering van afdracht loonbelasting ter grootte van 30% van die kosten. Indien de kinderopvang bij de werknemer thuis plaatsvindt, is het bedrag waarover de vergoeding wordt berekend gemaximeerd op € 8 800.
Doelstelling:Werkgevers te stimuleren mogelijkheden te creëren voor kinderopvang.
Ministerie:SZW, VWS
Evaluatie:Belastingen en premies, Een verkenning naar nieuwe mogelijkheden vanuit het belastingstelsel 2001 (2001)
  
Regeling:Afdrachtvermindering zeevaart
Beschrijving:Deze vermindering beloopt met betrekking tot zeevarenden die aan de loonbelasting zijn onderworpen 40% van het in het loontijdvak verdiende loon, en 10% voor zeevarenden die niet zijn onderworpen aan de loonbelasting maar wel premieplichtig zijn voor de volksverzekeringen.
Doelstelling:Verlichten van de loonkosten van de Nederlandse zeescheepvaart en bijdragen aan het behoud van een vloot onder Nederlandse vlag met de daaraan verbonden werkgelegenheid.
Ministerie:V&W
Evaluatie:In 2002 wordt een evaluatie afgerond naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de voor de zeevaart van kracht zijnde fiscale regelingen (willekeurige afschrijving zeeschepen, tonnagebelasting, afdrachtvermindering zeevaart en de zeedagenaftrek).
  
Regeling:Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (S&O)
Beschrijving:De afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk is van toepassing op werknemers die direct betrokken zijn bij speur- en ontwikkelingswerk.De afdrachtvermindering bedraagt 40% van het S&O-loon van die werknemers. Als het S&O-loon per kalenderjaar meer bedraagt dan € 90 756, dan bedraagt de vermindering 13% van het loon. Per inhoudingsplichtige mag de afdrachtvermindering maximaal € 7 941 154 bedragen. Per 1 januari 2001 is de S&O-regeling uitgebreid voor startende ondernemers (zowel zelfstandigen als ondernemingen). Deze starters komen onder voorwaarden in aanmerking voor een S&O-tegemoetkoming van 70% in plaats van de gebruikelijke 40%.
Doelstelling:Bevordering van speur- en ontwikkelingswerk in het bedrijfsleven
Ministerie:EZ
Evaluatie:De maatschappelijke kosten en baten van technologiesubsidies zoals de WBSO, juli 2001, CPB (CPB Document no 008).
Evaluatie:S&O-afdrachtvermindering, juni 2002.IBO Technologiebeleid, juni 2002.
  
Regeling:Afdrachtvermindering arbobedrijfsmiddelen non-profitsector
Beschrijving:De arbo-afdrachtvermindering is sinds 1 januari 2001 van toepassing met betrekking tot de aanschaffings- of voortbrengingskosten van arbo-bedrijfsmiddelen voor bij de inhoudingsplichtige werkzame personen indien en voorzover de inhoudingsplichtige niet is onderworpen aan IB of Vpb en de kosten niet in die hoedanigheid zijn gemaakt.De afdrachtvermindering is 3,5% van het bedrag dat de inhoudingsplichtige heeft betaald ter zake van de aanschaffing of voortbrenging van arbo-bedrijfsmiddelen, verminderd met de door de inhoudingsplichtige van derden ontvangen of nog te ontvangen bedrage ter zake van de arbo-bedrijfsmiddelen.
Doelstelling:Stimuleren van instellingen en organisaties in de non-profit sector om te investeren in bedrijfsmiddelen in het belang van de arbeidsomstandigheden van hun werknemers.
Ministerie:SZW
Evaluatie:Na verloop van 2 jaar zal deze regeling (en de willekeurige afschrijving voor arbo-bedrijfsmiddelen in de IB 2001) worden geëvalueerd. Aan de hand van deze evaluatie zal aan de Staten-Generaal een oordeel worden voorgelegd over de afschaffing dan wel voortzetting van de arbo-afdrachtvermindering en de willekeurige afschrijving met ingang van 2004.
  
Regeling:Afdrachtvermindering scholingskosten non-profitsector
Beschrijving:Deze faciliteit geldt voor werkgevers die niet zijn onderworpen aan de inkomstenbelasting of de vennootschapsbelasting en die kosten van scholing hebben gemaakt ten behoeve van bij hen werkzame personen. Deze regeling is een aanvulling op, en vergelijkbaar met de bestaande scholingsaftrek voor de profit-sector. De afdrachtvermindering scholing non-profit bedraagt in beginsel 12% van de scholingskosten. Als de totale scholingskosten lager zijn dan € 124 000 geldt voor de eerste € 30 000 een afdrachtvermindering van 19% in plaats van 12%. De afdrachtvermindering wordt verhoogd met 14% van de scholingskosten die betrekking hebben op personen van 40 jaar of ouder. De afdrachtvermindering wordt tevens verhoogd met 7% van het bedrag dat de inhoudingsplichtige heeft betaald voor scholing die is gericht op het op een startkwalificatieniveau brengen van personen die dat niveau missen. De afdrachtvermindering bedraagt per werkgever maximaal € 794 115 per kalenderjaar.
Doelstelling:Stimulering van investeringen in scholing van werknemers in de non-profitsector.
Ministerie:EZ, OCW, SZW
Evaluatie:
  
Regeling:Scholingsaftrek
Beschrijving:Deze regeling geeft ondernemingen recht op een extra aftrek op de fiscale winst ter hoogte van 40% de eerste € 30 000 aan gemaakte kosten en lasten van scholing, mits de kosten en lasten in totaal niet meer bedragen dan € 124 000. Voor de overige kosten en lasten van scholing geldt een verlaagd tegemoetkomingspercentage van 20%. Het tegemoetkomingspercentage wordt verhoogd met 40% indien de kosten van scholing betrekking hebben op in de onderneming werkzame personen van 40 jaar en ouder. De scholingsaftrek wordt tevens verhoogd met 20% van de kosten en lasten die betrekking hebben op bij ministeriële regeling aangewezen vormen van scholing die zijn gericht op het op startkwalificatieniveau brengen van in de onderneming werkzame personen. De scholingsaftrek bedraagt maximaal € 2 390 000.
Doelstelling:Stimuleren van investeringen in scholing door werknemers van middelgrote en kleine bedrijven.
Ministerie:EZ, OCW
Evaluatie:Gebruik en effecten van de scholingsaftrek, determinanten van deelname aan scholing (Leuven en Oosterbeek, oktober 2001), in opdracht van het ministerie van EZ uitgevoerd door SCHOLAR en SEOR.Evaluatie «Scholing van werkenden», 2001
  
Regeling:Carpoolregeling
Beschrijving:De carpoolregeling houdt met ingang van 1 januari 2002 in dat indien een carpooler een vergoeding van maximaal € 0,28 per kilometer krijgt voor regelmatig woon-werkverkeer en ander vervoer per auto (niet per taxi of ter beschikking gestelde auto) deze belastingvrij is. Voorzover deze vergoeding uitkomt boven de maximaal vrijgestelde vergoeding voor woon-werkverkeer voor een werknemer die alleen reist, is deze regeling aan te merken als een belastinguitgave.
Doelstelling:Fiscaal stimuleren carpoolen.
Ministerie:VROM
Evaluatie:Research voor Beleid, Evaluatie Fiscale Carpoolregelingen, 2 mei 2001. Het volledige rapport is opgenomen in de bijlage van de notitie Fiscale aspecten mobiliteit (Kamerstuk 27 829).
  
Regeling:Zeedagenaftrek
Beschrijving:De zeedagenaftrek is een forfaitaire kostenaftrek voor zeelieden die in verband met werkzaamheden doorgaan ten minste van 180 dagen per jaar aan boord van een zeeschip of in een buitenlandse have of havenplaats hebben doorgebracht. Deze aftrek bedraagt € 4 per zeedag.
Doelstelling:Bijdragen aan het behoud van een vloot onder Nederlandse vlag met de daaraan verbonden werkgelegenheid.
Ministerie:V&W
Evaluatie:In 2002 wordt een evaluatie afgerond naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de voor de zeevaart van kracht zijnde fiscale regelingen (willekeurige afschrijving zeeschepen, tonnagebelasting, afdrachtvermindering zeevaart en de zeedagenaftrek).
  
Regeling:Vakantiebonnen
Beschrijving:In de bouw en enkele andere bedrijfssectoren kunnen werknemers bij iedere loonbetaling vakantiebonnen ontvangen. Deze bonnen, die in plaats komen van de betaling van vakantiebijslag en van het loon over de vakantieperiode, kunnen gedeeltelijk worden vrijgesteld van belasting- en premieheffing. Dit is in beginsel niet meer mogelijk. Op grond van een overgangsregeling is de vrijstelling van toepassing indien de verstrekking van de vakantiebonnen verplicht is gesteld bij een CAO of op grond van een regeling van een publiekrechtelijk orgaan die reeds op 31 december 1996 is ingegaan. Het percentage van de nominale waarde van deze vakantiebonnen dat thans voor heffing in aanmerking wordt genomen bedraagt in 2002 85%. De belastinguitgave bestaat uit het deel van de vakantiebonnen dat niet in de heffing wordt betrokken.
Doelstelling:Vakantiebonnen zijn ontstaan in sectoren waarin van oudsher veel kortdurende dienstverbanden worden gesloten. Door de frequente wisseling van werkgever ontvangen werknemers in deze sectoren tijdens vakantie- en feestdagen geen loon. Om deze werknemers toch van inkomen gedurende deze dagen te voorzien, ontvangen zijn van hun werkgever vakantiebonnen die tijdens vakantie- of feestdagen bij een centraal fonds verzilverd kunnen worden.
Ministerie:SZW
Evaluatie:Verkenning Belastingen en Premies (2001)
  
Regeling:Arbeidskorting voor ouderen
Beschrijving:Voor ouderen vanaf 57 jaar geldt vanaf 1 april 2002 een hogere arbeidskorting dan de gebruikelijke arbeidskorting van € 949. De arbeidskorting van personen 57, 58 en 59 jaar is € 1 119, van 60 of 61 jaar € 1 289 en van 62, 63 en 64 jaar € 1 460.
Doelstelling:Bevorderen arbeidsparticipatie van oudere werknemers, waardoor deze categorie werknemers langer aan het werk blijft.
Ministerie:SZW
Evaluatie:
  
Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
  
Regeling:Algemene vrijstelling forfaitair rendement
Beschrijving:Vermogen tot een bedrag van ten hoogste € 18 146 is vrijgesteld van de forfaitaire rendementsheffing. Op gezamenlijk verzoek kan een belastingplichtige het heffingvrij vermogen aan de partner overdragen. Het heffingvrij vermogen van ouders die het gezag uitoefenen over een minderjarig kind wordt per minderjarig kind verhoogd met een kinderkorting van € 2422. Voor 65-plussers met een heffingsgrondslag na aftrek van het heffingvrij vermogen van ten hoogste € 240 166 geldt een ouderentoeslag. De hoogte hiervan is afhankelijk van de hoogte van het inkomen uit werk en woning, en varieert van maximaal € 24 020 tot nihil bij een inkomen uit werk en woning van meer dan € 17 079.
Doelstelling:De regeling van het vrijstellen van een beperkt vermogen is vergelijkbaar met de rente- en dividendvrijstelling onder de Wet IB 1964. Oorspronkelijke doelstelling van de rentevrijstelling was rekening houden met inflatie en het – uit oogpunt van doelmatigheid – bevorderen dat voor een groter aantal belastingplichtigen de loonbelasting eindheffing is. Oorspronkelijke doelstelling van de dividendvrijstelling was het verbeteren van de vermogenspositie van het Nederlandse bedrijfsleven.De ouderentoeslag biedt compensatie voor het feit dat ouderen met een laag arbeidsinkomen worden geconfronteerd met een belastingverhoging door het feit dat het tarief over de voordelen uit sparen en beleggen is vastgesteld op 30%.
Ministerie:
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Kindertoeslag forfaitair rendement
Beschrijving:Zie bij «Algemene vrijstelling forfaitair rendement»
Doelstelling:Zie bij «Algemene vrijstelling forfaitair rendement»
Ministerie:SZW
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Ouderentoeslag forfaitair rendement
Beschrijving:Zie bij «Algemene vrijstelling forfaitair rendement»
Doelstelling:Zie bij «Algemene vrijstelling forfaitair rendement»
Ministerie:SZW
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
Regeling:Vrijstelling bos- en natuurterreinen en landgoederen forfaitair rendement
Beschrijving:Deze regeling dient ter vervanging van de vrijstelling van inkomsten uit bosbezit, en houdt in dat van de grondslag voor de forfaitaire rendementsheffing de volgende bezittingen zijn uitgezonderd: bossen, bepaalde natuurterreinen, en als zodanig aangewezen landgoederen in de zin van de Natuurschoonwet met uitzondering van gebouwde eigendommen.
Doelstelling:Stimuleren behoud en ontwikkeling van bossen, natuurterreinen en landgoederen.
Ministerie:LNV
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement
Beschrijving:Voorwerpen van kunst en wetenschap zijn vrijgesteld van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing, tenzij zij hoofdzakelijk als belegging dienen.
Doelstelling:Voorkomen dat de heffing over dit soort voorwerpen een negatieve invloed zou hebben op het koopgedrag van particulieren. Een uitzondering wordt gemaakt voor voorwerpen van kunst en wetenschap die hoofdzakelijk te belegging worden aangehouden, aangezien een vrijstelling hiervoor een onrechtmatige bevoordeling zou zijn ten opzichte van andere beleggingen.
Ministerie:OCW
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
Beschrijving:De vrijstelling groen beleggen vormt tezamen met de vrijstelling sociaal-ethisch beleggen de vrijstelling maatschappelijk beleggen. Op grond van deze regeling wordt het rendement dat wordt behaald op zogenoemde groene beleggingen, indien als zodanig erkend, vrijgesteld van belastingheffing.
Doelstelling:Het stimuleren van groene projecten.
Ministerie:VROM
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement
Beschrijving:De vrijstelling sociaal-ethisch beleggen vormt tezamen met de vrijstelling groen beleggen de vrijstelling maatschappelijk beleggen. Op grond van deze regeling wordt het rendement dat wordt behaald op zogenoemde sociaal-ethische beleggingen, indien als zodanig erkend, vrijgesteld van belastingheffing. Sociaal-ethische beleggingen zijn beleggingen waarbij via sociaal-ethische fondsen wordt geïnvesteerd in specifieke aangewezen projecten in ontwikkelingslanden.
Doelstelling:Stimuleren van beleggen in sociaal-ethische fondsen waarbij wordt geïnvesteerd in specifieke aangewezen projecten in ontwikkelingslanden.
Ministerie:BUZA
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling durfkapitaal voor culturele beleggingen forfaitair rendement
Beschrijving:De vrijstelling voor culturele beleggingen vormt samen met de directe en indirecte beleggingen in durfkapitaal de vrijstelling durfkapitaal. Culturele beleggingen zijn tot het voor het gezamenlijk voor beleggingen in durfkapitaal geldende maximum van € 48 441 vrijgesteld voor de forfaitaire rendementsheffing. Culturele beleggingen zijn aandelen in, winstbewijzen van en geldleningen aan bij ministeriële regeling aangewezen cultuurfondsen.
Doelstelling:Stimulering van beleggingen in culturele projecten die inkomsten genereren, zoals verbouwingen van musea die een toegangsprijs vragen.
Ministerie:OCW
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling voor directe en indirecte beleggingen in durfkapitaal forfaitair rendement
Beschrijving:De vrijstelling stelt beleggingen in durfkapitaal (direct dan wel indirect, via bepaalde fondsen) vrij van de forfaitaire rendementsheffing.
Doelstelling:Het stimuleren van investeringen in bedrijven van startende ondernemers en het bevorderen van de ondernemingszin.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Regeling:Vrijstelling rechten op begrafenisuitkeringen forfaitair rendement
Beschrijving:Rechten op prestaties uit levensverzekering in verband met het overlijden van de belastingplichtige zijn vrijgesteld van de rendementsgrondslag in box III tot een maximum van € 5885. De prestaties kunnen de vorm hebben van een kapitaalsuitkering of een uitkering in natura (het verzorgen van de uitvaart van de verzekeringnemer.
Doelstelling:Voor het vrijstellen van rente begrepen in begrafenisverzekeringen van beperkte omvang zijn destijds aangevoerd sociale overwegingen en de overweging dat dergelijke uitkeringen een geringe maatschappelijke waardering hebben.
Ministerie:
Evaluatie:
  
Regeling:Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen
Beschrijving:Kapitaalverzekeringen die niet zijn gekoppeld aan de eigen woning en uiterlijk 14 september 1999 zijn afgesloten zijn vrijgesteld van heffing in box 3 tot een bedrag van maximaal € 123 428 per persoon. Dit maximum wordt niet geïndexeerd. Voor belastingplichtigen met een partner geldt een dubbele vrijstelling. De belastingplichtige mag er voor kiezen de kapitaalverzekering alsnog aan de eigen woning te koppelen. In dat geval geldt de vrijstelling in box 1 (met een jaarlijks geïndexeerd maximum). Kapitaalverzekeringen die niet zijn gekoppeld aan de eigen woning en die na 14 september 1999 zijn afgesloten, worden in beginsel belast in box 3.Tevens is rente begrepen in de kapitaalsuitkering met betrekking tot een kapitaalverzekering eigen woning vrijgesteld van heffing in box 1 als de kapitaalsuitkering niet meer bedraagt dan € 129 500 per persoon en gedurende tenminste 20 jaar jaarlijks premie wordt betaald. Belastingplichtigen met partner kunnen beide gebruik maken van de vrijstelling, waardoor zij samen recht hebben op een vrijstelling van € 259 000. Wordt gedurende tenminste 15 jaar premie betaald, dan zijn de kapitaalsuitkeringen tot € 29 400 per persoon vrijgesteld. De maxima van de vrijstellingen worden jaarlijks geïndexeerd.
Doelstelling:Stimulering eigenwoningbezit voor zover de vrijstelling van rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen is gekoppeld aan de eigen woning.
Ministerie:
Evaluatie:
  
Regeling:Gedeeltelijke vrijstelling inkomsten uit kamerverhuur
Beschrijving:Inkomsten uit verhuur van woonruimte, die geen zelfstandige woonruimte vormt en onderdeel is van het hoofdverblijf van de verhuurder, zijn vrijgesteld tot een bedrag van € 3493 per jaar. Voor toepassing van de vrijstelling is vereist dat zowel de huurder als de verhuurder op het woonadres staan ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie. Het vrijgestelde bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd met de huurontwikkeling.
Doelstelling:Het vergroten van het particuliere kameraanbod, met name voor studenten.
Ministerie:VROM
Evaluatie:
  
Regeling:Aftrek kosten monumentenwoning
Beschrijving:In de Wet IB 2001 is een bijzondere regeling voor monumentenwoningen bij de persoonsgebonden aftrek (hoofdstuk 6) opgenomen.• indien het een eigen woning betreft, kunnen de kosten, lasten en afschrijvingen van monumentenwoningen (niet zijnde renten van schulden, kosten van geldleningen en periodieke betalingen ingevolge de rechten van erfpacht, opstal of beklemming) in aftrek worden gebracht voor zover ze een bepaalde drempel overschrijden. Deze drempel bedraagt 1,1% van de waarde van de woning, met dien verstande dat deze drempel niet minder dan € 136 en niet meer dan € 11 450 bedraagt.• indien het een onroerende zaak betreft die in de heffingsgrondslag bij sparen en beleggen wordt betrokken, kunnen de onderhoudskosten in aftrek worden gebracht, verminderd met 4% van de waarde van de onroerende zaak in het economisch verkeer.De woning dient te zijn ingeschreven in de registers zoals bedoeld in de artikelen 6 en 7 van de Monumentenwet 1988.
Doelstelling:Behoud van het culturele erfgoed.
Ministerie:OCW
Evaluatie:Eind 2001 is een nota van OCW naar de Tweede Kamer gegaan («Monumenten uit de steigers»).
  
Regeling:Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
Beschrijving:De persoonsgebonden aftrekpost geeft de mogelijkheid verliezen geleden op beleggingen in durfkapitaal in aftrek te brengen op respectievelijk inkomsten uit werk en woning, inkomsten uit box 3 en inkomsten uit aanmerkelijk belang (in die volgorde).
Doelstelling:Het stimuleren van investeringen in bedrijven van startende ondernemers en het bevorderen van de ondernemingszin.
Ministerie:EZ
Evaluatie:Evaluatie forfaitaire rendementsheffing (2003)
  
Overige regelingen
  
Regeling:Vrijstelling bepaalde uitkeringen
Beschrijving:In het algemeen rekent de inkomstenbelasting periodieke uitkeringen van publiekrechtelijke aard tot de inkomsten. Deze inkomsten zijn in beginsel aan de belastingheffing onderworpen. In bepaalde gevallen worden deze uitkeringen vrijgesteld van belastingheffing, voornamelijk uit uitvoeringstechnisch oogpunt. Het gaat hierbij om de volgende posten: bijzondere bijstand, individuele huursubsidie, tegemoetkoming studiekosten o.g.v. de wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en subsidies ter bevordering van het eigen woningbezit (BEW-subsidies).
Doelstelling:De defiscalisering van deze regelingen berust primair op doelmatigheidsoverwegingen.
Ministerie:(VROM, SZW, OCW)
Evaluatie:
  
Regeling:Aftrek afkoopsommen echtscheidingsuitkering
Beschrijving:Betaalde afkoopsommen ter zake van de verplichting tot voorziening in het levensonderhoud van de gewezen echtgenoot worden als persoonsgebonden aftrek voor in aanmerking genomen.
Doelstelling:Rekening houden met draagkracht. Anders dan de aftrekbaarheid van (periodieke) alimentatie-uitkeringen is deze regeling destijds echter niet tot de primaire heffingsstructuur gerekend, omdat sprake is van een bedrag ineens dat het karakter heeft van een kapitaalsuitgave.
Ministerie:(SZW)
Evaluatie:
  
Regeling:Aftrek voor scholingsuitgaven (tot 2001 studiekosten)
Beschrijving:Uitgaven ter zake van de opleiding of studie voor een beroep zijn aftrekbaar als persoonsgebonden aftrekpost voor zover het gezamenlijke bedrag hoger is dan € 599 met een maximum van € 15 000.
Doelstelling:Vergroting Nederlandse kennisinfrastructuur.
Ministerie:OCW
Evaluatie:
  
Regeling:Giftenaftrek
Beschrijving:Met schriftelijke bescheiden gestaafde giften aan binnen het Rijk gevestigde kerkelijke, charitatieve, culturele, wetenschappelijke en het algemeen nut beogende instellingen zijn aftrekbaar. De aftrek bedraagt maximaal 10% van het verzamelinkomen voor toepassing van de persoonsgebonden aftrek (inkomstenbelasting) of 6% van de winst (vennootschapsbelasting).Voor giften in de vorm van lijfrenten geldt geen maximum (inkomstenbelasting). Hierbij is echter vereist dat de gift geschiedt op basis van een bij notariële akte vastgelegde verplichting om gedurende ten minste 5 jaren schenkingen te doen.
Doelstelling:Bevorderen van schenkingen aan charitatieve, kerkelijke, levensbeschouwelijke, culturele, wetenschappelijke en het algemeen nut beogende instellingen.
Ministerie:
Evaluatie:
  
Regeling:Faciliteiten Successiewet algemeen nut beogende instellingen
Beschrijving:Voor algemeen nut beogende instellingen geldt naast een algemene drempelvrijstelling van € 7 996 per verkrijging een afzonderlijk tarief van 11%. Daarnaast is er nog een aantal specifieke vrijstellingen voor diverse algemeen nut beogende instellingen.
Doelstelling:Bevorderen van schenkingen aan charitatieve, kerkelijke, levensbeschouwelijke, culturele, wetenschappelijke en het algemeen nut beogende instellingen.
Ministerie:
Evaluatie:De warme, de koude en de dode hand. Rapport van de werkgroep modernisering successiewetgeving, maart 2000
  
Regeling:Tijdelijke verhoging algemene heffingskorting (o.a. voor alfahulpen)
Beschrijving:De invorderingsvrijstelling is per 2001 onderdeel van de heffingskorting en is vormgegeven als een tijdelijke verhoging van de algemene heffingskorting voor een belastingplichtige die belastbare winst uit onderneming geniet en geen recht heeft op de zelfstandigenaftrek en voor een belastingplichtige die resultaat uit overige werkzaamheden heeft. Omdat zelfstandigen via een verhoging van de zelfstandigenaftrek al zijn gecompenseerd voor het vervallen van de invorderingsvrijstelling, is de overgangsregeling zodanig vormgegeven dat zelfstandigen daarvan worden uitgezonderd. Deze regeling loopt in 5 jaar geleidelijk af (2001: 100%, 2002: 80%, , 2005: 20%, 2006: 0%).In het voorstel van wet tot wijziging van enige belastingwetten c.a. (vervolgwijzigingen in samenhang met de Belastingherziening 2001) is opgenomen dat de inkomensgrens die geldt voor toepassing van de tijdelijke verhoging van de algemene heffingskorting zal worden geïndexeerd.
Doelstelling:Oorspronkelijk was de invorderingsvrijstelling een compensatie voor belastingplichtigen die geen recht hadden op de belastingvrije som of de zelfstandigen- aftrek. Per 2001 is het doel het opvangen van inkomensgevolgen ten opzichte van de situatie voor de belastingherziening 2001.
Ministerie:VWS
Evaluatie:

5.8 Toelichting op de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen

Deze paragraaf bevat een korte toelichting op de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen. Deze toelichting bevat een korte beschrijving en de doelstelling van de regeling. Daar waar de inhoud van de regeling – gelet op het eenvoudige karakter daarvan – voor zich spreekt, is het onderdeel beschrijving achterwege gelaten. Het niet opnemen van de vermelding van het betrokken vakdepartement en informatie over evaluaties hangt samen met het feit dat bij de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen dit jaar nog geen toerekening aan vakdepartementen heeft plaatsgevonden. Vanaf het begrotingsjaar 2004 zal deze informatie wel worden verstrekt. Evenals in paragraaf 5.7 zijn geen toelichtingen opgenomen van belastinguitgaven die per 2003 zijn vervallen.

Regulerende Energiebelasting (REB)

Regeling:Verlaagd tarief glastuinbouw
Beschrijving:Voor verbruik van aardgas in de glastuinbouw geldt een lager tarief van de REB dan voor het overige gasverbruik. Dit tarief is 1,37% van het normale tarief (per 1 januari 2002).
Doelstelling:Voorkomen concurrentienadeel voor glastuinbouw.
  
Regeling:Nihiltarief c.q. verlaagd tarief groene stroom
Beschrijving:Voor duurzaam opgewekte elektriciteit («groene stroom») en aardgas afkomstig uit omzetting van biomassa geldt een nihiltarief voor de REB. Met ingang van 2003 worden de nihiltarieven omgezet in verlaagde tarieven.
Doelstelling:Stimuleren van duurzame energie door prijsverschillen tussen duurzame en niet-duurzame energie te verkleinen dan wel weg te nemen.
  
Regeling:Teruggaaf kerkgebouwen
Beschrijving:Voor kerkgebouwen die nog als kerk worden gebruikt kan de helft van de betaalde REB worden teruggevraagd.
Doelstelling:Compenseren van beheerders van kerkgebouwen voor het feit dat het relatief moeilijk is om in kerkgebouwen aan energiebesparing te doen en het feit dat kerken omdat zij relatief weinig betaald personeel hebben en niet Vpb-plichtig zijn relatief weinig profiteren van terugsluis van de REB in de vorm van verlaging van de lasten op arbeid en de Vpb.
  
Regeling:Teruggaaf non-profitinstellingen
Beschrijving:Non-profitinstellingen kunnen de helft van de betaalde REB terugvragen.
Doelstelling:Compenseren van non-profitinstellingen voor het feit dat zij, omdat zij relatief weinig betaald personeel hebben en niet Vpb-plichtig zijn, relatief weinig profiteren van terugsluis van de REB in de vorm van verlaging van de lasten op arbeid en de Vpb.
  
Omzetbelasting – verlaagd tarief
  
Regeling:Verlaagd tarief boeken, tijdschriften, week- en dagbladenVerlaagd tarief bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.Verlaagd tarief kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatieVerlaagd tarief circussen, bioscopen, theaters en concerten
Doelstelling:Bevorderen van cultuur, recreatie en sport
  
Regeling:Verlaagd tarief sierteelt
Doelstelling:Stimuleren van binnenlandse vraag naar sierteelt.
  
Regeling:Verlaagd tarief arbeidsintensieve diensten
Beschrijving:Verlaagd BTW-tarief voor diensten van: kappers, fietsenmakers, schoenmakers, kleermakers en schilders/stukadoors met betrekking tot woningen ouder dan 15 jaar
Doelstelling:Bevorderen van werkgelegenheid in de desbetreffende sectoren.
  
Regeling:Verlaagd tarief vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
Doelstelling:Stimuleren openbaar vervoer.
  
Regeling:Verlaagd tarief logiesverstrekking (incl. kamperen)Verlaagd tarief voedingsmiddelen horeca
Doelstelling:Stimuleren toerisme.
  
Omzetbelasting – vrijstellingen
  
Regeling:Vrijstelling sportclubs
Beschrijving:Vrijgesteld zijn de diensten door niet winstbeogende organisaties die zich de beoefening van sport of de bevordering daarvan ten doel stellen aan hun leden.
Doelstelling:Stimuleren van sportbeoefening.
  
Regeling:Vrijstelling post
Beschrijving:Vrijgesteld zijn diensten, bestaande uit brieven tot een bepaald gewicht en de daarmee gepaard gaande leveringen, bedoeld in artikel 2, tweede lid, van de Postwet die worden verricht door TPG. Door de jaren heen is de vrijstelling steeds verder beperkt. Op Europees niveau bestaat het streven deze diensten in de toekomst geheel te liberaliseren. Daarmee zal ook de vrijstelling verdwijnen.
Doelstelling:Het voorkomen van administratieve moeilijkheden.
  
Regeling:Vrijstelling vakbonden, werkgeversorganisaties, politieke partijen en kerken
Beschrijving:Vrijgesteld zijn de diensten en daarmee nauw samenhangende leveringen door werkgevers- en werknemersorganisaties, alsmede door organisaties van politieke, godsdienstige, vaderlandslievende, levensbeschouwelijke of liefdadige aard aan hun leden tegen een statutair vastgestelde contributie.
Doelstelling:Stimuleren of ondersteunen van bedoelde organisaties en instellingen.
  
Regeling:Vrijstelling fondswerving
Beschrijving:Vrijstelling van bijkomstige activiteiten van vrijsgestelde organisaties en instellingen, die zij ontplooien ter werving van de voor hun vrijgestelde doelstelling benodigde middelen. Om te waarborgen dat deze prestaties geen ernstige verstoring van concurrentieverhoudingen veroorzaken, is de vrijstelling beperkt tot omzetgrenzen van € 68 067 per jaar voor leveringen en € 22 689 per jaar voor diensten.
Doelstelling:Voorkomen dat vrijgestelde organisaties en instellingen voor het verrichten van nevenactiviteiten van relatief bescheiden omvang in de heffing worden betrokken.
  
Omzetbelasting – Speciale regelingen
  
Regeling:Kleine ondernemersregeling
Beschrijving:Ingeval de jaarlijks af te dragen BTW een bepaald bedrag niet te boven gaat, kan afdracht achterwege blijven. Voorts kunnen ondernemers die onder de regeling vallen ook geheel van hun administratieve verplichtingen worden ontheven. In dat geval mogen zij de omzetbelasting niet als afzonderlijke post op de facturen aan hun afnemers vermelden.
Doelstelling:Vermindering van administratieve lasten voor kleine ondernemers.
  
Regeling:Landbouwregeling
Beschrijving:Landbouwers die opteren voor de landbouwregeling brengen hun afnemers geen BTW in rekening en hebben geen recht op aftrek van voorbelasting. De afnemers (ondernemers) van deze landbouwers hebben niettemin recht op aftrek van een forfaitair BTW-bedrag (landbouwforfait). Hiermee vindt forfaitaire compensatie plaats voor de in de verkoopprijs verdisconteerde niet aftrekbare BTW die de landbouwer over zijn inkopen heeft betaald.
Doelstelling:Vermindering van administratieve lasten, met het oog op de speciale positie van landbouwers destijds – bij invoering van de regeling – binnen de maatschappij.
  
Accijnzen
  
Regeling:Verlaagd tarief kleine brouwerijen
Beschrijving:Bier afkomstig van kleine brouwerijen – productie niet meer dan 200 000 hl bier per jaar – heeft een vermindering op het tarief van 7,5%.
Doelstelling:Tot 1994 werd de bieraccijns geheven over het halffabrikaat wort. In verband met de verliezen die optraden in het productieproces gold een gestaffeld tarief afhankelijk van de productieomvang als compensatie voor die verliezen. Bij de invoering van de heffing op het eindproduct verviel deze ratio. Niettemin is destijds besloten een speciale regeling voor kleine brouwerijen te handhaven.
  
Regeling:Raffinaderijvrijstelling
Beschrijving:Minerale oliën die worden verbruikt als brandstof bij de productie van minerale oliën worden geacht niet uitgeslagen te zijn (worden niet aangemerkt als «eigen verbruik»). Deze uitzondering is vastgelegd in artikel 4, derde lid, van richtlijn 92/81/EEG (de zogenoemde structuurrichtlijn minerale oliën). Voor 1993 bestond er een buitenwettelijke vrijstelling, verleend ter voorkoming van internationale concurrentieverstoring (ook andere lidstaten hadden een dergelijke richtlijn). Vanaf 1 januari 1993 is het niet aanmerken als uitslag verplicht vastgelegd in de communautaire regelgeving.
Doelstelling:Voorkoming van verstoring internationale concurrentieverhoudingen.
  
Regeling:Vrijstelling communautaire wateren
Beschrijving:Vrijgesteld zijn minerale oliën die worden gebruikt voor de aandrijving van schepen tijdens de vaart over communautaire (binnen)wateren. De vrijstelling is vanaf 1 januari 1993 gegrond op artikel 8, eerste lid, onderdeel c, van richtlijn 92/81/EEG (de zogenoemde structuurrichtlijn minerale oliën). Het gaat om een voor de lidstaten facultatieve vrijstelling die in verschillende lidstaten voorkomt. Een aantal lidstaten waaronder Nederland heeft ingevolge de Akte van Mannheim en het Scheldetractaat de verplichting om ten behoeve van de vaart over binnenwateren (alle denkbare routes over de Rijn en tussen de Rijn en de zee) vrijstelling van belasting te verlenen voor de brandstof die door de (binnen)schepen wordt verbruikt.
Doelstelling:Voorkoming van verstoring internationale concurrentieverhoudingen.
  
Regeling:Vrijstelling luchtvaartuigen
Beschrijving:Vrijgesteld zijn minerale oliën die worden gebruikt voor de aandrijving van luchtvaartuigen. De vrijstelling is vanaf 1 januari 1993 gegrond op artikel 8, eerste lid, onderdeel b, van richtlijn 92/81/EEG (de zogenoemde structuurrichtlijn minerale oliën). Het gaat om een verplichte vrijstelling. Op grond van internationale verdragen is het internationale luchtverkeer vrijgesteld. Binnenlandse vluchten zouden kunnen worden belast. Intra-communautaire vluchten kunnen alleen worden belast als de vrijstelling in EU-verband wordt afgeschaft.
Doelstelling:Voorkoming van verstoring internationale concurrentieverhoudingen (verplichte vrijstelling op grond van internationale verdragen).
  
Regeling:Tariefdifferentiatie benzine en diesel naar zwavelgehalte
Beschrijving:Voor benzine (met ingang van 1 oktober 2002) en dieselolie met een laag zwavelgehalte geldt een lager tarief (tijdelijk tot 2005).
Doelstelling:Bevorderen van laagzwavelige motorbrandstoffen uit oogpunt van milieuoverwegingen.
  
Regeling:Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
Beschrijving:Voor dieselolie geldt een tariefdifferentiatie naar gelang het gebruik als motorbrandstof door het wegverkeer (de zogenoemde blanke dieselolie) en het gebruik anders dan door het wegverkeer (verwarming en gebruik buiten de weg; de zogenoemde rode dieselolie). De rode dieselolie wordt wel belast met REB. Bij de raming van deze belastinguitgave is met de heffing van REB rekening gehouden.
Doelstelling:Ontzien van voertuigen die niet of slechts zeer beperkt van de weg gebruik maken.
  
Regeling:Laag tarief OV-bussen en huisvuilauto's
Beschrijving:Voor autobussen OV en huisvuilauto's e.d. geldt een verlaagd accijnstarief in de vorm van een teruggaaf voor de verbruikte lpg. De vermindering/teruggaaf bedraagt € 46,78 per 1000 kg.Voor deze vermindering/teruggaaf is een derogatie verkregen.
Doelstelling:Bevordering milieuvriendelijke vervoerswijzen in stedelijke niches
  
Belasting op personenauto's en motorrijwielen
  
Regeling:Vrijstelling elektrische en hybride motorrijtuigen
Beschrijving:Elektrische en hybride personenauto's en motorrijwielen zijn vrijgesteld van BPM. De regeling loopt tot en met juni 2004.
Doelstelling:Bevorderen gebruik milieuvriendelijke motorrijtuigen.
  
Regeling:Teruggaaf politie, brandweer, ambulance
Beschrijving:Vrijstelling voor motorrijtuigen die worden ingezet ten behoeve van de overheidstaak.Houders van personenauto's die worden gebruikt in de uitoefening van de politie- of brandweertaak of als ambulance, krijgen op verzoek de betaalde BPM terug. De motorrijtuigen dienen uiterlijk als zodanig herkenbaar te zijn en het recht hebben gebruik te maken van optische en geluidssignalen.
Doelstelling:Dienen van het algemene belang.
  
Regeling:Teruggaaf taxi's
Beschrijving:Houders van personenauto's die geheel of nagenoeg geheel worden gebruikt voor taxivervoer en waarvoor een taxivergunning is afgegeven, krijgen op verzoek de betaalde BPM terug.
Doelstelling:Stimuleren openbaar vervoer
  
Regeling:Vrijgestelde accessoires
Beschrijving:De waarde van aangewezen relatief nieuwe technische voorzieningen aan personenauto's of motorrijwielen die de veiligheid bevorderen of het milieu sparen telt niet mee voor de grondslag van de BPM.
Doelstelling:Bevorderen verkeersveiligheid en milieu.
  
Motorrijtuigenbelasting
  
Regeling:Halftarief MRB
Beschrijving:Bepaalde motorvoertuigen zijn slechts de helft MRB verschuldigd. Dit betreft (a) kampeerauto's die verhuurd worden en (b) motorrijwielen waarvoor de belasting een jaar (vier tijdvakken) vooruitbetaald wordt.
Doelstelling:Het (forfaitair) afstemmen van de MRB op de (beperkte) mate waarin deze voertuigen gebruik maken van de weg.
  
Regeling:Kwarttarief MRB
Beschrijving:Bepaalde motorvoertuigen (kampeerauto particulieren, woonwagen, reservemotorrijtuig, circus- of kermiswagen, rijdende werkplaats, voertuig voor bijzondere transporten, verhuiswagen, paardenvervoer) zijn slechts een vierde deel MRB verschuldigd.
Doelstelling:Het (forfaitair) afstemmen van de MRB op de (beperkte) mate waarin deze voertuigen gebruik maken van de weg.
  
Regeling:Nihiltarief OV-bussen op lpg
Beschrijving:Nihiltarief MRB voor autobussen OV die op lpg rijden.
Doelstelling:Bevordering milieuvriendelijke vervoerswijzen in stedelijke niches.
  
Regeling:Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar
Doelstelling::De huidige vrijstelling voor motorrijtuigen van 25 jaar en ouder is het gevolg van de invoering van het houderschapsstelsel en is uit oogpunt van vereenvoudiging op pragmatische gronden opgenomen.
  
Regeling:Vrijstelling taxi's
Doelstelling:Stimuleren openbaar vervoer.
Regeling:Vrijstelling politie en brandweerVrijstelling reinigingsdienstenVrijstelling defensieVrijstelling wegenbouw
Doelstelling:Dienen van het algemene belang.
  
Regeling:Verlaagde grondslag hybride (bestel)auto's
Beschrijving:Elektrische motorrijtuigen zijn vrijgesteld van motorrijtuigenbelasting. Hybride motorrijtuigen mogen het gewicht van de elektromotor en de extra accu's aftrekken van de belastinggrondslag.
Doelstelling:Bevorderen gebruik milieuvriendelijkere motorrijtuigen
  
Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
  
Regeling:Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
Beschrijving:Vrachtauto's met een toegestane maximum massa van 12 ton of meer die het grootste deel van de route per trein afleggen, kunnen op verzoek (een deel van) het betaalde eurovignetbedrag terugkrijgen. De teruggaaf is gebaseerd op een Europese richtlijn.
Doelstelling:Stimulering van het goederenvervoer per spoor
  
Overdrachtsbelasting
  
Regeling:Vrijstelling overdracht aan de volgende generatie
Beschrijving:Vrijstelling bij verkrijging van een onderneming door (klein)kinderen van hun (groot)ouders
Doelstelling:Bevorderen van de continuïteit van de onderneming
  
Regeling:Vrijstelling landinrichting
Beschrijving:Vrijgesteld is de verkrijging bij akte van vrijwillige of gedwongen landinrichting in het kader van de Landinrichtingswet, de Ruilverkavelingswet 1954 en enkele andere vergelijkbare wetten. Deze vrijstelling kent voorwaarden en geldt ook voor bedrijfsopstallen en woningen.
Doelstelling:Het versterken van de economische structuur van de land- en tuinbouwsector
  
Regeling:Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
Beschrijving:Vrijstelling bij verkrijging door het Bureau Beheer Landbouwgronden
Doelstelling:Het versterken van de economische structuur van de land- en tuinbouwsector
  
Regeling:Vrijstelling monumenten
Beschrijving:Vrijstelling bij verkrijging van monumenten door erkende instellingen
Doelstelling:Bevorderen van de instandhouding van (rijks)-monumenten
  
Regeling:Vrijstelling naburige landerijen
Beschrijving:Vrijstelling bij verkrijging van naburige landerijen ter verbetering van de landbouwstructuur
Doelstelling:Het versterken van de economische structuur van de land- en tuinbouwsector

6 Horizontale toelichting 2002–2007

Per begroting (of begrotingsfonds dan wel aanvullende post) wordt in deze bijlage een toelichting gegeven op het verloop van de uitgaven en niet-belastingontvangsten vanaf 2002 tot en met 2007 volgens de huidige inzichten. Ook het verloop van de meerjarencijfers van de sectoren Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair Kader Zorg wordt op hoofdlijnen toegelicht.

De uitgaven voor internationale samenwerking worden separaat als totaal gepresenteerd. De totalen per begroting zijn derhalve exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen.

De cijfers van de afzonderlijke begrotingen luiden in constante prijzen van het jaar 2002. De bedragen luiden in miljoenen euro's. Via aanvullende posten voor loon- en prijsbijstelling wordt een reservering opgenomen voor toekomstige loon- en prijsstijgingen.

I HUIS DER KONINGIN

  200220032004200520652007
Totaal uitgaven7,98,38,38,38,38,3
1Uitkering aan de KoninginUitgaven3,84,04,04,04,04,0
2Uitkering aan Prins ClausUitgaven0,80,80,80,80,80,8
3Uitkering aan Prins Willem Alexander     
 Uitgaven0,90,90,90,90,90,9
4Uitkering aan Prinses Juliana      
 Uitgaven1,01,11,11,11,11,1
5Uitkering aan Prins Bernard      
 Uitgaven0,60,70,70,70,70,7
6Uitkering aan Prinses Máxima      
 Uitgaven0,70,80,80,80,80,8

II HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINET DER KONINGIN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven197,0185,3177,9176,0176,4178,6
Totaal niet-belastingontvangsten4,54,44,44,44,44,4
1Wetgeving en controle Eerste Kamer     
 Uitgaven8,17,77,27,27,27,2
 Ontvangsten0,10,10,10,10,10,1
2Uitgaven tbv leden en oud-leden TK      
 Uitgaven29,527,027,027,027,027,0
 Ontvangsten0,30,30,30,30,30,3
3Wetgeving en controle Tweede Kamer     
 Uitgaven66,359,959,559,459,559,5
 Ontvangsten1,61,61,61,61,61,6
4Wetgeving en controle EK en TK      
 Uitgaven5,56,05,35,55,55,5
5Raad van State      
 Uitgaven47,346,646,646,646,646,6
 Ontvangsten2,01,91,91,91,91,9
6Algemene Rekenkamer      
 Uitgaven24,524,224,324,324,324,3
 Ontvangsten0,40,40,40,40,40,4
7Nationale Ombudsman      
 Uitgaven8,07,77,37,37,37,3
8Kanselarij der Nederlandse Orde      
 Uitgaven3,03,03,03,03,03,0
9Kabinet der Koningin      
 Uitgaven2,22,12,12,12,12,1
10Kabinet van de Gouverneur van de NA     
 Uitgaven2,42,42,42,42,42,4
11Kabinet van de Gouverneur van Aruba     
 Uitgaven1,21,21,21,21,21,2
12Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven– 1,0– 2,6– 7,9– 9,9– 9,7– 7,5

Op de begroting van de Hoge Colleges van Staat staan uitgaven en ontvangsten geraamd voor diverse colleges en kabinetten, zoals de Raad van State, de Eerste en Tweede Kamer, de Algemene Rekenkamer, het Kabinet der Koningin en het Kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen.

Als gevolg van een vertraging van de invoering van de gewijzigde Wet vergoedingen leden Eerste Kamer en Tweede Kamer (brutering onkostenvergoedingen) zijn de voor 2001 gereserveerde middelen doorgeschoven van 2001 naar 2002. Dit verklaart het hogere budget in 2002 op de artikelen Wetgeving en controle Eerste Kamer en Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede Kamer ten opzichte van latere jaren.

De uitgaven op het artikel Wetgeving en controle Tweede Kamer zijn in 2002 ook hoger dan in latere jaren. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door incidentele uitgaven in 2002 voor de uitvoering van de parlementaire enquête bouwfraude. Daarnaast zijn de uitgaven hoger door investeringen op het gebied van automatisering zoals het integreren van beeld en geluid op de website van de Tweede Kamer. Op het artikel Nominaal en onvoorzien staat de efficiency- en volumetaakstelling uit het Strategisch Akkoord geparkeerd. Deze taakstelling moet nog worden toegerekend aan de verschillende Hoge Colleges.

III ALGEMENE ZAKEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven44,847,346,946,746,644,0
Totaal niet-belastingontvangsten7,614,214,214,214,211,6
1Bevorderen eenheid regeringsbeleid      
 Uitgaven44,847,346,946,746,644,0
 Ontvangsten7,614,214,214,214,211,6

De taak van de minister-president en zijn departement is het bevorderen van de eenheid van het algemene regeringsbeleid. Een belangrijk onderdeel daarvan vormt het algemene communicatiebeleid met als belangrijke doelstelling het op doelmatige wijze inlichten van burgers. Daarvoor is door de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie het actieprogramma 2003–2006 opgesteld dat een ontwikkelbudget van € 8,4 miljoen per jaar vergt. Na 2006 blijven de structurele uitgaven over, die 2,6 miljoen lager zijn. De inkomsten die bestaan uit de doorberekening van de kosten aan de ministeries, nemen in 2007 met eenzelfde bedrag af.

IV KONINKRIJKSRELATIES

  20022003200420 00520062007
Totaal uitgaven179,8137,6137,3137,2137,2137,2
Totaal niet-belastingontvangsten29,712,913,514,614,711,7
1Waarborgfunctie      
 Uitgaven24,915,915,915,915,915,9
2Bevorderen autonomie Koninkrijkspartners     
 Uitgaven153,7120,5120,0119,9119,9119,9
 Ontvangsten29,712,913,514,614,711,7
3Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven1,31,21,41,41,41,4

Het beleid ten aanzien van de Nederlandse Antillen en Aruba is gericht op het waarborgen van essentiële functies op het gebied van goed bestuur, de rechtshandhaving en de mensenrechten. Dit wordt aangeduid als de waarborgfunctie. De hogere uitgaven voor de waarborgfunctie in 2002 zijn het gevolg van middelen die incidenteel zijn toegevoegd in verband met de bestrijding van terrorisme en drugshandel.

Daarnaast heeft het beleid als doel om de Nederlandse Antillen en Aruba bij te staan in hun ontwikkeling om de eigen bestuurskracht te vergroten: het bevorderen van de autonomie van de Koninkrijkspartners.

Aandachtsgebieden hierbij zijn onderwijs, bestuurlijke ontwikkeling en duurzame economische ontwikkeling. Voor Aruba is de gezondheidszorg als vierde aandachtsgebied toegevoegd. Omdat het Fondo Desaroyo Aruba pas eind 2001 een rechtsgeldige status heeft verkregen, is de Nederlandse bijdrage 2001 aan dit fonds overgeheveld naar 2002. De reservering voor de schuldsanering van Aruba is eveneens overgeheveld naar 2002. Hierdoor is het budget op het beleidsartikel Bevordering autonomie Koninkrijkspartners in 2002 hoger dan in latere jaren.

V BUITENLANDSE ZAKEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven5 199,85 864,46 595,26 821,67 092,07 235,0
Totaal niet-belastingontvangsten711,8444,3474,0505,0533,3563,5
5Europese Integratie      
 Uitgaven5 199,85 864,46 595,26 821,67 092,07 235,0
 Ontvangsten691,7444,3474,0505,0533,3563,5
6Bilaterale ontwikkelingssamenwerking     
 Ontvangsten20,1     

Op de begroting van Buitenlandse Zaken staan zowel de uitgaven en ontvangsten (artikel 1 t/m 18) die vallen onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) als de afdrachten aan de Europese Unie (artikel 5). De Homogene Groep Internationale Samenwerking is een aparte budgettaire constructie waarin de buitenlanduitgaven van de verschillende departementen worden gebundeld. De HGIS maakt duidelijk wat de belangrijkste uitgaven zijn die Nederland jaarlijks doet in het kader van de internationale samenwerking.

De meerjarige toelichting op de uitgaven van de HGIS is een aparte horizontale toelichting in deze bijlage.

De stijging van de uitgaven komt voor het overgrote deel voor rekening van de uitgaven aan de Europese Integratie. Voor het verloop zijn twee belangrijke verklaringen. In de eerste plaats liet de begroting 2001 van de EU een overschot zien van circa 15 miljard euro. Hierdoor diende Nederland minder af te dragen aan de Europese Unie in 2002. Dit leverde een incidentele meevaller op van circa 700 miljoen. In de tweede plaats hangt de stijging van de uitgaven samen met de toekomstige toetreding van de landen in Midden- en Oost Europa tot de Europese Unie. Voor Nederland betekent die toetreding vanaf 2004 een stijging van de afdrachten met circa 400 mln euro. De ontvangsten uit hoofde van de Europese integratie bestaan uit de perceptiekostenvergoedingen. Dit zijn vergoedingen voor het innen van de landbouwheffingen en invoerrechten. De perceptiekostenvergoedingen zijn in 2002 hoger dan in latere jaren, aangezien de per 1 januari 2001 verhoogde perceptiekostenvergoedingen in 2002 worden verrekend. Dit is conform het nieuwe Europese Besluit Eigen Middelen 2002. De geleidelijke toename in de perceptiekostenvergoedingen vanaf 2003 wordt voornamelijk veroorzaakt door een structurele stijging van de invoerrechten.

De ontvangst met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking betreft een terugbetaling van het ultimo 2001 aangezuiverde negatief saldo op de rekening-courant die de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO) aanhoudt bij de Staat.

VI JUSTITIE

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven5 095,94 596,04 217,03 953,23 956,53 925,0
Totaal niet-belastingontvangsten823,1937,4948,0949,6950,6950,6
1Strategie      
 Uitgaven13,011,611,611,611,611,6
 Ontvangsten0,10,10,10,10,10,1
2Wetgeving      
 Uitgaven8,37,97,97,98,08,0
3Wetgevingskwaliteitsbeleid      
 Uitgaven6,47,06,15,24,84,5
4Preventie      
 Uitgaven32,628,828,528,728,828,8
 Ontvangsten13,915,816,116,516,516,5
5Slachtofferzorg      
 Uitgaven21,717,217,217,217,217,2
6Rechtshandhaving      
 Uitgaven625,9626,5621,0573,0569,1570,6
 Ontvangsten58,862,062,062,062,062,0
7Jeugdbescherming      
 Uitgaven373,6389,4364,9342,8329,2329,2
 Ontvangsten5,35,55,54,74,74,7
8Rechtspleging      
 Uitgaven680,9682,8697,8686,5686,5663,6
 Ontvangsten116,4137,4138,4140,4141,4141,4
9Rechtsbijstand      
 Uitgaven331,6336,6339,4340,1340,2340,3
 Ontvangsten4,14,14,14,14,14,1
10Schuldsanering natuurlijke personen     
 Uitgaven10,810,910,910,910,910,9
11Juridische dienstverlening      
 Uitgaven8,78,48,48,48,48,4
12Tenuitvoerlegging strafrechtsancties      
 Uitgaven1 361,01 339,61 319,61 304,81 305,21 305,1
 Ontvangsten0,200000
13Boeten en Transacties      
 Uitgaven60,153,048,949,049,049,0
 Ontvangsten516,9514,8524,2524,2524,2524,2
14Toelating asiel en regulier      
 Uitgaven276,3255,8256,7256,8256,9246,9
15Asielopvang      
 Uitgaven960,7725,1467,8334,6357,6357,6
 Ontvangsten104,7102,0102,0102,0102,0102,0
16Toezicht en terugkeer vreemdelingen     
 Uitgaven123,9131,5135,7140,0140,4140,4
17Algemeen      
 Uitgaven181,1136,8128,6129,9133,7133,9
 Ontvangsten2,72,72,72,72,72,7
18Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven17,3– 174,9– 255,6– 296,3– 302,8– 302,8
 Ontvangsten093,093,093,093,093,0
19Geheime uitgaven      
 Uitgaven2,01,91,91,91,91,9

De algemene doelstelling van het Justitiebeleid is een bijdrage te leveren aan een rechtvaardige en veilige samenleving via een goed functionerend rechtssysteem, criminaliteitspreventie, jeugdbescherming en een goede rechtsbijstand voor iedereen. Voorts is het beleid gericht op een gereguleerde toelating van vreemdelingen tot Nederland.

De uitgaven op de Justitiebegroting dalen in de periode 2002 tot en met 2004. In de jaren vanaf 2005 is er sprake van enige stabilisatie. Het uitgavenpatroon is het saldo van twee ontwikkelingen. Enerzijds treedt een sterke daling op van de begrote uitgaven voor de opvang van de asielzoekers en daarmee samenhangende procedures als gevolg van een strenger asielbeleid. Anderzijds zijn er vanaf 2002 extra middelen beschikbaar voor meer veiligheid, voor de bestrijding van terrorisme, voor de personele zorg bij de Dienst Justitiële Inrichtingen en voor de aanpak van drugssmokkel op Schiphol. Vanaf 2004 komen er voorts extra middelen beschikbaar die bij het Strategisch Akkoord voor het integrale veiligheidsbeleid zijn uitgetrokken. Deze intensiveringen zijn nog niet aan de Justitie-begroting toegevoegd, maar staan centraal geparkeerd in afwachting van concrete plannen.

Bij de slachtofferhulp vindt dit jaar een reorganisatie plaats, met als doel een meer eenduidige nationale aanpak. De eenmalige reorganisatiekosten verklaren waarom de uitgaven in 2002 op het artikel Slachtofferzorg hoger zijn dan in latere jaren.

Een belangrijk element van veiligheid is dat wetten worden nageleefd. Justitie spoort overtredingen op, sanctioneert de overtredingen en heeft de taak het de uitvoeringsinstanties mogelijk te maken hun taken uit te voeren. De uitgaven hiervoor staan op het artikel Rechtshandhaving. Een onderdeel daarvan betreft de aanpak van drugssmokkel op Schiphol. Door de nieuwe aanpak die dit jaar is gestart laten de uitgaven op het artikel vanaf 2004 een dalend verloop zien.

Gedurende de periode dat een alleenstaande minderjarige asielzoeker (AMA) in Nederland verblijft, is het ministerie van Justitie verantwoordelijk voor de voogdij en de vervolgopvang. Naast middelen voor onder andere de Raad voor de Kinderbescherming en voor de Jeugdreclassering, staan de middelen voor de opvang van AMA's op het artikel Jeugdbescherming. De raming gaat uit van een daling van de instroom en uitstroom van deze groep asielzoekers. Daarnaast moet de verwachte invoering van het zogenaamde campus-model een verdere bijdrage leveren aan het beperken van de instroom en het bevorderen van de uitstroom van deze groep asielzoekers.

Het artikel Rechtspleging heeft als doelstelling het scheppen van voorwaarden voor het optimaal functioneren van het stelsel van rechtspraak. Op dit artikel staan ook de uitgaven voor de Vreemdelingenkamers verantwoord. Momenteel is er bij deze Vreemdelingenkamers een achterstand bij het verwerken van asielzaken. Naar verwachting is deze achterstand in 2006 weggewerkt, waardoor het budget in 2007 afneemt. De stijgende ontvangsten hangen samen met de in het Strategisch Akkoord vastgelegde verhoging van de griffierechten. Een verhoging van de griffierechten past in het algemene streven de gebruiker te laten bijdragen in de kosten van een voorziening.

De ontvangsten op het artikel Boeten en Transacties nemen vanaf 2004 licht toe. Op grond van de realisatie in 2001 is het meerjarig kader van de ontvangsten op het artikel Boeten en Transacties vanaf 2002 met 40 miljoen euro verhoogd.

Het zorgdragen voor een gereguleerde toelating van vreemdelingen tot Nederland is een van de drie beleidsdoelstellingen op het asielterrein. Door de invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet begin 2001 is destijds uitgegaan van een meevallende instroom van asielzoekers tot een aantal van 25 000 personen per jaar. Een dalende instroom leidt tot minder asielprocedures bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst. Dit verklaart het dalende uitgavenpatroon op het artikel Toelating asiel en regulier. De tweede beleidsdoelstelling behelst het zorgdragen voor een sobere doch humane opvang van vreemdelingen. De uitgaven voor de opvang kennen een sterk dalend verloop omdat, door de implementatie van de Vreemdelingenwet in 2001, een daling van de gemiddelde bezetting in de opvang is voorzien. De derde beleidsdoelstelling op het terrein van asiel is het tegengaan van illegaal verblijf en het bevorderen van de terugkeer. Vreemdelingen die niet in Nederland mogen blijven, kunnen in afwachting van hun uitzetting in bewaring worden genomen. Doordat er meer vreemdelingen worden uitgewezen, stijgen de uitgaven voor de vreemdelingenbewaring. Door de bovenstaande ontwikkelingen is voor de periode 2002–2006 per saldo een halvering van de asielgerelateerde uitgaven voorzien.

Het nieuwe kabinet heeft besloten het asielbeleid nog verder aan te scherpen. De voorgestelde maatregelen op het terrein van asiel leiden naar verwachting tot een verdere daling van de geraamde instroom van asielzoekers. In de toekomst wordt gerekend op een toestroom van 18 000 asielzoekers per jaar. Per saldo resulteren deze ontwikkelingen in een besparing van € 300 miljoen in 2006 op het gehele terrein van asiel. Voor Justitie betekent dit een additionele besparing met circa 16%. Deze besparing is nog niet verdeeld over de diverse organisaties op asielterrein en staat vooralsnog op het artikel Nominaal en onvoorzien geparkeerd.

Voor de opvang van asielzoekers ontvangt Justitie een bijdrage uit het ODA-budget (Official Development Assistance). Het kabinet heeft afgesproken de toerekening voor asielzoekers aan het ODA-budget met ingang van 2003 te verhogen, door deze te baseren op de werkelijke kosten. Deze kosten liggen aanzienlijk hoger dan de forfaitaire kosten die tot nu toe zijn gehanteerd. Ook deze toerekening staat vooralsnog op het artikel Nominaal en onvoorzien en moet nog binnen de Justitie begroting verdeeld. De Tweede Kamer wordt hierover zo spoedig mogelijk geïnformeerd.

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven4 853,04 917,24 742,64 659,94 663,14 718,5
Totaal niet-belastingontvangsten229,2207,5210,6215,2214,4214,4
1Grondwet en democratie      
 Uitgaven7,35,24,54,55,83,9
 Ontvangsten0,10,10,00,00,00,0
2Politie      
 Uitgaven3 581,63 681,83 670,13 692,23 718,33 748,2
 Ontvangsten169,1172,3175,9175,9175,9175,9
3Rampenbeheersing en brandweer      
 Uitgaven162,9138,4136,0137,1137,1137,1
4Partners in veiligheid      
 Uitgaven246,4268,3163,094,988,287,2
5Nationale veiligheid      
 Uitgaven67,671,084,890,887,687,6
 Ontvangsten1,20,10,10,10,10,1
6Functioneren Openbaar Bestuur      
 Uitgaven41,838,839,028,226,825,9
 Ontvangsten0,20,20,20,20,20,2
7Informatiebeleid openbare sector      
 Uitgaven90,961,258,357,854,854,8
 Ontvangsten45,431,230,835,334,534,5
8Integratie Minderheden      
 Uitgaven185,5163,8149,9120,0119,1120,1
 Ontvangsten3,61,61,61,61,61,6
9Grotestedenbeleid      
 Uitgaven141,9147,7108,6107,9107,1107,1
10Arbeidszaken Overheid      
 Uitgaven35,229,829,629,629,429,4
11Kwaliteit Rijksdienst      
 Uitgaven114,4141,3133,6129,0124,0125,2
 Ontvangsten0,80,50,50,50,50,5
12Algemeen      
 Uitgaven177,3166,3162,8166,7163,8190,9
 Ontvangsten8,81,61,61,61,61,6
13Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven0,1– 2,5– 3,7– 4,9– 4,8– 4,8
14Toezicht en onderzoek openbare orde en veiligheid      
 Uitgaven0,06,06,06,06,06,0

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vervult drie belangrijke taken. Samen met Justitie is het ministerie van Binnenlandse Zaken verantwoordelijkheid voor de veiligheid in Nederland. Dat moet onder meer worden bereikt door een goed toegeruste en goed presterende politieorganisatie, brandweer en rampenbestrijding. Daarnaast is het beleid gericht op het stimuleren van de leefbaarheid en veiligheid van steden. De tweede taak is te zorgen voor een goede personele en organisatorische kwaliteit van de rijksdienst. De derde taak is de handhaving van de democratische rechtsstaat en het constitutionele bestel en een goed functionerend openbaar bestuur.

De uitgaven op de BZK-begroting hebben een grillig verloop. Dit is het gevolg van een aantal ontwikkelingen op het gebied van veiligheid en het grotestedenbeleid. De hoge uitgaven in 2003 zijn het gevolg van de incidentele extra middelen voor de uitbreiding van de politiecapaciteit. Na 2003 dalen de uitgaven onder meer door het gereedkomen van het digitale communicatienetwerk C2000 voor politie, brandweer, geneeskundige hulpverleningsdiensten en de Koninklijke Marechaussee. Daarnaast staan de middelen voor voor- en vroegschoolse educatie vanaf 2004 op begroting van OCW. In het kader van het grotestedenbeleid loopt de impuls voor het bevorderen van wijkveiligheid in 2003 af. De oploop van de uitgaven in 2007 is het gevolg van de groei van het budget van de politie met de demografische ontwikkeling.

Daarnaast spaart Binnenlandse Zaken in de jaren tot en met 2006 voor de incidentele investeringskosten voor de nieuwe huisvesting. In 2007 wordt dit bedrag aangewend.

De ontvangsten kennen een minder grillig verloop. In 2002 zijn de ontvangsten hoger als gevolg van hogere dividendontvangsten van Staatsdrukkerij. Na 2002 stabiliseren de ontvangsten zich enigszins.

Bij ongewijzigd beleid groeit het budget van de politie met de demografische ontwikkeling. De in 2003 incidenteel aan de begroting toegevoegde middelen voor de uitbreiding van de politiecapaciteit zullen vanaf 2004 structureel zijn en gaan ten laste van de enveloppe Veiligheid die in het Stratgisch Akkoord is afgesproken. Deze intensiveringen zijn nog niet aan de begroting van Binnenlandse Zaken toegevoegd, maar staan centraal geparkeerd in afwachting van concrete plannen. De uitgaven op het artikel Rampenbeheersing en de brandweer zijn in 2002 hoger dan in latere jaren. Dit hangt samen met de extra middelen voor het ruimen van explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. De meerjarige ontwikkeling van het budget op het artikel Partners in Veiligheid houdt vooral verband met het gereedkomen van het project C2000. De intensivering van de bestrijding van terrorisme verklaart grotendeels het verloop van de uitgaven op het artikel Nationale veiligheid. Vanaf 2006 dalen de uitgaven als gevolg van de voltooiing van de bouw voor de huisvesting van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst.

In 2002 zijn de uitgaven voor het informatiebeleid van de openbare sector incidenteel hoog. Er zijn extra middelen beschikbaar voor een betrouwbare identificatie van personen, organisaties en diensten op de elektronische snelweg en een verbetering en versnelling van het uitwisselen van persoonsgegevens binnen de overheidsinformatie-infrastructuur.

De uitgaven voor integratie van minderheden dalen in de loop van de jaren, omdat de uitgaven ten behoeve van de opvang van personen die een beroep kunnen doen op een Voorlopige Vergunning tot Verblijf, aflopen.

In het kader van het grotestedenbeleid wordt aan steden tot en met 2003 een extra impuls gegeven om maatregelen te nemen om de wijkveiligheid te bevorderen. Gedacht kan worden aan buurtvaders en cameratoezicht. De daling na 2003 wordt verder nog veroorzaakt doordat de middelen voor voor- en vroegschoolse educatie vanaf 2004 op de begroting van OCenW zijn geraamd.

De uitgaven op het artikel De kwaliteit van de Rijksdienst zijn na 2002 hoger dan latere jaren. Dit komt ten eerste door het opzetten van de ABD interim-pool. Deze gaat bemiddelen bij vraag en aanbod van tijdelijke advies- en managementopdrachten. Daarnaast resteerde na het afsluiten van de CAO Rijk in 2001 een bedrag dat is gebruikt voor de meerjarige dekking van de CAO. Dit verklaart de oploop van het budget in de jaren na 2002.

Op het artikel Nominaal en onvoorzien staat de oplopende volumetaakstelling geparkeerd, zoals deze in het Strategisch Akkoord is afgesproken voor Binnenlandse Zaken. De uitgaven voor inspecties en de ongevallenraad worden met ingang van 2003 afzonderlijk gepresenteerd op het artikel toezicht en onderzoek openbare orde en veiligheid.

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven24 230,324 713,724 858,024 982,625 227,025 533,9
Totaal niet-belastingontvangsten1 304,21 154,81 185,11 217,21 254,51 289,2
1Basisonderwijs      
 Uitgaven6 165,06 311,86 282,76 259,96 296,86 363,4
 Ontvangsten59,218,018,018,018,018,0
2Expertisecentra      
 Uitgaven716,5761,0781,1798,7814,3836,6
 Ontvangsten6,02,72,72,72,72,7
3Voortgezet onderwijs      
 Uitgaven4 942,95 037,45 136,05 178,95 247,05 315,2
 Ontvangsten1,41,41,41,41,41,4
4Beroepsonderwijs en volwasseneducatie     
 Uitgaven2 585,92 626,62 686,72 691,72 698,62 713,4
 Ontvangsten52,527,227,227,227,227,2
5Technocentra      
 Uitgaven5,70,10,10,10,10,1
 Ontvangsten5,4     
6Hoger beroepsonderwijs      
 Uitgaven1 617,81 609,41 617,51 617,61 625,31 621,7
 Ontvangsten1,9     
7Wetenschappelijk onderwijs      
 Uitgaven2 997,82 979,42 981,23 010,73 035,33 082,2
 Ontvangsten1,21,21,21,21,21,2
8Internationaal beleid      
 Uitgaven16,516,717,016,916,116,1
 Ontvangsten0,10,10,10,10,10,1
9Onderwijspersoneel      
 Uitgaven96,878,276,576,376,076,3
10ICT      
 Uitgaven79,6134,833,135,135,135,1
 Ontvangsten45,545,445,445,445,445,4
11Studiefinanciering      
 Uitgaven1 849,22 143,62 219,72 249,02 281,62 349,1
 Ontvangsten324,2331,3348,4367,0386,3405,7
12Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten      
 Uitgaven346,7361,8366,0369,5376,5382,1
 Ontvangsten14,513,813,312,812,211,9
13Lesgelden      
 Ontvangsten388,5401,6410,1418,7431,8441,4
14Cultuur      
 Uitgaven666,3665,3653,9652,5652,5655,1
 Ontvangsten0,30,30,30,30,30,3
15Media      
 Uitgaven883,4857,7837,2847,5857,9873,4
 Ontvangsten292,9227,0232,2237,7243,6249,6
16Onderzoek en wetenschappen      
 Uitgaven803,8740,9737,2738,5742,2744,2
 Ontvangsten106,480,580,580,580,580,5
17Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven– 28,5– 65,76,626,761,061,7
 Ontvangsten3,03,03,03,03,03,0
18Bestuursdepartement      
 Uitgaven170,2157,2138,6134,9135,5132,8
 Ontvangsten0,60,60,60,60,60,6
19Inspecties      
 Uitgaven48,046,345,344,344,044,0
20Adviesraden      
 Uitgaven6,97,26,46,36,26,2
21Uitvoeringsorganisatie Onderwijs      
 Uitgaven187,1173,1165,3163,8162,6162,6
 Ontvangsten0,40,40,40,4  
22Uitvoeringsorganisatie Cultuur      
 Uitgaven70,368,667,561,560,360,3
 Ontvangsten0,20,20,20,20,20,2
23Uitvoeringsorganisatie Wetenschappen     
 Uitgaven2,52,42,32,32,32,3

De algemene doelstelling op het terrein van onderwijs is ervoor te zorgen dat het onderwijs toegankelijk is voor alle leerlingen en studenten en dat zij een kwalitatief hoogwaardig onderwijs kunnen volgen. Daarbij dient het onderwijs zo doelmatig mogelijk gestalte te krijgen. De verschillende onderwijssectoren richten zich daarbij op verschillende leerlingen in verschillende leeftijdsgroepen. Zo is het beleid in het primair onderwijs gericht op passend en kwalitatief hoogwaardig onderwijs voor iedereen in de leeftijdscategorie van vier tot twaalf jaar en voor jongeren van ongeveer vier tot en met 19 jaar met een handicap of gedragsstoornis. De beroeps- en volwasseneducatie richt zich op het ontwikkelen van talenten gericht op beroepsuitoefening, het verkrijgen van een basis om verder te leren, maatschappelijke participatie en sociale redzaamheid.

Omdat de bekostiging voor een groot deel leerlingafhankelijk is hebben ontwikkelingen van leerlingen- en studentenaantallen relatief veel invloed op het verloop van de uitgaven. Er is een toename van het aantal leerlingen in alle onderwijssectoren als gevolg van demografische factoren. Bij de expertisecentra in het speciaal onderwijs speelt naast demografische factoren ook een toename van het aantal leerlingen met gedragsstoornissen een rol. De groei van het aantal leerlingen is daarom relatief hoger dan in andere sectoren. De toename van de leerlingen- en studentenaantallen is echter niet in de meerjarencijfers van alle beleidsartikelen zichtbaar vanwege het effect van beleidsmaatregelen. Een voorbeeld hiervan is de afschaffing van het onderwijs in allochtone levende talen (OALT). Bij het integreren van allochtone leerlingen in het Nederlandse onderwijs ligt de prioriteit bij het leren van de Nederlandse taal. Hierdoor wordt het effect van de ontwikkeling van de leerlingenaantallen minder zichtbaar in het primair onderwijs. Een tweede voorbeeld ligt bij het hoger onderwijs. De uitgaven nemen minder sterk toe dan op basis van leerlingenaantallen te verwachten is. Dit is voornamelijk het gevolg van de invulling van de efficiencytaakstelling uit het Strategisch Akkoord.

Voor ICT zijn de uitgaven in 2003 hoger in verband met het verlengen van het contract voor Kennisnet met één jaar.

De hogere ontvangsten op het artikel Media in 2002 worden mede verklaard door de verkoop van het Nederlands Omroep Productiebedrijf (NOB). De lichte oploop in de jaren vanaf 2003 wordt veroorzaakt door de oplopende raming van de reclameontvangsten en de rente op de algemene omroepreserve.

Autonomie voor instellingen en verdere deregulering maken afslanking van de centrale overheid mogelijk. De uitgaven voor het bestuursdepartement nemen de komende vier jaar ook af als gevolg van de efficiency- en volumetaakstelling voor de collectieve sector, zoals afgesproken in het Strategisch Akkoord. Dit leidt ook tot een afname van de uitgaven voor de uitvoeringsorganisaties op het terrein van OCW, zoals de Onderwijsraad en de inspecties.

In het Strategisch Akkoord zijn afspraken vastgelegd over de inzet van extra middelen. Deze intensiveringen zijn nog niet aan de begroting van OCW toegevoegd, maar staan centraal geparkeerd in afwachting van concrete plannen.

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS)

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven14 210,812 698,012 570,712 681,012 703,212 831,9
Totaal niet-belastingontvangsten2 093,8981,4741,7731,3711,1671,5
1Financiering Staatsschuld      
 Uitgaven11 918,510 593,210 635,010 434,410 147,59 966,9
 Ontvangsten1 575,0424,9203,7203,5203,5203,3
2Kasbeheer      
 Uitgaven2 292,22 104,81 935,72 246,62 555,72 865,1
 Ontvangsten518,8556,5537,9527,8507,6468,2

Algemene beleidsdoelstelling van de Nationale Schuld is een efficiënt en effectief beheer van de Staatsschuld en het voorzien in de financieringsbehoefte van de Staat door het zelf lenen en uitlenen van gelden. Daarbij wordt gestreefd naar een optimaal kasbeheer van het Rijk en van de instellingen die aan de schatkist zijn gelieerd.

De te betalen rentelasten dalen door aflossing van leningen, verkorting van de schuldtermijn van leningen en een lagere rentevoet. De rentebaten omvatten onder meer de zogenoemde renteswaps. Door een grotere inzet van renteswaps in het kader van risicomanagement nemen de rentebaten toe.

Het kasbeheer van het Rijk en van instellingen die aan de schatkist zijn gelieerd dient optimaal en efficiënt afgewikkeld te worden. Over de in de schatkist aangehouden gelden door baten-lasten diensten, fondsen en andere instellingen wordt rente vergoed. De geleidelijke oploop van de rentelasten is hoofdzakelijk het gevolg van toevoegingen aan het AOW-Spaarfonds die van jaar op jaar toenemen.

De ontvangsten op het artikel kasbeheer betreffen de rente die agentschappen en derden verschuldigd zijn over hun leningen bij de schatkist. Meerjarig dalen deze opbrengsten ten gevolge van aflossingen op deze leningen.

IXB FINANCIEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven3 536,93 497,53 397,13 362,63 339,13 357,3
Totaal niet-belastingontvangsten3 032,22 688,62 296,02 245,22 250,02 184,8
1Belastingen      
 Uitgaven3 044,53 085,52 993,52 979,82 966,82 966,6
 Ontvangsten1 022,31 474,8999,6999,6999,6995,1
2Financiële markten      
 Uitgaven112,521,320,120,019,919,9
 Ontvangsten1 215,6427,1543,4555,5565,3573,9
3Financiële act. publiek-private sector      
 Uitgaven19,517,917,617,617,517,5
 Ontvangsten181,3151,6162,3143,6139,6135,6
4Internationale Financiële Betrekkingen     
 Uitgaven1,61,51,41,41,31,3
 Ontvangsten5,24,81,71,21,01,0
5Exportkredietverzek. en investerings- garanties     
 Uitgaven112,6148,0147,9147,9147,9147,9
 Ontvangsten135,9152,9152,9168,8168,8168,8
6Staatsloterij      
 Ontvangsten134,6138,2141,8145,5149,3149,3
7Beheer materiële activa      
 Uitgaven124,3115,3114,381,380,980,9
 Ontvangsten328,1330,0285,1222,0217,2152,0
8Fin-economische beleid van de overheid     
 Uitgaven30,426,126,024,222,022,0
 Ontvangsten2,82,52,52,52,52,5
9Algemeen      
 Uitgaven88,882,877,391,682,9101,2
 Ontvangsten6,46,76,66,66,66,6
10Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven2,7– 0,8– 1,0– 1,1– 0,10,0

Drie belangrijke beleidsdoelstellingen van Financiën zijn een optimale vormgeving en uitvoering van de fiscale politiek, het bevorderen van goed functionerende financiële markten en ten slotte een efficiënte vormgeving van het financieel-economisch beleid dat gericht is op doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van de overheidsuitgaven.

Het hoge uitgavenniveau op het artikel belastingen in 2002 en 2003 wordt veroorzaakt door extra kosten van de uitvoering van de Wet Onroerende Zaakbelasting. Er is een vangnetregeling ingesteld om gemeenten met terugwerkende kracht de noodzakelijk gemaakte extra kosten voor de uitvoering van de wet te compenseren. De Belastingdienst wordt per 1 januari een batenlastendienst. Bij de overgang vindt een afrekening plaats met het moederdepartement voor de overdracht van vermogensbestanddelen. Dit verklaart de incidenteel hogere ontvangsten in 2003.

Door de invoering van de Euro zijn in 2002 grote hoeveelheden guldens terugontvangen. Verder zijn sets euromunten aan het publiek uitgedeeld en is extra euro-voorlichting gegeven. Dit verklaart de hogere uitgaven op het artikel Financiële markten in 2002.

Deze kosten vallen in 2003 weg waardoor een aanzienlijke daling op treedt. De lagere ontvangst op dit artikel in 2003 wordt bijna uitsluitend veroorzaakt door de daling van de winstafdracht van De Nederlandsche Bank.

De dalende ontvangsten op het artikel Financieringsactiviteiten Publiek-Private Samenwerking worden voornamelijk veroorzaakt doordat er minder afgelost wordt door het aflopen van het in het verleden verstrekte leningen. Voorts leidt de verkoop van staatsdeelnemingen tot additionele ontvangsten in 2004.

Onder bepaalde voorwaarden is de Nederlandse overheid bereid risico's die verbonden zijn aan export en investeringen in het buitenland over te nemen mits deze niet door de markt worden gedragen. Doel hiervan is de bevordering van een gezonde concurrentiepositie van het nationale bedrijfsleven. De uitgavenraming van exportkredietverzekeringen is afhankelijk van moeilijk voorspelbare economische ontwikkelingen. Daarom wordt bij de meerjarenraming uitgegaan van voorzichtige uitgangspunten. Op grond van huidige inzichten zijn de zowel de schade-uitkeringen als ook de ontvangsten in 2002 incidenteel lager.

Op het artikel beheer materiële activa gaat het om het tijdig beschikbaar hebben van vastgoed voor publieke doelen om zo bij te dragen aan het bevorderen van een optimale allocatie van onroerende zaken. De uitvoering van dit deel van het activabeheer vindt plaats in samenwerking met de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid. Tot en met 2004 zijn middelen beschikbaar gesteld waarmee in overleg met departementen vastgoed kan worden aangekocht en in portefeuille kan worden gehouden. Op dit artikel dalen de ontvangsten door een verkoopstop van agrarische domeingronden en een afnemende overdracht van grote arealen aan gemeenten.

X DEFENSIE

  200220032004200520062007
Totaaluitgaven7 238,67 111,97 083,17 073,36 965,36 937,7
Totaal niet-belastingontvangsten222,0271,2214,7207,3203,5203,6
1Koninklijke Marine      
 Uitgaven1 434,81 436,41 411,81 383,71 337,51 369,7
 Ontvangsten54,5115,960,953,952,952,9
2Koninklijke Landmacht      
 Uitgaven2 263,42 229,22 238,12 176,22 219,72 206,4
 Ontvangsten67,459,559,559,559,559,5
3Koninklijke Luchtmacht      
 Uitgaven1 436,11 424,41 445,81 482,51 474,51 437,9
 Ontvangsten39,139,139,139,139,139,1
4Koninklijke Marechaussee      
 Uitgaven345,5340,9343,9341,8338,6340,5
 Ontvangsten5,25,25,35,45,45,5
10Civiele taken      
 Uitgaven39,133,032,432,432,532,4
 Ontvangsten5,35,35,14,74,74,7
11Internationale Samenwerking      
 Uitgaven153,2119,7163,4209,6138,1124,5
 Ontvangsten14,414,414,414,414,414,4
60Ondersteuning krijgsmacht      
 Uitgaven234,6236,9230,0228,1231,1231,4
 Ontvangsten23,922,522,321,421,421,4
70Geheim      
 Uitgaven0,90,90,90,90,90,9
80Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven100,7– 74,0– 162,1– 169,5– 214,3– 218,0
90Algemeen      
 Uitgaven1 230,11 364,41 378,91 387,61 406,81 411,9
 Ontvangsten12,19,38,18,96,16,1

De doelstellingen van Defensie zijn, naast de bescherming van de integriteit van het grondgebied, het bevorderen van de internationale rechtsorde en de stabiliteit. Daarnaast ondersteunt Defensie de civiele autoriteiten bij de rechtshandhaving, de rampenbestrijding en de humanitaire hulp, zowel nationaal als internationaal.

De uitgaven op de totale Defensiebegroting vertonen over de periode 2003–2006 een lichte daling. Dit wordt vooral verklaard door de uitgavenontwikkeling bij de krijgsmachtsonderdelen. Zo dalen de uitgaven bij de Koninklijke Marine door het geleidelijk aflopen van het project waarbij het aantal bestaande fregatten wordt verminderd en een aantal wordt vervangen door schepen van de Zeven Provinciën-klasse. Bij de Koninklijke Landmacht bepalen grote projecten het uitgavenverloop zoals het project Wissellaadsystemen, het project Licht Verkennings- en Bewakingsvoertuig en het project ter vervanging van de vuurmonden van tanks. De voorfinanciering van de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter en de bijdrage van het ministerie van Economische Zaken aan dit project verklaren grotendeels de fluctuaties in de uitgaven bij de Koninklijke Luchtmacht.

De uitgaven bij het beleidsartikel Civiele taken zijn in 2002 hoger dan in latere jaren door het aflopen van het investeringsplan dat werd opgezet bij de oprichting in 1995 van de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba. De fluctuaties in de uitgaven bij het beleidsartikel Internationale samenwerking hangen voornamelijk samen met de al aangekondigde investeringen in het kader van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB).

Het kabinet heeft in het Strategisch Akkoord gekozen voor minder regelzucht en bureaucratie. Dit maakt afslanking van het ambtelijk apparaat mogelijk. Tevens is besloten voortaan meer gebruik te maken van eigen expertise en minder externen in te huren. Deze taakstellingen staan vooralsnog geparkeerd op het artikel Nominaal en onvoorzien. De uitgavenstand van het artikel Algemeen vertoont een stijging na 2002. Deze stijging kent twee oorzaken. Ten eerste zijn daar middelen voor nieuw personeelsbeleid gestald totdat daarvoor door de defensieorganisatie-eenheden een concrete invulling is gevonden. Ten tweede krijgt Defensie in verband met de introductie van een militair prepensioen, een voorschot voor het premietekort. Vanaf 2015, als het tekort omslaat in een overschot, betaalt Defensie dit terug.

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven3 311,83 423,23 366,03 316,33 310,63 310,7
Totaal niet-belastingontvangsten182,755,954,251,440,739,6
1Strat. beleidsontwikkeling en monitoring     
 Uitgaven77,967,766,067,771,168,4
 Ontvangsten6,3     
2Betaalbaarheid van het wonen     
 Uitgaven1 916,21 656,41 674,41 690,01 711,61 747,8
 Ontvangsten79,632,230,424,218,517,4
3Duurzame woningen en gebouwen      
 Uitgaven227,3262,0253,0257,8257,4253,1
4Fysieke stedelijke vernieuwing     
 Uitgaven193,0607,5602,2501,8484,5482,0
 Ontvangsten2,51,31,62,7  
5Sociale kwaliteit van de woonomgeving     
 Uitgaven50,056,946,270,657,549,3
6Versterken ruimtelijk kwal. sted.gebied     
 Uitgaven40,530,228,327,529,327,7
 Ontvangsten12,00,40,40,40,40,4
7Verb. integr. milieukwaliteit lokaal niveau     
 Uitgaven312,0253,0254,7273,0275,5283,4
 Ontvangsten41,0     
8Verst. ruimt. kwaliteit in landelijke gebieden     
 Uitgaven15,515,317,316,616,415,4
9Verst. ruimt. kwaliteit in Eur.verband      
 Uitgaven6,18,48,411,411,713,0
10Verbeteren nationale milieukwaliteit      
 Uitgaven21,323,025,225,525,526,9
 Ontvangsten5,3     
11Tegengaan klimaatverandering/ emissie     
 Uitgaven98,9106,4114,6118,8122,897,6
 Ontvangsten5,1     
12Beheersen stoffen, afval en straling      
 Uitgaven34,633,532,333,733,734,5
 Ontvangsten0,90,90,90,90,90,9
13Handhaving      
 Uitgaven84,979,873,173,371,071,0
 Ontvangsten0,90,90,90,90,90,9
14Huisvesting KH, HcvS en AZ      
 Uitgaven43,862,137,827,521,418,7
 Ontvangsten   2,3  
15Algemeen      
 Uitgaven189,4172,1149,2149,6151,5152,0
 Ontvangsten29,120,220,120,120,120,1
16Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven0,4– 11,2– 16,8– 28,3– 30,4– 30,0

Het ministerie van VROM draagt zorg voor de duurzame kwaliteit van de leefomgeving. Het beleid richt zich op het bevorderen van de kwaliteit van het wonen, op een doelmatig gebruik van de ruimte, het bereiken van een duurzaam milieu en op een goede rijkshuisvesting.

Op het beleidsartikel Betaalbaarheid van het wonen staan middelen geraamd ter facilitering van een vrije, betaalbare woonkeuze voor alle burgers in zowel de huur- als de koopsector. Het overgrote deel is huursubsidie. In 2002 wordt de afkoop voltooid van subsidies aan instellingen die gesubsidieerde huisvesting voor onder andere ouderen en studenten verzorgen. De afkoop is bedoeld om de zelfstandigheid van deze instellingen te vergroten. Het bedrag in 2002 is hierdoor hoger dan in latere jaren.

In het Strategisch Akkoord is afgesproken een nieuwe subsidie te starten ter stimulering van energiebesparing door particulieren in plaats van via fiscale stimulering. Hiervoor zijn met ingang van 2003 middelen toegevoegd aan de begroting. Deze subsidie valt binnen de doelstelling van het artikel Duurzame woningen en gebouwen dat zich richt op de verbetering van de duurzame kwaliteit van woningen en gebouwen. De verklaring dat de uitgaven vanaf 2003 toch iets dalen is dat betalingen uit hoofde van oude verplichtingen van het Besluit woninggebonden subsidies 1995 aflopen. Dit besluit is per 1-1-1999 afgeschaft.

Het kabinet stimuleert aantrekkelijke fysieke stedelijke vernieuwing voor bewoners uit alle inkomensgroepen. De gemeenten zijn verantwoordelijk en met hen zijn in het kader van het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV) prestatieafspraken gemaakt. Een deel van de bijdrage voor 2002 is in 2001 betaald waardoor het bedrag in 2002 incidenteel laag is. Voor de nieuwe ISV-periode 2005–2009 is minder geld beschikbaar in verband met de invulling van de subsidietaakstelling uit het Strategisch Akkoord. Dit betekent dat er een groter beroep op de corporaties zal worden gedaan.

Het beleidsartikel Sociale kwaliteit van de woonomgeving richt zich op het vergroten van de betrokkenheid en de keuzevrijheid van de burger waar het gaat om het wonen en de woonomgeving. Het Rijk heeft hier een faciliterende rol en richt zich op het bevorderen van vernieuwingen en experimenten. Het betreft het deel dat is toegevoegd uit hoofde van de nota Mensen Wensen Wonen. Het tempo waarin de bedragen van deze subsidieregeling ter beschikking worden gesteld, is gewijzigd. De eerder voor 2001 en 2002 geraamde bedragen zijn daardoor naar achteren geschoven.

Een onderdeel van het beleid dat gericht is op het verbeteren van de milieukwaliteit op lokaal niveau is het voorkomen en het terugdringen van geluidshinder. De sanering van industrielawaai is na 2002 afgerond. Er zal dan sprake zijn van situaties waarin wordt voldaan aan de regelgeving rond deze vorm van geluidshinder.

Voor het saneren van de bodem zijn daarentegen oplopende bedragen geraamd, om zo mogelijk in 2023 tot een beheersbare situatie te komen. Dat wil zeggen dat er dan geen sprake meer is van een onacceptabele bodemvervuiling. In 2002 is er daarnaast incidenteel meer geld beschikbaar voor bodemsanering op VINEX locaties. De komende jaren worden de verplichtingen die voortvloeien uit het Kyoto-klimaatverdrag ingevuld. Pas op een later tijdstip leiden deze verplichtingen tot uitgaven omdat er sprake is van complexe projecten met een lange aanlooptijd, waarbij pas wordt betaald als er daadwerkelijk minder CO2 wordt uitgestoten. Dit verklaart het uitgavenpatroon op het artikel Tegengaan klimaatverandering en emissies.

De relatief hoge uitgaven op het beleidsartikel Handhaving in 2002 en 2003 weerspiegelen de eenmalige kosten die worden gemaakt voor de integratie van de verschillende VROM-inspecties.

Sinds 1999 is voor het grootste deel van de rijkshuisvesting sprake van een huur-verhuurrelatie. Dat geldt niet voor het Koninklijk Huis, de Hoge Colleges van Staat en het ministerie van Algemene Zaken. De uitgaven lopen in de tijd af door het gereedkomen van investeringsprojecten. De piek in de uitgaven in 2003 is het gevolg van vertragingen in de uitvoering van projecten waarvan de uitvoering in eerdere jaren was gepland, maar die nu waarschijnlijk in 2003 tot uitgaven leiden.

XII VERKEER EN WATERSTAAT

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven5 919,05 896,86 105,46 214,26 188,46 255,7
Totaal niet-belastingontvangsten371,3191,9228,5213,3213,6213,5
1Veilig goederenvervoer      
 Uitgaven19,521,919,313,611,211,2
 Ontvangsten8,29,611,211,211,211,2
2Versterking netwerk goederen      
 Uitgaven16,59,314,313,514,414,4
3Efficiënt werkend goederenvervoersysteem     
 Uitgaven18,919,218,718,818,718,7
 Ontvangsten0,10,1    
4Duurzaam goederenvervoer      
 Uitgaven10,210,514,013,112,512,5
5Veilig personenvervoer      
 Uitgaven78,277,452,051,751,451,4
6Versterking netwerk personenvervoer     
 Uitgaven16,921,723,122,822,522,5
7Klantgericht personen vervoermarkt      
 Uitgaven1 469,11 369,41 352,81 360,51 367,81 392,9
 Ontvangsten42,145,346,746,746,746,7
8Duurzaam personenvervoer      
 Uitgaven23,019,717,116,415,815,8
9Veilige luchtvaart      
 Uitgaven5,24,75,87,06,96,9
10Faciliteren luchtvaartnetwerk      
 Uitgaven31,630,030,728,628,428,4
 Ontvangsten13,98,38,36,96,96,9
11Effectief werkend luchtvaartbestel      
 Uitgaven31,321,136,635,835,735,7
 Ontvangsten30,622,222,222,222,222,2
12Duurzame luchtvaart      
 Uitgaven116,6140,9112,132,030,530,5
 Ontvangsten43,045,447,948,648,948,9
13Veiligheid Water      
 Uitgaven6,16,17,38,48,38,3
14Waterbeheer      
 Uitgaven21,423,422,622,321,921,9
 Ontvangsten0,50,50,50,50,50,5
15Effectieve telecom- en postmarkt      
 Uitgaven22,5     
 Ontvangsten149,1     
16Weer, klimaat en seismologie      
 Uitgaven30,730,429,429,329,129,1
17Ruimtevaart      
 Uitgaven13,814,113,213,213,213,2
 Ontvangsten0,90,50,50,50,50,5
18Inspectie verkeer en Waterstaat      
 Uitgaven86,097,192,088,488,788,7
 Ontvangsten27,616,216,217,217,217,2
19Bijdrage aan het Infrafonds      
 Uitgaven3 414,93 526,03 807,84 032,44 003,54 045,7
20nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven– 1,11,82,32,33,33,3
21Algemeen departement      
 Uitgaven241,6210,2189,0180,5184,5184,5
 Ontvangsten33,713,27,97,97,97,8
22Algemene uitvoeringsorganisatie      
 Uitgaven246,2241,9245,5223,7220,2220,2
 Ontvangsten21,630,767,351,851,851,8

De hoofddoelstelling van het ministerie van Verkeer en Waterstaat is het bevorderen van een veilig, efficiënt en duurzaam vervoer van personen en goederen over de weg, het spoor het water en door de lucht, alsmede hoogwaterbescherming. In het Strategisch Akkoord staan deze vier grote thema's de komende kabinetsperiode ook centraal.

Op korte termijn wordt het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan aangepast aan de visie van het Strategisch Akkoord. Het verloop van de uitgaven wordt voor een groot deel beïnvloed door het artikel Bijdrage aan het Infrastructuurfonds. Het Infrastructuurfonds wordt gevoed uit de begroting van Verkeer en Waterstaat. In het Infrastructuurfonds zijn de aan de uitvoering gerelateerde beleidsdoelstellingen in de begroting van Verkeer en Waterstaat opgenomen. De bijdrage aan het Infrastructuurfonds wordt jaarlijks met 2,8% geëxtrapoleerd.

De belangrijkste doelstelling op het artikel Veilig personenvervoer is het bereiken van optimale veiligheid van personen in mobiliteit. Concreet betekent dit het verbeteren van de sociale veiligheid in het openbaar vervoer en het verminderen van slachtoffers op de weg. Om de sociale veiligheid te vergroten worden maatregelen genomen zoals het aanstellen van meer toezichthouders in de tram, metro en op risicovolle NS-stations. Weer andere maatregelen op het terrein van duurzame en veilige infrastructuur moeten leiden tot minder verkeersslachtoffers. Zo worden jaarlijks voorlichtingcampagnes gestart en wordt de dodehoekspiegel op vrachtwagens verplicht gesteld. In 2002 en 2003 zijn in het kader van het Interimbesluit Duurzaam Veilig extra middelen beschikbaar gesteld om deze doelen te realiseren. Het kabinet heeft in het Strategisch Akkoord gekozen voor minder regelzucht en bureaucratie. Dit maakt afslanking van het ambtelijk apparaat mogelijk. Naast een efficiencytaakstelling is er een volumekorting afgesproken. Hieronder valt ook de in het Strategisch Akkoord opgenomen taakstelling op de gepremieerde en gesubsidieerde sector. De omvang van het artikel Klantgerichte personenvervoermarkt wordt in belangrijke mate bepaald door de rijksbijdragen aan lagere overheden ten behoeve van de exploitatie van het stads- en streekvervoer. Het grootste deel van de in het Strategisch Akkoord afgesproken subsidietaakstelling slaat neer op dit artikel. Op dit artikel worden de bijdragen aan particuliere organisaties verminderd.

Voor de regionale luchtvaart wordt ernaar gestreefd om taken en bevoegdheden met betrekking tot de regionale en kleine velden te decentraliseren naar de lagere overheden. In dit kader is de afkoop van de toekomstige exploitatiebijdragen voor de regionale en kleine luchthavens voor een groot deel in 2001 afgerond. Ten behoeve van deze afkoop zijn de hiervoor gereserveerde middelen naar voren gehaald. Dit verklaart de lagere uitgaven op het beleidsartikel Effectief werkend luchtvaartbestel in de jaren 2002 en 2003.

Een duurzame luchtvaart wordt gewaarborgd door het bieden van een beschermingsniveau voor de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen en voor de geluidsbelasting door de luchtvaart. Het beleid richt zich op het internaliseren van milieukosten in de prijs van luchtvervoer en het stellen van eisen aan de milieubelasting (o.a. lucht en geluid) rond de luchthavens. De investeringen voor geluidsisolatie worden voorgefinancierd door V&W en doorberekend aan de sector door heffingen. Een groot deel hiervan betreft investeringen in geluidsisolatiemaatregelen in de betrokken geluidszones bij de luchthavens Schiphol en Maastricht. De investeringen in geluidsisolatie voor deze luchthavens lopen af in 2004.

Vanwege de vorming van de divisie Water en divisie Rail nemen de uitgaven op het artikel Inspectie Verkeer en Waterstaat toe vanaf 2003.

Het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post, inclusief de apparaatsuitgaven van, het betrokken deel van de Inspectie van Verkeer en Waterstaat, gaat per 2003 over naar het ministerie van Economische Zaken conform de afspraken in het Strategisch Akkoord.

De hogere uitgaven op het artikel Algemeen departement in 2002 en 2003 is voor een belangrijk deel het gevolg van de uitgaven voor «Van A naar Beter», de voorlichtingscampagne over het verkeers- en vervoersbeleid van Nederland. Deze campagne geeft informatie over de projecten van de overheid om de bereikbaarheid en veiligheid te verbeteren. De sterke toename van de ontvangsten Algemeen uitvoeringsorganisatie vanaf 2004 wordt verklaard door de dividenduitkering van de NV Westerscheldetunnel.

XIII ECONOMISCHE ZAKEN

  200220032004200520062007
Totaalverplichtingen2 187,31 748,81 657,81 591,31 607,21 612,4
Totaal niet-belastingontvangsten2 934,72 853,62 442,02 141,72 255,62 388,6
1Marktwerking      
 Verplichtingen87,988,483,883,483,283,2
 Ontvangsten111,3121,2118,9118,9118,9118,9
2Innovatiekracht      
 Verplichtingen703,1566,9491,1464,0467,4480,0
 Ontvangsten150,1104,5121,897,497,497,4
3Ondernemingsklimaat      
 Verplichtingen685,5637,6583,7592,7600,9600,9
 Ontvangsten27,735,127,921,719,615,7
4Energievoorziening      
 Verplichtingen299,6143,2176,1143,6143,4143,4
 Ontvangsten81,011,911,911,911,911,9
5Buitenl.eco.betrekkingen      
 Verplichtingen8,68,48,48,38,38,3
6Crisisbeheersing      
 Verplichtingen82,782,382,382,382,382,3
 Ontvangsten82,082,082,082,082,082,0
7Beheer bodemschatten      
 Verplichtingen29,57,57,47,47,47,5
 Ontvangsten2 382,42 223,41 900,41 695,41 812,41 958,4
8Analyse en prognose      
 Verplichtingen12,711,211,211,111,011,0
 Ontvangsten1,3     
9Statistieken      
 Verplichtingen172,4170,1157,8156,2155,0155,0
 Ontvangsten10,510,510,510,510,510,5
10Effectieve telecom en postmarkt      
 Verplichtingen 32,630,029,428,619,3
 Ontvangsten 140,192,592,191,882,7
21Algemeen      
 Verplichtingen91,188,793,487,888,791,0
 Ontvangsten9,55,15,96,67,47,4
22Nominaal en onvoorzien      
 Verplichtingen9,1– 92,9– 72,1– 79,3– 72,8– 73,3
23Oude verplichtingen      
 Verplichtingen4,94,94,64,23,83,8
 Ontvangsten78,9119,870,25,13,63,6

Het scheppen van voorwaarden voor het realiseren van duurzame economische groei staat centraal in het beleid van het ministerie van Economische Zaken. Het ministerie van Economische Zaken stuurt, in tegenstelling tot de overige departementen, op verplichtingen en niet op directe kasuitgaven. De hierboven gepresenteerde cijfers geven daarom een beeld van het verplichtingenniveau en niet van de kasuitgaven. Het totale verplichtingenniveau van het ministerie van Economische Zaken daalt tot 2006. Deze daling vloeit voor een groot deel voort uit de ombuigingen uit Strategisch Akkoord.

Het relatief hoge verplichtingenniveau in 2002 op het artikel Bevorderen innovatiekracht heeft een aantal oorzaken. Ten eerste is besloten tot het deelnemen aan een meerjarig internationaal ruimtevaartprogramma. Daarnaast zet het ministerie van Economische Zaken in 2002 sterk in op ICT-projecten. Het verplichtingenniveau op het artikel Bevorderen van innovatiekracht daalt vervolgens in de loop der jaren. Dit heeft te maken met de medefinanciering van de Joint Strike Fighter. Dit gaat ten laste van de middelen voor de civiele vliegtuigontwikkeling.

De hogere ontvangsten op het artikel Bevorderen innovatiekracht in 2002 betreffen de financiering uit het FES van Gigaport-projecten en het programma Economie, Ecologie en Technologie (EET). Verder is de verwachting dat verkoop van Twinning in 2004 plaatsvindt. Dit verklaart de hogere ontvangstenraming in 2004.

Het artikel Bevorderen ondernemingsklimaat laat in 2002 en 2003 hogere verplichtingenramingen zien dan in de jaren erna. Dit is te verklaren door een vertraging in de aanleg van bedrijventerreinen in 2001, waardoor de verplichtingenruimte uit dat jaar is doorgeschoven naar latere jaren.

De verplichtingenraming op het artikel Doelmatige en duurzame energievoorziening is in 2002 en 2004 hoger dan in de overige jaren. In 2002 wordt het hogere verplichtingenbedrag verklaard door deelname aan het Kyoto-protocol. In 2004 worden verplichtingen aangegaan voor de exploitatie van de Hoge Flux Reactor te Petten. Aan de ontvangstenkant is op dit artikel sprake van hogere ontvangsten in het jaar 2002. Deze zijn het gevolg van de terugbetaling van een in het verleden door de aandeelhouders verstrekte lening van Ultra Centrifuge Nederland.

De aflopende raming op het artikel Beheer bodemschatten hangt samen met de aankoop van de certificaten Energie Beheer Nederland, waardoor aan DSM geen dividend meer betaald hoeft te worden. De ontvangsten op dit beleidsartikel betreffen de inkomsten uit de verkoop van aardgas. Deze inkomsten kunnen fluctueren als gevolg van wisselende afzet, olieprijs en dollarkoers. Bij de ramingen is uitgegaan van een olieprijs die daalt tot 23 dollar per vat in 2004 en daarna constant blijft. Daarnaast is bij de raming van de aardgasbaten rekening gehouden met een euro/dollarkoers van 0,94 in 2002 en daarna van 1,00.

Conform de afspraak in het Strategisch Akkoord wordt het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post inclusief het betrokken deel van de Inspectie V&W toegevoegd aan het ministerie van Economische Zaken.

In het Strategisch Akkoord is overeengekomen om om te buigen op het subsidie-instrumentarium.

De subsidietaakstelling is nog niet volledig ingevuld. Het resterende deel staat vooralsnog geparkeerd op het artikel Nominaal en onvoorzien. De Tweede Kamer zal zo spoedig mogelijk worden geïnformeerd over de invulling van het restant van deze taakstelling. De ontvangstenraming op het artikel Afwikkeling oude verplichtingen loopt sterk terug omdat een aan Nedcar verstrekte renteloze lening in 2002, 2003 en 2004 wordt afgelost.

XIV Landbouw, Natuurbeheer en Visserij

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven2 232,52 037,01 841,41 821,71 841,71 807,1
Totaal niet-belastingontvangsten691,9616,9389,5394,2396,8351,9
1Versterking landelijk gebied      
 Uitgaven289,6302,6260,6269,2263,1240,8
 Ontvangsten81,684,677,777,476,567,2
2Verwerving en inrichting EHS      
 Uitgaven240,7152,7176,3177,2181,5186,4
 Ontvangsten31,26,35,010,813,13,6
3Beheer EHS      
 Uitgaven130,8127,8150,3155,4163,5151,2
 Ontvangsten9,514,616,714,318,50,2
4Econ perspectiefvolle agroketens      
 Uitgaven190,062,858,157,661,143,5
 Ontvangsten77,03,94,54,74,72,5
5Bevordering duurzame productie      
 Uitgaven111,3315,3137,0117,2114,6114,5
 Ontvangsten23,2201,929,831,328,422,8
6Voedselveiligheid, kwaliteit en diergezondheid      
 Uitgaven233,390,590,670,770,770,7
 Ontvangsten176,738,1    
7Kennisontwikkeling en Innovatie      
 Uitgaven304,0312,5295,1293,9293,1293,5
 Ontvangsten13,921,69,89,89,69,6
8Kennisvoorziening      
 Uitgaven383,6388,3402,9414,9425,8435,1
 Ontvangsten0,20,20,20,20,20,2
9Kennisverspreiding      
 Uitgaven93,595,495,194,894,595,0
 Ontvangsten      
10Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven16,110,911,111,411,411,4
 Ontvangsten      
11Algemeen      
 Uitgaven239,5178,3164,4159,3162,4165,0
 Ontvangsten278,6245,8245,7245,7245,7245,7

De begroting van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij kent vier belangrijke algemene doelstellingen. In de eerste plaats streeft LNV naar (economisch) perspectiefvolle en internationaal concurrerende agro-ketens. De tweede doelstelling betreft de bevordering van voedselveiligheid. De derde doelstelling hangt samen met een duurzame productie door de landbouw, tuinbouw en visserij. Ten slotte richt het beleid zich op het versterken van diverse functies van het landelijk gebied door een netwerk van natuurterreinen te creëren, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De EHS richt zich op het veiligstellen van soorten en ecosystemen en het scheppen van een aantrekkelijk leefklimaat.

Door incidentele factoren zijn de uitgaven en ontvangsten in 2002 en 2003 hoger dan in latere jaren.

De oorzaak van de daling van de uitgaven voor Versterking Landelijk Gebied ligt in de vermindering van langlopende landinrichtingsprojecten.

De lagere uitgaven vanaf 2003 op het artikel Verwerving en inrichting Ecologische Hoofdstructuur is het gevolg van de bij Strategisch Akkoord afgesproken ombuiging op grondaankopen voor natuur door het accent te leggen op agrarisch en particulier natuurbeheer. Voorts zullen de provincies gehouden worden aan eerdere toezeggingen met betrekking tot hun financieringsaandeel van 25%. Het aankoopbudget voor de verwerving van de EHS is daardoor met ingang van 2003 met 70 miljoen oplopend naar 90 miljoen in 2006 structureel verlaagd. De uitgaven stijgen vanaf 2004 omdat er een oploop in het budget zit voor het verwerven en inrichten van grond.

Het Europese plattelandsbeleid is voor Nederland uitgewerkt in het Plattelandsontwikkelingsplan. Daarvoor ontvangt Nederland een bijdrage van de Europese Unie. De nadruk op de verwerving van gronden wordt verplaatst naar andere doelstellingen op het terrein van duurzame landbouw en plattelandsontwikkeling.

De Europese bijdrage voor verwerving daalt daardoor vanaf 2003, hetgeen tot uitdrukking komt in de ontvangsten bij het onderdeel Verwerving en Inrichting EHS.

Op basis van de Regeling Beëindiging Veehouderijtakken krijgen veehouders een vergoeding voor het opgeven van hun mestproductie of dierrechten, met het doel het mestoverschot te reduceren. De financiering vindt plaats vanuit het Ontwikkelings- en Saneringsfonds. In 2001 is de regeling voor de tweede keer opengesteld. De kaseffecten van deze regeling treden op in 2002 en 2003, respectievelijk op de artikelen Economisch Perspectiefvolle Agroketens en Bevorderen Duurzame Productie. Daardoor zijn de uitgaven en ontvangsten op deze artikelen in de genoemde jaren incidenteel hoog.

In verband met de omvorming van de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV) tot agentschap per 1 januari 2003 vervallen de ontvangsten van de RVV en de daaruit gefinancierde apparaatsuitgaven op de LNV-begroting. Daardoor nemen zowel de uitgaven als de ontvangsten op het artikel Voedselveiligheid, kwaliteit en diegezondheid vanaf 2003 structureel af. De uitgaven voor dit artikel in 2002 zijn incidenteel hoog door de overheidsbijdrage aan de BSE-testkosten, de kadaverregeling en de kosten van opslag en verbranding van diermeel. Tegenover deze uitgaven staat een storting uit het Diergezondheidsfonds. Voor 2002 en 2003 wordt ook een bijdrage van de Europese Unie verwacht aan de kosten van de MKZ-crisis van 2001.

De uitgaven voor het agrarisch onderwijs worden geboekt op het artikel Kennisvoorziening. De verwachting is dat de deelname aan het agrarisch onderwijs jaarlijks toeneemt, waardoor ook de uitgaven meerjarig licht stijgen.

In het Strategisch Akkoord zijn oplopende volume- en efficiencytaakstellingen voor het apparaat afgesproken.

In afwachting van de nadere invulling is deze taakstelling geparkeerd op het artikel Algemeen, waardoor de uitgaven dalen vanaf 2003. De ontvangsten op het artikel Algemeen dalen structureel vanaf 2003 door lagere landbouwheffingen, onder andere als gevolg van een lagere wereldmarktprijs van suiker.

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven20 324,320 623,421 148,724 802,524 995,525 406,3
Totaal niet-belastingontvangsten565,0541,9458,2459,6595,7459,6
1Basisdienstverlening werk en inkomen     
 Uitgaven369,7299,7272,2258,1257,6257,6
2Stim. en kwaliteitsbevord arbeidsaanbod     
 Uitgaven1 408,41 190,91 894,51 807,41 803,61 777,3
 Ontvangsten38,3100,716,717,7153,817,7
3Aanvullende werkgelegenheid      
 Uitgaven1 026,3901,67,77,77,77,7
 Ontvangsten15,2     
4Aangepast en begeleid werken      
 Uitgaven2 078,42 061,62 076,92 076,92 076,92 076,9
 Ontvangsten412,1411,4411,7412,0412,0412,0
5Alg. inkomensgarantie. op min.niveau     
 Uitgaven4 693,55 135,05 187,95 084,94 943,74 997,5
 Ontvangsten79,422,722,722,722,722,7
6Inkomensgar,. voor jonggehandicapten     
 Uitgaven1 524,31 549,01 586,31 620,31 648,01 681,6
7Inkomensaanv herkeurde arb.ongeschikt     
 Uitgaven6,56,76,25,75,24,8
8Tijd. Inkomensgarantie kunstenaars      
 Uitgaven53,042,530,228,128,128,2
 Ontvangsten2,0     
9Tegemoetkoming kosten kinderen      
 Uitgaven3 215,03 248,33 227,63 226,53 226,63 223,6
 Ontvangsten0,30,30,30,30,30,3
10Maatschapp participatie gehandicapten     
 Uitgaven      
11Bevorderen van mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren      
 Uitgaven151,1277,4739,8768,8802,8826,3
12Coördinatie emancipatiebeleid      
 Uitgaven20,818,311,210,010,010,0
13Verbetering arbeidsomstandigheden      
 Uitgaven74,7114,864,248,438,713,8
 Ontvangsten5,15,15,15,15,15,1
14Tegemoetkoming asbestslachtoffers      
 Uitgaven4,32,92,82,82,82,8
15Rijksbijdrage sociale fondsen      
 Uitgaven2 733,22 982,83 100,86 792,96 968,97 213,1
16Rijksbijdrage spaarfonds AOW      
 Uitgaven2 405,32 518,52 631,92 745,42 858,82 972,3
17Struct uitvoeringsorg. werk & inkomen     
 Uitgaven294,536,1    
 Ontvangsten8,0     
97Aflopende regelingen      
 Uitgaven0,30,20,20,20,20,2
 Ontvangsten0,1     
98Algemeen      
 Uitgaven258,8225,5296,3304,8302,2299,0
 Ontvangsten4,51,81,81,81,81,8
99Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven6,112,212,013,613,713,7

Algemene beleidsdoelstelling van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het bevorderen van de werking van de arbeidsmarkt, gericht op het vergroten van de werkgelegenheid, het verhogen van de arbeidsparticipatie en het wegnemen van belemmeringen. Terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten, ondersteund door een adequaat arbeidsomstandighedenbeleid, en het versterken van de reïntegratie van (bijzondere groepen) mensen zonder werk op de arbeidsmarkt zijn daarbij speerpunten. SZW draagt verantwoordelijkheid voor een modern stelsel van arbeidsverhoudingen waarin het verantwoord kunnen combineren van werken, zorgen en leren centraal staat. Voorts is de doelstelling het nastreven van evenwichtige inkomensverhoudingen en het garanderen van een inkomensvoorziening op het sociaal minimum voor mensen die niet (volledig) in hun levensonderhoud kunnen voorzien.

De totale uitgaven op de begroting van SZW laten van 2002 tot 2007 een stijging zien. Het stijgende uitgavenpatroon wordt vooral veroorzaakt door een toename van de rijksbijdrage aan de sociale fondsen als gevolg van de doorwerking van maatregelen in het Strategisch Akkoord. Rijksbijdragen gelden overigens als niet-relevant voor het uitgavenkader. Ook de jaarlijkse toename van de toevoeging aan het AOW Spaarfonds leidt tot stijgende uitgaven. Verder dragen de overheveling van de middelen voor kinderopvang van de begroting van VWS naar SZW en de invoering van de basisregeling levensloop bij aan een stijging van de uitgaven.

In het Strategisch Akkoord is besloten in het kader van de modernisering van het arbeidsmarktbeleid één flexibel vrij besteedbaar reïntegratiebudget te introduceren. Vanaf 2004 zijn de middelen voor I/D-banen op het artikel Aanvullende werkgelegenheid toegevoegd aan het artikel Stimulering en kwaliteitsbevordering arbeidsaanbod voor het nog te vormen flexibel reïntegratiebudget. De besparingen op de artikelen Stimulering en kwaliteitsbevordering arbeidsaanbod en Aanvullende werkgelegenheid tezamen komen deels uit gesubsidieerde arbeid en deels uit een efficiënter werkende arbeidsmarkt.

De hoge ontvangsten in 2006 op het artikel Stimulering en kwaliteitsbevordering arbeidsaanbod hangen samen met de voorfinanciering van ESF-middelen uit hoofde van de programmaperiode 2000–2006. De hogere ontvangsten van arbeidsmarktmiddelen in 2003 hangen samen met de invulling van de reïntegratietaakstelling. De hogere ontvangsten in 2002 betreffen de teruggave van te veel aan gemeenten bevoorschotte arbeidsmarktmiddelen. Op het artikel Algemene inkomensgarantie op minimumniveau zijn om dezelfde reden hogere ontvangsten zichtbaar in 2002.

De uitkeringslasten in de bijstand stabiliseren vanaf 2004 door de in het Strategisch Akkoord genoemde 100% budgettering van het Fonds Werk en Inkomen, de herziening van het alimentatiebeleid en de verscherping van handhaving, controle en sancties.

Het aantal kunstenaars dat een beroep doet op de Wet Inkomensvoorziening Kunstenaars (WIK) daalt substantieel vanaf 2003. De eerste groep kunstenaars bereikt in 2003 namelijk de maximale termijn van vier jaar waarin een beroep kan worden gedaan op een WIK-uitkering.

De verantwoordelijkheid voor het beleidsterrein Wet voorzieningen gehandicapten is overgegaan van SZW naar VWS.

De financiering van (zorg)verlof wordt herzien. Per 1 januari 2003 wordt een nieuwe basisregeling levensloop geïntroduceerd. Een aantal bestaande financieringsmogelijkheden voor verlof komt te vervallen, waaronder de financieringsregeling loopbaanonderbreking. De verantwoordelijkheid voor het beleidsterrein Kinderopvang is overgedragen van VWS aan SZW. Daar de inwerkingtreding van de Wet basisvoorziening kinderopvang eerst per 1 januari 2004 wordt voorzien, wordt de Regeling uitbreiding kinderopvang en buitenschoolse opvang in 2003 voortgezet en uitgebreid.

Het beleid ten aanzien van de beperking van ziekteverzuim en uitval naar de WAO door middel van het sluiten van arboconvenanten wordt de komende periode voortgezet. Het uitgavenverloop op het artikel Verbetering arbeidsomstandigheden wordt hierdoor mede bepaald.

Het CPB raamt een stijging van de rijksbijdrage die de kosten van de heffingskortingen compenseert. Dit hangt samen met doorwerking van de maatregelen in het Strategisch Akkoord op de premietarieven en het gewijzigde economische beeld voor de jaren 2002–2006. Rijksbijdragen gelden overigens als niet-relevant voor het uitgavenkader (i.c. de ijklijn SZA).

De toevoeging aan het AOW Spaarfonds neemt jaarlijks met minimaal € 113,4 miljoen toe.

Op het SUWI-artikel (Structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) zijn in 2002 en 2003 nog middelen geraamd voor de uitgaven die samenhangen met de wijziging van de uitvoeringsstructuur en de tijdelijke stimuleringsregelingen.

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven8 710,59 532,89 815,39 083,09 417,69 793,6
Totaal niet-belastingontvangsten110,0101,5101,7101,7101,7101,7
1Gezondheidsbevordering en -bescherming     
 Uitgaven220,1185,3167,1154,9155,1155,1
 Ontvangsten6,37,38,18,18,18,1
2Curatief Somatische Zorg      
 Uitgaven265,5255,4273,3270,7271,1270,9
 Ontvangsten4,63,23,23,23,23,2
3Ggz, verslavingszorg en mts opvang      
 Uitgaven300,0299,3286,0285,5285,6285,6
 Ontvangsten2,01,61,61,61,61,6
4Gehandicaptenzorg      
 Uitgaven35,131,129,828,028,028,0
 Ontvangsten0,30,30,30,30,30,3
5Verzorging, verpleging en ouderen      
 Uitgaven43,232,136,028,128,128,0
 Ontvangsten0,20,20,20,20,20,2
6Arbeidsmarktbeleid      
 Uitgaven222,9202,4187,7177,1177,6177,5
 Ontvangsten3,7     
7Jeugdbeleid      
 Uitgaven814,0805,2803,5800,4800,6811,0
 Ontvangsten10,68,28,08,08,08,0
8Sociaal beleid      
 Uitgaven136,8136,4132,4134,2133,4133,3
 Ontvangsten4,23,93,93,93,93,9
9Sportbeleid      
 Uitgaven86,876,877,677,777,977,9
 Ontvangsten0,10,10,10,10,10,1
10Verzetsdeelnemers, vervolgden en oorlogsgetroffenen      
 Uitgaven427,3389,3371,2354,0337,6321,5
11Inspecties      
 Uitgaven100,298,798,198,298,198,1
 Ontvangsten2,21,71,71,71,71,7
12RIVM      
 Uitgaven163,2147,2149,7149,8149,4149,4
 Ontvangsten71,071,571,071,071,071,0
13Rijksbijdragen      
 Uitgaven5 659,66 706,47 037,06 367,26 724,47 106,0
16Maatschappelijke participatie van ouderen en gehandicapten      
 Uitgaven61,549,862,962,862,862,8
 Ontvangsten0,400000
14Algemeen      
 Uitgaven166,5148,5142,1134,7134,8134,7
 Ontvangsten4,43,63,63,63,63,6
15Nominaal en onvoorzien      
 Uitgaven7,8– 40,0– 39,1– 40,2– 46,7– 46,3

Het beleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is gericht op het bevorderen en beschermen van de gezondheid van de burger en het bevorderen van een patiëntgerichte zorg. Daarnaast is de bevordering van een volwaardige participatie van gehandicapten in de samenleving en het versterken van de positie van jongeren in de samenleving tot doel gesteld. Het bevorderen van participatie, het voorkomen van sociale uitsluiting en het versterken van de sociale cohesie is de doelstelling van het door VWS gevoerde sociaal beleid. Voorts is de doelstelling een tijdige en goede verpleging en verzorging van ouderen en ondersteuning van oorlogsgetroffenen en het bevorderen van topsport en breedtesport.

Als gevolg van het convenant tussen VWS, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg wordt de Tijdelijke regeling vroegsignalering niet langer uitgevoerd door middel van een specifieke uitkering aan gemeenten, maar via het Gemeentefonds. Vanaf 2003 staan de middelen dan ook niet meer op de begroting van VWS, maar op die van het Gemeentefonds.

In het licht van de hier boven genoemde doelstellingen passen de uitgaven voor kinderopvang niet op de begroting van VWS. Kinderopvang is vooral een arbeidsmarktinstrument. De middelen voor kinderopvang die niet welzijnsgerelateerd zijn worden dan ook overgeheveld naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De groep personen die voor oorlogsinvaliditeit inkomenscompensatie ontvangt, wordt in de tijd kleiner en hiermee neemt ook het aantal verstrekte uitkeringen af. Dit heeft tot gevolg dat de uitgaven op het beleidsartikel Verzetsdeelnemers, vervolgden en oorlogsgetroffenen dalen. Voor het verschaffen van genoegdoening aan vervolgingsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog zijn aan verschillende gemeenschappen bedragen beschikbaar gesteld voor eenmalige individuele uitkeringen. De uitgaven ten behoeve van de Indische gemeenschap zijn in 2002 gedaan, wat ertoe geleid heeft dat de totale uitgaven in dat jaar hoger liggen dan de daaropvolgende jaren.

In 2005 wordt een nieuw zorgstelsel geïntroduceerd. De rijksbijdrage aan de Algemene Kas van de ziekenfondsverzekering (ZFW) wordt dan teruggetrokken. Tegelijkertijd maakt een nieuwe rijksbijdrage het mogelijk dat kinderen tot 18 jaar geen premie hoeven te betalen. Per saldo zijn de uitgaven op het artikel rijksbijdragen in 2005 lager dan in 2004.

Eén van de doelstellingen van VWS is het bevorderen van volwaardige participatie van ouderen en gehandicapten in de samenleving. De Wet Voorzieningen Gehandicapten draagt bij aan het realiseren van deze doelstelling. Daarom wordt deze wet onder verantwoordelijkheid van VWS uitgevoerd. De financiële middelen voor de Wet Voorzieningen Gehandicapten, die onderdeel uitmaken van de begroting van SZW, worden dan ook overgeheveld naar VWS. Dit verklaart de nieuwe reeks van artikel 16.

Homogene Groep Internationale Samenwerking

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven4 797,24 798,65 042,75 333,65 540,65 765,4
Totaal niet-belastingontvangsten84,868,254,855,354,154,1
5Buitenlandse Zaken      
 Uitgaven4 008,94 033,94 254,14 530,44 722,44 930,6
 Waaronder      
 Art. 1 Internationale ordening81,679,866,670,470,370,8
 Art. 2 Vrede, veiligheid, conflictbeheersing33,832,829,329,529,429,4
 Art. 3 Humanitaire hulp246,6214,0211,7209,4209,4209,4
 Art. 4 Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw85,481,885,586,972,855,8
 Art. 5 Europese integratie20,123,723,523,323,123,1
 Art. 6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerking1 233,41 111,21 265,61 515,61 724,71 952,9
 Art. 7 Fondsen van de Europese Unie71,0100,1105,1105,1105,1105,1
 Art. 8 Instellingen van de Verenigde Naties381,8371,6358,3382,9382,7380,1
 Art. 9 Internationale financiële instellingen98,9127,9157,7158,5105,160,1
 Art. 10 Samenwerking maatschappelijke organisaties620,4652,1666,0673,0695,6712,6
 Art. 11 Samenwerking internationaal onderwijs87,386,586,087,988,388,8
 Art. 12 Samenwerking bedrijfsleven224,7252,8250,6239,3237,8237,8
 Art. 13 Politieke en economische belangenbehartiging16,924,235,522,818,318,3
 Art. 14 Asiel, migratie en consulair118,2203,6202,6202,6202,6202,6
 Art. 15 Internationaal cultuurbeleid14,514,014,013,913,913,6
 Art. 16–18 Overig674,3658,0696,1709,6743,2770,0
 Ontvangsten76,065,051,652,050,950,9
6Justitie      
 Uitgaven11,38,78,820,715,915,9
7Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties      
 Uitgaven0,20,20,20,20,20,2
8Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen     
 Uitgaven52,853,053,053,053,053,0
9BFinanciën      
 Uitgaven154,8207,9194,5156,2150,7123,7
10Defensie      
 Uitgaven285,5199,8199,8199,8199,8199,8
 Ontvangsten6,91,41,41,41,41,4
11Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en Milieu      
 Uitgaven17,162,562,692,6112,6107,6
12Verkeer en Waterstaat      
 Uitgaven20,417,215,815,815,815,8
13Economische Zaken      
 Uitgaven198,0221,0210,1221,3226,4198,5
 Ontvangsten1,81,81,81,81,81,8
14Landbouw, Natuurbeheer en Visserij      
 Uitgaven27,124,324,324,324,324,3
15Sociale Zaken en Werkgelegenheid      
 Uitgaven0,70,70,70,70,70,7
16Volksgezondheid, Welzijn en Sport      
 Uitgaven0,70,70,70,70,70,7
62Nader te verdelen IS      
 Uitgaven19,8– 31,418,117,918,194,6

Door de koppeling van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) aan het BNP (1,1%) stijgt het totale HGIS-budget over de periode 2002–2007 aanzienlijk. De hele begroting van Buitenlandse Zaken – met uitzondering van de afdrachten aan de Europese Unie – is onderdeel van de HGIS. Een groot deel van de BNP-groei (met name van het ODA deel) slaat dan ook neer op deze begroting. De uitgavenontwikkeling van Buitenlandse Zaken is als volgt te verklaren:

– Nederland draagt met de vestiging van het Internationaal Strafhof bij aan de bevordering van internationale ordening. Dit heeft vooral zijn weerslag in de jaren 2002 en 2003 waarin extra middelen zijn uitgetrokken voor de tijdelijke huisvesting van het hof en vanaf 2005 wanneer de locatie voor permanente huisvesting beschikbaar komt.

– Op het terrein van goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw draagt Nederland tot en met 2006 additioneel bij aan het door de Wereldbank opgezette meerjarig demobilisatie- en reïntegratieprogramma voor de Grote Merenregio.

– De oploop bij bilaterale ontwikkelingssamenwerking is het gevolg van het deels inzetten van BNP-groei om meer sectorale en macrogeoriënteerde programmahulp te verstrekken. Hierdoor wordt het ontvangende land maximaal in staat gesteld invulling te geven aan ownership. De nog niet verdeelde meerjarige BNP-groei voor ODA wordt geparkeerd op dit artikel. De lagere uitgaven in 2003 zijn het gevolg van de ombuigingen op ODA zoals vastgelegd in het strategisch akkoord. De groei van dit artikel compenseert deze ombuiging in latere jaren.

– Het budget voor internationale financiële instellingen is tot en met 2006 hoger dan de jaren erna vanwege additionele bijdragen aan het International Fund Education for All, het Global Fund to Fight Aids, TB and Malaria. De Wereldbank is door de internationale gemeenschap aangewezen als penningmeester van deze initiatieven.

– Het hogere budget voor politieke en economische belangenbehartiging in de periode 2003–2005 hangt samen met het Nederlandse voorzitterschap van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de Raad van Europa en van de Europese Unie.

– In het Strategisch Akkoord is afgesproken de kosten voor eerstejaarsopvang van asielzoekers op basis van werkelijke in plaats van forfaitaire kosten toe te rekenen. Deze verhoging vindt zijn weerslag in het artikel Asiel, migratie en consulaire dienstverlening.

In de begroting van Justitie is vanaf 2005 de herhuisvesting van Europol zichtbaar. Het grillige verloop van de HGIS-uitgaven op de begroting van Financiën zijn het gevolg van onderhandelingen over middelenaanvullingen en kapitaaluitbreidingen van multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen. Het hogere uitgavenniveau van de vredesoperaties op de begroting van defensie in 2002 wordt veroorzaakt doordat Nederland naast de reeds lopende operaties een bijdrage levert aan operaties in Afghanistan (Enduring Freedom en ISAF) en Macedonië (Amber Fox).

Op de begroting van VROM zijn de uitgaven voor het Clean Development Mechanism (CDM) in 2002 doorgeschoven naar de jaren 2005–2007. De verplichtingen worden wel voor een belangrijk deel in 2002 aangegaan. De kasraming voor projecten voor Joint Implementation (JI) is de oorzaak van het grillige verloop van de middelen op de begroting van Economische Zaken. De reservering op de aanvullende post betreft met name de nog niet aan de begrotingen toegedeelde BNP-middelen voor non-ODA. In het tekort van 2003 is tevens een taakstelling opgenomen die in 2000 is ontstaan om binnen non-ODA meerjarig invulling te kunnen geven aan CDM/JI.

De hogere ontvangsten op de begroting van Buitenlandse Zaken in 2002 hebben betrekking op een incidentele grotere terugvordering van restfondsen van VN-instellingen en de Wereldbank. Defensie heeft in 2002 een incidenteel hogere ontvangst van de VN voor deelname aan vredesoperaties.

GEMEENTEFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven13 068,613 217,412 040,813 800,913 796,413 790,2

Het gemeentefonds is één van de inkomstenbronnen waarmee gemeenten hun taken kunnen bekostigen. De beschikbare financiële middelen worden zodanig over de gemeenten verdeeld dat zij een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten kunnen leveren. De omvang van het gemeentefonds wordt bepaald door de normeringssystematiek en de toevoegingen en/of onttrekkingen vanwege specifieke taakmutaties.

Per 2004 is de omvang van het gemeentefonds lager vanwege de uitname uit het gemeentefonds ten behoeve van de voeding van het BTW-compensatiefonds. Daarnaast wordt het lokaal categoriaal inkomensbeleid in de bijstand afgeschaft. Het afschaffen van het categoriaal inkomensbeleid in de bijstand vloeit voort uit het Strategisch Akkoord. Daarin is de keuze gemaakt dat het algemeen, generiek inkomensbeleid is voorbehouden aan het Rijk.

Verdere voornemens uit het Strategisch Akkoord zorgen voor een stijging van het gemeentefonds per 2005. De stijging is het saldo van het effect van het per 2005 afschaffen van de € 45,38 (f 100) op lokale lasten en de compensatie van gemeenten via het gemeentefonds voor het afschaffen van de OZB op woningen. Beide maatregelen zijn onderdeel van het pakket aan lastenmaatregelen.

PROVINCIEFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven1 083,21 096,6973,3953,4953,4953,4

Het provinciefonds is één van de inkomstenbronnen waarmee provincies hun taken kunnen bekostigen. De beschikbare financiële middelen worden zodanig over de provincies verdeeld dat zij een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten kunnen leveren. De omvang van het provinciefonds wordt bepaald door de normeringssystematiek en de toevoegingen en/of onttrekkingen vanwege specifieke taakmutaties. Per 2004 is de omvang van het provinciefonds lager vanwege de uitname uit het provinciefonds ten behoeve van de voeding van het BTW-compensatiefonds.

ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven 226,9807,61 203,91 670,62 150,6

De accressen volgen uit de normeringssystematiek die geldt voor het gemeente- en provinciefonds. Volgens deze systematiek is de ontwikkeling van de omvang van de fondsen gekoppeld aan de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. De accressen zijn bedoeld als compensatie voor loon-en prijsontwikkelingen evenals volume-ontwikkelingen in de uitgaven van gemeenten en provincies.

Bij Voorjaarsnota 2002 is het accres 2003 niet overgeboekt naar het gemeente- en provinciefonds in afwachting van de doorwerking van de voornemens van het nieuwe kabinet op de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Bij het Strategisch Akkoord is besloten om in de berekening van de netto gecorrigeerde uitgaven de rentecorrectie te laten vervallen.

Op basis van de huidige inzichten voor wat betreft de netto gecorrigeerde rijksuitgaven is het accres 2003 berekend en bij Miljoenennota 2003 structureel overgeboekt naar het gemeente- en provinciefonds.

In het voorjaar van 2003 worden op basis van de ontwikkelingen van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven de accressen voor het gemeente- en provinciefonds meerjarig berekend. Het accres 2003 wordt dan bijgesteld en het accres 2004 wordt dan structureel naar de fondsen overgeboekt.

BTW-COMPENSATIEFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven 310,61 670,71 742,21 820,71 902,4

Vanaf 1 januari 2003 kunnen gemeenten, provincies en de regionale openbare lichamen de betaalde BTW voor hun niet-ondernemersactiviteiten, die volgens de wetgeving daarvoor in aanmerking komt, gecompenseerd krijgen uit het BTW-compensatiefonds. Het BTW-compensatiefonds wordt vanaf 2004 voor een belangrijk deel gevoed door een uitname uit het gemeentefonds en het provinciefonds. Daarnaast wordt de BTW-compensatie voor het openbaar vervoer aan het fonds toegevoegd. Deze middelen stonden voor inwerkingtreding van het fonds op de aanvullende post. Gedurende het uitvoeringsjaar werden de middelen toegevoegd aan de begroting van het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Ook een deel van de BTW-ontvangsten wordt aan het fonds toegevoegd. Dit betreft onder meer de BTW op aanleg van gemeenschapsvoorzieningen die gemeenten tot de inwerkingtreding van het fonds via de belastingaangifte verrekenden. De uitgaven in 2003 hebben betrekking op de voorschotten die gemeenten, provincies en regionale openbare lichamen voor BTW-openbaar vervoer en BTW op aanleg van gemeenschapsvoorzieningen kunnen aanvragen. Voor het overige vindt de uitbetaling van de compensatie zes maanden na het kalenderjaar plaats.

De oplopende reeks vanaf 2004 betreft een autonome groei van het fonds die ontstaat door de ontwikkeling van lonen, prijzen en volume-effecten. Deze groei is geraamd op gemiddeld drie procent, waarvoor het accres van het gemeentefonds als indicator is gehanteerd. Daarnaast is er een stijging van de BTW-compensatie door een toename van het uitbesteden geraamd van twee procent per jaar van het deel dat afkomstig is uit het gemeentefondsfonds en het provinciefonds.

INFRASTRUCTUURFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven6 615,96 258,95 515,05 492,95 286,95 870,9
Totaal niet-belastingontvangsten6 386,36 301,15 461,65 412,65 380,95 870,8
1Droge infrastructuur      
 Uitgaven3 180,13 493,23 286,53 562,14 053,64 545,8
 Ontvangsten101,366,966,224,046,625,7
2Natte infrastructuur      
 Uitgaven987,6906,7854,81 000,7965,21 051,0
 Ontvangsten114,484,191,253,460,840,8
3Mega projecten      
 Uitgaven1 989,81 755,81 335,0856,3200,8250,2
 Ontvangsten56,738,223,730,524,365,0
4Algemene uitgaven      
 Uitgaven458,5103,138,773,867,323,9
 Ontvangsten422,738,923,923,923,923,9
5Bijdragen tlv andere begrotingen      
 Ontvangsten5 691,26 073,05 256,55 280,85 225,45 715,4

Op het Infrastructuurfonds worden de producten op het gebied van infrastructuur verantwoord. Het Infrastructuurfonds is deproductbegroting van Verkeer en waterstaat. De aan de producten ten grondslag liggende beleidsdoelstellingen zijn op de beleidsbegroting van Verkeer en Waterstaat (XII) geformuleerd. Een apart fonds voor infrastructuur bevordert zowel een integrale afweging van prioriteiten als de continuïteit van middelen voor de infrastructuur. Het verloop van de ontvangsten en de uitgaven wordt voor een groot deel beïnvloed door het artikel Bijdrage aan het Infrastructuurfonds. Het Infrastructuurfonds wordt gevoed vanuit de begroting van Verkeer en Waterstaat. In het Infrastructuurfonds zijn de aan de uitvoering gerelateerde beleidsdoelstellingen in de begroting van Verkeer en Waterstaat opgenomen. De bijdrage aan het Infrastructuurfonds wordt jaarlijks met 2,8% geëxtrapoleerd.

Op het artikel Droge Infrastructuur staan uitgaven verantwoord die nodig zijn voor projecten gericht op capaciteitsuitbreiding van het hoofdwegennet, alsook de uitgaven voor beheer en onderhoud en verkeersveiligheid. Uitgaven ten behoeve van zogenaamde benuttingsprojecten hebben tot doel de doorstroming van het verkeer te verbeteren door middel van intensiever en «intelligent» gebruik van de bestaande wegcapaciteit. Daarbij gaat het onder meer om dynamische verkeersmanagementsystemen, inhaalverboden voor vrachtverkeer en spitsstroken. Naast de uitgaven voor rijkswegen bevat het artikel Droge Infrastructuur tevens de uitgaven ten behoeve van aanleg, beheer en onderhoud van de railwegen. Het doel is de aanwezige spoorinfrastructuur zo goed mogelijk te benutten. Hiervoor wordt een integraal pakket aan benuttingsmaatregelen uitgewerkt. Zowel de uitgaven als de ontvangsten op het beleidsartikel fluctueren tussen de jaren. Dit hangt voornamelijk samen met de uitvoeringsplanning en de bijdragen van derden – waaronder de EU – voor de aanleg van wegen en projecten ter verbetering van het openbaar vervoer.

Het artikel Natte Infrastructuur bevat de geraamde uitgaven voor het onderhoud en aanleg van de waterkeren en vaarwegen. Het beheer en onderhoud heeft betrekking op ondermeer de stormvloedkeringen en het handhaven van de kustlijn.

Een intensivering van het beheer en onderhoud bij vaarwegen en waterbeheren verklaart de hogere uitgaven in 2005 en 2006 op het beleidsartikel Natte infrastructuur. De verwachting is dat de bijdragen van derden (onder andere de EU en de andere overheden) in 2005 en 2006 lager zijn.

De projecten Westerscheldetunnel, HSL-Zuid en Betuweroute bepalen het uitgavenpatroon op het beleidsartikel Megaprojecten. De aanleg van de Westerscheldetunnel verloopt voorspoedig. Volgens verwachtingen wordt de tunnel in 2003 in gebruik genomen. De actuele planning van de HSL-Zuid en de Betuweroute houdt rekening met een investeringspiek in 2003. De ontvangsten van de bijdragen van derden in de kosten van de HSL-Zuid en de Betuweroute fluctueren gedurende de periode 2002–2006.

Het kabinet heeft besloten dat in deze kabinetsperiode voor de invoering van een kilometerheffing geen middelen worden vrijgemaakt. De hiermee samenhangende activiteiten worden stopgezet. De vrijvallende middelen worden toegevoegd aan het spoorprogramma in verband met afdekking van de risico's bij onder andere de HSL-Zuid en de Betuweroute.

De hoge uitgaven op het artikel Algemeen in 2002 betreffen de rijksbijdragen in de regionale mobiliteitsfondsen en een schatkistlening aan de NS Railinfrabeheer die op dit beleidsartikel worden verantwoord. De uitgavendaling in 2003 wordt versterkt door het aflopen van de investeringsimpuls voor bodemsanering. Deze impuls was tot en met 2002 beschikbaar gesteld vanuit het Fonds Economische Structuurversterking. De bijdragen uit de EU-structuurfondsen voor investeringen in stads- en streekvervoer verklaren de hogere ontvangsten in 2002 en 2003.

De fluctuaties op het artikel Bijdragen t.l.v. andere begrotingen zijn voornamelijk het gevolg van het ritme waarin de FES-bijdragen voor infrastructuurprojecten beschikbaar komen. Daarnaast staan de bijdragen die ten laste komen van de begroting van Verkeer en Waterstaat op dit artikel verantwoord.

FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven2 643,62 868,31 864,11 711,61 792,62 226,4
Totaal niet-belastingontvangsten2 015,41 926,81 748,51 652,31 784,01 912,4
1Bijdrage aan het Infrastructuurfonds151,5192,7393,890,631,54,8
2Bijdrage ikv bodemsanering65,4     
3Bijdrage tbv kennisinfrastructuur9,19,19,19,19,1 
4Overige bijdragen vanuit het fonds802,9727,6134,8280,387,3 
7Projecten in voorbereiding95,9183,9279,8357,9473,1473,1
8Investeringsimpuls 1998813,9616,699,7124,0480,91 095,3
9Investeringsimpuls 2001704,81 138,4946,8849,7710,6653,2
        
1.Ontvangsten uit aardgas1 641,01 528,01 301,01 156,01 239,01 343,0
2Rentebesparingen uit incidentele baten374,4398,8447,5496,3545,0569,4

Het Fonds Economische Structuurversterking (FES) is een verdeelfonds. Het kasritme van de FES-uitgaven wordt bepaald door de financieringsbehoefte van de goedgekeurde FES-projecten, passend binnen de budgettaire randvoorwaarden van de FES-wet. Op het artikel Overige bijdragen vanuit het fonds worden bijdragen geraamd aan het Infrastructuurfonds voor de Betuweroute en de Hogesnelheidslijn. Er zijn twee afzonderlijke artikelen voor de Investeringsimpuls 1998 en de Investeringsimpuls 2001. Deze impulsen bevatten investeringspakketten voor de clusters Bereikbaarheid, Milieu en Kennis. De hoge uitgaven in de jaren 2002 en 2003 zijn het gevolg van de hoge raming van de uitgaven voor beide impulsen. Daarnaast zijn ook de Betuweroute en Hogesnelheidslijn hier verantwoordelijk voor. De oploop in 2007 is het gevolg van een hogere raming van de uitgaven aan het Infrastructuurfonds vanaf het jaar 2007 voor het pakket bereikbaarheid van de investeringsimpuls 1998. In het Strategisch Akkoord zijn extra middelen uitgetrokken voor bereikbaarheid en mobiliteit. 60% van deze extra middelen is geraamd in het FES, als onderdeel van het artikel Projecten in voorbereiding. Over de precieze besteding van deze extra middelen moet nog worden besloten. De voeding van het FES bestaat uit een vast percentage (41,5%) van de totale gasbaten. Daarnaast wordt het FES gevoed uit vrijvallende rentelasten die het gevolg zijn van het verlagen van de staatsschuld met de common area baten, de opbrengst van verkoop staatsdeelnemingen (eventueel gecorrigeerd voor dividendderving) en veilingen (van rechten). Met ingang van 2001 wordt het FES niet meer gevoed uit de rentevrijval van de opbrengst van geveilde rechten (zoals radio-, ether- en televisiefrequenties), maar dient ter voeding van het FES een annuïteit op basis van deze opbrengsten.

Het verloop in de meerjarencijfers wordt enerzijds verklaard door oplopende ontvangsten als gevolg van de rentecomponent en anderzijds door het verloop van de ramingen voor de totale aardgasbaten. Deze worden bepaald door de hoogte van de raming voor de olieprijs en dollarkoers.

AOW-SPAARFONDS

  200220032004200520062007
Totaal niet-belastingontvangsten2 941,73 205,13 482,03 769,64 071,54 388,6

Ten behoeve van de toekomstige financiering van de AOW-lasten worden vanuit de begroting van SZW bijdragen geleverd in de vorm van jaarlijkse stortingen in het fonds. In het wetsvoorstel Premiemaximering AOW en introductie spaarfonds AOW is opgenomen dat de jaarlijkse storting in het AOW-spaarfonds vanaf 1999 jaarlijks met 113,4 miljoen euro wordt verhoogd. Het fonds ontvangt ten slotte rente over het totaal opgebouwde vermogen. Deze rente wordt aan het fondsvermogen toegevoegd.

DIERGEZONDHEIDSFONDS

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven79     
Totaal niet-belastingontvangsten38,7     

De uitgaven voor de bestrijding van besmettelijke dierziekten en de met deze ziekten samenhangende welzijnsmaatregelen worden verantwoord in het Diergezondheidsfonds (DGF). Daarnaast worden uitgaven verantwoord voor maatregelen om de diergezondheid te bewaken alsmede uitgaven voor de BSE-maatregelen in het kader van de voedselveiligheid. De uitgaven in 2002 hebben met name betrekking op BSE (bijdragen aan LNV-begroting) en MKZ.

Het DGF kent drie financieringsbronnen: de bijdragen van het bedrijfsleven, de bijdragen van de Europese Unie en de bijdragen van het Rijk. De ontvangsten in 2002 betreffen vooral de bijdragen van LNV en van het bedrijfsleven ter financiering van de uitgaven voor MKZ.

Er zijn vanaf 2003 uitgaven noch ontvangsten geraamd op het DGF, omdat uitbraken van dierziekten niet zijn te voorzien.

ARBEIDSVOORWAARDEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven16,81 578,82 917,24 064,45 434,86 875,8

Op de aanvullende post Arbeidsvoorwaarden worden de middelen gereserveerd die nodig zijn om de loongevoelige uitgaven op de rijksbegroting op het uitgavenpeil van het desbetreffende jaar te brengen. De oploop in de cijfers ontstaat doordat jaarlijks een structurele reservering wordt opgenomen teneinde de begrotingsuitgaven (zoals deze op de afzonderlijke begrotingen zijn opgenomen) van constante naar lopende prijzen te brengen. De reservering betreft een bijdrage voor de arbeidsvoorwaardenontwikkeling in het begrotingsgefinancierde deel van de collectieve sector, bestaande uit onder andere de elementen primair loon, incidenteel loon en werkgeverspremies.

PRIJSBIJSTELLING/INDEXERING WSF

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven 848,91 584,62 332,43 165,13 674,3

De aanvullende post Prijsbijstelling bevat de meest actuele raming van de prijsstijgingen die zich voordoen op de Rijksbegroting.

De aanvullende post Indexering studiefinanciering bevat de uitgavenraming voor de prijsstijgingen van de normbedragen in de studiefinanciering voor de kosten van levensonderhoud en ziektekosten. Door de tranchegewijze opbouw ontstaat een in de tijd oplopend uitgavenniveau.

KOPPELING UITKERINGEN/NOMINALE BIJSTELLING WKA

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven– 1,5259,0518,4733,1920,81 110,1

Op de aanvullende post Koppeling uitkeringen / nominale bijstelling AKW worden de kosten van de indexering van de begrotingsgefinancierde sociale zekerheidsuitgaven geraamd. De uitgavenraming neemt toe door de tranche die jaarlijks benodigd is om de uitkeringen op het juiste prijspeil te krijgen.

ALGEMEEN

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven340,31 086,11 327,62 856,33 153,13 191,2
Totaal niet-belastingontvangsten24,41 632,81 600,31 542,21 509,2– 131,8

Op de aanvullende post Algemeen staan middelen gereserveerd waarvan op het moment van reservering nog niet expliciet kan worden aangegeven op welke begroting(en) zij uiteindelijk zullen worden verantwoord, bijvoorbeeld enkele de intensiveringen uit het Strategisch Akkoord. Het kan ook gaan om reserveringen waarvan de exacte omvang nog niet kan worden aangegeven. Daarnaast staan op deze aanvullende post taakstellingen geparkeerd die uiteindelijk door de diverse begrotingen worden ingevuld, bijvoorbeeld de ramingstechnische veronderstelling in = uit bij de eindejaarsmarge.

De omvang van de raming op deze aanvullende post wordt in 2002 bepaald door de (negatieve) correctieve boekingen uit hoofde van de ramingstechnische veronderstelling rond de eindejaarsmarge 2001. Verder staan er middelen gereserveerd voor het CO2-reductieplan/klimaatbeleid, de behoedzaamheidsreserve GF/PF, SUWI en Arbvo en voor BTW-compensatie Openbaar Vervoer. Daarnaast staan er onder meer middelen gereserveerd voor de uitgavenverhogingen uit het Strategisch Akkoord voor onderwijs, veiligheid, mobiliteit en de zorgtoeslag.

Bij de ontvangsten is op deze aanvullende post een stelpost opgenomen voor de verkoopopbrengsten van staatsdeelnemingen van circa 1,6 miljard per jaar. Deze taakstelling loopt tot en met 2006. Dit verklaart de abrupte afname van de geraamde ontvangsten na 2006. De renteopbrengst samenhangend met de verkoop van staatsdeelnemingen, gecorrigeerd voor de dividendderving, wordt aangewend voor de taakstellende structurele voeding van het FES.

CONSOLIDATIE

  200220032004200520062007
 – 6 308,3– 6 589,0– 5 757,1– 5 762,7– 5 703,4– 6 179,3

De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen door het «bruto-boeken» van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat de betaling verricht als het departement dat bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt.

Het ontvangende departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Hierdoor wordt het rekenkundig niveau van de totale rijksuitgaven en de rijksontvangsten hoger dan het feitelijke niveau. Door de post Consolidatie wordt hiervoor gecorrigeerd. De hoogte van de post wordt voornamelijk bepaald door de bijdragen via de begrotingen van VenW en het FES aan het Infrastructuurfonds.

SOCIALE ZEKERHEID EN ARBEIDSMARKT

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven54 528,857 481,959 370,660 951,262 461,264 341,6
Totaal niet-belastingontvangsten1 004,01 116,71 179,61 336,21 623,11 519,1
Begrotingsgefinancierd      
H15 SZW (SZA-relevant)      
 Uitgaven14 817,714 837,615 144,614 997,214 900,014 953,2
 Ontvangsten553,8533,5449,8451,2587,3451,2
Aanvullende posten      
 Uitgaven– 10,9483,8890,01 239,81 583,81 945,0
Premiegefinancierd      
Werknemersverzekeringen       
 Uitgaven16 102,517 388,117 671,817 699,317 969,718 384,8
Volksverzekeringen       
 Uitgaven23 037,824 179,525 053,626 388,427 372,528 407,4
Overige verzekeringen      
 Uitgaven581,6593,0610,5626,5635,1651,3
 Ontvangsten (ufo)450,2583,2729,8884,91 035,81 067,9

De begrotingsgefinancierde uitgaven en ontvangsten die samenvallen met het begrotingshoofdstuk XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn bij dat hoofdstuk toegelicht.

Het meerjarige uitgavenbeeld onder de ijklijn Sociale zekerheid en Arbeidsmarkt bestaat onder meer uit de begrotingsgefinancierde uitgaven zoals arbeidsmarktmiddelen, bijstandsuitgaven, arbeid- en zorgregelingen en SUWI-gerelateerde posten. De uitgaven voor personeel en materieel en technische posten zoals rijksbijdragen vallen hier niet onder. Daarnaast is er een omvangrijk geheel van premiegefinancierde sociale zekerheidsuitgaven als de WAO, de werkloosheidsregelingen, en de volksverzekeringen (AOW, ANW). Het verloop van de begrotingsgefinancierde SZW uitgaven is al toegelicht bij de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Bij de premiegefinancierde uitgaven valt op dat het totaal van werknemersverzekeringen minder snel stijgt dan het uitgaventotaal van de volksverzekeringen. De werknemersverzekeringen (inclusief volume en nominale effecten) stijgen deze kabinetsperiode met gemiddeld zo'n 2,6% per jaar, tegen 4,3% jaarlijks voor het totaal van de volksverzekeringen. Dit komt vooral omdat het kabinet heeft besloten tot ombuigingen die neerslaan bij de werknemersverzekeringen WAO en WW. De voorgenomen maatregelen hebben een daling van de uitkeringslasten tot gevolg die de onderliggende trend van stijgende uitgaven slechts in beperkte mate teniet doet. Het stijgende volume WAO'ers evenals de verwachte oploop van WW-gerechtigden maakt dat de werknemersverzekeringen een toename laten zien. Bij de Algemene Ouderdomswet (AOW) zijn het vooral demografische trends die de stijging van de uitgaven veroorzaken.

Daarnaast geldt voor alle sociale zekerheidsregelingen de aanpassing aan de loon- en prijsontwikkeling. Nominale aanpassingen van de regelingen bepalen ongeveer driekwart van de totale stijging van de premiegefinancierde uitgaven.

ZORG

  200220032004200520062007
Totaal uitgaven39 626,041 918,544 075,346 471,249 266,851 728,4
Totaal niet-belastingontvangsten2 550,52 659,72 746,22 827,12 899,52 975,3
Gezondheidsbevordering      
Uitgaven354,9352,2352,2352,2352,2352,2
Curatief somatische zorg      
Uitgaven15 890,615 963,915 861,516 000,516 096,516 203,1
Ontvangsten592,0593,6593,6593,6593,6593,6
Geneesmiddelen, medische technologie en transplantaten      
Uitgaven4 127,63 881,64 257,14 703,35 196,55 196,5
Ontvangsten95,896,196,196,196,196,1
Ggz, verslavingszorg en maatschappelijke opvang      
Uitgaven3 150,03 228,63 288,53 350,73 391,83 422,3
Ontvangsten140,1140,6140,7140,7140,7140,7
Gehandicaptenzorg en hulpmiddelen      
Uitgaven4 836,15 046,35 158,85 307,65 419,95 471,0
Ontvangsten271,9277,5277,3277,2277,2277,1
Verpleging en verzorging      
Uitgaven9 728,69 797,29 924,510 043,110 088,910 126,3
Ontvangsten1 419,91 420,21 420,11 420,11 420,11 420,2
Beheer en diversen      
Uitgaven1 213,41 203,01 203,91 203,91 203,91 203,9
Ontvangsten30,830,930,830,830,830,8
Aanvullende post      
Uitgaven324,92 445,84 028,85 510,07 517,19 753,1
Ontvangsten  101,0187,8268,8341,1416,8

De komende kabinetsperiode is Zorg een van de speerpunten van het kabinetsbeleid. Belangrijke doelstellingen zijn het vergroten van de zorgproductie en het introduceren van een nieuw zorgstelsel waarbij de vraag van burgers leidend beginsel is. Om aan deze doelen tegemoet te komen heeft het kabinet voor de komende periode extra middelen gereserveerd. De zorguitgaven in de tabel vertonen dan ook een stijgende lijn. Deze wordt verklaard uit toegekende compensatie voor loon- en prijsstijging en uit de volumegroei voor de zorgsector. Deze volumegroei is relatief hoog en bedraagt over het totaal van de zorguitgaven 2,5% per jaar. Hierbij is rekening gehouden met de door het CPB geraamde kosten van de bevolkingsgroei en de vergrijzing en met de kosten van nieuwe medische technologieën, zoals geavanceerde apparatuur maar ook nieuwe medicijnen of behandelmethoden. Daarnaast worden door het kabinet bovenop de basisgroei extra middelen voor de zorgsector vrijgemaakt ter grootte van 710 miljoen euro in 2003 oplopend tot 1,23 miljard euro in 2006. Meer dan 660 miljoen hiervan komt ten goede aan de extra productie in het kader van het verkorten van de wachttijden. Van dit bedrag gaat bijna de helft naar de ziekenhuizen, bijna een derde naar de sector verpleging en verzorging en het overige naar de sectoren gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg.

Het resterende geld voor de Zorg bestaat uit de zogenaamde enveloppe voor de jaren 2004, 2005 en 2006. De enveloppe wordt onder meer ingezet voor de verzekeringsaanspraken in de geestelijke gezondheidszorg, de beleidsregel ANW-huisartsen, de oprichting van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) en een actualisatie van de basisgroei.

De extra middelen zijn deels vrijgemaakt door ombuigingen die oplopen van 280 miljoen euro in 2003 tot 530 miljoen euro in 2006. Daarbij is vooral gekeken naar ombuigingen die passen bij het streven naar een efficiëntere overheid en een doelmatiger zorgverlening. Concreet betekent dit dat de ombuigingen worden gerealiseerd door een efficiencykorting op de apparaatskosten en door de introductie van een verplicht eigen risico in samenhang met de introductie van een nieuwe basisverzekering. Daarnaast wordt de voortgaande sterke groei in de uitgaven voor medicijnen afgeremd door een aantal geneesmiddelen uit het ziekenfondspakket te halen.

7 Verticale toelichting 2002–2007

De Verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht voor alle begrotingen van mutaties die zich hebben voorgedaan na de Miljoenennota 2002. Het betreft mutaties in de sectoren Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt, en Zorg (zowel begrotings- als premiegefinancierd).

Per begroting wordt een cijfermatig overzicht gepresenteerd, gevolgd door een tekstuele toelichting op de grootste en beleidsmatig meest interessante mutaties voor 2002 en latere jaren. Voor een meer gedetailleerde toelichting op deze en andere mutaties wordt verwezen naar de begrotingen 2003 van de ministeries.

Ook in deze VT is ervoor gekozen een driedeling aan te brengen in de categorieën mutaties:

1) Mee- en tegenvallers;

2) Beleidsmatige mutaties;

3) Technische mutaties.

Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die niet tot een ijklijn behoren zijn in deze laatste categorie «technische mutaties» geclusterd. Van de categorieën mee- en tegenvallers en beleidsmatige mutaties worden de mutaties groter dan € 10 miljoen separaat in de tabel gepresenteerd, van de categorie technische mutaties alleen de mutaties die groter zijn dan € 20 miljoen.

Voor de kleinste begrotingen, waar alle mutaties onder de omschrijving «diversen» vallen, wordt volstaan met één totaalmutatie voor de drie categorieën tezamen.

De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt het deel van de begroting dat onder de HGIS valt zichtbaar gemaakt. De laatste regel geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS aan. De mutaties die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting worden gepresenteerd en toegelicht in de Verticale Toelichting van alle HGIS-uitgaven.

Louter technische mutaties, zoals de uitdeling van de loon- en prijsbijstelling en de toevoeging uit hoofde van de eindejaarsmarge worden wel in deze Verticale toelichting gepresenteerd, maar niet toegelicht. De post «diversen» is het saldo van mutaties die kleiner zijn dan € 10 miljoen; deze post wordt niet toegelicht.

In het Strategisch Akkoord is besloten tot uitgavenverhogingen in de vorm van enveloppen voor onder meer de prioritaire sectoren zorg, onderwijs, veiligheid en mobiliteit. Deze enveloppen zijn nog niet allemaal over de departementen verdeeld. De enveloppen voor onderwijs, veiligheid en mobiliteit zijn verwerkt op de aanvullende post «Algemeen» en in het Fonds Economische Structuurversterking. Zodra er overeenstemming is over een concreet bestedingsplan, zullen de middelen worden overgeheveld naar de diverse begrotingen.

Het kabinet heeft in het Strategisch Akkoord gekozen voor minder regelzucht en bureaucratie. Deregulering en meer autonomie voor burgers en instellingen maken afslanking van het ambtelijk apparaat mogelijk. Naast een algemene efficiencytaakstelling van 1% per jaar is er op het ambtelijk personeel een volumekorting toegepast. Tevens is besloten voortaan meer gebruik te maken van eigen expertise en minder externen in te huren. Meer deregulering en autonomie betekent ook dat het aantal specifieke subsidies kan verminderen. Op deze subsidies is een taakstelling gelegd. Vanwege het verslechterde economisch beeld heeft het kabinet in augustus besloten de subsidie- en volumetaakstellingen te versnellen en de subsidietaakstelling te verhogen. De mutaties die hiermee samenhangen worden niet verder toegelicht.

Als gevolg van het toegenomen belang van het EMU-saldo in de begrotingsregels, is het van belang dat uitgaven die relevant zijn voor het EMU-saldo in beginsel ook meetellen bij de uitgaven onder het uitgavenplafond en vice versa. Om die reden is in deze Verticale Toelichting een aantal mutaties verwerkt waarbij posten die voorheen als niet relevant werden geboekt, onder het uitgavenplafond zijn gebracht. Deze technische mutaties «afbakening uitgavenkader» worden niet verder toegelicht.

I HUIS DER KONINGIN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20027,97,97,97,97,9  
Extrapolatie     8,3 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20020,00,30,30,30,3  
STAND MILJOENENNOTA 20037,98,38,38,38,38,3 

II HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINET DER KONINGIN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002176,4174,8171,2171,4172,5  
Extrapolatie     178,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200220,610,46,74,64,0  
STAND MILJOENENNOTA 2003197,0185,3177,9176,0176,4178,6 

II HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINET DER KONINGIN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20024,54,44,44,44,4  
Extrapolatie     4,4 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20020,00,00,00,00,0  
STAND MILJOENENNOTA 20034,54,44,44,44,44,4 

III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200240,938,538,438,438,4  
Extrapolatie     44,0 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20023,98,78,58,28,2  
STAND MILJOENENNOTA 200344,847,346,946,746,644,0 

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20026,46,46,46,46,4  
Extrapolatie     11,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20021,27,87,87,87,8  
STAND MILJOENENNOTA 20037,614,214,214,214,211,6 

IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002134,3134,4134,2134,3134,3  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
fonds desaroyo aruba11,8      
diversen14,5– 0,1– 0,2– 0,2– 0,3  
 26,3– 0,1– 0,2– 0,2– 0,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen19,23,23,23,13,1  
 19,23,23,23,13,1  
Extrapolatie     137,2 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200245,53,23,12,92,9  
STAND MILJOENENNOTA 2003179,8137,6137,3137,2137,2137,2 

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200212,811,211,812,912,9  
Extrapolatie     11,7 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200217,01,71,71,71,7  
STAND MILJOENENNOTA 200329,712,913,514,614,711,7 

Koninkrijksrelaties

Nederland ondersteunt Aruba en de Nederlandse Antillen in hun ontwikkeling en biedt hulp bij de uitvoering van financiële, economische en staatkundige hervormingen en essentiële functies op het gebied van rechtshandhaving en mensenrechten. Het beleid is gericht op het bevorderen van de autonomie van de koninkrijkspartners. Om de effectiviteit van de steunverlening te vergroten, wordt de samenwerking beperkt tot enkele terreinen. Met Aruba zijn afspraken gemaakt over de totstandkoming van meerjarenprogramma's op de terreinen gezondheidszorg, onderwijs, duurzame economische ontwikkeling en bestuurlijke ontwikkeling. Projecten die passen binnen deze programma's worden ingediend bij het Fondo Desaroyo Aruba (FDA) dat de samenwerkingsmiddelen beheert. Omdat het FDA pas eind 2001 een rechtsgeldige status heeft gekregen, is de Nederlandse bijdrage aan dit fonds die bestemd was voor 2001, doorgeschoven naar 2002.

V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)6 361,76 612,56 833,56 991,67 176,6  
        
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
bnp-afdrachten– 706,8– 321,4151,5141,8109,6  
btw-afdrachten– 58,3– 56,5– 90,8– 87,0– 82,4  
invoerrechten– 370,6– 328,0– 256,7– 182,6– 69,6  
landbouwheffingen– 26,3– 42,3– 42,3– 42,3– 42,3  
 1 162,0– 748,2– 238,3– 170,1– 84,7  
Extrapolatie     7 235,0 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 1 161,9– 748,1– 238,3– 170,0– 84,6  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)5 199,85 864,46 595,26 821,67 092,07 235,0 
Totaal Internationale samenwerking4 008,94 033,94 254,14 530,44 722,44 930,6 
        
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)9 208,79 898,310 849,311 352,011 814,312 165,6 

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)829,3536,8548,7561,2561,2  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
perceptiekostenvergoeding: invoerrechten– 129,9– 82,0– 64,2– 45,6– 17,4  
perceptiekostenvergoeding: landbouwheffingen– 7,7– 10,6– 10,6– 10,6– 10,6  
 – 137,6– 92,6– 74,8– 56,2– 28,0  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
tijdelijke financiering nio20,1      
 20,1      
Extrapolatie     563,5 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 117,6– 92,6– 74,7– 56,2– 28,0563,5 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)711,8444,3474,0505,0533,3563,5 
Totaal Internationale samenwerking76,065,051,652,050,950,9 
        
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)787,8509,3525,6557,0584,1614,4 

Buitenlandse zaken

De minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het grootste deel van het Nederlands buitenlands beleid. De nadruk ligt daarbij op het bevorderen van internationale ordening, vrede, veiligheid en stabiliteit, het bevorderen van Europese integratie, duurzame vermindering van armoede in ontwikkelingslanden en het bevorderen van bilaterale betrekkingen. De uitgaven voor deze activiteiten maken onderdeel uit van de Homogene Groep Internationale Samenwerking. Voor wijzigingen daarin wordt verwezen naar de verticale toelichting over Internationale Samenwerking.

Op de begroting van Buitenlandse Zaken staan tevens de afdrachten aan de Europese Unie geraamd. Voor de financiering van de uitgaven van de Europese Unie beschikt de EU over eigen middelen die door de lidstaten worden afgedragen. Er zijn vier eigen middelen: de landbouwheffingen, de invoerrechten, de BTW-middelen en de BNP-middelen. De BNP-middelen (het vierde eigen middel) vormen het sluitstuk van de EU-begroting. Het tekort dat resteert na verrekening van de eerste drie eigen middelen wordt door de lidstaten gedragen naar rato van het aandeel van hun BNP in het Europees BNP. Het totaal van de afdrachten aan de Europese Unie neemt in de loop van de jaren toe. Deze stijging is met name te verklaren door het bedrag dat vanaf 2004 beschikbaar is gesteld voor toetreding van de landen in Midden- en Oost-Europa tot de EU.

De BNP-afdracht is in 2002 fors verlaagd als gevolg van een overschot op de EU-begroting in 2001. Het Nederlandse aandeel in dit overschot wordt verrekend met de BNP-afdracht in 2002. In 2003 wordt eveneens een lagere BNP-afdracht verwacht door lager dan geraamde EU-uitgaven. De stijging in de raming van de BNP-afdracht vanaf 2004 wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door een neerwaartse bijstelling van de geraamde EU-ontvangsten, met name lagere invoerrechten. Deze lagere ontvangsten worden gecompenseerd door een verhoging van de BNP-afdracht door de lidstaten. Daarnaast stijgt het aandeel van het Nederlandse BNP in het Europese BNP, waardoor de Nederlandse BNP-afdracht stijgt.

Vanaf 2002 wordt een lagere BTW-afdracht geraamd. De consumptiegroei in Nederland is in 2002 lager dan verwacht en leidt tot een verkleining van de grondslag waarover de BTW-afdracht wordt geheven. Dit heeft een structurele doorwerking.

De vertraging van de economische groei in 2002 heeft een minder sterke stijging van de import tot gevolg. Hierdoor dalen de invoerrechten. De vertraging werkt door in 2003 en latere jaren, maar zal door een verondersteld herstel van de economische groei geleidelijk aan wegebben.

De landbouwheffingen zijn vanaf 2003 structureel € 42 miljoen lager als gevolg van het afschaffen van de opslagkostenregeling op suiker en een lagere productieheffing op suiker door een lagere wereldmarktprijs.

Nederland mag 25% van de invoerrechten en de landbouwheffingen houden als vergoeding voor de inningskosten. Door de afname van de invoerrechten en de landbouwheffingen neemt ook deze perceptiekostenvergoeding af.

De Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO) verstrekt op verzoek en onder garantie van de Staat leningen aan ontwikkelingslanden. Ultimo 2001 had de NIO een negatief saldo op de rekening-courant bij de Staat. Dit saldo is in 2001 aangezuiverd vanuit de begroting van Buitenlandse Zaken en in 2002 weer terugontvangen van de NIO.

VI JUSTITIE: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)4 801,24 557,94 366,04 248,34 249,9  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
autonome groei rechtspraak5,010,010,010,010,0  
bezetting opvang vreemdelingen137,5142,227,3– 74,6– 110,4  
prijsvoordeel coa– 89,0– 73,0– 51,0– 35,0– 29,0  
diversen27,722,724,326,227,2  
 81,2101,910,6– 73,4– 102,2  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
coa investeringscomponent– 55,0– 40,0     
strategisch akkoord: asielbeleid – 170,0– 250,0– 290,0– 300,0  
ama's– 35,1– 39,5– 32,0– 27,9– 25,1  
vreemdelingenkamers: maatregelen– 15,0– 60,0– 85,0– 55,0– 15,0  
vreemdelingenkamers: uitbreiding14,031,431,431,431,4  
terrorismebestrijding13,210,010,010,010,0  
strategisch akkoord: problematiek dji12,833,548,148,148,1  
personele knelpunten dji15,015,015,015,015,0  
strategisch akkoord: drugssmokkel schiphol31,431,012,011,012,0  
plan van aanpak drugssmokkel schiphol51,052,046,515,015,0  
strategisch akkoord: griffierechten/kostendekkendheid leges/rechtsbijstand – 25,0– 50,0– 50,0– 50,0  
strategisch akkoord: vermindering inhuur externen – 20,3– 20,3– 20,3– 20,3  
strategisch akkoord: efficiency/volume-taakstelling – 8,3– 16,5– 24,8– 33,1  
eindejaarsmarge43,7      
diversen17,73,714,01,26,9  
 93,7– 186,5– 276,8– 336,3– 305,1  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
doeluitkering justitie naar vws i.k.v. regionale pleegzorg– 49,6– 49,6– 49,6– 49,6– 49,6  
loonbijstelling tranche 2002140,3132,9130,1128,2128,0  
diversen29,039,437,036,035,7  
 119,7122,7117,5114,6114,1  
Extrapolatie     3 925,0 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002294,738,1– 149,1– 295,2– 293,4  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)5 095,94 596,04 217,03 953,23 956,53 925,0 
Totaal Internationale samenwerking11,38,78,820,715,915,9 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)5 107,24 604,74 225,73 973,83 972,53 940,9 

VI JUSTITIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002839,4839,7849,3848,5848,5  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
boeten en transacties40,040,040,040,040,0  
instroom toerekening oda– 63,2– 61,3– 61,3– 61,3– 61,3  
diversen10,010,011,113,114,1  
 – 13,2– 11,3– 10,2– 8,2– 7,2  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: oda-toerekening asielzoekers 93,093,093,093,0  
diversen– 3,2  0,40,4  
 – 3,293,093,093,493,4  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen0,116,116,116,116,1  
 0,116,116,116,116,1  
Extrapolatie     950,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 16,397,798,7101,1102,1  
STAND MILJOENENNOTA 2003823,1937,4948,0949,6950,6950,6 

Justitie

De algemene doelstelling van het justitiebeleid is een bijdrage leveren aan een rechtvaardige en veilige samenleving via een goed functionerend rechtssysteem, criminaliteitspreventie, jeugdbescherming en goede rechtsbijstand voor iedereen. Voorts is de minister belast met de behandeling van verzoeken om toelating en verblijf en de behandeling van verzoeken om naturalisatie op basis van de Vreemdelingenwet. Om de instroom van asielzoekers te beperken, de terugkeer te bevorderen en de afhandeling van asielprocedures te versnellen is de Vreemdelingenwet in 2000 herzien. De minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie is daarnaast verantwoordelijk voor het op sobere doch humane wijze opvangen van vreemdelingen die in afwachting zijn van hun asielprocedure. Deze taak wordt uitgevoerd door het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA).

Op dit moment blijft de uitstroom van reguliere asielzoekers achter ten opzichte van de raming, waardoor de gemiddelde bezetting in de opvang stijgt. De oorzaak hiervan is gelegen in het feit dat afhandeling van asielaanvragen onder de oude wet meer tijd in beslag neemt dan voorzien. De Vreemdelingenkamers kunnen bovendien minder nieuwe aanvragen in behandeling nemen door het hoge aantal bewaringszaken. Naar verwachting zal de gemiddelde bezetting in de opvang na 2003 weer afnemen. Door de inzet van goedkopere vormen van opvang heeft het COA aanzienlijke besparingswinsten geboekt. Tevens vallen deinvesteringsmiddelen voor het COA vrij, omdat het COA hiervoor, vooruitlopend op de nieuwe bekostigingssystematiek, een beroep kan doen op de leenfaciliteit.

In het Strategisch Akkoord zijn afspraken gemaakt om de instroom van asielzoekers verder te beperken. Afgesproken is dat personen die zich zonder documenten aanmelden, niet langer onbeperkt worden toegelaten tot de asielprocedures. Daarnaast wordt gestreefd naar meer Europese samenwerking en meer opvang in de regio van herkomst. Ook het beleid gericht op Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers (AMA's) is aangescherpt, onder meer door intensivering van het leeftijdsonderzoek. De instroom van AMA's is daardoor afgenomen. Op basis van recente instroomgegevens en de beleidsvoorstellen uit het Strategisch Akkoord op het terrein van asiel, is de instroomraming van asielzoekers neerwaarts bijgesteld van 25 000 tot 18 000 asielzoekers per jaar. Voor de opvang van asielzoekers ontvangt Justitie een bijdrage uit het ODA-budget (Official Development Assistance). De bijdrage uit het ODA-budget is gekoppeld aan de instroom van asielzoekers. Nu de instroom daalt, daalt ook de bijdrage uit het ODA-budget. Daarnaast is de systematiek van de ODA-toerekening gewijzigd. In plaats van met een forfaitaire bijdrage wordt nu gerekend met de werkelijke kosten, waardoor de bijdrage weer stijgt.

Om de capaciteitsproblemen bij de Vreemdelingenkamers het hoofd te bieden is het aantal Kamers fors uitgebreid van 15 naar 19 en is de capaciteit bij de bestaande Kamers vergroot. In de nieuwe Vreemdelingenwet is een 10 dagentermijn opgenomen, waarbinnen de rechtmatigheid van vreemdelingenbewaring moet worden vastgesteld. Hierdoor zijn de Vreemdelingenkamers meer capaciteit kwijt aan bewaringszaken en worden er minder bodemzaken afgedaan. Inmiddels zijn er maatregelen genomen om dit effect tegen te gaan.

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft te kampen met een aantal knelpunten. In de eerste plaats is er sprake van achterstallig onderhoud van gebruikersvoorzieningen zoals elektronische beveiligingsapparatuur, noodstroomvoorzieningen en alarmapparatuur. In de tweede plaats zijn er tegenvallers opgetreden in de raming van de vrijval van celcapaciteit. Deze celcapaciteit was nodig voor het realiseren van jeugdinrichtingsplaatsen. Ten slotte is sprake van personele knelpunten, zoals hoge werkdruk, hoog ziekteverzuim en personeelstekorten. Voor het oplossen van deze knelpunten is de komende jaren extra geld uitgetrokken. Hiermee wordt onder meer uitvoering gegeven aan de Nota Personele Zorg DJI.

Om de drugssmokkel op Schiphol aan te pakken, is het toezicht versterkt en wordt geïnvesteerd in de bouw van noodcapaciteit voor het detineren van drugskoeriers. Vanwege het verwachte afschrikwekkende effect van het nieuwe beleid wordt op langere termijn uitgegaan van aanzienlijk lagere kosten.

In het Strategisch Akkoord is besloten de griffierechten te verhogen en de leges voor documenten voor mensen die zich al dan niet tijdelijk in Nederland willen vestigen, kostendekkend vast te stellen.

Voor de bestrijding van terrorisme krijgen het Openbaar Ministerie, de zittende magistratuur en de Dienst Justitiële Inrichtingen een extra impuls. Daarnaast zijn middelen ter beschikking gesteld van de forensische expertise, biometrie en de 1F-unit. Deze laatste unit toetst asielzoekers op eventueel gepleegde oorlogsmisdaden.

De doeluitkering voor de regionale pleegzorg wordt overgeheveld van Justitie naar VWS.

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIE: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)4 489,24 534,94 434,44 399,44 423,1  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
ex-vvtv15,124,411,22,40,5  
 15,124,411,22,40,5  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
terrorismebestrijding26,631,340,741,438,3  
politietaak asiel19,1      
strategisch akkoord: capaciteit politie 60,0     
strategisch akkoord: bommenregeling40,025,025,025,025,0  
financiële afwikkeling enschede/volendam19,7      
strategisch akkoord: financiële afwikkeling volendam26,11,01,01,01,0  
c2000– 23,213,210,0    
regieraad28,29,8– 2,0– 14,8– 21,2  
arbeidsvoorwaardengeld 1,411,17,3   
strategisch akkoord: efficiency/volume-taakstelling – 2,9– 5,8– 8,7– 11,6  
eindejaarsmarge29,1      
diversen0,9– 0,20,2    
 166,5138,680,251,231,5  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
loonbijstelling tranche 2002170,6215,5212,5211,6212,7  
diversen11,13,43,6– 4,9– 5,0  
 181,7218,9216,1206,7207,7  
Extrapolatie     4 718,5 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002363,8382,2308,2260,5240,0  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)4 853,04 917,24 742,64 659,94 663,14 718,5 
Totaal Internationale samenwerking0,20,20,20,20,20,2 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)4 853,34 917,44 742,84 660,14 663,34 718,7 

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002218,5212,9216,1220,7219,9  
Extrapolatie     214,4 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200210,7– 5,4– 5,5– 5,5– 5,5  
STAND MILJOENENNOTA 2003229,2207,5210,6215,2214,4214,4 

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het goed functioneren van de democratie en het openbaar bestuur, voor een goede personele en organisatorische kwaliteit van de rijksdienst en voor veiligheid, waarbij onder meer aandacht is voor een goede politieorganisatie, brandweer en rampenbestrijding.

Huisvesting vormt de eerste stap in het integratieproces van nieuwkomers. BZK stelt gemeenten door middel van een rijksbijdrage in staat om houders van een Voorwaardelijke Vergunning tot Verblijf (VVTV) eerste huisvesting en zorg te bieden. Door vertragingen die zijn ontstaan bij de afhandeling van asielzaken onder de oude Vreemdelingenwet duurt het langer voordat de beroep- en bezwaarzaken van mensen die niet langer een VVTV-status hebben, door de IND zijn behandeld. Hierdoor maken deze mensen langer gebruik van de voorzieningen dan verwacht.

Voor de bestrijding van het terrorisme zijn extra gelden ter beschikking gesteld voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en de recherche. Bij de recherche wordt onder meer geïnvesteerd in het tegengaan van mensensmokkel, het rechercheren met betrekking tot financiële transacties en het oprichten van regionale infodesks. Daarnaast worden ook de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging en Europol versterkt. Ten slotte zijn extra middelen toegevoegd voor brandweer en rampenbestrijding. Deze middelen worden gebruikt voor de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen voor hulpverleners, decontaminatiemiddelen en meetapparatuur en voor de ontwikkeling van een draaiboek Nucleair Biologisch en Chemisch-terrorisme.

Om op een verantwoorde wijze uitvoering te geven aan de politietaak aangaande asielopvang, zijn incidenteel extra middelen aan de begroting toegevoegd. Voor de uitbreiding van de politiecapaciteit en het daarmee samenhangende beroep op de opleidingscapaciteit stelt het kabinet in 2003 € 60 miljoen beschikbaar.

De komende jaren wordt een groter beroep verwacht op het Bijdragebesluit kosten ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog (de bommenregeling). De oorzaak hiervan is gelegen in de toename van het aantal grote infrastructurele projecten en van bouwactiviteiten, de aanleg en uitbreiding van recreatiegebieden en de toename van opsporingsactiviteiten en opsporingscapaciteit.

Het kabinet heeft de aanbevelingen van de Commissie Financiële Afwikkeling II inzake de vuurwerkramp Enschede en de Nieuwjaarsbrand Volendam overgenomen. De aanbevelingen betreffen het instellen van een regeling tegemoetkomingen in onverzekerde en onverzekerbare kosten, het oprichten van een Centrum voor reïntegratie en nazorg en het uitkeren van een financiële tegemoetkoming ineens op basis van functionele invaliditeit. Voor de uitvoering van de aanbevelingen zijn extra middelen beschikbaar gesteld. Deze middelen worden onder meer ingezet voor tegemoetkomingen in de materiële schade en de materiële gevolgen van letselschade van de getroffenen van de nieuwjaarsbrand in Volendam en voor de oprichting van een Centrum voor reïntegratie en nazorg. Tevens is de door Enschede ingediende einddeclaratie over de directe kosten van de vuurwerkramp Enschede tot betaling gekomen.

Op een aantal terreinen is sprake van een gewijzigd kasritme. Ten eerste is het kasritme aangepast aan de geplande investeringen voor C2000, een digitaal communicatienetwerk voor politie, brandweer, geneeskundige hulpverleningsdiensten en de Koninklijke marechaussee. Daarnaast is het kasritme voor de regieraad aangepast voor een doelmatige aanbesteding van infrastructuur en applicaties. De regieraad is opgericht om de achterstand op het gebied van ICT bij de politie en de samenhang en het gemeenschappelijk gebruik van ICT-infrastructuur bij de politie te bevorderen. Ten slotte zijn de vrijgevallen arbeidsvoorwaardenmiddelen na het afsluiten van de CAO Rijk doorgeschoven naar latere jaren voor de meerjarige dekking van de CAO.

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)23 060,723 539,023 779,024 027,724 339,9  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
leerlingen- en studentenaantallen13,578,780,864,749,6  
strategisch akkoord: leerlingen- en studentenaantallen50,062,090,0108,0119,0  
onderwijs aan asielzoekers16,342,233,126,526,0  
studiefinanciering– 37,0– 8,825,552,670,2  
omzetting prestatiebeurs– 29,0– 15,0     
ov-studentenkaart13,6      
tegemoetkoming studiekosten6,812,412,011,512,4  
arbeidsvoorwaarden43,841,715,34,9– 6,0  
inverdieneffecten arbeidsmarktbeleid– 5,0– 10,0– 10,0– 10,0– 10,0  
onderwijsnummer11,0– 11,0     
numerus fixus1,86,59,412,416,5  
kennisnet   18,718,7  
eindejaarsmarge– 104,5      
studiefinanciering  – 26,5– 44,8– 50,3  
diversen48,15,30,4– 2,1– 4,6  
 29,4204,0230,0242,4241,5  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: afschaffen oalt  – 29,0– 71,0– 72,0  
strategisch akkoord: incidentele loonontwikkeling – 17,0– 34,0– 51,0– 68,0  
kennisnet 10,0 – 7,3– 7,3  
afschaffen rentekorting24,024,024,024,024,0  
amendement atsma nr. 8832,0      
beheerskosten departement5,413,8– 1,2– 1,7– 3,0  
korting budgetflexibiliteit – 20,0– 30,0– 40,0– 50,0  
stopzetten bestuurlijke krachtenbundeling  – 13,3– 32,0– 32,0  
strategisch akkoord: korting rijksbijdrage omroep  – 30,0– 30,0– 30,0  
strategisch akkoord: efficiencytaakstelling ho – 35,8– 71,5– 107,3– 143,1  
strategisch akkoord: volume/efficiencytaakstelling – 5,0– 10,0– 15,0– 20,0  
diversen25,8– 27,74,20,96,9  
 87,2– 57,7– 190,8– 330,4– 394,4  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
loonbijstelling tranche 2002771,3806,2818,2828,1839,6  
premie zwangerschap29,9      
prijsbijstelling wsf38,944,256,559,265,0  
strategisch akkoord: 25% prijsbijstelling28,930,830,630,831,1  
diversen16,42,80,4– 1,6– 1,5  
Niet tot een ijklijn behorend       
prijsbijstelling: wsf72,568,656,253,949,3  
studiefinanciering95,976,678,873,457,3  
diversen– 0,6– 0,6– 0,6– 0,7– 0,7  
 1 053,21 028,61 040,11 043,11 040,1  
Extrapolatie     25 533,9 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20021 169,61 174,71 079,0954,9887,1  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)24 230,324 713,724 858,024 982,625 227,025 533,9 
Totaal Internationale samenwerking52,853,053,053,053,053,0 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)24 283,124 766,624 911,025 035,625 280,025 586,8 

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20021 243,71 132,11 162,81 192,91 226,5  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
esf25,3      
leerlingen- en studenten aantallen– 3,4– 7,4– 10,7– 13,0– 14,4  
lesgelden16,719,820,120,421,1  
studiefinanciering– 7,329,832,335,738,6  
diversen2,62,42,32,32,2  
 33,944,644,045,447,5  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
premie zwangerschap29,9      
diversen9,5– 10,9– 12,2– 13,3– 13,4  
Niet tot een ijklijn behorend       
diversen– 12,8– 11,1– 9,5– 7,8– 6,1  
 26,6– 22,0– 21,7– 21,1– 19,5  
Extrapolatie     1 289,2 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200260,522,622,324,328,0  
        
STAND MILJOENENNOTA 20031 304,21 154,81 185,11 217,21 254,51 289,2 

Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

De doelstelling van het kabinet op het terrein van onderwijs is ervoor te zorgen dat leerlingen en studenten kwalitatief hoogwaardig onderwijs kunnen volgen op een zo doelmatig mogelijke wijze. Daartoe worden middelen ter beschikking gesteld aan instellingen en onderwijsdeelnemers. Door de instellingen worden deze middelen voornamelijk aangewend voor personeel en materieel. Het uitgangspunt is keuzevrijheid voor onderwijsdeelnemers en autonomie van instellingen.

Als gevolg van stijging van de leerlingenaantallen nemen de onderwijsbudgetten toe; ook voor leerplichtige asielzoekers. Als gevolg van autonome ontwikkelingen zijn de uitgaven voor studiefinanciering in 2002 en 2003 naar beneden bijgesteld. Er is sprake van minder omzettingen van prestatiebeursleningen naar een gift. In latere jaren nemen de uitgaven echter weer toe. Als gevolg van de tegenvallende realisatie in 2001 ontstaat in 2002 een tegenvaller bij de OV-studentenkaart.

De aanwezigheid van een goed onderwijspersoneel is instrumenteel voor het bereiken van de algemene onderwijsdoelstellingen. Om geconstateerde arbeidsmarktknelpunten op te lossen zijn de afgelopen periode verschillende maatregelen genomen, zoals het inkorten van de carrièrelijnen en het verhogen van de schoolbudgetten om bijvoorbeeld functie- en beloningsdifferentiatie mogelijk te maken. De komende jaren zullen deze beleidsmaatregelen naar verwachting effect hebben. Als gevolg hiervan zijn inverdieneffecten te verwachten; bijvoorbeeld door een lagere uitstroom van onderwijspersoneel en meevallende wachtgeldontwikkeling in de onderwijssector.

Om leerlingen gedurende hun onderwijsloopbaan beter te kunnen volgen en administratieve lasten te verminderen wordt het onderwijsnummer ingevoerd. Dit leidt tot uitvoeringskosten in 2002 die gedekt worden door hiervoor bestemde middelen in 2003.

Het budget voor de universiteiten wordt verhoogd in verband met de versnelde uitbreiding van de capaciteit voor geneeskundestudenten.

Het tekort in 2001 is via de negatieve eindejaarsmarge in 2002 ingevuld met incidentele meevallende ontvangsten bij onder andere de studiefinanciering, de ESF-middelen en de premie zwangerschap. Ten aanzien van het laatste worden in 2001 onterecht door OCenW uitgekeerde middelen in 2002 teruggevorderd.

Bij het integreren van allochtone leerlingen in het Nederlandse onderwijs dient de prioriteit te liggen bij het leren van de Nederlandse taal. Er is daarom in het Strategisch Akkoord voor gekozen om het onderwijs in allochtone levende talen (OALT) af te schaffen.

De vergoeding voor de incidentele loonontwikkeling is van 0,6% verlaagd tot een marktconforme jaarlijkse vergoeding van 0,5%.

Om aan de onderwijsdoelstellingen te voldoen draagt de overheid ook de verantwoordelijkheid voor een deugdelijke toerusting van bekostigde scholen. Als gevolg van het afschaffen van de rentekorting op de materiële bekostiging van scholen worden deze budgetten in het primair onderwijs verruimd.

Het amendement-Atsma voegt € 32 miljoen toe aan het artikel Media.

De beheerskosten van het departement nemen vooral toe als gevolg van de ICT voorzieningen van het departement in 2003. Daarnaast is in de organisatie een verandertraject in gang gezet met het doel een kwaliteitsslag te maken. Dit leidt in 2002 tot extra uitgaven.

De meerjarige ruimte in de budgetflexibiliteit van OCenW is deels ingezet voor het oplossen van tegenvallers.

De Regeling bestuurlijke krachtenbundeling wordt vanaf het schooljaar 2003/2004 niet verlengd.

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200211 933,211 735,811 390,910 892,810 751,2  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
wijziging kapitaalmarktberoep en rente99,5415,31 306,21 886,92 000,7  
rentelasten swaps1 441,5299,981,881,581,5  
overige rentelasten– 17,7– 74,6– 43,3– 17,8– 16,8  
diversen– 11,9– 10,1– 6,8– 6,6– 6,3  
 1 511,4630,51 337,91 944,02 059,1  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
voeding fes– 46,3– 114,5– 158,3– 155,8– 107,1  
diversen0,70,20,1 – 0,1  
 – 45,6– 114,3– 158,2– 155,8– 107,2  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen0,20,10,10,10,1  
Niet tot een ijklijn behorend       
activabeheer– 34,0– 34,0     
verstrekte leningen overige instellingen845,4479,9     
 811,6446,00,10,10,1  
Extrapolatie     12 831,9 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20022 277,6962,21 179,81 788,21 952,0  
STAND MILJOENENNOTA 200314 210,812 698,012 570,712 681,012 703,212 831,9 

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002333,9331,0319,4310,9301,0  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
rente op leningen71,7109,0109,3106,3104,6  
rentebaten swaps1 503,8346,3125,0124,9124,9  
 1 575,5455,3234,3231,2229,5  
        
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
aflossingen leningen overige instellingen119,1136,0146,2158,4160,7  
diversen65,359,041,730,920,0  
 184,4195,0187,9189,3180,7  
        
Extrapolatie     671,5 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 20021 760,0650,3422,3420,4410,2  
STAND MILJOENENNOTA 20032 093,8981,4741,7731,3711,1671,5 

Nationale Schuld

Het verslechterde economische en budgettaire klimaat gaat gepaard met een hoger kapitaalmarktberoep van het Rijk. Dit leidt tot hogere rente-uitgaven.

Inzet van renteswaps leidt tot zowel hogere uitgaven als hogere ontvangsten op de begroting van de Nationale Schuld. Per saldo is sprake van lagere rentekosten.

De neerwaartse aanpassing van de post overige rentelasten vloeit grotendeels voort uit een lagere rentevergoeding aan de sociale fondsen als gevolg van lagere bij de schatkist aangehouden fondsvermogens in het begin van deze kabintesperiode. In latere jaren neemt deze vergoeding juist toe.

De rentevergoeding aan het FES is neerwaarts bijgesteld in samenhang met de verlaging van de taakstelling verkoop staatsdeelnemingen.

De toename van de ontvangen rente op leningen is het gevolg van hogere renteontvangsten op leningen aan RWT's en baten-lastendiensten uit hoofde van het geïntegreerd middelenbeheer.

De technische mutaties betreffen de financieringsstromen rond de aan de schatkist gelieerde instellingen. De belangrijkste zijn een lening aan Railinfrabeheer in 2002 en de vermogensconversie van de Belastingdienst in 2003.

IXB FINANCIEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)3 215,83 164,43 125,03 123,73 124,1  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen3,5      
 3,5      
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
rentecompensatie belastingdienst 19,019,019,019,0  
fiscale wetsvoorstellen14,478,09,79,59,5  
vergoeding bezwaren8,016,116,116,116,1  
strategisch akkoord: energiepremieregeling – 26,0– 18,6– 18,6– 18,6  
uitvoeringskosten energiepremieregeling13,113,2     
fraudenota 13,010,011,011,0  
eurovoorlichting– 19,9      
activabeheer– 34,0– 34,0     
terrorismebestrijding10,010,410,910,99,1  
project eigentijds werken0,60,90,916,28,0  
amendement atsma– 32,0      
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 13,4– 26,9– 40,3– 53,7  
strategisch akkoord: vermindering inhuur externen – 21,9– 21,9– 21,9– 21,9  
eindejaarsmarge26,9      
diversen19,69,73,63,24,0  
 6,765,02,85,1– 17,5  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
loonbijstelling tranche 200271,165,565,465,365,3  
diversen39,22,43,52,00,5  
Niet tot een ijklijn behorend       
activabeheer34,034,034,0    
heffings- en invorderingsrente166,6166,6166,6166,6166,6  
 310,9268,5269,5233,9232,4  
Extrapolatie     3 357,3 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002321,1333,1272,1238,9215,0  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)3 536,93 497,53 397,13 362,63 339,13 357,3 
Totaal Internationale samenwerking154,8207,9194,5156,2150,7123,7 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)3 691,73 705,53 591,63 518,83 489,83 481,1 

IXB FINANCIEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20022 637,02 346,22 398,32 329,42 333,9  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
activabeheer– 34,0– 34,0     
ontvangsten muntwezen– 19,0– 4,920,03,5   
diversen8,76,04,04,0   
 – 44,3– 32,924,07,5   
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
exportkredietverzekeringen– 37,0– 20,0– 20,05,05,0  
verkoopopbrengsten domeinen42,027,3– 3,76,05,0  
diversen14,610,85,65,65,6  
 19,618,1– 18,116,615,6  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
afbakening uitgavenkader: winst dnb1 198,9402,9522,6551,2564,5  
diversen28,8      
Niet tot een ijklijn behorend       
afbakening uitgavenkader: winst dnb– 1 198,9– 402,9– 522,6– 551,2– 564,5  
heffings- en invorderingsrente160,1160,1160,1160,1160,1  
schikkingen en boeten21,321,321,321,321,3  
vermogensoverdracht belastingdienst 475,0     
winstuitkering dnb196,0– 300,1– 291,7– 292,7– 284,7  
diversen13,81,02,03,04,0  
 420,0357,3– 108,3– 108,3– 99,5  
Extrapolatie     2 184,8 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002395,2342,5– 102,3– 84,1– 83,9  
STAND MILJOENENNOTA 20033 032,22 688,62 296,02 245,22 250,02 184,8 

Financiën

Een belangrijke taak van de minister van Financiën is het heffen, controleren en innen van belastingen. Deze taak wordt uitgevoerd door de Belastingdienst. De Belastingdienst wordt met ingang van 1–1-2003 een baten-lastendienst. Bij deze overgang betaalt de Belastingdienst een vergoeding aan het moederdepartement (Financiën) voor de overgedragen vermogensbestanddelen. De Belastingdienst doet hiervoor een beroep op de leenfaciliteit. De rente op deze lening wordt door de baten-lastendienst doorberekend aan het moederdepartement, waarvoor het moederdepartement wordt gecompenseerd.

De invoering van nieuwe fiscale wetsvoorstellen brengt structureel extra uitvoeringskosten voor de Belastingdienst met zich mee. Hiervoor is een reservering opgenomen op de aanvullende post Algemeen. Zo zijn onder andere voor de uitvoering van het Belastingplan 2002 en het belastingverdrag met België middelen overgeheveld naar de Financiënbegroting.

Wanneer belastingplichtigen succesvol bezwaar aantekenen tegen foutieve aanslagen moet de Belastingdienst de proceskosten vergoeden. Door een wetswijziging kunnen meer mensen een beroep op proceskostenvergoeding doen, waardoor de uitgaven de komende jaren zullen stijgen.

De Energiepremieregeling is bedoeld om huishoudens te stimuleren om energiezuinige apparaten en voorzieningen aan te schaffen. Burgers kunnen voor energiezuinige apparaten en voorzieningen een energiepremie aanvragen bij hun energiebedrijf. Deze energiepremies worden betaald uit de opbrengsten van de Regulerende Energiebelasting (REB). Omdat de uitvoeringskosten van deze regeling erg hoog zijn, is in het Strategisch Akkoord besloten dat de Energiepremieregeling met ingang van 2003 wordt omgezet in een subsidieregeling en wordt overgeheveld naar het ministerie van VROM. In 2002 en 2003 leidt de regeling nog wel tot additionele uitvoeringskosten.

Voor bestrijding van zwarte en identiteitsfraude door de Belastingdienst zijn extra middelen uitgetrokken.

De minister van Financiën is tevens verantwoordelijk voor een soepele overgang van de gulden naar de euro en voor een goed functionerende chartaal betalingsverkeer (het muntwezen). Door de soepele invoering van de euro zal het budget voor eurovoorlichting in 2002 niet volledig worden uitgeput. De ontwaarding van guldenmunten levert opbrengsten op door de verkoop van zilverschroot. Omdat deze opbrengsten zich naar de huidige inzichten later zullen voordoen dan oorspronkelijk verwacht, is de ontvangstenraming aangepast. Financiën draagt zorg voor een goede muntcirculatie. Een toename van munten in circulatie wordt technisch geboekt als ontvangst op de Financiënbegroting. Door de invoering van de euro is er sprake van een hogeterugvloei van guldenmunten. Deze terugvloei wordt geboekt als een niet-relevante uitgave.

De staat herfinanciert aanvaardbare risico's verbonden aan export en investeringen in het buitenland die niet door de markt kunnen worden gedragen. Wanneer zich een schade-uitkering voordoet, gaat de vordering over op de NCM, die namens de Staat probeert de vordering alsnog te innen. De ontvangsten van deze exportkredietverzekeringen vallen tegen omdat enkele debiteurenlanden niet aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen. Hier staan echter wel hogere premieontvangsten tegenover.

De dienst der Domeinen is verantwoordelijk voor het doelmatig beheren en verkopen van roerende en onroerende zaken van het Rijk. De raming is bijgesteld omdat de verkoop van niet-agrarische gronden meer oplevert dan verwacht.

Om te voorkomen dat gronden die mogelijk een bijdrage kunnen leveren aan publieke doelstellingen worden verkocht, is in 2001 de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid ingesteld. De RVR zorgt ervoor dat departementen tijdig en tegen niet onevenredige hoge kosten kunnen beschikken over vastgoed (activabeheer). Hiervoor is een leenfaciliteit in het leven geroepen ten behoeve van anticiperende aankopen van het Rijk. Aangezien dit activabeheer een voorfinanciering betreft, is deze post omgezet in een niet-relevante uitgave.

Financiën gaat de strijd tegen het terrorisme aan door versterking van het financieel toezicht en de Douane.

Het doel van het project Eigentijds Werken is het renoveren van het ministerie aan het Korte Voorhout om aan te sluiten bij het Bouwbesluit, de Arbo-wet en de richtlijnen van de Rijksgebouwendienst.

Op grond van afspraken in verband van het Europese Stelsel van Centrale Banken (ESCB) zal de winstafdracht van De Nederlandsche Bank vanaf 2003 sterk door de Europese bankbiljettencirculatie worden bepaald. Het monetaire inkomen op Europese bankbiljetten wordt door de Europese Centrale Bank verdeeld naar de nationale centrale banken aan de hand van een in ESCB-verband bepaalde verdeelsleutel. Het gevolg hiervan is dat de winstafdracht van DNB aan de Staat vanaf 2003 (naast de neerwaartse effecten van wisselkoers- en rentebewegingen) fors lager uitvalt dan die in voorgaande jaren.

X DEFENSIE: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)6 826,86 784,66 793,36 805,86 772,5  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: evdb 10,030,040,050,0  
middensommenonderzoek kmar4,17,58,911,714,4  
terrorismebestrijding16,820,117,617,617,6  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 41,8– 83,5– 125,3– 167,1  
eindejaarsmarge105,8      
diversen21,1– 2,2– 7,0– 19,0– 14,8  
 147,8– 6,4– 34,0– 75,0– 99,9  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
joint strike fighter: overboeking van ez48,04,13,412,529,4  
loonbijstelling tranche 2002191,4190,4191,0192,0193,2  
strategisch akkoord: 25% prijsbijstelling tranche 200224,118,918,618,417,9  
diversen0,81,61,61,61,8  
Niet tot een ijklijn behorend       
ontwikkelingskosten joint strike fighter 62,978,498,4   
nominale abp-bijdrage prepensioen 56,055,455,355,1  
ouderdomspensioenen  – 25,7– 37,5– 6,5  
diversen– 0,2– 0,21,11,71,6  
 264,1333,7323,8342,4292,5  
Extrapolatie     6 937,7 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002411,8327,2289,9267,6192,7  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)7 238,67 111,97 083,17 073,36 965,36 937,7 
Totaal Internationale samenwerking285,5199,8199,8199,8199,8199,8 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)7 524,07 311,77 283,07 273,17 165,17 137,5 

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)200,6201,7200,1200,7197,9  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen21,414,514,66,65,6  
 21,414,514,66,65,6  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
waardering voorraden kon. marine 55,0     
  55,0     
Extrapolatie     203,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200221,469,514,66,65,6  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)222,0271,2214,7207,3203,5203,6 
Totaal Internationale samenwerking6,91,41,41,41,41,4 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)228,9272,6216,1208,7204,9205,0 

Defensie

De doelstellingen van Defensie zijn, naast bescherming van het grondgebied, het bevorderen van de internationale rechtsorde en stabiliteit en het ondersteunen van de civiele autoriteiten bij de rechtshandhaving, de rampenbestrijding en humanitaire hulp, zowel nationaal als internationaal.

De Europese landen hebben de wens om een groter aandeel te nemen in de handhaving van vrede en stabiliteit in Europa. Een belangrijk speerpunt van het defensiebeleid is derhalve het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB). Met het Strategisch Akkoord is besloten hiervoor structureel geld uit te trekken. De investeringen zijn met name gericht op het versterken van de bevelvoering, inlichtingenverzameling en het strategisch transport. Een deel van de beschikbare middelen voor EVDB is in 2001 niet tot besteding gekomen. Weliswaar hebben de gelden inmiddels een bestemming gevonden, maar de afronding van de plannen vindt door het zorgvuldig doorlopen van de (internationale) procedures pas in 2002 plaats. Hiervoor wordt de eindejaarsmarge ingezet.

Een vergelijkend onderzoek tussen de politie en de Koninklijke Marechaussee naar de opbouw van de normkosten per fte (middensommen) heeft geleid tot een aanpassing van de middensommen die worden gebruikt voor de berekening van de uitgaven die gemoeid zijn met de taken die voor andere ministeries worden uitgevoerd en de daarbij te hanteren systematiek voor de overhead.

Ter bestrijding van het terrorisme en ter bevordering van de veiligheid is het actieplan terrorismebestrijding en veiligheid opgesteld. In het kader hiervan worden de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), de Koninklijke Marechaussee en de Bijzondere Bijstandseenheid (BBE) uitgebreid.

De Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF) wordt gefinancierd uit bijdragen van Defensie, Economische Zaken en de industrie. De bijdrage van Economische Zaken en de bijdrage van de industrie, die op de begroting van Economische Zaken wordt ontvangen, worden via een overboeking overgeheveld naar de begroting van Defensie. Omdat de uitgaven in de komende jaren gedaan moeten worden en de ontvangsten pas in latere jaren binnenkomen, wordt de ontwikkelingsbijdrage van het bedrijfsleven door de Staat worden voorgefinancierd.

Op het gebied van pensioenen is een tweetal ontwikkelingen gaande, te weten de invoer militair prepensioen en de kapitaaldekking militair ouderdomspensioen bij het ABP. In het kader van de introductie van een militair prepensioen is een financieringsarrangement overeengekomen. Het premietekort dat door de invoering van de prepensionering in eerste instantie ontstaat, wordt uit de algemene middelen voorgeschoten. Dit voorschot wordt vanaf 2015, als het tekort omslaat in een overschot, door Defensie terugbetaald. Het financieringsarrangement dat met het ABP is afgesloten voor het op kapitaaldekking brengen van het ouderdomspensioen voor militairen kan later ingaan vanwege een meevaller in de eigen middelen.

De systematiek voor de BTW-verrekening van de voorraden van de Koninklijke Marine wordt vereenvoudigd. Hierdoor valt in 2003 eenmalig een bedrag vrij.

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)3 261,63 360,13 391,83 383,13 405,4  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
intrekkingen premiekoop6,99,212,311,411,0  
diversen– 0,13,46,7    
 6,812,619,011,411,0  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
huursubsidie18,8– 13,6– 23,8– 28,5– 28,9  
wet bevordering eigenwoningbezit– 8,2– 11,2– 13,8– 16,0– 18,2  
innovatieprogramma stedelijke vernieuwing– 26,2– 17,4– 8,037,222,0  
investeringen stedelijke vernieuwing– 71,8      
rijksgebouwendienst– 26,317,05,92,40,9  
apparaatsuitgaven31,026,9     
vuurwerkbesluit15,08,04,02,0   
strategisch akkoord: energiesubsidieregeling huishoudens 64,067,075,082,0  
strategisch akkoord: subsidies vrom  – 10,0– 110,0– 120,0  
aanvullende generieke subsidietaakstelling – 3,2– 6,4– 9,6– 12,9  
strategisch akkoord: vermindering inhuur externen – 15,6– 15,6– 15,6– 15,6  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 5,5– 11,1– 16,6– 22,1  
eindejaarsmarge33,6      
diversen– 4,7– 27,0– 53,5– 22,9– 15,4  
 – 38,822,4– 65,3– 102,6– 128,2  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
bodemsanering vinex41,0      
diversen40,327,920,324,222,2  
Niet tot een ijklijn behorend       
diversen0,9      
 82,227,920,324,222,2  
Extrapolatie     3 310,7 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200250,263,1– 25,8– 66,8– 94,8  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)3 311,83 423,23 366,03 316,33 310,63 310,7 
Totaal Internationale samenwerking17,162,562,692,6112,6107,6 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)3 328,93 485,73 428,63 409,03 423,23 418,3 

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002109,959,256,852,943,9  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen0,4      
 0,4      
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
vangnetregeling– 15,2– 7,4– 5,5– 5,9– 4,4  
prestatienormering huursubsidie16,7      
diversen12,22,51,30,5– 0,3  
 13,7– 4,9– 4,2– 5,4– 4,7  
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
bodemsanering vinex41,0      
diversen17,61,61,63,91,6  
 58,61,61,63,91,6  
Extrapolatie     39,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200272,8– 3,3– 2,6– 1,5– 3,1  
STAND MILJOENENNOTA 2003182,755,954,251,440,739,6 

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Het ministerie van VROM draagt zorg voor een duurzame kwaliteit van de leefomgeving. Het beleid richt zich daarbij op het bevorderen van de kwaliteit van wonen, een doelmatig gebruik van de ruimte, een duurzaam milieu en goede rijkshuisvesting. Huursubsidie is bedoeld om het voor mensen met lagere inkomens financieel mogelijk te maken een goede woning te betrekken. Om de efficiëntie en de gebruiksvriendelijkheid van de huursubsidie te verhogen, heeft een aantal bijstellingen plaatsgevonden. In de eerste plaats een wijziging in de peildatum van de huishoudenssamenstelling. Hierdoor wordt de subsidie niet langer gecorrigeerd per 1 juli, maar per de eerste van de maand volgend op de verandering. Een tweede bijstelling betreft een wijziging van het betalingsritme van de huursubsidie aan de groep die de subsidie rechtstreeks van VROM ontvangt. De subsidie wordt per 1 juli 2003 per maand vooraf betaald, in plaats van drie maanden achteraf. Het betalingsritme wordt daarmee gelijk aan dat voor de (veel grotere) groep huursubsidiegerechtigden die de huursubsidie ontvangt door huurmatiging van verhuurders of gemeenten. Dit vereenvoudigt de uitvoering, maar leidt wel tot een eenmalige extra last in 2002. Het EOS-project voor modernisering van de uitvoering van de huursubsidie heeft ervoor gezorgd dat adresmutaties sneller worden verwerkt zodat huishoudens in principe direct het juiste subsidiebedrag ontvangen. Dit heeft aan de ontvangstenkant geleid tot een vermindering van het aantal terugvorderingen aan huursubsidie. Aan de ontvangstenkant is verder sprake van een niet-geraamde opbrengst omdat van de verhuurders een bijdrage wordt verlangd omdat zij over het tijdvak 2000–2001 de gemiddelde huren sterker hebben laten stijgen dan de uitgavennorm uit hoofde van de prestatienormering in de huursubsidie toestaat. Tevens is de restantinvulling van de regeerakkoordgelden, waaronder de afschaffing van de verouderingsaftrek zoals verwoord in de huurbrief van 14 september 2001, verwerkt. Dit leidt tot extra uitgaven. Van grote omvang is de bijstelling vanaf 2005 die verband houdt met de doorwerking van de afschaffing van de OZB in de huursubsidie. In het Strategisch Akkoord is verondersteld dat het voordeel dat verhuurders van woningen hebben uit hoofde van de afschaffing van de OZB, wordt doorgegeven aan de huurders via een lagere huur(verhoging). Dit heeft als inverdieneffect dat de huursubsidie kan worden verminderd vanaf 2005 oplopend tot € 30 miljoen structureel.

De subsidieregeling Bevordering Eigen Woningbezit is bedoeld om de keuzevrijheid tussen huren en kopen voor mensen met lage inkomens te vergroten. Omdat van deze regeling minder gebruik wordt gemaakt dan verwacht is de uitgavenraming naar beneden bijgesteld.

Op grond van de realisatie 2001 en de verwachte inkomensstijgingen is een nieuwe raming gemaakt van het aantal intrekkingen van de uitkering op de voormalige premiekoopregelingen. De intrekkingen betreffen subsidies die niet langer hoeven worden uitgekeerd omdat de inkomensnorm wordt overschreden. Aangezien in de nieuwe raming is gerekend met minder intrekkingen zijn de uitgaven naar boven bijgesteld.

Naast het zorgdragen voor een vrije en betaalbare woonkeuze wil VROM een bijdrage leveren aan het verbeteren van de fysieke leefomgeving door middel van stedelijke vernieuwing en woonzorgarrangementen. Met het Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing (IPSV) worden innovatieve plannen en projecten op het gebied van stadsvernieuwing gestimuleerd. Het tempo waarin de bedragen van deze subsidieregeling ter beschikking worden gesteld is gewijzigd. Dit leidt ertoe dat in de periode tot en met 2004 de kasbedragen naar beneden en vanaf 2005 tot en met 2007 naar boven worden bijgesteld. Het beleid in het kader van het budget Investering Stedelijke Vernieuwing (ISV) richt zich op de herstructurering van wijken en uitbreiding van de woningvoorraad door nieuwbouw. Daartoe zijn vijfjarige prestatieafspraken gemaakt met gemeenten. Van 2001 op 2002 heeft een versnelling plaatsgevonden op het ISV-budget.

De Rijksgebouwendienst draagt zorg voor het adequaat huisvesten van het Koninklijk Huis, de Hoge Colleges van Staat en het ministerie van Algemene Zaken. De raming van de huisvestingsinvesteringen voor deze instellingen komt niet overeen met de werkelijke uitfinanciering als gevolg van vertraging in de uitvoering van deze investeringsprojecten. Dit heeft al verschillende jaren geleid tot een onderuitputting op de investeringsuitgaven. De kasraming is aangepast op het (herziene) bestedingsplan om een onderuitputting op de investeringsuitgaven in latere jaren tegen te gaan.

Om een goede bedrijfsvoering in stand te houden, heeft VROM een aantal inspecties geïntegreerd en investeringen gedaan in ICT. De apparaatsuitgaven zijn hierdoor gestegen. De dekking van deze extra uitgaven is onder meer gevonden in een deel van de prijsbijstelling.

VROM start in 2002 met de uitvoering van het Vuurwerkbesluit. Hiertoe is een eerste tranche van de middelen voor voornamelijk saneringsprojecten die noodzakelijk zijn als gevolg van het Vuurwerkbesluit overgeheveld van de aanvullende post naar de VROM-begroting.

In het Strategisch Akkoord is afgesproken dat de Energiepremieregeling (EPR) wordt omgezet in een subsidieregeling die wordt verantwoord op de begroting van VROM.

Om ervoor te zorgen dat vervuilde bodem snel weer beschikbaar komt voor ruimtelijke ontwikkelingen heeft VROM gekozen voor een versnelling van de bodemsaneringsoperatie. In 2001 hebben zich echter vertragingen voorgedaan bij de bodemsanering op VINEX-locaties. In 2002 zullen de uitgaven wel worden gerealiseerd en daarom worden de gelden weer bij VROM op de begroting geboekt (ten laste van het FES).

XII VERKEER EN WATERSTAAT: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)5 718,85 925,16 129,06 300,56 406,0  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
gebruiksvergoeding– 16,4– 21,0– 29,0– 36,8– 37,6  
stimuleringsmaatregelen14,618,224,530,430,4  
de boer/leerlingenvervoer– 2,5– 12,0– 3,810,95,6  
strategisch akkoord: kilometerheffing (spitstarief)    – 50,0  
uitvoeringskosten betaald rijden – 40,0– 10,0    
beheer en onderhoud panden– 1,810,11,4– 1,2– 1,2  
schipholtunnel– 20,9      
fes-brug – 46,6– 40,5– 58,7– 117,2  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 9,2– 18,3– 27,5– 36,7  
strategisch akkoord: generieke subsidietaakstelling – 17,6– 35,2– 52,8– 70,5  
aanvullende generieke subsidietaakstelling – 17,6– 35,2– 52,8– 70,5  
versnelling subsidietaakstelling sa – 17,6– 17,6– 17,6   
eindejaarsmarge21,1      
diversen23,625,027,223,330,4  
 17,7– 128,3– 136,3– 182,8– 317,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
loonbijstelling tranche 200283,980,379,881,682,4  
overheveling dgtp van v&w naar ez – 32,6– 30,0– 29,4– 28,6  
strategisch akkoord: 25% prijsbijstelling26,628,832,032,032,6  
diversen37,137,031,312,713,3  
Niet tot een ijklijn behorend       
aandelenstorting westerscheldetunnel35,2– 13,4     
 182,8100,1113,196,999,7  
Extrapolatie     6 255,7 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002200,2– 28,3– 23,6– 86,3– 217,6  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)5 919,05 896,86 105,46 214,26 188,46 255,7 
Totaal Internationale samenwerking20,417,215,815,815,815,8 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)5 939,45 914,06 121,26 230,06 204,26 271,4 

XII VERKEER EN WATERSTAAT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002326,5306,1301,0300,0300,0  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
dividend ns/vsn – 12,5– 12,5– 12,5– 12,5  
dividend schiphol17,312,512,512,512,5  
diversen15,66,06,25,35,3  
 32,96,06,25,35,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
overheveling dgtp van v&w naar ez – 140,1– 92,5– 92,1– 91,8  
diversen11,419,313,2– 0,40,1  
Niet tot een ijklijn behorend       
diversen0,50,50,50,5   
 11,9– 120,3– 78,8– 92,0– 91,7  
Extrapolatie     213,5 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200244,8– 114,2– 72,5– 86,7– 86,4  
STAND MILJOENENNOTA 2003371,3191,9228,5213,3213,6213,5 

Verkeer en Waterstaat

De hoofddoelstelling van het ministerie van Verkeer en Waterstaat is het bevorderen van veilig, efficiënt en duurzaam vervoer van personen en goederen over de weg, het spoor, het water en door de lucht alsmede hoogwaterbescherming.

Railinfrabeheer (RIB) is verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van de spoorweginfrastructuur. Op grond van het Besluit Gebruiksvergoeding en de nota Derde Eeuw Spoor betalen spoorvervoerbedrijven hiervoor een gebruiksvergoeding aan RIB. De opbrengsten van de gebruiksvergoeding worden in mindering gebracht op de subsidie van Verkeer en Waterstaat aan RIB. De vrijval op de begroting die optreedt als gevolg van de gebruiksvergoeding wordt aangewend ter stimulering van de sector.

In 1996 is naar aanleiding van het advies van de commissie-De Boer een regeling in het leven geroepen om een extra investeringsimpuls in infrastructuur in het stads- en streekvervoer tot stand te brengen. Regionale overheden dragen zelf een deel bij aan de projecten die onder deze regeling vallen. Naar aanleiding van de evaluatie van de De Boer-regeling heeft een inventarisatie van de goedgekeurde projecten plaatsgevonden. Na de bespreking van de evaluatie met de Tweede Kamer is met een Wijziging van Regeling de betaalbaarstelling van goedgekeurde projecten veranderd. Daarnaast is de aan de Tweede Kamer toegezegderegeling leerlingenvervoer ingepast in het programma voor regionaal openbaar vervoer.

Het kasritme van het project betaald rijden is in 2002 aangepast. Daarna is in het Strategisch Akkoord besloten dat in deze kabinetsperiode geen middelen worden vrijgemaakt voor een eventuele invoering van een kilometerheffing (voorheen spitstarief). Als gevolg van dit besluit worden de activiteiten die gericht waren op de invoering van de kilometerheffing stopgezet. De vrijvallende middelen worden toegevoegd aan het spoorprogramma in verband met afdekking van de risico's bij projecten voor railwegen.

Voor de renovatie en beheer en onderhoud van panden van het departement worden middelen gereserveerd op de begroting met name in 2003.

In 2001 is een schikking getroffen in verband met de fraude rond de Schipholtunnel. Het daarmee gemoeide bedrag valt vrij voor de algemene middelen voor het Rijk.

Om de verdeling van de prijsbijstelling transparanter te laten verlopen is de prijsbijstelling FES overgeheveld naar de aanvullende post Prijsbijstelling. Dit gebeurt via de FES-brug, waardoor deze een verhoging laat zien.

In het Strategisch Akkoord is gekozen voor een geïntegreerde beleidsaanpak van Informatie- en communicatietechnologie. Daarom wordt het Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post inclusief het betrokken deel van de inspectie VenW toegevoegd aan het ministerie van Economische Zaken.

De aandelenstorting Westerscheldetunnel in 2002 dient ter dekking van gemaakte kosten voor de bouw van de Westerscheldetunnel ondermeer voortvloeiende uit een hoger dan geraamde prijsstijging.

De dividendraming Schiphol wordt opwaarts bijgesteld op basis van de met Schiphol gemaakte afspraak over verhoging van de pay-out ratio en op basis van het realisatieniveau in de afgelopen jaren. De dividendramingen NS en VSN worden met ingang van 2003 neerwaarts bijgesteld.

XIII ECONOMISCHE ZAKEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)1 566,21 583,21 606,21 569,21 566,7  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
ontwikkeling innovatie in de markt– 11,5– 7,7– 10,9– 13,9– 20,0  
novem13,9      
energiebesparing0,4– 16,2– 1,4– 0,712,9  
CO2-reductie29,9      
cbs9,414,64,23,63,6  
ruimtevaart12,611,5     
ebn– 46,5– 67,2– 64,9– 64,4– 64,4  
strategisch akkoord: subsidie ez – 49,3– 85,5– 121,0– 138,0  
aanvullende generieke subsidietaakstelling – 11,0– 22,2– 33,3– 44,4  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 4,7– 9,3– 14,0– 18,6  
eindejaarsmarge10,8      
diversen7,2– 11,07,27,10,1  
 26,2– 141,0– 182,8– 236,6– 268,8  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
jsf– 39,0– 4,1– 3,4– 12,5– 27,8  
overheveling dgtp van v&w naar ez 32,630,029,428,6  
stadsverwarming29,529,529,529,529,5  
diversen13,120,325,723,222,7  
Niet tot een ijklijn behorend       
diversen9,2      
 12,878,381,869,653,0  
Extrapolatie     1 367,3 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200239,7– 62,1– 100,6– 166,6– 216,2  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)1 605,91 521,11 505,71 402,61 350,51 367,3 
Totaal Internationale samenwerking198,0221,0210,1221,3226,4198,5 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)1 803,91 742,11 715,81 623,91 576,91 565,8 

XIII ECONOMISCHE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)2 848,12 421,91 975,21 715,41 817,7  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
dividend tennet11,311,3     
twinning– 15,9 15,9    
ucn60,0      
diversen7,61,4– 0,82,93,7  
 63,012,715,12,93,7  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
overheveling dgtp van v&w naar ez 140,192,592,191,8  
diversen20,48,68,72,22,5  
Niet tot een ijklijn behorend       
gasbaten3,2270,3350,5329,0339,8  
 23,6419,0451,7423,3434,1  
Extrapolatie     2 388,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200286,5431,8466,7426,4437,9  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)2 934,72 853,62 442,02 141,72 255,62 388,6 
Totaal Internationale samenwerking1,81,81,81,81,81,8 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)2 936,52 855,52 443,82 143,62 257,42 390,4 

Economische Zaken

De centrale doelstelling van EZ is het realiseren van de voorwaarden voor een hoogwaardige, duurzame economische groei. De hoofdlijnen van het beleid richten zich op het verbeteren van het ondernemingsklimaat, het stimuleren van marktwerking en het bevorderen van innovatie. Daarnaast richt EZ zich op het bevorderen van een doelmatige en duurzame energievoorziening.

Het innovatiebeleid is erop gericht om het bedrijfsleven voortdurend uit te dagen en te stimuleren tot het vernieuwen van productieprocessen en producten, zodat de Nederlandse bedrijven tot de internationale koplopers behoren. De kas uitfinanciering op deze instrumenten geschiedt naar verwachting trager dan eerder was aangenomen. Twinning is een door EZ gefinancierde «incubator» die nieuwe ICT-ondernemers voorziet van risicokapitaal, incubatorfaciliteiten en toegang tot een internationaal expertisenetwerk. Het streven is om de aandelen Twinning te verkopen. Gezien de huidige marktsituatie is dat op dit moment niet mogelijk. Omdat stoppen een waardevernietiging betekent, is besloten om Twinning te laten doorstarten. De kosten van de doorstart worden door EZ opgebracht uit de eindejaarsmarge.

Op het gebied van doelmatige en duurzame energievoorziening is het streven gericht op een betrouwbare, duurzame en emissie-arme energievoorziening op langere termijn. Het maken van meerjarenafspraken met marktpartijen is een van de instrumenten die EZ hiervoor inzet. De Meerjarenafspraken worden vastgelegd inenergiebesparingsplannen. Deze plannen worden mede op basis van een advies van Novem getoetst. Omdat de commitering van enkele meerjarenafspraken pas in 2002 plaatsvindt, is het budget van 2001 doorgeschoven naar latere jaren. Naast meerjarenafspraken zet EZ ook fiscale en financiële instrumenten in om energiebesparing en de toepassing van duurzame energie te stimuleren. Deze regelingen worden uitgevoerd door Senter en Novem. EZ sluit hiervoor een- of meerjarige programmaovereenkomsten af met Senter en Novem. Actuele inzichten in de aanspraken die subsidieontvangers maken op deze regelingen hebben geleid tot een aanpassing van de kasraming.

Het CO2-reductieplan is opgesteld om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen zoals is afgesproken in het Kyoto-protocol. Hiertoe worden gericht subsidies ingezet. Voor de uitvoering van het CO2-reductieplan is een reservering opgenomen op de aanvullende post Algemeen. Hieruit worden jaarlijks middelen overgeboekt naar de EZ-begroting.

In de ministersconferentie van november 2001 is op EU-niveau besloten tot toewijzing van middelen aan de diverse ruimtevaartprogramma's. Omdat deze programma's pas vanaf 2002 worden gecommitteerd, is het beschikbare budget van 2001 doorgeschoven naar latere jaren.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft in 2002 een grootschalige reorganisatie doorgevoerd, waarbij de structuur van de organisatie is aangepast aan de nieuwe productieprocessen. Dit leidt in 2002 en 2003 tot incidenteel hogere uitgaven. Daarnaast heeft het CBS structureel extra geld gekregen om te kunnen voldoen aan nieuwe Europese statistische verplichtingen.

Als gevolg van de afkoop van DSM in Energie Beheer Nederland (EBN) worden de winst- en dividenduitkering van EBN niet meer via de begroting van EZ aan DSM als certificaathouder uitgekeerd, maar komt de uitkering binnen als ontvangst voor het Rijk.

EZ levert een bijdrage aan de kosten voor de deelname aan de ontwikkelingsfase van de Joint Strike Fighter. De bijdrage van EZ wordt via een overboeking overgeheveld naar de begroting van Defensie.

In het Strategisch Akkoord is afgesproken dat het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post inclusief het betrokken deel van de Inspectie V&W overgaat naar het ministerie van Economische Zaken.

Conform de Overgangswet Elektriciteitsproductiesector en het advies van de commissie-Herkströter wordt er aan de energieproductiebedrijven een tegemoetkoming verstrekt in de niet marktconforme kosten die voortvloeien uit de stadsverwarmingsovereenkomsten.

In 2001 heeft de Staat de aandelen van TenneT gekocht. Nu zijn ook de bijbehorende dividendontvangsten in de begroting opgenomen. EZ ontvangt éénmalig een extra bedrag van Ultra Centrifuge Nederland.

De afwijking van de raming van de aardgasbaten is het gevolg van wijzigingen in de dollarkoers, de olieprijs en de afzet van gas.

XIV LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)2 043,21 937,31 933,81 949,91 964,1  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
afrekening eu20,8      
leerlingenaantallen18,718,718,718,718,7  
diversen12,9– 17,6– 17,6– 22,8– 22,8  
 52,41,11,1– 4,1– 4,1  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: leerlingenaantallen 14,026,035,045,0  
strategisch akkoord: destructie10,020,020,0    
strategisch akkoord: natuur – 70,0– 80,0– 90,0– 90,0  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 10,1– 20,4– 30,6– 40,8  
eindejaarsmarge16,6      
diversen– 5,7– 14,7– 19,2– 22,8– 21,5  
 20,9– 60,8– 73,6– 108,4– 107,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
bse-testen, kadaverregeling en verbranding diermeel36,2      
loonbijstelling50,249,950,350,250,9  
regeling beëindiging veehouderijtakken 172,0     
rijksdienst voor de keuring van vee en vlees – 92,6– 94,0– 94,0– 94,0  
diversen29,730,123,827,932,3  
 116,1159,4– 19,9– 15,9– 10,8  
Extrapolatie     1 807,1 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002189,399,7– 92,4– 128,2– 122,3  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)2 232,52 037,01 841,41 821,71 841,71 807,1 
Totaal Internationale samenwerking27,124,324,324,324,324,3 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)2 259,72 061,31 865,71 846,01 866,11 831,5 

XIV LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002615,1546,2513,3514,0512,5  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
afrekening eu13,1      
mond- en klauwzeer12,46,0     
diversen12,0      
 37,56,0     
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
bse-testen, kadaverregeling en verbranding diermeel36,2      
regeling beëindiging veehouderijtakken 172,0     
rijksdienst voor de keuring van vee en vlees – 92,6– 94,0– 94,0– 94,0  
diversen29,422,712,416,420,6  
Niet tot een ijklijn behorend       
landbouwheffingen– 26,3– 42,3– 42,3– 42,3– 42,3  
diversen 4,9     
 39,364,7– 123,9– 119,9– 115,7  
Extrapolatie     351,9 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200276,870,6– 123,9– 119,8– 115,7  
STAND MILJOENENNOTA 2003691,9616,9389,5394,2396,8351,9 

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij

De belangrijkste doelstellingen van het ministerie van LNV zijn het bevorderen van duurzame productie in landbouw, tuinbouw en visserij, voedselveiligheid en diergezondheid, versterking van het landelijk gebied en kennisontwikkeling. Daarnaast draagt LNV zorg voor de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).

Een belangrijke taak van LNV is het bewaken en verhogen van het diergezondheidsniveau en de effectieve bestrijding van dierziekten. De bestrijding van de MKZ-crisis heeft veel geld gekost. Een deel van deze kosten is door de Europese Unie gecompenseerd. In verband met de uitvoering van de opkoopregeling voor de varkenspest, moet Nederland een deel van het van de EU ontvangen geld terugbetalen. Voor de BSE-testkosten, de kadaverregeling en voor de kosten van opslag en verbranding van diermeel zijn middelen beschikbaar gekomen via een storting uit het Diergezondheidsfonds. De Tweede Kamer heeft in het voorjaar van 2002 de wens geuit om de destructietarieven (in verband met BSE) niet te verhogen. Hiervoor zijn in het kader van voedselveiligheid extra middelen aan de begroting toegevoegd.

LNV richt zich ook op het instandhouden en ontwikkelen van relevante wetenschappelijke expertise. LNV geeft daartoe een bijdrage aan Wageningen Universiteit, gebaseerd op de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Deleerlingenaantallen in het voortgezet agrarisch onderwijs neemt naar verwachting toe. Hiervoor zijn hogere uitgaven geraamd.

Kernpunt van het natuurbeleid van LNV is het realiseren van een samenhangend netwerk van kwalitatief hoogwaardige natuurterreinen, de Ecologische Hoofdstructuur. In het Strategisch Akkoord is besloten de Ecologische Hoofdstructuur te realiseren met minder grondaankopen en met meer particulier en agrarisch natuurbeheer en door het feitelijk provinciaal aandeel in de financiering op de oorspronkelijk beoogde 25% te brengen. Hierdoor wordt € 90 miljoen bespaard op het aankoopbudget van het Rijk voor de Ecologische Hoofdstructuur.

In 2001 is de Regeling Beëindiging Veehouderijtakken voor de tweede keer opengesteld. Op basis van deze regeling krijgen veehouders een vergoeding voor het laten doorhalen van hun mestproductie- of dierrechten. Aldus wordt bijgedragen aan reductie van het mestoverschot. De kosten worden vanuit het Ontwikkelings- en Saneringsfonds toegevoegd aan de begroting van LNV.

De Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV) wordt per 1 januari 2003 een baten-lastendienst. Het moederdepartment ontvangt bij de overgang eenmalig een vergoeding voor de overgedragen vermogensbestanddelen.

De landbouwheffingen zijn structureel lager als gevolg van het afschaffen van de opslagkostenregeling op suiker en een lagere productieheffing op suiker door een lagere wereldmarktprijs.

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)19 452,519 945,120 224,320 452,020 676,1  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen– 0,5      
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
akw volume8,839,441,052,960,7  
arbeidsmarktmiddelen– 120,0– 106,3– 127,9– 150,0– 133,8  
fwi prijs23,9– 5,0– 5,0– 5,0– 5,0  
fwi volume– 45,1422,6677,2681,3657,8  
onderbenutting wsw – 16,5     
tranche 2002305,4368,7376,8383,1390,8  
tw volume– 3,519,4– 16,510,46,5  
wajong prijs30,337,337,735,936,5  
wajong volume– 20,2– 21,2– 23,3– 25,3– 25,2  
diversen43,518,511,610,510,1  
 222,6756,91 004,6993,8998,4  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: efficiency/volume taakstelling – 3,3– 6,5– 9,8– 13,0  
diversen70,6– 5,0– 5,6– 6,1– 4,1  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
bedrijfsplannen bkwi28,16,86,86,86,8   
bedrijfsplannen cwi45,3– 1,3– 17,7– 30,4– 30,9  
bedrijfsplannen uwv– 15,9– 21,8– 18,7– 16,6– 26,1  
cwi taken25,025,025,025,025,0   
akw maatregel 16–17 jarigen – 10,0– 30,0– 40,0– 40,0  
arboconvenanten– 17,98,629,226,422,1  
kennisinfrastructuur 10,010,010,010,0  
agenda toekomst– 6,1– 25,3– 29,841,719,5  
bedrijfsverzamelgebouwen– 25,025,0     
langlaag regeling– 47,326,821,7– 12,411,2  
eindejaarsmarge129,0      
basisregeling levensloop 100,0200,0200,0200,0  
strategisch akkoord: beperken vervolguitkering 33,066,066,066,0  
strategisch akkoord: herziening alimentatie  – 50,0– 90,0– 190,0  
strategisch akkoord: decentraliseren financiering bijstand  – 150,0– 200,0– 250,0  
strategisch akkoord: reïntegratiebudget – 578,0– 670,0– 750,0– 750,0  
strategisch akkoord: sancties en handhaving 24,25,4– 8,6– 21,5  
strategisch akkoord: sollicitatieplicht 57,5+ – 11,0– 15,0– 22,0– 22,0  
strategisch akkoord: woonlandbeginsel – 16,0– 18,0– 18,0– 19,0  
strategisch akkoord: wao    50,0  
strategisch akkoord: wvg naar vws– 61,5– 49,8– 62,9– 62,8– 62,8  
strategisch akkoord: kinderopvang148,7177,2470,8509,2543,2  
diversen– 29,015,215,214,115,6  
 244,0– 212,3– 224,1– 367,5– 460,0  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen– 25,526,026,026,026,1  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
esf betaling157,2      
loonbijstelling 2002209,2215,2218,1221,9222,0  
onderhanden werk kliq70,0      
diversen– 6,212,512,512,212,1  
Niet tot een ijklijn behorend       
bikk aow– 25,5– 120,1– 112,33 448,63 511,9  
kapitaalstorting kliq20,0      
diversen611– 0,3– 0,615,48,7  
        
 405,3133,3143,73 724,13 780,8  
Extrapolatie     25 406,3 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002871,8678,3924,44 350,64 319,4  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)20 324,320 623,421 148,724 802,524 995,525 406,3 
Totaal Internationale samenwerking0,70,70,70,70,70,7 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)20 324,920 624,121 149,424 803,224 996,225 407,0 

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002517,6437,4437,9438,2574,3  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen2,4      
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
arbeidsmarktmiddelen15,2      
diversen10,4      
 28,0      
        
Beleidsmatige mutaties       
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
anticumulatiebaten17,317,417,317,317,3  
strategisch akkoord: reïntegratiebudget 85,0     
diversen0,61,02,03,03,0  
 17,9103,419,320,320,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen1,51,01,01,01,0  
 1,51,01,01,01,0  
Extrapolatie     459,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200247,4104,420,321,321,3  
STAND MILJOENENNOTA 2003565,0541,9458,2459,6595,7459,6 

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Algemene beleidsdoelstelling van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het bevorderen van de werking van de arbeidsmarkt, gericht op het vergroten van de werkgelegenheid, het verhogen van de arbeidsparticipatie en het wegnemen van belemmeringen. Terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten, ondersteund door een adequaat arbeidsomstandighedenbeleid, en het versterken van de reïntegratie van (bijzondere groepen) mensen zonder werk op de arbeidsmarkt zijn daarbij speerpunten. SZW draagt verantwoordelijkheid voor een modern stelsel van arbeidsverhoudingen waarin het verantwoord kunnen combineren van werken, zorgen en leren centraal staat. Voorts is de doelstelling het nastreven van evenwichtige inkomensverhoudingen en het garanderen van een inkomensvoorziening op het sociaal minimum voor mensen die niet (volledig) in hun levensonderhoud kunnen voorzien.

De begrotingsgefinancierde SZA-regelingen worden jaarlijks aangepast voor de nominale ontwikkeling, bestaande uit loon- en prijsbijstellingen, en de Wet koppeling afwijkingsmogelijkheden. In dit kader worden middelen overgeboekt van de aanvullende post naar de begroting van SZW. De volumeraming AKW is aangepast aan demografische ontwikkelingen. De ramingen voor de arbeidsmarktmiddelen WIW en I/D-banen zijn neerwaarts bijgesteld. Bij de I/D-banen was een lagere gemiddelde prijs per baan en een bijstelling van het aantal te realiseren Doorstroombanen de reden; bij de WIW een lagere volumegroei voor de WIW-dienstbetrekkingen en werkervaringsplaatsen. Bij het FWI is zichtbaar dat er een oploop in het volume van het aantal bijstandsgerechtigden wordt voorzien. Dit volgt uit de doorvertaling van de recente ramingen van de werkloze beroepsbevolking van het CPB naar het aantal Abw- (en ook WW-)gerechtigden. De afwijkende prijsmutatie in het FWI in 2002 volgt uit de declaraties over 2002 van bijstandsuitkeringen voor zelfstandigen.

In de voorgaande jaren is de taakstelling (het aantal arbeidsplaatsen) in de WSW niet volledig gerealiseerd. Om die reden wordt in 2003 een beperkte verlaging van de taakstelling doorgevooerd.

Met het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Centra voor Werk en Inkomen (CWI) en het Bureau Ketenbeheer Werk en Inkomen (BKWI) zijn tot en met 2006 afspraken gemaakt over de bedrijfsplannen. Voor de uitvoering van de uitkeringsintake heeft het CWI extra middelen ontvangen. Deze zijn overgeheveld van de premiegefinancierde regelingen naar de begroting van SZW.

Voorgesteld wordt de Algemene Kinderbijslagwet (AKW) voor 16- en 17-jarigen die geen erkend onderwijs volgen te schrappen.

De aanpak van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid via onder meer arbo-convenanten wordt in de komende kabinetsperiode voortgezet. Naast een herschikking binnen het huidige beschikbare budget stelt het kabinet extra middelen beschikbaar om een tweede tranche arbo-convenanten mogelijk te maken. In samenhang hiermee wordt ook de samenwerking van professionals van arbo-diensten en huisartsen op het gebied van arbeidsgerelateerde aandoeningen bevorderd door middelen uit te trekken voor een faciliterende kennisinfrastructuur, waardoor toegang tot kennis en best practices kunnen worden uitgewisseld.

Op drie andere beleidsonderdelen zijn intertemporele compensaties toegepast. Ten eerste heeft een herschikking van middelen plaatsgevonden voor de uitvoering van de bestuurlijke afspraken bij de Agenda voor de Toekomst. Ten tweede zal de uitvoering van de stimuleringsregeling Bedrijfsverzamelgebouwen naar 2003 doorlopen. Ten derde heeft voor de inkomensondersteuning voor langdurige minima zonder arbeidsmarktperspectief (de langlaagregeling) een herschikking van middelen plaatsgevonden. De toeslag voor mensen die ten minste drie jaar een inkomen rond het sociaal minimum en geen arbeidsmarktperspectief hebben, wordt in plaats van eens in de drie jaar jaarlijks uitbetaald.

De eindejaarsmarge is aangewend om de uitvoering van vertraagde projecten en overlopende betalingen mogelijk te maken; bijvoorbeeld voor de financiering van SUWI-projecten en de uitvoering van de afspraken voor de Agenda voor de Toekomst.

Voor de in het Strategisch Akkoord genoemde basisregeling levensloop heeft een verschuiving van middelen van de inkomstenkant naar de uitgavenkant plaatsgevonden.

Uit het Strategisch Akkoord volgt een groot aantal mutaties op de SZW-begroting. De vervolguitkering WW wordt beperkt tot één jaar. Hierdoor ontstaat een toename van het volume in de bijstand. Een herziening van het alimentatiebeleid leidt tot een kleiner beroep op de bijstand door verzorgende ouders. Gemeenten krijgen een groter financieel belang bij een rechtmatige en doelmatige uitvoering van bijstandsregelingen; het Fonds voor Werk en Inkomen wordt namelijk 100% gebudgetteerd. Er komt één flexibel, vrij inzetbaar reïntegratiebudget. De besparingen op de reïntegratiebudgetten komen enerzijds uit gesubsidieerde arbeid, WIW en I/D-banen, en anderzijds uit een meer efficiënt werkende arbeidsmarkt. Er komt meer aandacht voor sancties, handhaving en controle. De ontheffing van de sollicitatieplicht voor mensen van 57,5 jaar en ouder komt te vervallen, waardoor het beroep op een WW-uitkering daalt. In niet-EU-landen wordt voortaan een vast bedrag van 10% van de Nederlandse kinderbijslag uitgekeerd. De WAO-plannen van het nieuwe kabinet leiden tot een afname van de instroom in de arbeidsongeschiktheidsregelingen. Er is rekening gehouden met een beperkte weglek naar de Werkloosheidswet en de Algemene bijstandswet. De Wet voorzieningen gehandicapten gaat van SZW naar VWS; kinderopvang van VWS naar SZW.

De Europese Commissie heeft voor de periode 1994–1996 ca. € 157 mln terruggevorderd aan ESF-subsidies (artikel-24-procedure). Het kabinet heeft tegen deze beschikking beroep aangetekend. Het bedrag is betaald, omdat de beroepsprocedure geen opschortende werking heeft.

Het CPB raamt een stijging van de rijksbijdrage die de kosten van de heffingskortingen compenseert. Dit hangt samen met doorwerking van de maatregelen in het Strategisch Akkoord op de premietarieven en het gewijzigde economische beeld voor de jaren 2002–2006.

Voor de affinanciering van het onderhanden werk/de werkvoorraad van Kliq is van de aanvullende post € 70 miljoen overgeheveld naar de begroting van SZW. Tevens zijn ten laste van de reservering op de aanvullende post middelen beschikbaar gesteld voor de kapitaalstorting Kliq (vooralsnog € 20 miljoen), vooruitlopend op de definitieve openingsbalans.

De ontvangsten van arbeidsmarktmiddelen bestaan uit restituties van teveel aan gemeenten bevoorschotte middelen.

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002 (excl. IS)8 316,28 217,58 266,28 323,58 420,4  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
kinderopvang 37,039,057,068,0  
naar szw: kinderopvang– 148,7– 177,2– 176,8– 195,2– 206,2  
uitvoering wetten woII8,65,13,71,7– 13,7  
van szw: wet voorziening gehandicapten61,549,862,962,862,8  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 2,5– 5,1– 7,7– 10,3  
diversen28,75,51,22,81,0  
Zorg       
jeugdgezondheidszorg 16,016,016,016,0  
palliatieve zorg10,010,010,010,010,0  
weesgeneesmiddelen5,030,035,035,035,0  
terrorismebestrijding14,85,94,64,64,6  
strategisch akkoord: generieke subsidietaakstelling – 4,2– 8,5– 12,7– 16,9  
aanvullende generieke subsidietaakstelling – 4,2– 8,5– 12,7– 16,9  
diversen10,3– 1,75,4– 4,20,3  
 – 9,8– 30,5– 21,1– 42,6– 66,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
afbakening uitgavenkader1 369,81 223,41 201,01 162,81 159,8  
kinderopvang 113,4113,4113,4113,5  
loonbijstelling tranche 200256,049,448,848,448,1  
van justitie: pleegzorg49,649,649,649,649,6  
diversen1,51,00,92,20,8  
Zorg       
afbakening uitgavenkader– 1 369,8– 1 223,4– 1 201,0– 1 162,8– 1 159,8  
loonbijstelling tranche 200239,738,437,537,137,1  
meningokokken c-vaccinatie76,6      
diversen79,823,416,911,011,6  
Niet tot een ijklijn behorend       
aanpassing bikk awbz– 22,11 656,01 897,62 416,82 679,0  
strategisch akkoord: rijksbijdrage ziektekosten kinderen   1 300,01 300,0  
strategisch akkoord: terugtrekken rijksbijdrage zfw   – 3 300,0– 3 300,0  
loonbijstelling115,9115,9115,9115,9115,9  
verhoging nominale premies – 718,0– 718,0    
diversen7,57,87,87,87,8  
 404,51 336,91 570,4802,21 063,4  
Extrapolatie     9 793,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002394,21 306,31 549,1759,5997,2  
STAND MILJOENENNOTA 2003 (excl. IS)8 710,59 523,89 815,39 083,09 417,69 793,6 
Totaal Internationale samenwerking0,70,70,70,70,70,7 
STAND MILJOENENNOTA 2003 (incl. IS)8 711,19 524,49 816,09 083,79 418,29 794,3 

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200295,395,094,494,494,4  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen2,42,02,02,02,0  
Zorg       
diversen3,54,55,35,35,3  
 5,96,57,37,37,3  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
afbakening uitgavenkader90,986,386,786,785,7  
diversen3,4      
Zorg       
afbakening uitgavenkader– 90,9– 86,3– 86,7– 86,7– 85,7  
diversen5,8      
 9,20,00,00,00,0  
Extrapolatie     101,7 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200214,86,57,37,37,3  
STAND MILJOENENNOTA 2003110,0101,5101,7101,7101,7101,7 

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Het beleid van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is gericht op het bevorderen en beschermen van de gezondheid van de burger, het bevorderen van patiëntgerichte zorg en doelmatige en toegankelijke geneesmiddelenvoorziening. Het door VWS gevoerde sociaal beleid is gericht op het bevorderen van participatie, het voorkomen van sociale uitsluiting en het versterken van sociale cohesie. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de positie van gehandicapten, ouderen en jongeren in de samenleving.Ten slotte richt VWS zich op het bevorderen van topsport en breedtesport.

Het Strategisch Akkoord bevat een aantal maatregelen die neerslaan op de VWS-begroting. De in het akkoord aangekondigde invoering van het basisstelsel in 2005, leidt daarnaast tot het vervallen van de huidige rijksbijdrage in de ziektekosten en de invoering van een rijksbijdrage ter compensatie van de ziektekosten voor kinderen. Een versnelling van de nominalisatie van de ZFW-premie leidt tot een verminderde noodzaak tot compensatie van het zorgstelsel. De rijksbijdragen zijn dan ook verlaagd.

De middelen voor de tijdelijke stimuleringsregelingkinderopvang (€ 113,4 mln) worden niet aan het gemeentefonds toegevoegd, maar vanaf 2003 aangewend voor de Wet Basisvoorziening Kinderopvang (WBK). De invoering van de WBK gaat tevens gepaard met een extra intensivering, oplopend tot 68 miljoen euro, met name vanwege de verwachte groei van het gebruik van kinderopvang. Het totaal aan programmagelden voor kinderopvang is – als uitvloeisel van het Strategisch Akkoord – overgeheveld naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Eveneens samenhangend met dat akkoord is de overheveling van de middelen voor de Wet Voorziening Gehandicapten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar VWS.

Als gevolg van de invoering van het basispakket Jeugdgezondheidszorg in 2003 is structureel € 16 miljoen toegevoegd aan de VWS-begroting.

Voor de uitvoering van het amendement-Rouvoet is de palliatieve zorg geïntensiveerd. Hiermee worden onder andere de verpleeg- en verzorgingshuistarieven voor terminale patiënten verhoogd. Er wordt ook extra geld beschikbaar gesteld voor onderzoek naar en de vergoeding van dure medicijnen voor zeldzame ziektes, de zgn. «weesgeneesmiddelen».

In het kader van het Actieplan Terrorisme neemt ook VWS een aantal maatregelen, zoals extra productie van vaccins en de bouw van een beveiligd laboratorium bij het RIVM.

De overheveling van Justitie naar VWS in het kader van regionale pleegzorg betreft een saldering. Enerzijds vloeien er middelen van Justitie naar VWS (ruim € 51 miljoen) in het kader van de doeluitkering voor de regionale pleegzorg. Het gaat hierbij om de pleegvergoeding, de organisatiekosten van de regionale pleegzorg en de voorzieningen voor therapeutische gezinsverzorging. Anderzijds gaan er middelen van VWS naar Justitie (bijna € 2 miljoen) in verband met de verhoging van de pleegvergoeding en de extra middelen van de landelijke justitie-instellingen.

INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20024 873,24 940,05 148,05 336,85 482,1  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
bnp-bijstelling– 123,4– 49,654,6114,5152,1  
correctie extrapolatie 2006    53,6  
eki-toerekening– 100,0– 75,0– 50,0– 50,0– 50,0  
eu-toerekening– 44,8– 45,5– 38,2– 38,9– 39,7  
 – 268,2– 170,1– 33,625,6116,0  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
activiteiten maatschappelijke organisaties50,773,361,343,343,3  
bedrijfslevenprogramma– 10,65,05,05,4– 0,4  
bouwkundige projecten2,06,515,522,030,0  
clean development mechanism– 125,0  30,050,0  
eindejaarsmarge88,850,2– 28,523,0   
europees ontwikkelingsfonds– 51,2– 20,0– 15,0– 15,0– 15,0  
fmo– 16,44,18,2– 4,1   
goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw24,622,027,030,017,0  
internationaal strafhof– 3,710,01,75,75,8  
joint implementation– 10,5– 6,4– 6,3– 5,8– 2,4  
landenspecifieke sectorale samenwerking– 55,0– 41,2     
loon- en prijsbijstelling54,153,356,456,455,9  
macrosteun en schuldverlichting– 175,2– 257,0– 233,1– 187,2– 126,7  
medefinancieringsprogramma– 9,70,19,115,418,8  
nederlandse ontwikkelingsorganisatie snv8,35,89,814,118,6  
noodhulp30,3      
ontwikkelingsbanken– 25,9  – 20,40,3  
opvang asielzoekers– 63,2– 61,3– 61,3– 61,3– 61,3  
rentesubsidies en apparaatsuitgaven nio– 19,9– 21,7– 21,7– 21,7– 21,7  
speciale multilaterale activiteiten vn34,733,819,626,326,3  
strategisch akkoord: negatieve oda antillen en aruba – 23,6– 24,7– 24,9– 24,9  
strategisch akkoord: oda-toerekening asielzoekers – 93,0– 93,0– 93,0– 93,0  
strategisch akkoord: subsidie ez – 0,8– 4,5– 9,0– 12,0  
thematische samenwerking– 23,8– 46,1– 51,1– 38,8– 44,9  
undp18,218,218,218,218,2  
unhcr13,713,713,713,713,7  
vredesoperaties33,95,55,55,55,5  
wereldbank partnershipprogramma48,573,4105,0111,258,0  
strategisch akkoord: efficiency/volumetaakstelling – 2,8– 5,5– 8,3– 11,0  
diversen374,3214,0116,440,2– 6,0  
 192,015,0– 72,3– 29,1– 57,9  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen0,513,50,50,50,5  
 0,513,50,50,50,5  
Extrapolatie     5 765,4 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 76,0– 141,4– 105,3– 3,258,5  
STAND MILJOENENNOTA 20034 797,24 798,65 042,75 333,65 540,65 765,4 

INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200257,455,755,556,256,2  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diverse ontvangsten ontwikkelingssamenwerking22,3      
diversen4,5– 1,0– 1,3– 1,5– 2,7  
 26,8– 1,0– 1,3– 1,5– 2,7  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen0,513,50,50,50,5  
 0,513,50,50,50,5  
Extrapolatie     54,1 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200227,412,5– 0,7– 1,0– 2,2  
STAND MILJOENENNOTA 200384,868,254,855,354,154,1 

Internationale Samenwerking

De omvang van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is gekoppeld aan het Bruto Nationaal Product (BNP) en wordt bijgesteld op basis van de meest recente macro-economische inzichten.

De reservering voor schuldenregelingen uit hoofde van exportkredietverzekeringen is opwaarts bijgesteld als gevolg van het verschuiven van kwijtschelding aan Tanzania en de voormalige republiek Joegoslavië van 2001 naar 2002. Dit leidt tot een hogere toerekening aan HGIS en dus minder uitgaven op de begroting. Het Nederlandse aandeel in de uitgaven van de Europese Unie voor hulp aan ontwikkelingslanden (ODA) en activiteiten in landen in Midden- en Oost-Europa (non-ODA) worden toegerekend aan de HGIS. Door hogere uitgaven van de EU in 2002 is de toerekening verhoogd en nemen de uitgaven op de begroting dus af.

De activiteiten met maatschappelijke organisaties worden geïntensiveerd met als belangrijkste doel de «civil society» in ontwikkelingslanden te versterken. Hiertoe worden partnerships aangegaan met gespecialiseerde Nederlandse en internationale niet-gouvernementele organisaties (NGO's) en hun partners in het zuiden.

Om meerjarig de staat van ambassades, consulaten-generaal en permanente vertegenwoordigingen in het buitenland op niveau te kunnen houden, is het budget voor bouwkundige projecten verhoogd. Deze projecten hebben mede betrekking op het oplossen van asbestproblematiek, beveiliging en het omzetten van huurcontracten naar koopcontracten.

De uitgaven voor het Clean Development Mechanism zullen drukken op latere jaren dan nu in de begroting is voorzien. De raming voor 2002 wordt doorgeschoven naar de jaren 2005–2007. De verplichtingen zullen wel voor een belangrijk deel in 2002 worden aangegaan.

Het budget voor macrosteun en schuldverlichting wordt verlaagd omdat een groot deel van de kwijtschelding aan Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) in 2001 heeft plaatsgevonden. In 2002 wordt in HIPC-kader alleen kwijtschelding aan Ghana verwacht. Op dit artikel wordt tevens het ODA-deel van de BNP-bijstellingen geparkeerd. Dit jaar is sprake van een neerwaartse bijstelling.

In het licht van de huidige situatie in Afghanistan wordt extra noodhulp verstrekt, waarbij Nederlandse prioriteiten vooral liggen bij ontmijning, terugkeer van vluchtelingen en ontheemden, landrehabilitatie en onderwijs.

Een deel van de Nederlandse bijdrage aan ontwikkelingsbanken is reeds in 2001 betaald, waardoor het budget in 2002 wordt verlaagd.

Door de daling van de instroom van asielzoekers wordt het deel dat aan de HGIS wordt toegerekend neerwaarts bijgesteld.

Om een netto ODA-prestatie van 0,8% van het BNP te behalen moeten jaarlijks meer bruto-ODA-uitgaven worden gedaan (ter hoogte van de 0,8% van het BNP plus aflossingen van leningen). Aangezien de Nederlandse Antillen en Aruba niet meer op de ODA-landenlijst van het Development Assistance Committee (DAC) staan, vallen de aflossingen op leningen niet meer binnen het OS-plafond. Het ODA-plafond is hierdoor bijgesteld.

Vanaf 2003 wordt de toerekening aan ODA voor de kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit ontwikkelingslanden verhoogd, omdat deze wordt gebaseerd op de feitelijke kosten in plaats van een lager, forfaitair bedrag per asielzoeker.

Nederland streeft ernaar om belangrijke thema's als aids, milieu, armoedeziekten en versterking van de civil society zoveel mogelijk multilateraal en via het particuliere kanaal aan te pakken. In lijn met dit streven vindt een verschuiving plaats van bilaterale thematische samenwerking naar programmatische samenwerking met gespecialiseerde multilaterale en particuliere organisaties. Voor landen waarmee Nederland een structurele ontwikkelingsrelatie heeft zijn deze thema's geïntegreerd in de sectorale samenwerking.

Er wordt een extra bijdrage geleverd aan de VN-vluchtelingenprogramma's (UNHCR) om een tekort aan te vullen. Deze bijdrage ligt in lijn met het streven om goed functionerende internationale organisaties te steunen.

Nederland levert met de inzet van manschappen en materieel in de (vredes)operaties Enduring Freedom en de International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan een actieve bijdrage aan de strijd tegen terrorisme. Daarom is het budget voor vredesoperaties verhoogd.

Met de extra bijdrage aan het partnershipprogramma van de wereldbank worden internationale initiatieven op het terrein van «basic education» (Education for All) en armoedeziekten (Global Fund to Fight Aids, TB and Malaria) gesteund. De Wereldbank is door de internationale gemeenschap aangewezen als penningmeester van deze initiatieven.

GEMEENTEFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 200212 281,712 405,212 412,112 485,612 480,4  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
elzinga / dualisering10,718,919,620,220,9  
onderwijshuisvesting45,045,045,045,045,0  
strategisch akkoord: afschaffen categoriaal inkomensbeleid  – 70,0– 70,0– 70,0  
strategisch akkoord: afschaffen ozb woningen   2 000,02 000,0  
strategisch akkoord: afschaffen f 100,– op lokale lasten   – 325,0– 325,0  
btw-compensatiefonds 5,9– 1 108,3– 1 108,3– 1 108,3  
compensatie cwi28,6– 1,8– 1,8– 1,8– 1,8  
diversen– 4,88,68,68,68,6  
 79,576,6– 1 106,9568,7569,4  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
naar vws: kinderopvang – 113,4– 113,4– 113,4– 113,4  
uitkering behoedzaamheidsreserve 2001357,5      
van aanvullende post: accres 2002363,5363,5363,5363,5363,5  
van aanvullende post: accres 2003 491,1491,1491,1491,1  
diversen– 13,5– 5,5– 5,55,55,5  
 707,5735,7735,7746,7746,7  
Extrapolatie     13 790,2 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002786,9812,2– 371,41 315,31 316,0  
STAND MILJOENENNOTA 200313 068,613 217,412 040,813 800,913 796,413 790,2 

Gemeentefonds

Via onder meer het gemeentefonds worden gemeenten voorzien van financiële middelen voor de uitvoering van hun taken. De middelen uit het gemeentefonds worden zodanig over de gemeenten verdeeld dat zij een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten kunnen leveren.

Gemeenten zijn onder meer verantwoordelijk voor het onderhoud van de onderwijshuisvesting. Om gemeenten in staat te stellen de onderwijshuisvesting aan te passen aan recente onderwijskundige vernieuwingen, heeft het kabinet het gemeentefonds structureel met € 45 miljoen verhoogd. In overleg met de VNG is tevens besloten om een deel van het gemeentefondsaccres in te zetten als aanvullende dekking van de kosten van deze aanpassingen.

Het wetsvoorstel Dualisering Gemeentebestuur brengt kosten met zich mee voor onder meer het tot stand brengen van gemeentelijke griffies en rekenkamers. Gemeenten worden hiervoor deels gecompenseerd.

In het Strategisch Akkoord is besloten tot het afschaffen van het gemeentelijk categoriaal inkomensbeleid, de OZB van woningen en de f 100-maatregel. Het kabinet heeft ervoor gekozen het algemeen inkomensbeleid aan het Rijk voor te behouden. Dit betekent dat het categoriaal inkomensbeleid in de bijstand met ingang van 2004 wordt afgeschaft. Voor het afschaffen van de OZB van woningen per 2005 worden de gemeenten via het gemeentefonds volledig gecompenseerd. In 1998 is ruim € 0,3 miljard aan het gemeentefonds toegevoegd om de ontwikkeling van de lokale lasten, mede door de milieueisen die het Rijk had gesteld, te compenseren. Het beëindigen van deze f 100-maatregel betekent dat de middelen per 2005 weer uit het gemeentefonds worden genomen. Gemeenten zijn dan niet langer verplicht om de f 100 aan de huishoudens door te geven.

In 2003 treedt het BTW-compensatiefonds in werking. Uit het fonds worden gemeenten gecompenseerd voor uitgaven aan BTW over niet-ondernemingsactiviteiten. Voor de voeding van dit fonds wordt vanaf 2004 structureel een bedrag uit het gemeentefonds overgeheveld.

De taakstelling «efficiencywinst Centra voor Werk en Inkomen» uit het Regeerakkoord 1998 is niet volledig gerealiseerd. De verwachting is dat de efficiencywinst in de toekomst wel zal worden gerealiseerd. De raming is hierop aangepast. In het Regeerakkoord 1998 zijn tevens extra middelen uitgetrokken voor een impuls voor de kinderopvang. Deze gelden zijn aan de gemeenten verstrekt via een specifieke uitkering ten laste van de begroting van VWS. Het was aanvankelijk de bedoeling dat de specifieke uitkering eind 2002 zou aflopen en dat de middelen structureel over zouden gaan naar het gemeentefonds. Inmiddels is tot een ander bekostigingsregime besloten, wat is vastgelegd in een nieuw wetsvoorstel (WBK). Dit betekent dat de toevoeging aan het gemeentefonds, die eerder was voorzien voor 2003, geen doorgang vindt.

Bij Voorjaarsnota 2002 is het accres van het gemeentefonds voor 2002 vastgesteld. Het vastgestelde bedrag is van de aanvullende post «accres» naar het gemeentefonds overgeboekt. Daarnaast, is gezien de in 2001 gerealiseerde gunstige ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde uitgaven, de behoedzaamheidsreserve van het gemeentefonds over 2001 in 2002 geheel aan de gemeenten uitgekeerd, aangevuld met een positieve nacalculatie ten opzichte van de bevoorschotting. Tevens is het accres 2003 vanaf 2003 structureel overgeboekt naar het gemeentefonds.

PROVINCIEFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20021 014,41 016,91 017,11 005,31 005,3  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
diversen6,96,96,96,96,9  
 6,96,96,96,96,9  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
btw-compensatiefonds 0,7– 122,9– 122,9– 122,9  
diversen   – 7,9– 7,9  
  0,7– 122,9– 130,8– 130,8  
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
uitkering behoedzaamheidsreserve 200130,2      
van aanvullende post: accres 200230,030,030,030,030,0  
van aanvullende post: accres 2003 39,539,539,539,5  
diversen1,92,82,82,82,8  
 62,172,372,372,372,3  
Extrapolatie     953,4 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200268,879,7– 43,9– 51,9– 51,9  
STAND MILJOENENNOTA 20031 083,21 096,6973,3953,4953,4953,4 

Provinciefonds

Via onder meer het provinciefonds worden provincies voorzien van financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken. De middelen uit het provinciefonds worden zodanig over de provincies verdeeld dat zij een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten kunnen leveren.

In 2003 treedt het BTW-compensatiefonds in werking. Uit het fonds worden provincies gecompenseerd voor uitgaven aan BTW over niet-ondernemingsactiviteiten. Voor de voeding van het fonds wordt vanaf 2004 structureel een bedrag uit het provinciefonds overgeheveld.

Bij Voorjaarsnota 2002 is het accres van het provinciefonds voor 2002 vastgesteld. Het vastgestelde bedrag is van de aanvullende post «accres» naar het provinciefonds overgeboekt. Daarnaast is, gezien de in 2001 gerealiseerde gunstige ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde uitgaven, de behoedzaamheidsreserve van het provinciefonds over 2001 in 2002 geheel aan de provincies uitgekeerd, aangevuld met een positieve nacalculatie ten opzichte van de bevoorschotting.

Tevens is het accres 2003 vanaf 2003 structureel overgeboekt naar het provinciefonds.

ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002264,61 001,11 390,11 836,42 295,3  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
accres gemeentefonds119,1577,6872,5923,61 043,0  
accres provinciefonds9,838,463,267,272,6  
diversen 9,89,89,89,8  
 128,9625,8945,51 000,61 125,4  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
strategisch akkoord: correctiepost rente – 276,0– 304,0– 409,0– 526,0  
strategisch akkoord: doorrekening pakket gfpf – 200,0– 300,0– 300,0– 300,0  
  – 476,0– 604,0– 709,0– 826,0  
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
naar gf: accres 2002– 363,5– 363,5– 363,5– 363,5– 363,5  
naar gf: accres 2003 – 491,1– 491,1– 491,1– 491,1  
naar pf: accres 2002– 30,0– 30,0– 30,0– 30,0– 30,0  
naar pf: accres 2003 – 39,5– 39,5– 39,5– 39,5  
 – 393,5– 924,1– 924,1– 924,1– 924,1  
Extrapolatie     2 150,6 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 264,6– 774,2– 582,5– 632,5– 624,6  
STAND MILJOENENNOTA 20030,0226,9807,61 203,91 670,62 150,6 

Accres Gemeentefonds/Provinciefonds

Om provincies en gemeenten te compenseren voor de wijzigingen in hun uitgaven ten gevolge van prijsstijgingen en maatschappelijke en politieke ontwikkelingen ontvangen zij een accres. Het accres wordt afgeleid van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven.

In het Strategisch Akkoord is besloten de normeringssystematiek voor de bijdragen aan het gemeente- en provinciefonds aan te passen door de rente als correctiepost te laten vallen. De doorrekening van de ombuigingen en intensiveringen uit het Strategisch Akkoord resulteren eveneens in een lagere groei van het accres.

De in de Voorjaarsnota 2002 vastgestelde stand van het accres van het gemeente- en provinciefonds is vanaf 2002 structureel naar beide fondsen overgeboekt. Als gevolg van de in deze Miljoenennota verwerkte mutaties zijn de accressen 2002 en 2003 opnieuw berekend. Bij Miljoenennota 2003 is de verhoging van het accres 2002 verrekend met de behoedzaamheidsreserve op de aanvullende post Algemeen. Tegelijkertijd is het accres 2003 vanaf 2003 structureel overgeboekt naar het gemeente- en provinciefonds.

BTW-COMPENSATIEFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002       
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
btw openbaar vervoer 146,2174,0174,0174,0  
groei btw-compensatiefonds 164,4258,8330,3408,9  
uitname gemeentefonds  1 114,31 114,31 114,3  
uitname provinciefonds  123,6123,6123,6  
  310,61 670,71 742,21 820,8  
Extrapolatie     1 902,4 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002 310,61 670,71 742,21 820,7  
STAND MILJOENENNOTA 2003 310,61 670,71 742,21 820,71 902,4 

BTW-compensatiefonds

Het BTW-compensatiefonds voor provincies, gemeenten en regionale openbare lichamen treedt per 1 januari 2003 in werking. De algemene doelstelling van het BTW-compensatiefonds is het wegnemen van de verstorende werking van de omzetbelasting op afwegingen van provincies, gemeenten en regionale openbare lichamen bij hun niet-ondernemersactiviteiten, zoals de inzameling van huisvuil binnen de eigen gemeente, aanleg van eigen gemeentelijke en provinciale wegen en onderhoud aan de eigen groenvoorziening.

Uit het BTW-compensatiefonds krijgen provincies, gemeenten en regionale openbare lichamen een bijdrage voor de feitelijke BTW voor hun niet-ondernemingsactiviteiten. Het BTW-compensatiefonds wordt vanaf 2004 voor een belangrijk deel gevoed door een uitname uit het gemeentefonds en het provinciefonds. Daarnaast wordt de BTW-compensatie voor het openbaar vervoer aan het fonds toegevoegd. Tot de inwerkingtreding van het BTW-compensatiefonds werd deze BTW via het ministerie van Verkeer en Waterstaat gecompenseerd.

INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20025 990,96 269,35 513,25 322,95 327,9  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
projecten railwegen– 46,828,5– 116,6124,05,8  
duurzaam veilig  20,020,020,0  
hsl 6,0102,1– 19,527,0  
a12 utrecht – duitse grens – 124,8– 102,1124,8102,1  
compensatie a59 – 6,6– 20,9– 182,5– 163,7  
projecten rijkswegen – 12,431,5– 23,0– 65,0  
leidsche rijn32,5– 39,3     
prijsbijstelling 2002153,4163,5142,6135,0113,7  
regionale en lokale infrastructuur– 1,1– 87,7– 135,0– 45,4– 90,4  
vergunning emplacementen   10,010,0  
prijsbijstelling fes– 16,3– 17,9– 9,9– 8,9– 8,2  
toevoeging voordelig saldo 200144,440,754,6– 10,4   
diversen6,5– 4,8– 4,8– 7,00,6  
 172,6– 54,8– 38,5117,1– 48,1  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
betaald rijden – 40,0– 10,0    
duurzaam veilig– 20,9– 25,4     
strategisch akkoord: kilometerheffing (spitstarief)    – 50,0  
schipholtunnel– 20,9      
betuweroute45,438,6     
gebruiksvergoeding– 16,4– 21,0– 29,0– 36,8– 37,6  
rente schatkistbelening rib 200123,923,923,923,923,9  
schatkistbelening aan rib 2002323,0      
uitdeling loonbijstelling tranche 200223,021,721,022,121,9  
diversen51,460,134,544,049,1  
Niet tot een ijklijn behorend       
aandelenstorting westerscheldetunnel35,2– 13,4     
diversen8,6      
 452,344,540,453,27,3  
Extrapolatie     5 870,9 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002625,0– 10,41,8170,0– 40,9  
STAND MILJOENENNOTA 20036 615,96 258,95 515,05 492,95 286,95 870,9 

INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20025 937,46 250,95 411,85 311,75 327,9  
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
de boer (hxii)– 49,0 10,019,020,0  
leidsche rijn– 6,8– 20,4– 29,5    
prijsbijstelling 200221,022,925,825,625,8  
toevoeging voordelig saldo 200139,93,33,33,3   
 5,15,89,647,945,8  
        
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
betaald rijden – 40,0– 10,0    
duurzaam veilig– 20,9– 25,4     
schipholtunnel– 20,9      
betuweroute45,438,6     
gebruiksvergoeding– 16,4– 21,0– 29,0– 36,8– 37,6  
rente schatkistbelening rib 200123,923,923,923,923,9  
schatkistbelening aan rib 2002323,0      
strategisch akkoord: kilometerheffing (spitstarief)    – 50,0  
uitdeling loonbijstelling tranche 200224,421,721,022,121,9  
diversen50,160,134,543,949,0  
Niet tot een ijklijn behorend       
aandelenstorting westerscheldetunnel35,2– 13,4     
 443,844,540,453,17,2  
Extrapolatie     5 870,8 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002448,950,249,8100,953,1  
STAND MILJOENENNOTA 20036 386,36 301,15 461,65 412,65 380,95 870,8 

Infrafonds

Het Infrastructuurfonds is ingesteld om te zorgen voor continuïteit van middelen voor infrastructuur en om een integrale afweging van prioriteiten te bevorderen. Het fonds bevat de uitgaven en ontvangsten voor de droge en de natte infrastructuur en de megaprojecten. De voeding van het Infrastructuurfonds bestaat uit bijdragen uit de begroting van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, het Fonds Economische Structuurversterking en voor een klein deel uit bijdragen van derden.

Bij de raming van het budget voor uitvoeringskosten Betaald Rijden is het kasritme bij Voorjaarsnota aangepast. Daarna is in het Strategisch Akkoord besloten dat in deze kabinetsperiode geen middelen worden vrijgemaakt voor een eventuele invoering van een kilometerheffing. De vrijvallende middelen worden toegevoegd aan het spoorprogramma in verband met afdekking van de risico's bij projecten voor railwegen. Daarnaast zijn middelen toegevoegd aan de budgetten voor projecten voor railwegen, verband houdend met de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden op het spoor.

In verband met het nog in 2001 van kracht worden van het Interim-besluit Duurzaam Veilig zijn de hiervoor in het Infrastructuurfonds gereserveerde middelen (meerjarig) teruggeboekt naar de begroting van Verkeer en Waterstaat. Daarnaast wordt in het kader van het verminderen van slachtoffers op de weg een vervolg gegeven aan het Interimbesluit Duurzaam Veilig en worden extra middelen beschikbaar gesteld in 2004 t/m 2006. De concrete projecten die hieruit voortvloeien worden verantwoord op de begroting van het Infrafonds.

De bijdrage uit de begroting van Verkeer en Waterstaat in de meerkosten van de Hogesnelheidslijn wordt verwerkt in de begroting. Tevens worden de kosten van de Infraprovider verrekend met de geraamde vervoersopbrengsten in 2006.

Het betalingsritme van een aantal projecten voor rijkswegen wordt aangepast aan de projectplanning. De aanleg van de A59 wordt gerealiseerd via een PPS-constructie waardoor het tempo van de oorspronkelijke kasramingen aangepast wordt. Daarnaast komt een aantal BOR-middelen op het artikel Rijkswegen voorlopig niet tot besteding. Deze middelen worden in latere jaren weer ingezet. Het ritme waarin betalingen worden gedaan voor het project A12 Utrecht – Duitse grens is gewijzigd. Bij de te doorlopen procedures is vertraging opgetreden doordat meer onderzoek en overleg nodig is voor een goede en gedragen definitieve keuze. De opleverdatum verschuift hierdoor naar 2006.

Met het project Leidsche Rijn wordt een variant met overkapte parallelbanen ter plaatse van de inpassing van de A2 in de Vinexlocatie Leidsche Rijn gerealiseerd. Voor dit project worden op het Infrafonds bijdragen ontvangen vanuit de begroting van VROM.

In het Strategisch Akkoord is besloten om dit jaar 25% van de reguliere prijsbijstelling uit te keren. Door contractuele verplichtingen is V&W echter genoodzaakt de gehele prijsbijstelling te betalen. De benodigde middelen hiervoor worden ingepast in de begroting van V&W.

Het betalingsritme van een aantal projecten voor regionale en lokale infrastructuur wordt aangepast aan de financiële en projectplanning. Dit betreft onder andere projecten zoals de Noord-Zuidlijn en Randstadrail. Daarnaast zijn middelen uitgetrokken voor de SWAB-impuls en de versnellingsbehoefte overgangsrecht van de gebundelde doeluitkering.

Voor een aantal emplacementen worden investeringen gedaan in geluidsmaatregelen. Deze investeringen zijn nodig om de vereiste vergunningen voor deze emplacementen te behouden.

In 2001 is een schikking getroffen in verband met de fraude rond de Schipholtunnel. Het hiermee gemoeide bedrag valt dit jaar vrij voor de algemene middelen van het Rijk.

Met de aanleg van de Betuweroute wordt onder meer een goede aansluiting op Europese hoofdtransportassen gerealiseerd. Dit is van groot belang voor de positie van Nederland als tranport-, distributie- en productieland. De aanbesteding van de bovenbouw van de Betuweroute was in 2001 opgeschort in afwachting van nadere besluitvorming over de voortzetting van de aanbestedingsprocedures. De middelen die in 2001 teruggestort zijn in het FES worden weer ter beschikking gesteld voor de Betuweroute in 2002. In de 11e voortgangsrapportage is vermeld dat de projectplanning van de Betuweroute gewijzigd is. Dit betreft onder meer een scopewijziging zoals de ongelijkvloerse boog bij Geldermalsen ten behoeve van capaciteitsvergroting. Verwacht wordt dat de A15-lijn van de Betuweroute in 2006 in gebruik wordt genomen.

Railinfrabeheer (RIB) is verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van de spoorweginfrastructuur. Op grond van het Besluit Gebruiksvergoeding en de nota Derde Eeuw Spoor betalen spoorvervoerbedrijven hiervoor een gebruiksvergoeding aan RIB. De opbrengsten van de gebruiksvergoeding worden in mindering gebracht op de subsidie van Verkeer en Waterstaat aan RIB. De vrijval op de begroting die optreedt als gevolg van de gebruiksvergoeding wordt aangewend ter stimulering van de sector. In 2001 is aan RIB een schatkistbelening verstrekt ten behoeve van het onderhoud op het spoor. Over de schatkistbelening in 2001 wordt rente betaald. Daarnaast is in 2002 een nieuwe schatkistbelening toegekend aan de RIB.

De aandelenstorting Westerscheldetunnel in 2002 dient ter dekking van gemaakte kosten voor de bouw van de Westerscheldetunnel onder meer voortvloeiende uit een hogere dan geraamde prijsstijging. Daarnaast vindt een vervroeging van de storting plaats van 2003 naar 2002 in verband met de voorspoedig verlopende werkzaamheden aan de tunnel.

In 1996 is naar aanleiding van het advies van de commissie-De Boer een regeling in het leven geroepen met als doel een extra investeringsimpuls in infrastructuur in het stads- en streekvervoer tot stand te brengen. Regionale overheden dragen zelf een deel bij aan de projecten die onder deze regeling vallen. Naar aanleiding van de evaluatie van de De Boer-regeling heeft een inventarisatie van de goedgekeurde projecten plaatsgevonden. Na de bespreking van de evaluatie met de Tweede Kamer is met een Wijziging van Regeling de betaalbaarstelling van goedgekeurde projecten veranderd.

FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20022 480,62 763,61 682,21 550,11 546,1  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
betuweroute (isf)48,640,40,8    
bodemsanering (vrom)41,0      
geluidsisolatie schiphol (isf)34,055,080,0    
strategisch akkoord: enveloppe mobiliteit  84,0162,0246,0  
vitaliteit steden31,3      
diversen8,09,317,1– 0,40,4  
 162,9104,7181,9161,6246,4  
Extrapolatie     2 226,4 
        
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002163,0104,7181,9161,6246,4  
STAND MILJOENENNOTA 20032 643,62 868,31 864,11 711,61 792,62 226,4 

FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20022 059,31 850,61 660,41 575,11 650,4  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
aardgasbaten2,4190,7246,4233,0240,7  
taakstelling verkoop staatsdeelnemingen– 46,3– 114,5– 158,3– 155,8– 107,1  
 – 43,976,288,177,2133,6  
Extrapolatie     1 912,4 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 43,976,288,177,2133,6  
STAND MILJOENENNOTA 20032 015,41 926,81 748,51 652,31 784,01 912,4 

Fonds Economische Structuurversterking

Het Fonds Economische Structuurversterking (FES) heeft als doel het financieren van investeringsprojecten van nationaal belang waarmee beoogd wordt de economische structuur te versterken. Het FES is een verdeelfonds. Het kasritme van de FES-uitgaven wordt bepaald door de financieringsbehoefte van goedgekeurde FES-projecten, passend binnen de budgettaire randvoorwaarden van de FES-wet.

De uitgaven betreffen onder andere de Betuweroute, bodemsanering op Vinexlocaties en de ontwikkeling van nieuwe sleutelprojecten in het kader van vitaliteit steden (onder andere Amsterdam Zuidas en Rotterdam-Centraal). Daarnaast vindt er wegens gestegen kosten voor geluidsisolatie rond Schiphol – samenhangend met de aanleg van de 5e baan – een extra investering plaats. Deze extra inspanning wordt gedekt via een voorfinanciering uit het FES in 2002 tot en met 2004. De terugbetaling aan het FES vindt plaats in 2008 tot en met 2012 via een verlenging van de heffingsperiode op de luchtvaartsector. De voorfinanciering en de terugbetaling aan het FES lopen via het Infrastructuurfonds en worden verantwoord op de begroting van Verkeer en Waterstaat.

In het Strategisch Akkoord 2002 zijn extra middelen voor mobiliteit en bereikbaarheid uitgetrokken. Een deel van deze middelen is gereserveerd in het FES. Over de precieze besteding van deze middelen moet nog worden besloten.

Het FES wordt op twee manieren gevoed. Ten eerste bestaat de voeding van het FES uit vrijvallende rentelasten die het gevolg zijn van het verlagen van de staatsschuld met de opbrengst verkoop staatsdeelnemingen. Daarnaast wordt het FES gevoed uit een vast percentage (41,5%) van de totale gasbaten. De aardgasbaten zijn opwaarts bijgesteld als gevolg van nieuwe ramingen van de olieprijs en dollarkoers. De huidige inzichten nopen tot neerwaartse bijstelling van de taakstelling verkoop staatsdeelnemingen.

AOW-SPAARFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20022 943,33 203,93 477,53 764,94 066,5  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
diversen– 1,61,24,54,75,0  
 – 1,61,24,54,75,0  
Extrapolatie     4 388,6 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 1,61,24,54,75,0  
STAND MILJOENENNOTA 20032 941,73 205,13 482,03 769,64 071,54 388,6 

AOW-spaarfonds

Het AOW-spaarfonds ontvangt rentebaten over het totaal opgebouwde vermogen. Als gevolg van wijzigingen in de rentevoet zijn de rentebaten ten opzichte van de ramingen gewijzigd.

DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20020,00,00,00,00,0  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
bijdrage aan lnv36,0      
mond- en klauwzeer36,0      
diversen7,0      
 79,0      
Extrapolatie     0,0 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200279,00,00,00,00,0  
STAND MILJOENENNOTA 200379,00,00,00,00,00,0 

DIERGEZONDHEIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20022,50,00,00,00,0  
Technische mutaties       
Niet tot een ijklijn behorend       
mond- en klauwzeer36,0      
diversen0,2      
 36,2      
Extrapolatie     0,0 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 200236,20,00,00,00,0  
STAND MILJOENENNOTA 200338,70,00,00,00,00,0 

Diergezondheidsfonds

Het Diergezondheidsfonds is opgericht met als doel het bewaken en bestrijden van dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen. De uitgaven en ontvangsten die samenhangen met wettelijk te bestrijden dierziekten worden in dit fonds verantwoord. Het fonds wordt gevoed met bijdragen van de Europese Unie, de productschappen en het Rijk. In verband met de MKZ-crisis zijn uitgaven gedaan voor de opslag en destructie en verbranding van dieren in 2001. Daarvoor ontvangt Nederland een bijdrage van deEuropese Unie.

ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 20021 605,32 705,13 822,14 991,96 214,4  
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
nominale bijstelling320,5959,81 225,01 260,71 419,5  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
nominale bijstelling14,774,898,7105,6117,3  
Zorg       
nominale bijstelling14,130,239,143,450,7  
 349,31 064,81 362,81 409,71 587,5  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
beperking contractloonstijging – 216,4– 233,9– 232,3– 230,9  
flankerend beleid 55,055,055,055,0  
strategisch akkoord: taakstelling ilo – 16,0– 32,0– 48,0– 65,0  
strategisch akkoord: taakstelling ziektekosten  – 40,0– 80,0– 80,0  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
beperking contractloonstijging – 21,1– 21,8– 22,7– 23,4  
strategisch akkoord: taakstelling ilo – 3,3– 6,5– 9,8– 13,0  
Zorg       
diversen – 6,7– 7,5– 8,4– 9,2  
  – 208,5– 286,7– 346,2– 366,5  
Technische mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
afbakening uitgavenkader 27,552,774,699,4  
loonbijstelling 2002– 1 586,3– 1 643,7– 1 649,9– 1 659,3– 1 674,1  
diversen– 5,8– 4,9– 4,7– 4,5– 4,3  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
loonbijstelling 2002– 209,2– 215,2– 218,1– 221,9– 222,0  
Zorg       
afbakening uitgavenkader – 27,5– 52,7– 74,6– 99,4  
loonbijstelling 2002– 39,9– 38,6– 37,8– 37,3– 37,3  
Niet tot een ijklijn behorend       
loonbijstelling 2002– 116,6– 116,6– 118,0– 118,5– 118,4  
nominale bijstelling20,153,965,869,375,2  
diversen – 17,6– 18,3– 18,9– 19,5  
 – 1 937,7– 1 982,7– 1 981,0– 1 991,1– 2000,4  
Extrapolatie     6 875,8 
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2002– 1 588,4– 1 126,3– 904,9– 927,4– 779,6  
STAND MILJOENENNOTA 200316,81 578,82 917,24 064,45 434,86 875,8 

Arbeidsvoorwaarden

Op de aanvullende post arbeidsvoorwaarden worden de middelen gereserveerd die nodig zijn om de loongevoelige uitgaven op de verschillende begrotingen te indexeren. Door middel van de loonbijstelling die jaarlijks in het voorjaar uit de aanvullende post wordt overgeboekt naar de departementale begrotingen, worden alle uitgaven op het loonniveau van het desbetreffende jaar gebracht.

Op basis van de stand CEP2002 (Centraal Economisch Plan) is de loonbijstellingstranche 2002 uitgedeeld. De uitdeling van de loonbijstelling voor het gedeelte dat niet tot de ijklijn behoort, heeft met name betrekking op de indexering van de rijksbijdrage volksgezondheid.

Op grond van de meest recente macro-economische inzichten doet zich een opwaartse bijstelling van de ramingen voor. Dit wordt veroorzaakt door een hogere raming van de sociale lasten en de contractloonstijging in de marktsector dan eerder was verondersteld. In het licht van een meerjarig streven naar een beheerste loonontwikkeling wordt de kabinetsbijdrage aan overheidssectoren daarnaast beleidmatig gekort tot 2,5% voor het jaar 2003. Hiermee samenhangend wordt voor de overheidssectoren een bedrag van 55 miljoen beschikbaar gehouden voor flankerend beleid.

Voor zover budgetten voor incidentele loonontwikkeling gereserveerd staan op de aanvullende post arbeidsvoorwaarden is de verlaging van dit budget zoals besloten in het Strategisch Akkoord, verwerkt. Ook de Strategisch Akkoord-taakstelling uit het Strategisch Akkoord op de ziektekosten is verwerkt. Het resterende saldo in 2002 is gereserveerd ten behoeve van de indexatie in het najaar van de uitkeringen voor oorlogsgetroffenen.

PRIJSBIJSTELLING/INDEXERING WSF: UITGAVEN

 200220032004200520062007 
STAND MILJOENENNOTA 2002732,31 137,91 480,71 827,92 132,9  
        
Mee- en tegenvallers       
Rijksbegroting in enge zin       
indexering studiefinanciering– 0,5– 10,5– 6,2– 12,312,8  
nominale ontwikkeling: tranche 2003–2006 385,3727,01 063,21 332,4  
nominale ontwikkeling: tranche 2002– 77,9– 65,4– 58,9– 61,8– 55,7  
diversen5,08,813,012,08,6  
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt       
nominale ontwikkeling: tranche 2003–2006 9,729,338,851,1  
diversen1,89,36,7 – 4,1  
Zorg       
nominale ontwikkeling:tranche 2003–2006 3,06,810,514,5  
diversen0,21,00,70,4– 1,3  
 – 71,4341,2718,41 050,81 358,3  
        
Beleidsmatige mutaties       
Rijksbegroting in enge zin       
prijsbijstelling via fes-brug 46,640,558,7117,2  
strategisch akkoord: niet uitdelen 75% prijsbijstelling 2002– 368,8– 385,3– 392,9– 392,1– 396,8