Rapporten stichtingenkader

In 2009 constateerde de Algemene Rekenkamer een toenemende complexiteit in de financiële relaties tussen het Rijk en derden, mede door het gebruik van publiek-private samenwerkingen die vaak de vorm van een stichting aannamen. In deze omvangrijke studie uit 2011 bracht de Algemene Rekenkamer honderden overheidsstichtingen in beeld en keken zij naar hoe departementen hun betrokkenheid bij stichtingen in de praktijk invulden.

De hoofdvraag van dit verkennende onderzoek was: ‘Hoe ziet het landschap van revolverende fondsen van het Rijk eruit en hoe vindt sturing en verantwoording plaats over het publieke geld dat in deze fondsen is ondergebracht?’ Omdat een centraal overzicht ontbrak, heeft de Algemene Rekenkamer eerst onderzocht hoeveel revolverende fondsen, ook wel revolverende instrumenten genoemd, er op rijksniveau zijn en hoeveel publiek geld daarin is ondergebracht. Daarnaast besteden ze aandacht aan de vraag wat de specifieke kenmerken van revolverende fondsen voor consequenties hebben voor de sturing daarvan en de verantwoording over het publieke geld daarin.

Uit dit onderzoek blijkt dat revolverende fondsen wel eens de vorm van een stichting aan nemen. De Algemene Rekenkamer plaatst kritische kanttekeningen bij die praktijk.

Dit evaluatierapport is een deel product van de 'Brede evaluatie van de organisatiekaders voor rijksorganisaties op afstand' waarin kaderstelling voor o.a. zelfstandige bestuursorganen, agentschappen, rijksinspecties en dus ook stichtingen als geheel werd geëvalueerd. In grote lijnen was de conclusie ten aanzien van het Stichtingenkader dat het goed heeft gefunctioneerd in de zin dat het het aantal nieuwe stichtingen heeft beperkt en ook dat wanneer er wel sprake van oprichting was, het Kader handvaten bood voor betere waarborgen. Maar tegelijk bleek ook dat er weinig aandacht was voor de relatie tussen een departement en stichting na de oprichting. Deze evaluatie was aanleiding voor de herziening van het Stichtingenkader in 2024.

Om te weten of en zo ja welke aanbestedingsregels van toepassing zijn op het laten uitvoeren van diensten door anderen, is het van belang de meest in het oog springende kenmerken van inbesteden, quasi-inbesteden, publiek-publieke samenwerken, uitbesteden en aanbesteden te (onder)kennen. Deze informatiepagina geeft daar handen en voeten aan.

Het Handboek Maatschappelijk verantwoord ondernemen betreft vooral deelnemingen. Vennootschappen en stichtingen zijn verschillende soorten privaatrechtelijke rechtspersonen die, waar het de relatie met de Rijksoverheid betreft, onder verschillende kaderstelling vallen. Maar dit handboek kan inspiratie bieden voor de aansturing van overheidsstichtingen.

Deze handreiking biedt een praktisch toepasbaar kader voor de democratische controle op privaatrechtelijke samenwerkingen vanuit decentrale overheden. Het doel daarvan is om decentrale volksvertegenwoordigers meer grip te laten hebben en houden op uiteenlopende vormen van privaatrechtelijke samenwerkingen door decentrale overheden. Deze handreiking is dus niet bedoeld voor overheidsstichtingen die een relatie hebben met de Rijksoverheid, maar kan wel inspiratie bieden in de aansturing van stichtingen zeker wanneer er sprake is van publiek-publieke samenwerking in een stichting.

De Rekenkamer van Den Haag heeft voor de Haagse gemeenteraad een handreiking opgesteld voor het opzetten van revolverende fondsen. De handreiking maakt voor de gemeenteraad duidelijk welke keuzes er zijn bij het opzetten van een revolverend fonds en wat de gevolgen daarvan zijn. Hoewel dit dus een rapport betreft van een gemeentelijke Rekenkamer voor een specifieke context kan het van inspiratie zijn voor de aansturing van stichtingen die een revolverende fonds opzet hebben.