XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 3.925

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 45

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat/begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking S.W. Sjoerdsma

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Deze leeswijzer gaat in op de opbouw van de beleidsagenda, de beleidsartikelen en de overige onderdelen van de begroting. In tegenstelling tot de meeste begrotingen, wordt de begroting voor BHOS grotendeels in lopende prijzen getoond in verband met de koppeling aan het bni.

Algemeen

Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, Sint Eustatius en Saba). Waar deze begroting spreekt over «Nederland» of «Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking. Voor de uitvoering van het programma maken de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking gebruik van het apparaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

BeleidsagendaIn de beleidsagenda zijn de hoofddoelen van het beleid voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s is van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. De belangrijkste budgettaire mutaties die samenhangen met de keuzes van het kabinet zijn opgenomen in een tabel. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken. De hoofddoelen en risico’s zijn nader uitgewerkt in de beleidsartikelen, met daarbij ook nadere toelichting op de voornemens op dat specifieke beleidsterrein.

De beleidsagenda wordt gevolgd door een overzicht van de meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen en sluit af met een overzicht van de risicoregelingen en de toelichting hierop. De openbaarheidsparagraaf is niet in deze begroting opgenomen, omdat de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een programmabegroting betreft. De openbaarheidsparagraaf die is opgenomen in de begroting van Buitenlandse Zaken is onverkort van toepassing.

Beleidsartikelen

In de beleidsartikelen staan de volgende onderdelen per begrotingsartikel verder uitgewerkt:

A. Algemene doelstelling

Elk beleidsartikel begint met de algemene doelstelling (titel van het beleidsartikel) met een korte toelichting.

B. Rol en verantwoordelijkheid

De rol en de verantwoordelijkheid van de Minister wordt beschreven aan de hand van de volgende categorieën: stimuleren, financieren, regisseren en uitvoeren. Op de beleidsterreinen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft de Minister een stimulerende, faciliterende of regisserende rol en slechts in sommige gevallen een uitvoerende rol.

C. Beleidswijzigingen

Dit is een overzicht van belangrijke wijzigingen als gevolg van nieuw kabinetsbeleid, evaluatie of voortschrijdend inzicht. Daar waar sprake is van beleidswijzigingen die in beleidsnotities zijn verschenen, is verwezen naar de betreffende notitie met het kamerstuk.

D1. Tabel Budgettaire gevolgen van beleid

In het kader van «verantwoord begroten» presenteren departementen de financiële inzet op instrumentniveau. Het aantal activiteiten en het aantal financiële instrumenten van de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is aanzienlijk. In sommige gevallen zijn de instrumenten nog niet bekend, omdat de programma’s na het verschijnen van de begroting starten en dan duidelijk wordt hoe financiering plaatsvindt. Voor deze onderdelen is het verwachte instrument gekozen. Daarnaast geldt voor de gehele BHOS-begroting dat er niet gestuurd wordt op instrumenten maar op te bereiken resultaten. Dit kan betekenen dat de gebruikte instrumenten (subsidies, bijdragen etc.) voor hetzelfde instrumentonderdeel van jaar tot jaar kunnen verschillen. Dit is bij een aantal artikelen zichtbaar. Tevens betekent dit dat voor hetzelfde instrumentonderdeel meerdere instrumenten mogelijk zijn.

Per beleidsartikel is een tabel budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Na deze tabellen wordt een toelichting op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutaties die groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen van de verplichtingen worden alleen toegelicht wanneer ze groter zijn dan 10% ten opzichte van de stand in de 1e suppletoire begroting op artikelniveau.

Tabel: Ondergrenzen conform Rijksbegrotingsvoorschriften

D2. Budgetflexibiliteit

Conform de rijksbrede begrotingsvoorschriften is per begrotingsartikel aangegeven welk percentage van de programmauitgaven juridisch is vastgelegd, welk percentage bestuurlijk is gebonden, het percentage dat beleidsmatig is gereserveerd almede het percentage dat nog niet is ingevuld/vrij te besteden. De peildatum hiervoor is 1 januari 2027. Daarnaast wordt het onderdeel juridisch verplicht op het niveau van Financieel Instrument toegelicht. Conform de toezegging aan kamerlid Ram in zijn rol als rapporteur tijdens de behandeling van de begroting BHOS 2024 d.d. 31 januari 2024 (TZ202402-026) bevat bijlage 4 een meerjarig overzicht van de juridisch verplichte budgetten, inclusief een toelichting.

E. Toelichting op de instrumenten

Per artikelonderdeel wordt inzicht gegeven in de financiële instrumenten, zoals die zijn opgenomen in de tabel onder D1.

Overige onderdelen van de begroting

Na de vijf beleidsartikelen volgen vijf bijlagen: (1) rechtspersonen met een wettelijke taak en zelfstandige bestuursorganen; (2) het subsidieoverzicht; (3) evaluatie en overig onderzoek; (4) meerjarige juridische verplichtingen; en (5) factsheets revolverende fondsen.

Open data/transparancy

Nederland heeft zich met 106 andere (landen)partners aangesloten bij het Open Government Partnership en met 1500 andere organisaties aangesloten bij het International Aid Transparency Initiative (IATI). Het toegankelijk maken en beschikbaar stellen van informatie hoort daarbij. Via de data tools op de IATI website wordt inzicht gegeven in de budgetten en activiteiten voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Stopzetten online portaal ontwikkelingssamenwerking

De relatie met de HGIS-nota

Samen met de departementale begrotingen wordt ook de HGIS-nota aan de Staten-Generaal gepresenteerd. Deze omvat naast de HGIS-uitgaven en ontvangsten van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking ook buitenlanduitgaven en ontvangsten van de andere ministeries. Deze bundeling bevordert de samenhang en samenwerking die voor een geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid van belang zijn. De nota over de HGIS bevat een overzicht van de belangrijkste programma’s en uitgaven voor het buitenlandbeleid, waaronder een overzicht van de begrotingsontwikkelingen binnen de HGIS en bijlagen die alle buitenlanduitgaven overzichtelijk presenteren, zoals een totaaloverzicht van de buitenlanduitgaven die als officiële ontwikkelingssamenwerking (ODA) kwalificeren. In de HGIS-nota wordt daarnaast op hoofdlijnen inzicht gegeven in de internationale klimaatfinanciering 2027 en de internationale inspanningen op migratie in 2027.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt ervoor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervormingsprogramma's een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen. In de beleidsagenda wordt ingegaan op de uitwerking van de aanbeveling.

Groeiparagraaf

In zowel de begroting als het jaarverslag wordt in de leeswijzer onder het kopje «Groeiparagraaf» kort aangegeven wat de belangrijkste verbeteringen in de begroting zijn ten opzichte van het vorige jaar. In dit onderdeel wordt dus niet vooruit gekeken naar nog te realiseren verbeteringen. Er zijn dit jaar geen ontwikkelingen hierop.

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Een integrale, waarde gedreven en realistische inzet van Nederland in de wereld

De internationale verhoudingen zijn in flux, waardoor de wereld ingrijpend verandert voor landen, economieën en burgers. Dit onderstreept het belang van een breed, geïntegreerd buitenlandbeleid om onze veiligheid, welvaart en vrije manier van leven te beschermen. In de beleidsbrief Buitenlandse Zaken 2026 heeft het kabinet de hoofdlijnen van het Nederlandse buitenlandbeleid uiteengezet: een realistische koers, sterk verankerd in onze waarden, met een samenhangende inzet van doelen en instrumenten: diplomatie, handel, ontwikkelingssamenwerking en defensie.

Deze Memorie van Toelichting volgt deze aan de hand van dezelfde uitgangspunten en geeft een eerste toelichting van wat dit betekent voor de inzet van de BHOS-begroting.

Sterker in Europees verband

De EU staat voor onze veiligheid en welvaart en voor het beschermen en versterken van bepalende waarden als democratie en rechtsstaat. Door nauwer samen op te trekken met EU-partners en door middel van gezamenlijke financiële inzet, vergroten we de invloed van de EU in multilaterale fora. In EU-verband werken we aan een sterkere koppeling tussen ontwikkelingssamenwerking, handel, en investeringen. Ook verbinden we Nederlandse kennis en kunde aan Global Gateway-projecten met een nadruk op hefboomwerking. We richten ons op het creëren van een mondiaal gelijk speelveld. Nederlandse bedrijven hebben belang bij open markten, duidelijke regels en eerlijke concurrentie. Via de EU zet Nederland in op afspraken in multilateraal, plurilateraal en bilateraal verband en treden we op tegen marktverstoringen. Verder sturen we op scherpe Nederlandse inzet van ODA-middelen aanvullend aan of binnen EU-programmering, om versnippering te voorkomen en geopolitieke impact te vergroten. Nederland kiest bewust voor een «Team Europe» aanpak waar dat effectiever is.

Beschermen van de internationale orde

Dit kabinet zet zich samen met gelijkgezinde landen nadrukkelijk in voor de bescherming van de internationale orde. De VN blijft het belangrijkste mondiale platform waar landen elkaar treffen, posities worden uitgesproken en normerende afspraken worden gemaakt, waaronder over gendergelijkheid en klimaatverandering. Nederland maakt dan ook deel uit van een internationale alliantie ter bescherming van het VN-Ontwikkelingssysteem. De VN-hervormingsagenda heeft een grote impuls gekregen met de lancering van het UN80-initiatief. Nederland zet onder meer in op een betere uitvoering op landenniveau, behoud van het normatieve mandaat bij structuuraanpassingen, en maakt strategische keuzes om de belangen van het Koninkrijk en de EU in het multilaterale te verdedigen. Nederland blijft zich inzetten voor de Agenda2030 en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Daarnaast streven we naar het behalen van de afspraken uit het VN Funding Compact.

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) is voor Nederland de kern van het op open en op regels gebaseerde multilaterale handelssysteem. De Internationale Financiële Instellingen vormen een belangrijke stabiliserende factor in de internationale orde, ook tegen de achtergrond van groeiende uitdagingen voor ontwikkelingsfinanciering.

Brede samenwerking

Het kabinet zet in op langdurige relaties met partners, gebaseerd op gelijkwaardigheid en wederzijds voordeel. Deze partnerschappen zijn verschillend van aard. Met sterke partnerschappen, met oog voor mens en milieu, wordt Europa weerbaarder, kan het meer tegenwicht bieden aan economische invloed van andere grote blokken en draagt het bij aan groei en welvaart in het mondiale Zuiden.

Het kabinet onderkent de kracht en meerwaarde van het maatschappelijk middenveld en herstelt de relatie met maatschappelijke organisaties. De versterking van het Nederlandse, internationale en lokale maatschappelijk middenveld is een belangrijke pijler van het Nederlandse buitenlandbeleid. Het kabinet heeft daarbij nadrukkelijk aandacht voor lokaal eigenaarschap, gelijkwaardigheid en duurzame versterking van lokale capaciteit.

We zorgen dat de economische diplomatie en het handelsinstrumentarium zo goed mogelijk aansluiten op de behoeften van het bedrijfsleven, in de belangrijkste gevestigde én opkomende markten. We geven extra aandacht aan sectoren die bijdragen aan een duurzaam en weerbaar Nederlands verdienvermogen.

Ontwikkelingssamenwerking

Het kabinet investeert weer in ontwikkelingssamenwerking. Ons hoofddoel is om bij te dragen aan sociaaleconomische ontwikkeling van landen in het Mondiale Zuiden en hulp aan mensen in nood, overeenkomstig de ODA-definitie. We zetten weer in op samenwerking, voorbij hulp. Gelijkwaardigheid en wederzijds voordeel zijn hierbij ons uitgangspunt. Zo dragen we ook bij aan de drie doelstellingen van de beleidsbrief Buitenlandse Zaken: veiligheid, vrijheden en welvaart. Het kabinet verbindt de financiële en programmatische inzet aan deze doelstellingen. Bijvoorbeeld door te investeren in gezondheid en omkomen voor democratische waarden, maar ook door vrouwenrechten, gendergelijkheid en klimaat weer nadrukkelijker een plek te geven in het beleid.

De veranderende wereldorde heeft een weerslag op de samenwerking tussen Nederland en landen in het mondiale Zuiden. Allen zijn we erop gebrand afhankelijkheden af te bouwen en relaties te diversifiëren. Wereldwijd staan de beschikbare ODA-middelen onder druk. Het mondiale Zuiden is daarenboven sterk gemotiveerd soevereiniteit te vergroten en de hulpafhankelijkheid af te bouwen. Samenwerking voor wederzijds voordeel vraagt enerzijds om flexibiliteit en anderzijds om voorspelbare lange termijnrelaties. In deze context is het relevant om te verkennen hoe het ontwikkelingssamenwerking stelsel zich in de nabije toekomst kan ontwikkelen. Zo maakt Nederland deel uit van de Future of Development Cooperation Coalition, een breed internationaal initiatief gericht op de toekomst van ontwikkelingssamenwerking. Ook heeft het kabinet de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) gevraagd om dit najaar met een advies hierover te komen.

Beleidscoherentie 

Om een geloofwaardige samenwerkingspartner te zijn voor landen in het Mondiale Zuiden en middelen doelmatig uit te geven, moet Nederland bewust zijn van de negatieve effecten die nationale beleidskeuzes in deze landen kunnen hebben. Het is een Rijksbrede verantwoordelijkheid om te zorgen dat beleid coherent is en dat negatieve effecten worden gemitigeerd. Daarom blijft het kabinet inzetten op beleidscoherentie voor ontwikkeling

Verantwoordelijkheid nemen voor veiligheid

Veiligheid van het Koninkrijk is sterk verbonden met veiligheid in de rest van de wereld. In 2025 leefde een kwart van de wereldbevolking in fragiliteit. Het Kabinet blijft zich inzetten voor het versterken van de veiligheid van mensen wereldwijd, inclusief van de allerarmsten. Veiligheid begint bij bescherming van mensen in nood. De kloof tussen teruglopende financiering en hoge noden dwingt hulporganisaties tot ingrijpende keuzes en scherpe prioritering. Meerjarige en flexibele voorfinanciering is belangrijk om hulp slimmer te organiseren en middelen zo effectief mogelijk in te zetten. Hier blijft het kabinet op inzetten en verhoogt tegelijkertijd het humanitaire hulpbudget.

Nederland zet in op conflictpreventie door bemiddeling in bijvoorbeeld de Hoorn van Afrika. Ook blijft het kabinet, met oog voor de lokale context, investeren in een functionerende rechtsorde en (civiele) veiligheidssector, in de Hoorn, West- en Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Een democratische rechtsorde zorgt voor wetten en regels die mensen en bedrijven beschermen en die het mogelijk maken onrecht aan te kaarten. Het is daarmee een belangrijk instrument om conflicten te voorkomen of op een vreedzame manier te beslechten. Hierbij staan de behoeften van burgers en bedrijven centraal.

In landen in conflict blijft Nederland zich inzetten voor de handhaving van het internationaal oorlogsrecht en bescherming van hulpverleners en werkt Nederland, complementair aan militaire missies, met civiele inzet ter bescherming van burgers. In alle fragiele situaties wordt noodhulp zoveel mogelijk gekoppeld aan de eerste stappen naar ontwikkeling en (weder)opbouw, onder meer door inzet op overgangsrecht, humanitaire ontmijning en vredesopbouw. Hierdoor draagt Nederland ook in fragiele contexten bij aan de randvoorwaarden voor meer welvaart en vrijheid.

Conflict en instabiliteit leidt ook tot ontheemding. Vorig jaar waren ruim 117 miljoen mensen ontheemd, waarvan ruim 36 miljoen buiten het eigen land. Nederland investeert in het bieden van duurzame bescherming en sociaaleconomisch perspectief aan vluchtelingen in de regio van herkomst. Programmering is gericht op het versterken van zelfredzaamheid en veerkracht, zodat de afhankelijkheid van externe hulp in elke fase van ontheemding wordt verkleind. Waar mogelijk werken we met gastlanden aan inclusie van ontheemden in nationale systemen, om zo toegang tot onderwijs, zorg, banen en financiële dienstverlening mogelijk te maken. Zo worden ook kwetsbare gastgemeenschappen betrokken, wat bijdraagt aan draagvlak in opvanglanden. De noodzaak tot onveilige terugkeer of doorreis naar derde landen, waaronder Europa, wordt zo verkleind.

Daarnaast streeft het kabinet naar een effectief, humaan en toekomstbestendig asiel- en migratiesysteem met als doel het beperken van irreguliere migratie, het bevorderen van bescherming van migranten en vluchtelingen en verbeteren van terugkeersamenwerking. We doen dit in samenwerking met de EU en partnerlanden. Het succes van de implementatie van Asiel en Migratiepact is mede afhankelijk van samenwerking met deze landen. Nederland investeert daarom verder via een whole-of-government-benadering in brede, gelijkwaardige bilaterale migratiepartnerschappen gericht op het wederzijds belang met landen van opvang, herkomst en doorreis. Daarnaast werken we in EU-verband aan innovatieve oplossingen voor migratiemanagement gestoeld op mensenrechten.

Vrijheden als basis voor veiligheid en welvaart

Voor het eerst in meer dan twee decennia zijn er wereldwijd meer autocratieën dan democratieën1. Deze wereldwijde democratische terugval is zichtbaar in landen en multilaterale fora, bijvoorbeeld als beperking van pers- en artistieke vrijheid, teruggang in vrouwenrechten, gendergelijkheid, en seksuele en reproductieve rechten en gezondheid (SRGR), aantasting van de onafhankelijke rechtsmacht en verspreiding van desinformatie. Dit raakt de Nederlandse kernwaarden én heeft negatieve gevolgen voor de internationale stabiliteit en veiligheid

Nederland zet zich in voor het opkomen van democratische waarden met gelijkgestemde landen en in samenwerking met maatschappelijke organisaties en burgerinitiatieven. Dit doen we bijvoorbeeld door specifieke programmering gericht op versterking van democratie en het maatschappelijk middenveld en tijdens ons voorzitterschap van de Raad van Europa in 2027. Ook onderzoeken we met welke (nieuwe) bondgenoten we de samenwerking op dit terrein kunnen vergroten.

Het kabinet staat pal voor vrouwenrechten, gendergelijkheid en SRGR. We nemen onze verantwoordelijkheid en zetten ons actief in om in internationale afspraken te beschermen en bevorderen. Nederland bouwt aan coalities in Europees en multilateraal verband en zet zich in voor een ambitieus Europees gender actie plan. Naast deze diplomatieke inzet, steunt Nederland internationale en maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor de bescherming van deze rechten en het bevorderen van dienstverlening.

Op vrouwenrechten en gendergelijkheid is daarbij extra aandacht voor lokaal eigenaarschap; versterking van de economische positie van vrouwen; tegengaan van gender gerelateerd geweld; de rol van vrouwen in vrede, veiligheid en wederopbouw; en het bestrijden van (online) desinformatie over vrouwenrechten en gendergelijkheid. Gendermainstreaming wordt toegepast op het gehele buitenlandbeleid. We beogen dat 85% van alle ODA-uitgaven bijdraagt aan gendergelijkheid.

De Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie 2023-2030 blijft het kader voor de Nederlandse inzet op mondiale gezondheid en SRGR. De inzet richt zich op goede zorg voor vrouwen en meisjes, of het nu gaat om toegang tot veilige bevallingen, anticonceptie, veilige abortus, goede moeder- en kindzorg of het tegengaan van hiv/aids. Hierdoor worden levens gered en kunnen vrouwen en meisjes zelf keuzes maken over hun leven en toekomst. Toegang tot basisgezondheidszorg, inclusief SRGR, draagt daardoor ook bij aan het tegengaan van infectieziekten en pandemieën. Nederland bouwt hierbij voort op decennia aan ervaring, expertise en samenwerkingsverbanden op het terrein van SRGR.

Welvaart versterken – wereldwijd

Het Nederlandse beleid voor ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen richt zich op een dubbele doelstelling: het versterken van duurzame economische ontwikkeling in lage- en middeninkomenslanden en het vergroten van het Nederlandse verdienvermogen. Het kabinet intensiveert deze inzet en koppelt dit aan een bredere geopolitieke en -economische strategie ter versterking van economische veiligheid, strategische autonomie en duurzame geopolitieke partnerschappen. Aandacht gaat uit naar aanpakken van afhankelijkheden, versterken van handelsketens en benutten van strategische kansen, met focus op markten en sectoren waar Nederlandse kennis en kunde aantoonbare meerwaarde bieden. We doen dit samen met overheden, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties in de diamantbenadering (Dutch Diamond). Er wordt opnieuw actief ingezet op financiering van beroeps- en hoger onderwijs en gerichte opleidingsbeurzen.

Nederland investeert in de samenwerking binnen de EU via Global Gateway en Delegated Cooperation om investeringen op te schalen, meer geopolitieke focus aan te brengen, en de Europese positie te versterken. Via «Team NL» dragen we bij aan Europese investeringsprogramma’s en de positionering van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen. In partnerlanden wordt ingezet op verbetering van het ondernemingsklimaat, versterking van waardeketens en vergroting van toegang tot financiering. Het financiële instrumentarium van onder meer Invest International (II), RVO en FMO wordt ingezet om private investeringen te mobiliseren en toegang van Nederlandse bedrijven tot opkomende markten te vergroten.

Toegang tot kritieke grondstoffen is cruciaal voor de Nederlandse en Europese energietransitie, digitale transitie en defensie‑industrie. In 2027 wordt ingezet op verduurzaming en diversificatie van transparante en verantwoorde grondstoffenketens. Centraal staan het bevorderen van duurzame economische ontwikkeling en lokale waardetoevoeging, het ondersteunen van artisanale en kleinschalige mijnbouwers, het verbeteren van arbeidsomstandigheden en milieunormen en het diversifiëren van het aanbod van kritieke grondstoffen. Nederland trekt hierbij zoveel mogelijk op in EU-verband en betrekt Nederlandse bedrijven en expertise.

Wereldwijd neemt honger en de dreiging van watertekorten nog steeds toe, versterkt door conflict, klimaatverandering en verlies van biodiversiteit. Met de Nederlandse kennis en kunde op deze onderwerpen zijn we internationaal van betekenis. Het kabinet zoekt daarbij de samenhang op water, voedsel en klimaat en bouwt op de inzet van de Dutch Diamond. We versterken de samenwerking met de EU en individuele landen zodat we de krachten kunnen bundelen en effectiever kunnen optreden. Komend jaar worden de voorbereidingen voortgezet voor de nieuwe VN- waterconferentie en de 50e vergadering van het Antarcticaverdrag van 2028. Door de Nederlandse reputatie op water en voedselzekerheid versterken programma’s op deze terreinen het vertrouwen met andere landen en bevorderen zij daarmee ook samenwerking op andere onderwerpen. Ook in 2027 reageert Nederland op actuele voedseltekorten, klimaatrampen en ambities van partnerlanden voor inclusieve groene groei.

Het kabinet herstelt en versterkt internationaal de positie van Nederland als partner voor een ambitieuze klimaatagenda. Ook zet het kabinet zich weer actiever in op het gebied van hernieuwbare energie. In 2027 richt het kabinet zich daarbij onder andere op het verder versterken van haar rol als koploper bij samenwerking op adaptatie, onder andere via voedselzekerheid en water.  

Handels- en investeringsagenda

Afhankelijkheden en economische veiligheid

De aanpak van afhankelijkheden staat hoog op de agenda van dit kabinet. Het kabinet maakt Nederland en Europa weerbaar tegen economische dwang, bij schokken, en bij conflictdreiging. We beperken risicovolle strategische afhankelijkheden door diversificatie van handelspartners, innovatie en gerichte investeringen. Zodat de productie niet geconcentreerd blijft in enkele landen.

Tegelijkertijd zijn waardeketens in onze moderne economie zeer complex en sterk met het buitenland verbonden. Afhankelijkheden van het buitenland zijn inherent aan onze open en vrije economie, die ons veel welvaart brengt. Het kabinet staat daarom voor een realistische koers rondom afhankelijkheden. Hetgeen betekent dat het kabinet inzet op internationaal samenwerken (met onze EU-partners en daarbuiten), erkent dat we niet alle afhankelijkheden volledig kunnen en willen afbouwen, en dat we moeten focussen op het opbouwen van onze eigen strategische relevantie.

Het kabinet wil dat gevoelige technologie niet in verkeerde handen terechtkomt. Nederland beschikt over hoogtechnologische en sterk exportgerichte bedrijven. Deze aanwezigheid is van strategische waarde. Samen met de EU-lidstaten en andere internationale partners zet Nederland zich in voor veilige handel, waarbij ruimte blijft voor bedrijven om zich te ontwikkelen. Het kabinet bevordert de nationale veiligheid in relatie tot buitenlandse handel en investeringen op verschillende manieren, waaronder: exportcontrole van strategische goederen en technologieën, kennisveiligheid, investeringstoetsing en versterking van de defensie-industrie. We blijven prioriteit leggen bij de uitvoering en naleving van sancties, inclusief het tegengaan van sanctieomzeiling.

Versterken internationaal verdienvermogen

De wereldwijde inzet van het postennetwerk en de uitvoeringsorganisaties RVO, II en Atradius Dutch State Business (ADSB)) om bedrijven te ondersteunen is van groot belang. We doen dit zowel gevraagd als pro-actief en zorgen ervoor dat Nederlandse bedrijven optimaal bijdragen aan ons internationale verdienvermogen. Voor een aantal sectoren van belang voor ons verdienvermogen (nu en in de toekomst) en voor de weerbaarheid van de Nederlandse economie is er gerichte inzet nodig in een aantal markten; denk aan sectoren als halfgeleiders in Taiwan en Zuid-Korea, Life Sciences & Health in Zwitserland en grondstoffen in Zuid-Afrika.

Het kabinet zet in op een economisch postennetwerk dat wereldwijd goed is ingericht om Nederlandse bedrijven optimaal te ondersteunen. Dat betekent dat er voldoende mensen op een post moeten zitten om de ambities in het betreffende gastland te kunnen verwezenlijken en deze mensen moeten de kennis en middelen hebben om hun werk zo goed mogelijk te doen. Daarnaast is een goed gefinancierd stelsel van uitvoeringsorganisaties van belang om het Nederlandse bedrijfsleven optimaal te ondersteunen bij het borgen van het internationale verdienvermogen, de Nederlandse strategische belangen en bijdragen aan de dubbele doelstelling. 

Verantwoorde en transparante ketens

Het kabinet helpt Nederlandse bedrijven om internationale normen inzake IMVO zo eenvoudig en effectief mogelijk toe te passen. Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) is essentieel voor transparante en veerkrachtige waardeketens waarin mens en milieu worden gerespecteerd. Dit doen we onder meer via het MVO-steunpunt, sectorale samenwerking, en via de posten. Daarbij zet het kabinet nationaal en in de EU in op versterkte samenhang van IMVO-gerelateerde wetgeving, bijvoorbeeld in het toezicht. Dit draagt bij aan een gelijk speelveld en biedt Nederlandse bedrijven kansen om hun verdienvermogen te vergroten.

In 2027 wordt de samenhang tussen IMVO-beleid en ontwikkelingssamenwerking versterkt, zodat partnerlanden beter toegang krijgen tot internationale markten, risico’s in waardeketens worden verminderd, en leveringszekerheid vergroot. Via samenwerking met maatschappelijke organisaties, vakbonden en lokale partners wordt gepaste zorgvuldigheid door Nederlandse bedrijven vergemakkelijkt, de capaciteit van producenten en andere ketenactoren versterkt, en maatschappelijke dialoog bevorderd. Hiermee draagt Nederland bij aan transparante en duurzame waardeketens en aan het beperken van mogelijke negatieve neveneffecten van Europees IMVO-beleid op ontwikkelingslanden. Dit draagt ook bij aan duurzame economische ontwikkeling in partnerlanden. Met deze inzet onderscheiden Nederland en de EU zich van andere internationale spelers.

Nieuwe handels- en investeringsverdragen

Nederland voert een actief handelsbeleid om de positie van Nederlandse bedrijven te versterken, het verdienvermogen te vergroten en onze geo-economische weerbaarheid te verhogen. Toenemend protectionisme en geopolitieke spanningen maken markttoegang complexer en onderstrepen het belang van diversificatie van handelspartners en toeleveringsketens, in het bijzonder voor essentiële producten en kritieke grondstoffen.

Het kabinet heeft dan ook een positieve grondhouding ten aanzien van nieuwe handels- en investeringsverdragen, en andere vormen van handelsafspraken. Deze verbeteren de wederzijdse markttoegang, vergroten keuze, drukken de prijzen voor consumenten, en dragen bij aan diversificatie. Daarbij zet Nederland in op handelsverdragen met goede afspraken over duurzaamheid.

Bovendien zijn handelsafspraken in de huidige geopolitieke context tevens een instrument om relaties met landen en regio’s te versterken. Tegelijkertijd blijft Nederland zich in EU-verband inzetten voor een open, voorspelbaar en op regels gebaseerd multilateraal handelssysteem, met een centrale rol voor de WTO.

Het kabinet zet zich in om als EU collectief een vuist te maken tegen oneerlijke handelspraktijken. Het bewaken en bevorderen van een internationaal gelijk speelveld is noodzakelijk voor het succes van onze ondernemers. Waar nodig steunt Nederland de inzet van handelsdefensieve maatregelen om concurrentievervalsing, marktverstorende praktijken en andere oneerlijke handelspraktijken tegen te gaan.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Toelichting

• 1. De intensiveringsmiddelen op de Aanvullende Post worden overgeheveld naar de BHOS-begroting.

• 2. Het kabinet voegt ODA-middelen toe aan de BHOS begroting. Deze middelen zijn relevant voor de koppeling van het ODA-budget aan het BNI.

• 3. De middelen die bij het Coalitieakkoord vrijgemaakt zijn voor niet-militaire steun aan Oekraïne worden overgeheveld van de Aanvullende Post naar de departementale begrotingen.

• 4. Het kabinet voegt ODA-middelen toe aan de BHOS begroting. Deze middelen zijn relevant voor de koppeling van het ODA-budget aan het BNI. Een deel van deze middelen wordt ingezet voor de niet-militaire ODA-steun aan Oekraïne.

• 5. Een deel van de niet-militaire steun aan Oekraïne dat versneld beschikbaar is gesteld middels de Nota van Wijziging op de Eerste suppletoire begroting BHO 2026 wordt overgeboekt naar het Ministerie van Financiën ten behoeve van de inzet via de EIB en de Wereldbank.

• 6. De BHOS-begroting daalt door de aanvullende efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid, zoals verwerkt in de Miljoenennota 2027.

• 7. De BHOS-begroting daalt door de versnelling van de taakstelling vernieuwing Rijksdienst en slagvaardige overheid, zoals verwerkt in de Miljoenennota 2027.

2.3 Planning Strategische Evaluatie Agenda

Voor een verdere onderbouwing van de strategische evaluatie agenda zie «Bijlage 3: Strategische Evaluatie Agenda»

2.4 Overzicht risicoregelingen

FOM

De Faciliteit Opkomende Markten (FOM) is medio 2016 opgegaan in het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF). De regeling is in 2024 afgebouwd en de laatste transacties zijn beëindigd. De resterende middelen in de risico voorziening worden toegevoegd aan het DTIF.

DGGF

Binnen alle drie de onderdelen van het DGGF is het mogelijk om garanties te verstrekken, waarvoor kostendekkende premies worden betaald. Voor onderdeel 2 dat uitgevoerd wordt door PwC en Triple Jump houdt de fondsbeheerder zelf een reserve aan ter grootte van de verstrekte garanties, waardoor het begrotingsrisico voor BHOS nihil is.

Om een buffer op te kunnen bouwen en de schommelingen in de tijd op te kunnen vangen wordt voor onderdeel 1 en 3 van het DGGF gebruik gemaakt van het instrument 'interne begrotingsreserve'. De reserve wordt gevuld vanuit de middelen die voor de onderdelen 1 en 3 van het DGGF beschikbaar zijn voor garanties. De uiteindelijke hoogte van de begrotingsreserve is gerelateerd aan de hoogte van de garantieplafonds die voor de onderdelen 1 en 3 per onderdeel van het DGGF zijn vastgesteld, respectievelijk 1:2 en 1:3. Het garantieplafond voor de onderdelen 1, 2 en 3 is vastgesteld op EUR 675 miljoen.

De voorwaarden van het DGGF zijn medio 2018 aangepast voor steun op maat aan Nederlandse bedrijven die willen opereren in risicovolle landen. Daarnaast zijn de financierings- en ondersteuningsmogelijkheden voor het midden- en kleinbedrijf verruimd en zullen Nederlandse investeerders, exporteurs en startups beter en sneller worden bediend en waar nodig technische assistentie krijgen. Overigens is het risicoprofiel van de regeling door deze aanpassingen niet gewijzigd.

Onderdeel 1 (uitvoerder Invest International Public Programmes B.V.)

Met ingang van 1 oktober 2021 is de uitvoering van DGGF Onderdeel 1 overgedragen door RVO.NL aan Invest International Public Programmes B.V.

Als een commerciële partij (vaak een bank) bereid is mee te financieren zal er worden getracht een garantie in te zetten als instrument. Met dit instrument zal de overheid borg staan voor een percentage van de financiering die een bank, lokaal dan wel Nederlands, geeft. De Nederlandse staat neemt een deel van de risico’s over, waardoor een bank eerder geneigd zal zijn financiering te verschaffen. Ook is het mogelijk dat de overheid borg staat voor een gedeelte van de financiering in het geval van een tekort aan onderpand van de Nederlandse mkb’er.

De inzet van het DGGF is om in het geval van lokale banken samen te werken met zogenaamde netwerkbanken, zijnde banken met een uitgebreid netwerk en/of vele vestigingen in DGGF-landen.

DGGF onderdeel 2 (Price Waterhouse Coopers / Triple Jump)

Het totaal beschikbare kasbudget van DGGF onderdeel 2 is EUR 409 miljoen. Om de fondsbeheerder in de gelegenheid te stellen dit budget volledig in te kunnen zetten zullen zij, conform het toetsingskader, voor een hoger bedrag contracten moeten kunnen aangaan met intermediaire fondsen. Het gaat hier dus om een overcommitteringsruimte in de vorm van een garantie aan de fondsbeheerder van maximaal EUR 100 miljoen (garantieplafond). De fondsbeheerder zal zelf een reserve aanhouden voor het verstrekken van garanties aan intermediaire fondsen.

Onderdeel 3 (uitvoerder Atradius)

De aanvullende EKV, die bij onderdeel 3 van het DGGF wordt verstrekt, werkt hetzelfde als de reguliere EKV. De politieke en commerciële risico's van exporttransacties worden verzekerd. Er kan aanspraak worden gemaakt op de polis als één van de gedekte schadeoorzaken leidt tot non-betaling van de vordering. De waaier van specifieke verzekeringen (bijvoorbeeld, exporteurs- en bankpolis, werkkapitaaldekking en garantiedekkingen etc.) die bij de EKV worden gevoerd, kunnen ook onder onderdeel 3 van het DGGF worden verzekerd. Met onderdeel 3 van het DGGF wordt een aanvulling geboden op de mogelijkheden onder de reguliere EKV voor ontwikkelingsrelevante exporttransacties. De noodzaak is er in gelegen dat een aantal exporttransacties nu geen doorgang vindt, terwijl die wel ontwikkelingsrelevant zijn. Daarnaast biedt onderdeel 3 van het DGGF financiering voor kleine transacties (tot EUR 5 miljoen) waarvoor geen bankfinanciering verkregen kan worden. In die gevallen wordt de financiering ook verzekerd.

DRIVE

Met ingang van 1 oktober 2021 is de uitvoering van DRIVE overgedragen door RVO.NL aan Invest International Public Programmes B.V.

De voorwaarden voor het verstrekken van garanties zijn in 2022 aangepast. Het garantieplafond voor DRIVE is vastgesteld op EUR 55 miljoen per jaar tot en met 2027. Daarnaast kan Atradius bij deze transacties het kredietrisico van de commerciële tranches verzekeren. Ter afdekking van de risico’s en ter compensatie van de mismatch in de tijd tussen (premie)inkomsten en uitgaven (ten behoeve van schades), is afgesproken een interne begrotingsreserve aan te houden volgens de hefboom 1:3. Tevens is bij de start van DRIVE besloten tot een minimale omvang van de begrotingsreserve van EUR 12,5 miljoen ter dekking van het extra financiële risico dat de Staat kan gaan lopen door het verstrekken van garanties en verzekeringen.

DTIF

Met ingang van 1 oktober 2021 is de uitvoering van DTIF Onderdeel 1 overgedragen door RVO.NL aan Invest International Public Programmes B.V.

Het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) is een garantieregeling. Het DTIF verstrekt financieringen (garanties, leningen, wissels) voor directe investeringen en export van Nederlandse bedrijven, indien banken en andere financiële instellingen deze financiering niet bieden, en er wordt voldaan aan de criteria die gelden voor publieke interventie. Het DTIF is non-ODA en is beschikbaar voor landen die niet worden bediend door het DGGF. Hierdoor verbetert de synergie tussen de handels- en OS-agenda. Ten behoeve van het DTIF wordt de bestaande (garantie)regeling FOM afgebouwd. Het totale budget bedraagt EUR 170 miljoen. Het garantieplafond is vastgesteld op EUR 140 miljoen. Er wordt een kostendekkende premie geheven en de regeling is in 2025 geëvalueerd. Ter afdekking van de risico’s en ter compensatie van de schommelingen in de tijd tussen (premie)inkomsten en uitgaven (ten behoeve van schades), is een begrotingsreserve ingesteld. Deze begrotingsreserve wordt gevuld op basis van de hefboom 1:4. Tevens is bij de start van DTIF besloten tot een minimale omvang van de begrotingsreserve van EUR 5 miljoen ter dekking van het extra financiële risico dat de Staat kan gaan lopen door het verstrekken van garanties en verzekeringen.

NIO

De NIO is in 1965 opgericht als volledige dochter van de Nationale Investeringsbank. Deze was destijds een volledige staatsbank en is in 1945 opgericht om de Marshall hulp te kanaliseren naar het Nederlandse bedrijfsleven. Het doel van de dochteronderneming NIO was leningen te verstrekken aan ontwikkelingslanden onder gunstige voorwaarden zodat deze landen, die destijds geen toegang hadden tot de reguliere kapitaalmarkt, in staat werden gesteld ontwikkelingsrelevante investeringen te doen. Deze leningen hadden een lange looptijd en een lage rente. Deze zogenaamde bilaterale concessionele leningen waren destijds een onderdeel van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. In een overeenkomst die in 1993 is gesloten tussen de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en NIO is geregeld dat de Staat garant staat voor de financiering van NIO. De Staat heeft zich jegens NIO verplicht om middelen ter beschikking te stellen in het geval NIO niet zelfstandig in staat is om (her)financiering aan te trekken op de kapitaalmarkt voor reeds verstrekte leningen wegens incidentele krapte. Tevens heeft de Staat zich verplicht om de NIO te compenseren in geval debiteuren in gebreke blijven, voor zover dat ertoe zou leiden dat de NIO zelf niet in staat is om aan zijn verplichtingen te voldoen. Eind jaren negentig is de Nationale Investeringsbank geprivatiseerd en in 2000 zijn de aandelen NIO overgenomen door FMO. Na 2001 zijn geen nieuwe concessionele leningen door NIO verstrekt. NIO bleef vanaf dat moment verantwoordelijk voor het beheer van de afgesloten leningen. In 2010 heeft De Staat de aandelen van FMO overgenomen. Premieheffing is niet van toepassing en de komende jaren zijn gericht op de volledige afbouw van de portefeuille.

Regionale Ontwikkelingsbanken

AfDB (African Development Bank)

De garanties voor de Afrikaanse Ontwikkelingsbank Groep zijn in SDR vastgesteld. Inmiddels kent de Afrikaanse Ontwikkelingsbank 81 lidstaten: 54 regionale en 27 niet-regionale leden. De Bank verstrekt niet-concessionele leningen aan kredietwaardige Afrikaanse landen. De bank heeft aandelenkapitaal waarvan 6% daadwerkelijk ingelegd (paid-in capital), de andere 94% geldt als garantiekapitaal (callable capital). De AfDB richt zich op een specifiek terrein (armoedebestrijding, inclusieve groei, duurzame ontwikkeling) dat onvoldoende wordt gedekt door commerciële banken. Nederland heeft een aandeel van 0,884% in de Bank. Op basis van het garantiekapitaal is de AfDB in staat goedkoop geld aan te trekken op kapitaalmarkten en dit door te lenen aan landen voor ontwikkelingsdoeleinden. Premieheffing is niet van toepassing.

AsDB (Asian Development Bank)

De garanties voor de Aziatische Ontwikkelingsbank (AsDB) zijn in SDR vastgesteld. De AsDB werd in 1966 opgericht door een groep van 31 landen, waaronder Nederland. Sindsdien is het gegroeid naar 69 lidstaten: 50 regionale en 19 niet-regionale. De AsDB heeft als mandaat het bevorderen van economische groei en regionale samenwerking in Azië en de Stille Oceaan regio. Sinds 1999 is de overkoepelende doelstelling van de bank armoedebestrijding. De bank heeft aandelenkapitaal waarvan 5% daadwerkelijk ingelegd (paid-in capital), de andere 95% geldt als garantiekapitaal (callable capital). Nederland heeft een aandeel van 1,11% in de Bank.  Het aandeel garantiekapitaal wordt door lidstaten vastgesteld tijdens afspraken over kapitaalverhogingen. Premieheffing is niet van toepassing.

IDB (Inter-American Development Bank)

De garanties voor de Inter-American Development Bank (IDB) zijn in USD vastgesteld. De IDB-Groep, opgericht in 1959, bestaat naast de IDB (de publieke poot) uit IDB Invest (de private sector poot), en het IDB Lab (de innovatie poot). De IDB heeft als mandaat het bevorderen van economische groei in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. De IDB heeft 48 lidstaten waarvan 26 lenende landen. Naast Canada en de VS zijn de overige 20 lidstaten ‘niet regionale landen’ buiten het westelijk halfrond, waaronder Nederland (sinds 1976). De Bank wordt gefinancierd op basis van het aandelenkapitaal, waarvan lidstaten een deel inleggen en een deel in de vorm van garanties verstrekken. De IDB verstrekt leningen aan de nationale overheden en aan particuliere bedrijven in de regionale landen. Het Nederlandse stemaandeel bedraagt 0,20% in de publieke tak van de IDB-Groep (IDB), 0,64% in de private tak van de IDB-Groep (IDB Invest), en 0,31% in IDB Lab. Premieheffing is niet van toepassing.

3. Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen

We versterken onze welvaart, wereldwijd. Daarbij hebben we een dubbele doelstelling: het versterken van duurzame economische ontwikkeling in lage- en middeninkomenslanden en het vergroten van het Nederlandse verdienvermogen. Volgend uit de beleidsbrief worden diplomatie, ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen gericht ingezet ter versterking van welvaart. Hier in Nederland en elders in de wereld.

Nederland intensiveert de samenwerking met partnerlanden in Afrika, Azië en Latijns-Amerika vanuit gelijkwaardigheid, gebaseerd op wederzijdse materiële en immateriële belangen. Deze samenwerking richt zich op versterking van lokale economieën, verduurzaming van waardeketens, vergroting van wederzijds verdienvermogen en betere toegang tot regionale en internationale markten. Klimaat en gender worden hierbij dwarsdoorsnijdend toegepast, zodat de inzet ook bijdraagt aan inclusieve en klimaatbestendige ontwikkeling. Met deze inzet én effectief gebruik van een duurzaam en goed gefinancierd handels- en financieringsinstrumentarium, draagt Nederland bij aan duurzame economische ontwikkeling, sterkere handelsrelaties en een stevigere geopolitieke positie in strategisch belangrijke regio’s. We streven naar zo groot mogelijke effectiviteit van dit beleid. Dit doen we door ons te baseren op beschikbaar bewijs, het volgen van resultaten op bijvoorbeeld aantal banen ondersteund door programma’s op het gebied van privatesectorontwikkeling (streefwaarde 565.000) en aantal bedrijven met een ondersteund plan voor investering, handel of dienstverlening (streefwaarde 16.000), en door te leren en bijsturen tijdens de uitvoering, en evalueren achteraf.

Door te werken aan een toekomstbestendig handels- en investeringssysteem, gebaseerd op hoge internationale standaarden, Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO), draagt het beleid onder dit artikel ook bij aan het bevorderen van vrijheden wereldwijd. Door internationale standaarden onderdeel te maken van een toekomstbestendig handels- en investeringssysteem dienen markten deze vrijheden te respecteren. Ten behoeve van de veiligheid geven we vorm aan het beleid en uitvoering van exportcontrole, als ook het ontwikkelen, uitvoeren en toezichthouden op sancties op technologie en goederen.

Het vergt een kabinetsbrede inspanning om deze doelstellingen te verwezenlijken. De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking werkt hiertoe in het bijzonder samen met de minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Financiën, de staatssecretaris van Financiën, de minister van Economische Zaken en Klimaat, de minister van Klimaat en Groene Groei, de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de AIVD en MIVD.

De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – Het financieren van de jaarlijkse verdragscontributie van het Koninkrijk aan de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en daarnaast enkele programma’s binnen de WTO gericht op een betere integratie van ontwikkelingslanden in de WTO.

• – Het financieren van het National Contact Punt (NCP) voor de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen belast met voorlichting over de OESO-richtlijnen, en het behandelen van klachten met betrekking tot het nakomen van de OESO-richtlijnen door Nederlandse bedrijven.

• – Het financieren van het MVO-steunpunt voor het bedrijfsleven, van een instrument voor het bevorderen van sectorale samenwerking op het gebied van IMVOE, en van aanloopkosten voor IMVO-wetgeving.

• – Het voeren van een op maat gesneden en onderling samenhangend financieel instrumentarium gericht op export- en investeringsbevordering voor het Nederlands bedrijfsleven en het bedrijfsleven in ontwikkelingslanden, handelsfacilitatie en markttoegang.

• – Het financieel ondersteunen van het Nederlandse en lokale bedrijfsleven om met eigentijdse oplossingen bij te dragen aan wereldwijde maatschappelijke vraagstukken en de Nederlandse economie.

• – In het licht van internationale ontwikkelingen en toenemende concurrentie internationaal inzetten op een verbetering van het gelijk speelveld in het financieel instrumentarium gericht op export- en investeringsbevordering en banengroei in Nederland.

• – Het (co)financieren van programma’s ter versterking van de Global Gateway-strategie en vergroten van impact door het opschalen met EU Delegated Cooperation.

Stimuleren

• – Het bevorderen van IMVO door het Nederlandse bedrijfsleven met een doordachte mix van verplichtende en vrijwillige maatregelen, waaronder het bijdragen aan (de ontwikkeling van) Europese IMVO-wetgeving, het stimuleren van sectorale samenwerking en het stellen van IMVO-voorwaarden in het kader van het BHOS-bedrijfsleveninstrumentarium en het inkoopbeleid van de overheid.

• – Het vanuit de dubbele doelstelling in lage- en middeninkomenslanden werken aan het bevorderen van werkgelegenheid door het ondersteunen van banen in de formele en informele sector van het mkb, het bevorderen van ondernemerschap door het ondersteunen van bedrijven in lage en midden-inkomenslanden via businessplannen voor investering, handel of dienstverlening, en het stimuleren van ketenverduurzaming.

• – Het stimuleren van het bedrijfsleven en kennisinstellingen, in Nederland en in ontwikkelingslanden, om met hun internationale activiteiten bij te dragen aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen, waaronder de SDG’s van de VN.

• – Het stimuleren van goed bestuur in de vorm van goede wet- en regelgeving, betrouwbare instituties en actoren en verbeterde belastingregimes in lage- en middeninkomenslanden.

• – Het bevorderen van handel in gevestigde en opkomende markten en het wereldwijd faciliteren en ondersteunen van Nederlandse bedrijven om zaken te doen op buitenlandse markten. Met behulp van kennis en informatie, contacten en netwerken, positionering en belangenbehartiging (incl. financiering). Hierbij is speciale aandacht voor het Nederlandse midden- en kleinbedrijf, startups/scaleups, ondernemers en clustergewijze samenwerking van bedrijven op buitenlandse markten.

• – Bijdragen aan het stimuleren van een aantrekkelijk internationaal vestigingsklimaat voor buitenlandse investeringen in Nederland via economische diplomatie, ten behoeve van een versterkt internationaal verdienvermogen van Nederland.

• – Het stimuleren van de kennis en expertise bij bedrijven op het terrein van exportcontrole via voorlichtingsactiviteiten.

Regisseren

• – Een actieve bijdrage leveren aan het ondersteunen en bevorderen van een op regels gebaseerd mondiaal handels- en investeringssysteem, met oog voor het gelijke speelveld, open markten, open strategische autonomie, economische weerbaarheid en veiligheid en dwarsdoorsnijdende thema’s, zoals digitalisering, onder meer via de WTO, OESO en G20.

• – Het bevorderen van duurzame bilaterale handelsakkoorden van de EU met derde landen en effectieve implementatie van deze handelsakkoorden.

• – Het bevorderen van internationale kaders voor IMVO via de VN, OESO en EU.

• – Het bevorderen en optimaliseren van publiek-private samenwerking op het terrein van internationaal ondernemen.

• – Het regisseren van de inzet van het handels en financieringsinstrumentarium in samenhang met ontwikkelingsprogramma’s, met bijzondere aandacht voor combinatielanden en Global Gatewayprojecten.

• – Het vorm en inhoud geven aan economische diplomatie, economische missies en inkomende en uitgaande bezoeken, en het opstellen en bewaken van de afgestemde economische reisagenda van het kabinet.

• – Het invulling geven aan de internationale dimensie van het topsectorenbeleid.

• – Het inhoud geven aan de mede-beleidsverantwoordelijkheid voor de Exportkredietverzekering (EKV) met de minister van Financiën.

• – Het inzetten nationaal en in internationale exportcontroleregimes op het controleren en waar nodig beheersen van sensitieve technologieën. Het versterken van de adviesrol ten aanzien van andere departementen op het gebied van exportcontrole, bijvoorbeeld op het thema kennisveiligheid.

Uitvoeren

• – Het behandelen van klachten van Nederlandse bedrijven in het buitenland, onder andere over oneerlijke concurrentie.

• – Het uitvoeren van controle op de export van strategische goederen, zoals in de EU en internationale kaders overeengekomen.

• – Nationale implementatie en uitvoering van EU sancties op goederen en technologie.

• – Het aansturen van het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) met als oogmerk het aantrekken van buitenlandse investeerders naar Nederland, samen met de minister van Economische Zaken (EZ).

• – Het doen uitvoeren van het toezicht op de naleving van de Conflictmineralenverordening.

• – Het voorbereiden van het toezicht op de naleving van de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) en de Anti-dwangarbeidverordening.

• – Het aansturen en vormgeven van de inzet van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) op het gebied van handelsbevordering en private sectorontwikkeling; het strategisch aansturen van de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO en het direct aansturen van de regelingentaak van Invest International en de beleidsmatige aansturing op afstand van de investeringstaak van Invest International.

• – Het vormgeven van economische diplomatie, inclusief combitracks, economische missies en strategische partnerschappen, en het coördineren van de economische reisagenda van het kabinet.

• – Het Uitvoeren van programma’s op het gebied van private sectorontwikkeling met andere donoren en internationale financiële instellingen, en het bevorderen van EU-samenwerking via versterking van de Global Gateway-strategie, Team Europe Initiatieven en Delegated Cooperation.

Met de Beleidsbrief Buitenlandse Zaken wordt het beleid voor ontwikkelingssamenwerking en buitenlandse handel in 2027 verder geïntegreerd vormgegeven, met een expliciete focus op wederzijdse economische belangen en duurzame partnerschappen. De dubbele doelstelling – duurzame economische ontwikkeling in partnerlanden en versterking van het Nederlandse verdienvermogen – wordt daarbij structureel gekoppeld aan een bredere geo-economische strategie. De inzet richt zich op het aanpakken van de afhankelijkheden op het gebied van grondstoffen, energie en technologie, het versterken van weerbare handelsketens en het benutten van kansen in strategische sectoren. Bij de programmering van activiteiten, landenkeuzes en instrumenten wordt daarom systematisch beoordeeld in hoeverre deze bijdragen aan zowel ontwikkelingsimpact als het Nederlandse en Europese verdienvermogen op de langere termijn.

De inzet op handelsbevordering en economische diplomatie richt zich vanaf 2027 op vier categorieën van zowel brede als gerichte inzet. Onder brede inzet valt: wereldwijde inzet door alle posten in hun gastland en inzet op bepaalde focuslanden. Gerichte inzet vindt plaats op combilanden en markten met specifieke sectorale focus. Hiermee ligt de focus op landen en sectoren waar nu of in de toekomst het meeste verdienvermogen zit, die voor de weerbaarheid van ons land van belang zijn, of waar de handelsinzet bijdraagt aan bredere Nederlandse belangen in de bilaterale relatie. Daarbij wordt de inzet van het kabinet om via het postennet wereldwijd ondersteuning te bieden aan het bedrijfsleven gecontinueerd. Deze focuslanden en sectorale markten zijn mede gebaseerd op het rapport-Wennink, het nieuwe EZ-industriebeleid, en het coalitieakkoord. De publiek-private samenwerking, samenwerking met multilaterale ontwikkelingsbanken en vraag-gestuurde financieringsinstrumenten blijft ongewijzigd onderdeel van het beleidsinstrumentarium. Deze instrumenten worden in 2027 gericht ingezet voor het mobiliseren van private investeringen, het versterken van duurzame economische ontwikkeling in partnerlanden en het vergroten van de internationale positie van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen in strategische markten en waardeketens. Daarnaast wordt geïntensiveerd in opleidingsbeurzen, vrouwelijk ondernemerschap en grondstoffen, vooral in de combinatielanden.

Budgetflexibiliteit

Artikel 1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem inclusief MVO is voor 44 % juridisch verplicht. Meerjarige subsidies zijn verstrekt voor de verdere implementatie van de IMVO convenanten. Aan RVO is een opdracht verleend om de subsidieregeling sectorale samenwerking uit te voeren. Bij bijdragen gaat het om de verdragscontributies voor WTO en OESO. De 44% bestuurlijk gebonden uitgaven betreffen de uitgaven voor het uitvoeren van het toezicht op de IMVO-wetgeving.

Artikel 1.2 Nederlandse handels- en investeringsbevordering is voor 72% juridisch verplicht en voor 28% bestuurlijk gebonden. De juridische verplichte uitgaven betreffen de subsidie voor de ontwikkeltaak van Invest International en de uitvoering van de regeling DTIF. De bestuurlijk gebonden uitgaven betreffen voornamelijk diverse regelingen en werkzaamheden die de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland uitvoert. Door de opdrachtverlening aan RVO wordt de uitvoering van regelingen bestuurlijk gebonden.

Artikel 1.3 Handel en economie voor ontwikkeling is bedoeld om de private sector en dan vooral het MKB en de arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden te versterken, door hulp, handel en investeringen aan elkaar te verbinden. Dit artikel is 78% juridisch verplicht door de getekende meerjarige overeenkomsten en de verlaging van het budget door de ombuigingen. 20% is bestuurlijk gebonden budget en betreft de opdrachtverlening aan RVO en Invest International.

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem incl. MVO

De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is beleidsinitiërend en coördinerend op het gebied van handelspolitiek. Het belangrijkste orgaan hiervoor is de Interdepartementale Raad voor Handelspolitiek (IRHP). Op basis van de uitkomsten in de IRHP neemt Nederland deel aan onderhandelingen en officiële besprekingen op bilateraal, communautair en multilateraal niveau (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), World Trade Organisation (WTO). Vanuit dit budget worden de jaarlijkse contributies aan verschillende organisaties en activiteiten gefinancierd. Hieronder valt bijvoorbeeld ook een bijdrage aan het Standards and Trade Development Facility (STDF) waarmee een bijdrage wordt geleverd aan veilige handel en daarmee voedselzekerheid in ontwikkelingslanden.

Programma’s ter ondersteuning van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen worden voortgezet, mede in relatie tot de implementatie van IMVO-wetgeving en de ondersteuning van het bedrijfsleven daarbij. Hieronder valt onder andere het IMVO-steunpunt, de voortzetting van het instrument sectorale samenwerking (Kamerstuk 26485, nr. 430) en ondersteuning vanuit ontwikkelingssamenwerking.

Ter uitvoering van de Nationale Grondstoffenstrategie zal via verschillende programma’s worden bijgedragen aan de verduurzaming van grondstoffenketens.

1.2 Nederlandse handels- en investeringsbevordering

Rijksdienst voor ondernemend Nederland

De Rijksdienst voor ondernemend Nederland (RVO) is in opdracht van de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking de centrale uitvoeringsorganisatie voor publieke handelsbevordering. Zij voert het handelsinstrumentarium uit en faciliteert netwerken en contacten op het gebied van handels- en investeringsbevordering. Ook neemt RVO belemmeringen voor het bedrijfsleven weg, via het beschikbaar maken van kennis, informatie en contacten. Dit doet zij in nauwe samenwerking met de diplomatieke posten die de steun en toeverlaat zijn van Nederlandse ondernemers in het buitenland.

Programma’s internationaal ondernemen

De regeling Starters International Business (SIB) voorziet met individuele en collectieve missie-, coaching- en kennissubsidies in een stimulans voor mkb-ondernemingen die de stap willen maken naar buitenlandse markten.

Met het Programma Strategische Beurzen worden collectieve promotionele activiteiten ondersteund voor een succesvolle positionering van Nederlandse innovatieve bedrijven in buitenlandse markten.

Het instrument Partners for International Business (PIB) ondersteunt de structurele positionering van clusters van Nederlandse bedrijven op voor Nederland kansrijke markten. Daarbij geldt als richtlijn dat clusters van bedrijven (eventueel aangevuld met kennisinstellingen), die een grote en langdurige kans op een buitenlandse markt zien, maar tegen marktbelemmeringen aanlopen, gebruik kunnen maken van de faciliteit.

Het instrument DHI (Demonstratie, Haalbaarheids- en Investeringsstudies) helpt ondernemers met een drietal modules waarvoor ondernemers een aanvraag kunnen indienen: (1) demonstratieprojecten, (2) haalbaarheidsstudies en (3) investeringsvoorbereidingsstudies.

Versterking concurrentiepositie Nederland

Ter versterking van de concurrentiepositie van Nederland zet het kabinet in op publiek-private samenwerking en afstemming van de export-, investering- en innovatie bevorderende activiteiten van de overheid en het bedrijfsleven. Een voorbeeld van deze activiteiten zijn de economische missies. De publiek-private samenwerking voorziet onder meer in ondersteuning van meerjarige programma’s op kansrijke markten, op basis van voorstellen door de private sector en publiek-private partners, en bilaterale technologie- en innovatiepacten.

Invest International

Invest International is één van de uitvoerders van de BHOS-agenda. Zij voert het financiële instrumentarium uit en helpt bedrijven, overheden en investeerders met het financieren en ontwikkelen van impactvolle projecten in het buitenland. Via de projectontwikkelingssubsidie maakt Invest International innovatieve oplossingen financierbaar en schaalbaar en brengt zij publieke en private partners bij elkaar. De eerste tussentijdse evaluatie van Invest International is positief en geeft aan dat er een stevige vraag is uit het Nederlandse bedrijfsleven naar internationale publieke financiering om succesvol zaken te doen in het buitenland.⁴

Dutch Trade and Investment Fund

Het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) biedt financiering voor investeringen en export van mkb en grote bedrijven, indien banken en andere financiële instellingen deze financiering niet bieden en er voldaan wordt aan de criteria die gelden voor publieke interventie. Daarnaast voorziet het in verdiscontering (liquide maken) van wissels (exportfinanciering) en verschaffen van werkkapitaal. Het DTIF beoogt synergie met DHI.

1.3 Handel en economie voor ontwikkeling

Door diplomatie, ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen sterker aan elkaar te verbinden, versterken we onze welvaart, wereldwijd. Het kabinet investeert extra in deze inzet en intensiveert de samenwerking met partnerlanden in Afrika, Azië en Latijns-Amerika vanuit gelijkwaardigheid, gebaseerd op wederzijdse materiële en immateriële belangen. In de huidige geopolitieke context is dit alleen maar belangrijker geworden.

Binnen de combitracks versterken we het Nederlandse verdienvermogen en werken we met partnerlanden aan marktontwikkeling, weerbare handelsketens en sterke lokale economieën. We doen dit samen met het Nederlandse bedrijfsleven, RVO en Invest International, om verdienkansen voor Nederland te creëren en bij te dragen aan lokale oplossingen voor duurzame economische ontwikkeling. Waar nodig werken we grensoverschrijdend, om belangrijke regionale en internationale handelsketens te versterken die lokale en Nederlandse bedrijven met elkaar verbinden.

Infrastructuurontwikkeling gebeurt grotendeels via de programma’s DRIVE en D2B. Zo wordt geïnvesteerd in publieke infrastructuur die randvoorwaardelijk is voor economische ontwikkeling en private sectorontwikkeling in de focussectoren. De modernisering van DRIVE en D2B maakt meer maatwerk mogelijk, waardoor transacties sneller tot stand komen en Nederlandse bedrijven beter kunnen worden gepositioneerd. Voor infrastructuur zijn er daarnaast instrumenten waarbij wordt samengewerkt met internationale instellingen en andere donoren, zoals de Private Infrastructure Development Group (PIDG).

Ook nodig voor een gezond ondernemingsklimaat is een financiële sector die voldoende en passende financiering verleent aan kleine en middelgrote ondernemingen. Het kabinet draagt hieraan bij met het beschikbaar stellen van risicodragende financiering en technische assistentie. Dit gebeurt via Nederlandse programma’s als het Dutch Good Growth Fund (DGGF) en het door FMO beheerde MASSIF programma. Het DGGF verschaft financiering aan Nederlandse en lokale bedrijven.

Daarnaast steunt het kabinet een aantal financiële sectorprogramma’s dat zich richt op sectoren en thema’s met een specifieke financieringskloof. Op het gebied van gezondheidszorg betreft dit het vanuit Nederland opgezette Health Insurance Fund dat, in samenwerking met nationale overheden, op innovatieve wijze ziektekostenverzekeringen opzet en technische assistentie en krediet aan zorgverleners verstrekt. Hiermee verbetert het de toegang, betaalbaarheid en de kwaliteit van de zorg, wat ook weer kansen biedt voor verdere samenwerking tussen Nederland en de landen waar dit fonds opereert. Op het gebied van de agrarische sector bevordert onder andere het One Acre Fund de kredietverlening aan het agrarische mkb.

Om regionale handel en integratie van regionale markten in Afrika te bevorderen, en voor het ondersteunen van de totstandkoming van de Afrikaanse vrijhandelszone wordt TradeMark Africa door het kabinet gesteund. Dit bevordert regionale ontwikkeling, creëert banen en verbetert aanvoer en distributie van voedsel. Het Centraal Bureau voor Import uit Ontwikkelingslanden (CBI), dat onderdeel is van RVO, richt zich op het verbeteren van export van ontwikkelingslanden naar de Europese Unie.

Op handel en productie werkt het kabinet ook met bedrijven, uit Nederland en uit landen in het mondiale Zuiden, aan transparante en veerkrachtige handelsketens. Programma’s van organisaties als IDH, Solidaridad, Fair Wear en de vakbonden FNV en CNV richten zich op de introductie van innovatieve, schaalbare oplossingen om deze handelsketens integraal te verduurzamen en te verbeteren. RVO steunt met het subsidieprogramma verantwoord ondernemen (SPVO) en Fair Focus on Trade bedrijven en maatschappelijke organisaties die risico’s en misstanden in hun handelsketens willen aanpakken. Deze programma’s dragen bij aan sectorale samenwerking en de IMVO-convenanten die als basis dienen voor de uitvoering van nieuwe Europese IMVO-wet- en regelgeving door Nederlandse bedrijven.

Nederland zet in op meer Europese samenwerking om impact te vergroten, bijvoorbeeld door complementair te werken aan de EU en succesvolle Nederlandse en Europese initiatieven en programma’s op te schalen. Zo betrekken we het bedrijfsleven actiever bij EU Global Gateway. Deze Europese strategie bundelt diplomatie, handel, investeringen en ontwikkelingssamenwerking. De diamantbenadering, waarbij overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en financiële instellingen samenwerken aan oplossingen, staat hierbij centraal. Daarnaast werken we ook breder samen met de private sector, waaronder investeerders, om met onze ODA meer private financiering te ontsluiten.

3.2 Artikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat

De Nederlandse inzet op voedselzekerheid, water en klimaat (inclusief duurzame energie) draagt bij aan de weerbaarheid en duurzame sociaaleconomische ontwikkeling van lage- en middeninkomenslanden en daarmee aan de bredere doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid op het gebied van veiligheid, vrijheden en welvaart. Er wordt ook invulling gegeven aan de internationale klimaatafspraken en het aanpakken van de actuele en langere termijn mondiale crises rond voedselzekerheid en water.

Het beleid richt zich op het bereiken van duurzame verbetering op het gebied van voedselzekerheid, water en klimaat waarbij we monitoren hoeveel mensen we bereikt hebben met activiteiten op verbeterde toegang tot water, voedsel en energie en hoeveel hectares we bereikten met activiteiten op duurzaam beheer. Voor verbeteringen die duurzaam en conflictsensitief zijn, richt de Nederlandse inzet zich ook op betere randvoorwaarden voor voedselzekerheid, water en klimaat, zoals marktontwikkeling, capaciteitsopbouw en versterkt en inclusief bestuur, beleid en wet- en regelgeving. Zo dragen we ook bij aan stabiliteit, het versterken van wederzijdse belangen en het versterken van internationale samenwerking (bilateraal en multilateraal).

Om deze doelstelling te realiseren, werken de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking nauw samen met de minister van Klimaat en Groene Groei, de minister en de staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de minister van Financiën en de minister en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.

Voedselzekerheid, water en klimaat zijn sterk met elkaar verbonden. In beleid en uitvoering worden deze onderwerpen daarom zoveel mogelijk samen aangepakt. We werken aan partnerschappen, het behalen van resultaten via ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s en het versterken van internationale samenwerking en diplomatie. Daarbij zetten we Nederlandse kennis en expertise in, bijvoorbeeld op het gebied van waterbeheer, landbouw, klimaat en energie. Omdat betekenisvolle deelname van vrouwen en jongeren in deze sectoren niet vanzelfsprekend is en wel in belangrijke mate bijdraagt aan hun welvaart en welzijn wordt een inclusieve genderaanpak dwarsdoorsnijdend meegenomen in deze sectoren.

De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – De financiering van diverse programma’s en fondsen gericht op basisvoorzieningen die armoede bestrijden door hun bijdragen aan voedsel- en waterzekerheid, hernieuwbare energie en klimaatweerbaarheid. In toenemende mate wordt hierbij ingezet op financiering van programma’s waarin oog is voor de dwarsverbanden die bestaan tussen deze en andere mondiale uitdagingen zoals conflict, klimaatmitigatie, klimaatadaptatie, natuur- en biodiversiteitsbehoud.

• – De financiering van programma’s gericht op het mobiliseren van financiering en (door) ontwikkelen van (lokale) markten voor diensten voor water, voedselzekerheid, duurzame energie en klimaat.

• – De financiering van verschillende multilaterale en internationale instellingen die een sleutelrol spelen bij verzamelen en analyseren van gegevens en het aanpakken van vraagstukken op het gebied van water, voedselzekerheid, klimaat en duurzame energie. Voorbeelden zijn het CGIAR, het internationale netwerk van onderzoeksinstellingen op gebied van landbouw en voedselzekerheid, en het International Fund for Agricultural Development (IFAD), maar ook de Wereldbank, regionale ontwikkelingsbanken, UNICEF en de Wereldgezondheidsorganisatie voor bijvoorbeeld hun werk op het gebied van toegang tot drinkwater, sanitatie en hygiëne en de Food and Agriculture Organisation (FAO) voor hun werk op het gebied van watergebruik in de landbouw. Met de Wereldbank werkt Nederland ook samen op het gebied van energietransitie.

• – Waar mogelijk wordt financiering ingezet in EU verband, bijvoorbeeld Global Gateway, team Europe Initiatieven of EU Delegated Cooperation.

• – Het financieren van de belangrijkste klimaatfondsen Global Environmental Facility (GEF) en het Green Climate Fund (GCF).

Stimuleren

• – Stimuleren van activiteiten die zich richten op duurzame verbetering van klimaatweerbare water-, voedsel- en energiesystemen:

• – Bijdragen aan kennisontwikkeling en onderzoek ten behoeve van innovaties en beleidsontwikkelingen op water, voedselzekerheid, duurzame energie en klimaat.

• – Stimuleren van versterkte wet- en regelgeving, zowel wereldwijd als lokaal in de landen waar we werken, en verantwoord bestuur op het gebied van water, voedselzekerheid, duurzame energie en klimaat.

• – Stimuleren van toekomstbestendig beheer en beleid gericht op productieve, duurzame en inclusieve systemen voor water, voedselzekerheid, duurzame energie en klimaat.

• – Programma’s gericht op het verhogen van capaciteiten en (technologische) vaardigheden van (jonge) professionals en instituties werkzaam op water, voedselzekerheid, duurzame energie en klimaat.

• – Versterken van groepen in kwetsbare situaties en het stimuleren van een inclusieve benadering in ontwerp, uitvoering en beheer van programma’s.

• – Intensiveren van de samenwerking met Nederlandse bedrijven, Nederlandse kennisinstellingen alsook Nederlandse maatschappelijke en publieke partners die internationaal werken aan water, voedselzekerheid, energie en klimaat.

• – Het intensiveren van lokaal geleide samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en de private sector gericht op bovengenoemde doelstellingen (de diamantbenadering) in de landen waar we werken.

• – Stimuleren van gendermainstreaming in de sectoren water, voedselzekerheid, energie en klimaat door representatie en leiderschap van vrouwen en jongeren in multialaterale en bilaterale dialoog te bevorderen en door gender dwarsdoorsnijdend mee te nemen bij financiering van activiteiten.

Regisseren

• – Coördinatie, in nauwe samenwerking met de ministers van KGG, IenW, LVVN en FIN, en de staatssecretarissen van LVVN en IenW, van het Nederlandse internationale milieu- en klimaatbeleid.

• – Regisseren van EU samenwerking op water, voedselzekerheid, hernieuwbare energie, klimaat en gericht op Global gateway, Team Europe Initiatieven en EU Delegated Cooperation.

• – Coördinatie, in nauwe samenwerking met IenW en LVVN, van diplomatieke water- en voedselinzet binnen multilaterale organisaties, het VN systeem en internationale conferenties zoals de VN waterconferentie in 2028.

Dit begrotingsjaar is het eerste jaar waarin het kabinet invulling geeft aan de inzet om de komende vier jaar de positie van Nederland als internationale partner voor een ambitieuze klimaatagenda te herstellen en verder te versterken. Het kabinet investeert dan ook additioneel EUR 461 miljoen in internationaal klimaatbeleid in de periode 2027 t/m 2031. De onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 wordt op een later moment aan de Kamer verzonden.

Naast de klimaatinzet via water en voedsel is Nederland een betrouwbare partner voor de internationale klimaatfondsen. In 2027 wordt de bijdrage aan het Green Climate Fund vernieuwd. Nederland is een innovatieve speler op het gebied van het mobiliseren van investeringen via blended finance instrumenten, met name in samenwerking met FMO. Nieuwe instrumenten, zoals de Tropical Forest Forever Facility, worden onderzocht. Programmatisch wordt ingezet op bosbehoud, hernieuwbare energie, early warning en kennis. Biodiversiteit en natuurbehoud worden daarbij zoveel mogelijk meegenomen.

In het licht van de verslechterde toegang tot energie in ontwikkelingslanden als gevolg van de afsluiting van de straat van Hormuz, alsmede de uitkomsten van de conferentie van april jl. in Colombia over het uitfaseren van fossiele brandstoffen, zal het kabinet de inzet op hernieuwbare energie deels opnieuw invullen. Mitigatie en het ondersteunen van landen bij de energietransitie krijgt weer een plaats in het beleid voor ontwikkelingssamenwerking.

Met het oog op de VN-klimaattop (COP32) in Ethiopië zal Nederland de samenwerking op adaptatie met Ethiopië specifiek en Afrika in het algemeen actief internationaal uitdragen. Dit past binnen de brede samenwerkingsrelatie op water, voedselzekerheid en klimaat met tussen Nederland en Ethiopië.

De voorbereidingen voor de jaarlijkse vergadering van het Antarcticaverdrag, waarvan Nederland in 2028 gastheer is, worden opgestart. De afsluiting van de straat van Hormuz leidt op het gebied van voedsel, water en energie tot grote uitdagingen. Om bij te dragen aan het oplossen van de gevolgen van de kunstmestcrisis wordt samengewerkt met organisaties als FAO, IFAD en Wereldbank om de kleine boeren op korte termijn te ondersteunen. De komende maanden zal met partners – mede geïnformeerd door het AIV advies over voedselzekerheid van mei 2026 - een passend antwoord worden gegeven in de programmering.

Het kabinet kiest er voor de inzet op de prioriteit internationaal klimaatbeleid te intensiveren, conform het coalitieakkoord. De thema’s water en voedselzekerheid blijven belangrijk, ook voor klimaat, waarbij de intensiveringen op deze terreinen worden afgevlakt ten opzichte van de eerdere raming. In 2027 starten programma’s gericht op het verbeteren van de groenteteelt en versterking van lokale zaadsystemen in Afrika, als ook en een Team Europe initiatief op landrechten.

Sub-Sahara Afrika heeft de laagste landbouwproductie in de wereld, samen met externe schokken zoals klimaatverandering en conflict, draagt dit bij aan de stagnatie op het terugbrengen van honger en ondervoeding. Gezien deze stagnatie intensiveren we onze inzet o.a. op verbeterde toegang tot inputs zoals verbeterd zaaizaad. Via meerlandenprogrammering zal ingezet worden op het verbeteren van geïntegreerde zaaizaad sector ontwikkeling met aandacht voor marktontwikkeling, toegang tot financiering en wet- en regelgeving.

De huidige verantwoordingssystematiek van de inzet op voedselzekerheid, nu nog vooral gericht op het meten van de Nederlandse bijdrage aan het terugdringen van ondervoeding en het verbeteren van de lokale voedselproductie, zal worden verbreed naar de bijdrage van voedselzekerheid aan versterking van stabiliteit, versteviging van de rechtspositie van boeren/ boerinnen en veehouders, en capaciteitsopbouw door onder meer versterking van coöperaties en lokale organisaties.

Nederland zet zich in 2027 in voor een kopgroep om multilaterale samenwerking op water een impuls te geven. Nederland heeft een coalitie van multilaterale ontwikkelingsbanken en andere partners ondersteund om het Water Forward initiatief te lanceren, een commitment om tot 2030 de waterzekerheid van 1 miljard mensen te verbeteren. Nederland wil de VN Waterconferenties van 2026 en 2028 mede gebruiken om deze coalitie te verbreden en de resultaten duurzaam te bestendigen.

Nederland zet in op water en voedsel voor vrede en veiligheid, met als doel om bij te dragen aan conflictpreventie, klimaatweerbaarheid en veiligheid voor mensen in kwetsbare regio’s. Dit doen we via versterking van bestaande en middels nieuwe, regionale geïntegreerde water, klimaat en voedselzekerheid programmering op dit thema onder andere in de Sahel en de MENA regio.

Via diverse programma’s versterken we de samenwerking tussen de Nederlandse water- en landbouwsector en lokale overheden en (maatschappelijke) organisaties in onze partnerlanden. Bijvoorbeeld via een nieuw publiek privaat partnerschapsprogramma via RVO en hernieuwde samenwerking met het Netherlands Water Partnership en het Netherlands Food Partnership. Ook werken we aan maximale verbinding tussen de inzet en de multilaterale partners en banken waarmee we werken.

We intensiveren de watersamenwerking met Europese Investeringsbank om waterprojecten in partnerlanden te financieren en we werken aan initiatieven onder de Global Gateway, waar ontwikkeling in partnerlanden wordt gecombineerd met het verdienvermogen van de Europese water- en landbouwsector.

Budgetflexibiliteit

Voor het thema voedselzekerheid (artikel 2.1) zijn de geplande uitgaven voor 68% juridisch verplicht. De rest is beleidsmatig gereserveerd (26%) of bestuurlijk gebonden (6%). Onder het instrument subsidies zijn o.a. verplicht de programma’s met SNV, IFDC, GAIN, CARE, programma’s die door RVO worden uitgevoerd, alsmede activiteiten die door de ambassades worden uitgevoerd. Onder het instrument bijdragen zijn o.a. verplicht de programma’s met IFAD, de Wereldbank, CABI, SUN, UNICEF en de CGIAR, alsmede programma’s waarvoor de ambassades middelen gedelegeerd hebben gekregen. Het beleidsmatig gereserveerde percentage van het budget is bestemd voor bijdragen aan activiteiten gericht op verbeterde voeding en het versterken van duurzame voedselproductiesystemen, inclusief bodemvruchtbaarheid en de klimaatweerbaarheid in deze sector.

Voor het thema water (artikel 2.2) zijn de geplande uitgaven voor 64% juridisch verplicht. De rest is beleidsmatig gereserveerd (30%) of bestuurlijk gebonden (5%). Onder het instrument subsidies zijn o.a. verplicht de programma’s met NWP, VEI B.V., de Unie van Waterschappen, Aqua4All programma’s die door RVO worden uitgevoerd, alsmede activiteiten die door de ambassades worden uitgevoerd. Onder het instrument bijdragen zijn o.a. verplicht de programma’s met de Wereldbank, FAO, UNICEF en UNOPS, alsmede programma’s waarvoor de ambassades middelen gedelegeerd hebben gekregen.

De geplande uitgaven voor klimaat (artikel 2.3) zijn voor 53% juridisch verplicht. Onder het instrument subsidies zijn dit o.a. bijdragen aan het Access to Energy Fund (AEF), Energising Development (EnDev), Mobilising Finance for Forests (MFF), Water at the Heart of Climate Action en Partnering for Green Growth (P4G). Onder het instrument bijdragen gaat het om middelen voor o.a. het Green Climate Fund, de Global Environment Facility, het Africa Adaptation Acceleration Program van de Afrikaanse ontwikkelingsbank (AfDB), het Least Developed Country Fund (LDCF), de Climate Investment Funds (CIFs), het Energy Sector Management Assistance Program (ESMAP) van de Wereldbank en het Amazone Initiative van de Inter-American Development Bank.Een deel van de activiteiten onder artikel 2.3 richt zich op de mobilisatie van private investeringen. Met publieke middelen gemobiliseerde private klimaatinvesteringen kwalificeren net als klimaatrelevante publieke middelen als de Nederlandse bijdrage aan klimaatfinanciering. De rest is beleidsmatig gereserveerd (26%) of bestuurlijk gebonden (21%).

2.1 Voedselzekerheid

Wereldwijd zijn ruim 670 miljoen mensen ondervoed, waarvan 320 miljoen met acute honger. SDG2 heeft als doel om Zero Hunger te bereiken per 2030. Door een toenemend aantal conflicten, geopolitieke ontwikkelingen en klimaatverandering raakt dit doel steeds meer uit zicht. Op dit moment zien we honger en ondervoeding toenemen, met name in Afrika. Het kabinet blijft onverminderd bijdragen aan het streven naar Zero Hunger, ook al zal dat in 2030 naar alle waarschijnlijkheid niet worden gerealiseerd.

Nederland bezit uitstekende kennis op het ontwikkelen van duurzame voedselsystemen, waaronder zaaizaadtechnologie, duurzaam waterbeheer in de landbouw en innovatieve productiemethoden. Met gebruik van deze kennis en expertise wil Nederland een stevige bijdrage leveren aan het verminderen van de voedselonzekerheid wereldwijd. Nederland doet dat door in te zetten op bevordering van duurzame productiemethodes en versterking van kennis- en capaciteitsopbouw.

De inzet op voedselzekerheid draagt bij aan veiligheid, welvaart en vrijheid. Het bestrijden van rurale armoede en honger kan instabiliteit en conflict mitigeren, zoals in de Sahel; landbouwontwikkeling kan een motor zijn van economische groei, zoals de opgekomen landen in Azië hebben laten zien; en ruimte in het sociale domein kan worden gecreëerd door lokale en boerenorganisaties die opkomen voor de belangen van hun leden. Het bijdragen aan het verbeteren van de voedselzekerheid in onze partnerlanden kan ook politiek-kapitaal genereren en daarmee als ‘soft-power’ dienen voor geïntegreerd buitenlandbeleid.

Met het voedselzekerheidsbudget voor de periode 2027-2031 zullen programma’s worden ontwikkeld binnen de brede kaders van het buitenlandbeleid en in samenwerking met andere departementen, met name het ministerie van LVVN.

Voedselzekerheid en klimaat zijn met elkaar verbonden. Door onze financiële inzet op voedselzekerheid ook te richten op het tegengaan van de negatieve gevolgen van klimaatverandering wordt deze koppeling expliciet gemaakt. Waar mogelijk versterken we dit met private investeringen en via samenwerking met Nederlandse bedrijven.

Bevorderen van inclusieve en duurzame groei in de agrarische sector

Lage productiviteit in de voedsellandbouw leidt tot stagnerende ontwikkeling van het platteland en dat is een voedingsbodem voor lokale conflicten. Programma’s zoals het regionale programma Pro-ARIDES in de Sahel, dat naast voedselzekerheid ook bijdraagt aan het verbeteren van perspectief voor jongeren en het verminderen van onderlinge conflicten tussen onder andere pastoralisten en landbouwers, versterken stabiliteit en veiligheid in de regio.

Ten behoeve van veiligheid, welvaart en vrijheid verbinden we hulp, handel en investeringen binnen het thema voedselzekerheid. Dit doen we via de Dutch Diamond benadering waarin bedrijfsleven, overheid, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties samenwerken. Een specifiek voorbeeld hiervan is het gezamenlijke »Plan van Aanpak Agrohandel: Zeker, veerkrachtig en duurzaam» van IDH, VNO-NCW en de ministeries van Buitenlandse Zaken en LVVN. Bijdragen aan innovatie binnen lokale voedselsystemen (bijvoorbeeld in de tuinbouw, of de zaaizaadsector) gaat hier hand in hand met het versterken van de Nederlandse positie op betreffende markten. Publiek-Private partnerschappen (PPP) worden daartoe ingezet en opgeschaald, met eigen bijdragen van Nederlandse bedrijven en instituten. Met onder meer Agriterra en One Acre Fund worden boerenorganisaties versterkt in hun economische functie en in hun pleitbezorging. Met een aantal relevante voedselzekerheidsactiviteiten (bijv. in de zaaizaadsector) zal ook aansluiting worden gezocht bij de combitracks die zich richten op het bevorderen van de hulp en handel combinatie, in aansluiting op het RVO bedrijfsleven instrumentarium. Daarnaast wordt gewerkt aan PPP programma’s in samenwerking met partners uit de topsectoren Agrifood en Tuinbouw, lokale private sector en maatschappelijke organisaties. Deze gecombineerde inzet met het attaché-netwerk van LVVN beoogt het versterken van de mondiale voedselzekerheid en het behalen van de klimaatafspraken.

Nederland draagt tevens bij aan de inzet op voedselzekerheid via multilaterale organisaties om zo maximaal effectief en invloedrijk te zijn. Via een bijdrage aan het International Fund for Agricultural Development (IFAD) wordt kleinschalige landbouw en plattelandsontwikkeling ondersteund. Met de Wereldbank werkt Nederland onder meer samen op sociale vangnetten en aan weerbare voedselsystemen. Met beide instellingen wordt onderzocht in hoeverre Nederlandse actoren (meer) kunnen worden ingezet.

Versterking van kennis en capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid

Een versterkte inzet op het voorkomen van ondervoeding door het daadwerkelijk beschikbaar maken van gezond en betaalbaar voedsel op de markten zal bijdragen aan sociaaleconomische ontwikkeling en daarmee aan stabiliteit en welvaart in de Sahel en de Hoorn van Afrika.

De Nederlandse inzet op het vergroten van toegang tot gezond en nutriëntenrijk voedsel gebeurt via programma’s in de partnerlanden waar door ambassades wordt geïnvesteerd in publieke, private en maatschappelijke partners. Zo worden in Benin schoolkinderen dagelijks van gezonde maaltijden voorzien die geleverd worden door lokale boeren. Met de Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN) en CARE wordt in Benin, Nigeria, Uganda, Kenia, Ethiopië en Mozambique ingezet op verbetering van de toegang tot gezonde, voedzamere en betaalbare diëten. Met UNICEF wordt in Niger, Burkina Faso, Mali, Sudan en Burundi gewerkt aan betere voeding voor jonge kinderen en hun moeders.

Gender gelijkheid vormt een belangrijke pilaar in onze voedselzekerheidsinzet om duurzame impact te bereiken. In veel lage- en middeninkomenslanden, met name in agrarische gemeenschappen, spelen vrouwen een essentiële rol in de productie, verwerking en voorziening van voedsel binnen hun huishouden. Vrouwen hebben daarentegen minder toegang tot land, financiële middelen, kennis maar vooral besluitvorming in landbouw- en voedselsystemen. Actieve betrokkenheid en leiderschap van vrouwen zijn daarom onmisbaar om duurzame impact te realiseren.

In Nederland wordt de Netherlands Working Group on International Nutrition (NWGN) ondersteund die zorgt voor kennisuitwisseling tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen op het gebied van ondervoeding.

2.2 Water

Ondanks vooruitgang in de afgelopen tien jaar heeft één op de vier mensen ‒ 2.1 miljard mensen wereldwijd – nog geen toegang tot schoon drinkwater. 3,4 miljard mensen heeft geen toegang tot veilige sanitatie. Deze problemen worden versterkt door een verstoorde mondiale watercyclus als gevolg van klimaatverandering, toegenomen vraag, vervuiling en ontoereikend watermanagement. Waterzekerheid raakt aan alle SDG’s, is een voorwaarde voor sociaal-economische ontwikkeling en gaat hand in hand met het aanpakken van de gevolgen van klimaatverandering.

Door middel van de inzet op water wordt bijgedragen aan de doelstellingen uit het Nederlandse buitenlandbeleid gericht op veiligheid, welvaart en vrijheid. Kern van het waterbeleid is de bijdrage die Nederland wil leveren aan het realiseren van SDG 6 (schoon water en sanitatie voor iedereen) en het voldoen aan onze verplichtingen op het gebied van klimaatfinanciering. Gender is een belangrijke afweging in onze programmering. Vrouwen zijn belangrijke gebruikers en leveranciers van huishoudelijk water, met name in lage inkomenslanden. Tegelijk zijn vrouwen ondervertegenwoordigd in (private) water sector ontwikkeling en beleidsvorming. Betrokkenheid van en leiderschap door vrouwen is essentieel voor het bereiken van duurzame impact in de Nederlandse bijdrage aan waterzekerheid.

Nederland heeft unieke kennis en kunde op gebied van waterbeheer om de problemen op te lossen die wereldwijd steeds meer mensen in ontwikkelingslanden ervaren, zoals de stress van waterschaarste voor landbouw en steden en de schokken van natuurrampen zoals overstromingen en droogte. Duurzaam watermanagement is daarmee urgenter dan ooit en de vraag naar Nederlandse expertise op dit terrein zal toenemen. Dit biedt Nederland een goede ingang voor de versterking van partnerschappen en het spelen van een voortrekkersrol binnen de Europese Unie op dit terrein.

Verbeterd waterbeheer/watermanagement

Voor de bevordering van veiligheid en stabiliteit is de inzet vooral gericht op het versterken van geïntegreerd waterbeheer op landenniveau, al dan niet met grensoverschrijdende aspecten met oog voor spanningen tussen de verschillende belanghebbenden. We verbinden programma’s gericht op ontwikkeling, goed bestuur, vredesopbouw en humanitaire hulp. Daarbij werken we via verschillende multilaterale en internationale uitvoeringsorganisaties en in nauwe samenwerking met of uitvoering door lokale belanghebbenden.

De komende jaren wordt ingezet op het versterken van de koppeling waterzekerheid en welvaart. Daarbij wordt nauw samengewerkt met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Dit gebeurt door programma’s en instrumenten gericht op duurzame economische groei beter aan elkaar te koppelen, in te zetten op de Dutch Diamond en het ondersteunen van een lokale ‘diamond’ benadering waarin bedrijfsleven, overheid, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties samenwerken. Daartoe wordt de coherentie versterkt tussen inzet via de combitracks, de verschillende instrumenten van RVO, Invest International, FMO en de multilaterale ontwikkelingsbanken. Ook is mede op verzoek van ambassades en uitvoeringspartners een publiek privaat samenwerkingsinstrument op watermanagement en voedselzekerheid ontwikkeld.

Nederland zet zich om multilaterale samenwerking op water een impuls te geven. Nederland ondersteunt een coalitie van multilaterale ontwikkelingsbanken en andere partners om gezamenlijk per 2030 waterzekerheid van 1 miljard mensen te verbeteren. Nederland wil in 2027 aan de slag met de resultaten van de VN Waterconferentie van 2026 en om zich strategisch te positioneren voor de conferentie van 2028. Nederland gebruikt deze inzet om de internationale coalitie voor water samenwerking te verbreden en de resultaten duurzaam te bestendigen. Ook zetten we via waterdiplomatie in op een zichtbaar Nederlands profiel op water en bekrachtiging van NL als go-to partner op het gebied van waterkennis en -expertise.

Drinkwater en sanitaire voorzieningen (WASH)

Nederland zet in op het verbeteren van de watersector, nationale waterstrategieën en beleid voor toegang tot drinkwater en sanitaire voorzieningen (WASH). Dit draagt bij aan sociaal-economische ontwikkeling, stabiliteit en veiligheid. Aan verbetering van basisvoorzieningen wordt bijgedragen via bijvoorbeeld het UNICEF-programma Accelerated Sanitation and Water for All dat met name in conflictlanden inzet op systeemversterking op het gebied van klimaatbestendige WASH en voor mensen de toegang tot drinkwater verbetert.

Binnen het drinkwater, sanitatie en hygiëne programma (WASH) richt Nederland zich daarnaast op het aantrekken van financiering en het inzetten van hulp als hefboom voor het mobiliseren van private investeringen in lage- en midden inkomenslanden zodat drinkwater en sanitaire diensten kunnen worden verbeterd. Een voorbeeld daarvan is het Water Sector Fonds van de Europese Investeringsbank. Ook is de inzet gericht op het vergroten van weerbaarheid tegen droogte en overstromingen, middels programma’s als Global Facility for Disaster Reduction and Recovery en Dutch Disaster Risk Reduction.

Nederland investeert bovendien in kennisdeling. Via het WaterWorX programma ondersteunen Nederlandse drinkwaterbedrijven capaciteitsopbouw en kennisontwikkeling van drinkwaterbedrijven in 17 landen wereldwijd, met als doel in 2030 circa 10 miljoen mensen te voorzien van toegang tot schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen. Ook kennisinstellingen als IHE-Delft en Riva, en investeringsorganisaties als Aqua4All spelen een rol bij het delen van Nederlandse kennis en kunde en daarmee consistent voorzien in de vraag hiernaar binnen de partnerschappen met diverse landen

2.3 Klimaat

Klimaatverandering heeft een steeds grotere en zichtbare invloed op de ontwikkeling van landen. Vooral de lage- en middeninkomenslanden worden hard geraakt. Dit ondermijnt armoedebestrijding en kan leiden tot instabiliteit. Het tegengaan van de gevolgen van klimaatverandering is daarom weer nadrukkelijk een integraal onderdeel van de BHOS inzet. Vanuit dit artikel worden netwerken en kennis gefinancierd die deze inzet ondersteunen. Een kwart van alle inzet vanuit BHOS pakt ook de gevolgen van klimaatverandering aan of draagt bij aan de energietransitie in landen.

In een wereld van toenemende spanningen en conflicten blijft de aanpak van klimaatverandering een kernprioriteit van het kabinet en van het BHOS-beleid. Nederland wil zijn positie als ambitieuze en betrouwbare klimaatpartner internationaal herstellen en versterken. Daarbij staan drie accenten centraal: het bouwen van coalities en partnerschappen, het vergroten van klimaatweerbaarheid en veiligheid, en het slimmer mobiliseren van publieke én private klimaatfinanciering.

De inzet vanuit dit artikel richt zich op onderwerpen die belangrijk zijn voor de invulling van de internationale verplichtingen op klimaatfinanciering en is aanvullend aan de klimaatrelevante inzet in de bredere begroting (zoals bijvoorbeeld water en voedselzekerheid).

Nederland draagt bij aan vooraanstaande internationale klimaatfondsen zoals het Green Climate Fund (GCF) en Global Environment Facility (GEF). Via deze fondsen wordt mondiaal geïnvesteerd in klimaat, biodiversiteit en natuur. De nadruk ligt daarbij op de inzet in de armste landen.

Voor het stimuleren van private klimaatinvesteringen wordt in 2027 onder andere bijgedragen aan het Dutch Fund for Climate and Development (DFCD), Mobilising Finance for Forests en het Access to Energy Fund (AEF). Ook worden nieuwe instrumenten verkend voor het betrekken van institutionele investeerders bij klimaat en het versterken van thema’s als biodiversiteit en projectontwikkeling.

Daarnaast zet Nederland in op het behoud van bossen en hernieuwbare energie. Het tegengaan van ontbossing en het ondersteunen van landen bij hun energietransitie, inclusief groene waterstof, worden gericht voortgezet via bilaterale en multilaterale kanalen. In 2025 verdween ruim vier miljoen hectare tropisch bos. Het doel om dit in 2030 naar nul te brengen raakt uit beeld. De ondersteuning van landen bij hun energietransitie blijft onverminderd belangrijk. De afsluiting van de straat van Hormuz heeft hier een belangrijk energieleveringszekerheidsaspect aan toegevoegd. Voor bossen en hernieuwbare energie worden zowel via multilaterale organisaties als bilateraal programma’s ontwikkeld. Het mobiliseren van private financiering krijgt vorm via het Mobilising Finance for Forest en het Access to Energy Fund (beide FMO fondsen).

3.3 Artikel 3 Sociale vooruitgang

De bevordering van mondiale gezondheid, toegang tot gezondheidszorg, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR), vrouwenrechten en gendergelijkheid en de versterking van het maatschappelijk middenveld draagt bij aan veerkrachtige samenlevingen en inclusieve sociaaleconomische ontwikkeling in lage- en middeninkomenslanden, en daarmee aan de bredere doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid op het gebied van veiligheid, vrijheden en welvaart. Omdat deze thema’s nauw samenhangen, zet Nederland in op sterke partnerschappen met onder andere maatschappelijke en internationale organisaties, waar mogelijk in EU-verband. Lokaal geleide initiatieven en lokaal zeggenschap staan daarbij centraal.

Nederland spant zich internationaal in om rechten en verworvenheden op het gebied van SRGR, gender en vrouwenrechten te beschermen en versterken. We komen op voor deze rechten via internationale samenwerking en diplomatie Een sterk maatschappelijk middenveld en een open maatschappelijke ruimte, ook in Nederland, is hierbij onmisbaar. We creëren ruimte voor gemarginaliseerde en uitgesloten groepen om op te komen voor hun rechten en deel te nemen aan besluitvorming die hen raakt.

Het beleid richt zich op het bereiken van duurzame verbetering op het gebied van gezondheid, SRGR, vrouwenrechten en maatschappelijke ruimte. Om resultaten te monitoren gebruiken we zowel kwalitatieve als kwantitatieve indicatoren, waaronder het percentage vrouwen in de vruchtbare leeftijd (15-49 jaar) dat moderne voorbehoedsmiddelen gebruikt, of van wie de partner dit doet. Dit is een goede graadmeter voor de voortgang van programma’s op het gebied van SRGR en basisgezondheidszorg. Daarnaast monitoren we waar onze resultaten bijdragen aan goede randvoorwaarden voor duurzame verbetering, zoals hoeveel lokale organisaties zijn bereikt met capaciteitsversterking, welk percentage van de financiering van het Focus-beleidskader rechtstreeks (of door maximaal één intermediaire organisatie) naar lokale organisaties gaat en de mate waarin programma’s lokaal geleid zijn en genderaspecten meegenomen worden in de programmering.

Middels evaluaties wordt de doeltreffendheid en doelmatigheid gemeten. Op de strategische evaluatieagenda staan onder andere de evaluatie van de Product Development Programma’s en de baseline en mid-term evaluatie (MTE) van het Focus-beleidskader (zie bijlage 3). Deze MTE evalueert de effectiviteit van lokaal geleide ontwikkeling en gender mainstreaming en meet resultaten op het gebied van capaciteitsversterking, SRGR en vrouwenrechten en gendergelijkheid.

Om deze doelstellingen te realiseren, werken de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking o.a. nauw samen met de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en de staatssecretaris van Onderwijs en Emancipatie.

De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – Diverse internationale instellingen en organisaties zoals UNFPA, WHO, UN Women, UNAIDS, GFF, GAVI, Global Fund OESO-DAC die een sleutelrol spelen om mondiale gezondheid, SRGR, vrouwenrechten te agenderen en bevorderen.

• – Ondersteuning van lokaal geleide ontwikkeling en stimuleren van zuidelijk zeggenschap door lokale vrouwenrechtenorganisaties in het mondiale zuiden, onder meer via steun vanuit Leading from the South. Hiermee worden in 2026 en 2027 meer dan 300 lokale vrouwenrechtenorganisaties en mensenrechtenverdedigers ondersteund met flexibele financiering om zelf op te komen voor hun rechten, bijvoorbeeld op het gebied van SRGR en gendergelijkheid.

• – Lokale en internationale organisaties voor o.a. het bevorderen van de rol van vrouwen in vredesprocessen, het bestrijden van gendergerelateerde desinformatie en van (conflictgerelateerd) seksueel geweld, inclusief het betrekken van mannen hierbij.

• – Internationale en nationale maatschappelijke organisaties die zich inspannen voor de toegang tot en bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

• – Financiering van maatschappelijke organisaties in lage- en midden inkomenslanden door middel van het Focus-beleidskader. De inzet is gericht op het technisch en financieel ondersteunen van, met name lokale, maatschappelijke organisaties, om de diensten te verlenen en de dialoog te kunnen voeren die nodig zijn voor het realiseren van acht thematische beleidsdoelen zoals op het gebied van hiv/aids, het tegengaan van schadelijke praktijken en vrouwen, vrede en veiligheid. Voor elk van de instrumenten geldt dat in de programmering de drie kernelementen van het Focus-beleidskader worden vormgegeven en gemonitord, te weten capaciteitsversterking, lokaal eigenaarschap en gendergelijkheid

Stimuleren

• – Gezamenlijk optrekken met gelijkgestemde landen, filantropen, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties om partnerschappen en coalities te bouwen in het licht van de groeiende antirechtenbeweging en pushback op SRGR, LHBTIQ+, gendergelijkheid en vrouwenrechten.

• – Inzetten op ambitieuze Europese afspraken op het gebied van vrouwenrechten, gendergelijkheid en SRGR zoals een sterk vierde EU Gender Actieplan dat in 2027 gefinaliseerd zal worden.

• – Samenwerking met en stimuleren van andere bilaterale en filantropische bijdragen aan gezamenlijke fondsen en initiatieven, zoals bijvoorbeeld via Leading from the South.

• – Waarborgen en beschermen van het belang van een open maatschappelijke ruimte voor het maatschappelijk middenveld wereldwijd, inclusief binnen multilaterale fora.

• – Het intensiveren van lokaal geleide samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en de private sector gericht op bovengenoemde doelstellingen.

Regisseren

• – Een leidende rol spelen om in gezamenlijkheid met andere landen, andere departementen en maatschappelijk middenveld bestaande internationale afspraken op het gebied van mensenrechten, SRGR en gendergelijkheid te beschermen en actief uit te dragen, zowel multilateraal als bilateraal.

• – Nederland blijft pleitbezorger van het verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld van de Raad van Europa (het Verdrag van Istanbul).

• – Coördineren van de uitvoering van het Nationaal Actieplan 1325 over vrouwen, vrede en veiligheid en het agenderen van het belang van deelname en leiderschap van vrouwen in vrede en veiligheidsprocessen.

• – In samenwerking met het Ministerie van VWS wordt de implementatie van de Mondiale Gezondheidsstrategie 2023-2030 voortgezet.

Uitvoeren

• – Nederland zal een actieve rol spelen in bestuursvergaderingen in internationale (gezondheids)organisaties die Nederland steunt: UNFPA, UNFPA-Supplies, UN Women, WHO, GAVI, GFATM, GFF- juist nu de mondiale gezondheidsarchitectuur onder druk staat en afbreuk wordt gedaan aan SRGR, gendergelijkheid en vrouwenrechten en de positie van LHBTIQ+. Nederland is in 2026 voorzitter van de UNAIDS Programme Coordinating Board en vraagt in die rol o.a. aandacht voor gemarginaliseerde groepen en het maatschappelijk middenveld.

• – Bijdragen aan naleving en bevordering van internationale afspraken waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd aangaande gezondheid en SRGR, vrouwenrechten en gendergelijkheid, en maatschappelijke organisaties.

Dit kabinet gaat zich, zoals aangegeven in het coalitieakkoord en de beleidsbrief Buitenlandse Zaken, weer sterker inzetten voor SRGR, vrouwenrechten en gendergelijkheid, en maatschappelijke ruimte. Deze thema’s, inclusief toegang tot veilige abortus, seksuele voorlichting, preventie en behandeling van hiv-aids staan wereldwijd onder druk door groeiende antirechten bewegingen. Dit kabinet maakt hier daarom structureel middelen voor vrij.

Het kabinet kiest ervoor om de Nederlandse bijdrage aan SRGR en gezondheid substantieel te verhogen via een intensivering op begrotingsartikel 3.1. In een internationale context van afnemende ontwikkelingsfinanciering en toenemende druk op fundamentele rechten, beoogt deze intensivering de weerbaarheid van gezondheidssystemen te vergroten en de toegang tot kwalitatieve SRGR zorg voor vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde groepen te verbeteren. De aanvullende middelen worden ingezet via het Global Financing Facility (GFF) van de Wereldbank, dat met financiële steun, technische assistentie en beleidsdialoog landen ondersteunt bij het duurzaam financieren van basisgezondheidszorg voor moeders en kinderen en SRGR. Met deze keuze draagt het kabinet bij aan de doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid: het versterken van democratische vrijheden, veiligheid en welvaart, en het bevorderen van inclusieve en weerbare samenlevingen.

Voor het jaar 2027 is EUR 36 miljoen beschikbaar voor artikel 3.2 vrouwenrechten en gendergelijkheid; dit houdt een intensivering in van EUR 10 miljoen (bovenop de EUR 26 miljoen die reeds beschikbaar was als gevolg van amendement Hirsch c.s., Kamerstuknr. 36725-XVII-21, en eerdere ophoging middels voorjaarsnota 2026). Deze middelen zullen worden ingezet voor intensivering van de inzet t.a.v. de bestrijding van conflict gerelateerd seksueel geweld en het ontwikkelen van verdere programmering ten aanzien van het bestrijden van (en beschermen tegen) desinformatie op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid. Hierbij is ook blijvende aandacht voor het betrekken van jongens en mannen. We blijven daarnaast bijdragen aan belangrijke sleutelorganisaties, in het kader van goed donorschap. De onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 zal het kabinet tijdig aan de Kamer doen toekomen.

Wereldwijd neemt het aantal autocratieën toe. Met de intensivering van EUR 50 miljoen per jaar onder artikel 3.3 wordt ingezet op het versterken van maatschappelijke organisaties, een essentiële pijler van goed-functionerende democratieën. Hiermee wordt bijvoorbeeld het Civic Space Fund heropgericht en projecten specifiek gericht op democratieversterking gefinancierd. Daarbij wordt tevens bezien hoe deze inzet kan worden vormgegeven in EU-verband. Een onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 zal tijdig plaatsvinden middels een Kamerbrief.

We zetten ook in op ruimte voor pleitbezorging en beleidsbeïnvloeding in Nederland: de rol als waakhond van het maatschappelijk middenveld is namelijk essentieel in onze democratische rechtsorde. Dit doen we onder artikel 3.3 met de additionele EUR 750.000 per jaar als gevolg van het amendement-Van Ark c.s. (Kamerstuk 36800-XVII, nr. 6).

Vanaf de begroting 2027 investeert het kabinet opnieuw in onderwijs en wordt begrotingsartikel 3.4 hernoemd naar ‘Onderwijs voor sociale ontwikkeling’. In 2027 wordt opnieuw actief ingezet op financiering van beroeps- en hoger onderwijs en gerichte opleidingsbeurzen om bij te dragen aan goed opgeleid personeel. Deze inzet richt zich daarbij aansluitend op de vraag naar vaardigheden in de prioritaire sectoren in acht combinatielanden en op de behoeften van Nederlandse bedrijven die in deze sectoren actief zijn. Dit draagt bij aan economische kansen voor het partnerland en voor Nederland en vergroting van de welvaart. In het kader van de intensivering van de kabinetsinzet op onderwijs wordt ook de ongeoormerkte kernbijdrage aan UNICEF verhoogd met tenminste EUR 5 miljoen per jaar. UNICEF is een strategische multilaterale partner voor Nederland en speelt onder andere een belangrijke rol bij het vergroten van de toegang tot kwalitatief goed en inclusief onderwijs, in het bijzonder voor kwetsbare kinderen en meisjes. Een onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 wordt op een later moment met de Kamer gedeeld.

Budgetflexibiliteit

Op artikel 3.1 Gezondheidszorg zijn 78% van alle middelen juridisch verplicht in meerjarige bijdrage-overeenkomsten en beschikkingen. 10% is bestuurlijk verplicht. Bijdrages en subsidies aan multilaterale organisaties beslaan bijna de helft van het budget. D.m.v meerjarige juridische verplichtingen worden GFF, GAVI, GFATM, WHO, UNFPA, UNICEF en UNAIDS gesteund in de uitvoering van hun activiteiten. Via de ambassades worden bijdrages en subsidies verstrekt met behulp van gedelegeerde middelen voor lokale en regionale programma’s. Alle activiteiten zijn in lijn met de Mondiale Gezondheidsstrategie 2023-2030.

Vanuit artikel 3.2 is 69% juridisch verplicht, 31% bestuurlijke gebonden en de rest beleidsmatig gereserveerd. Via dit artikelonderdeel, Vrouwenrechten en gendergelijkheid ontvangt onder andere UN Women een rechtstreekse bijdrage die juridisch verplicht is, alsmede het Ukrainian Women’s Fund, het Leading from the South programma en Equimundo.

Subsidies zijn de voornaamste vorm van financiering in artikel 3.3. Maatschappelijk Middenveld. Bijna het hele budget, 85%,wordt voor 2027 juridisch vastgelegd in subsidiebeschikkingen en bijdrages voor het Focus programma en een klein gedeelte in de vorm van opdrachten voor de monitoring van het kader. Daarnaast worden (aflopende) activiteiten gefinancierd ter versterking van de maatschappelijke ruimte.

Vanaf 2027 investeert het kabinet opnieuw in onderwijs en wordt het bestaande Knowledge Empowers You (KEY)-beurzenprogramma begrotingstechnisch overgebracht naar artikel 3.4 en voor de periode 2027–2030 geïntensiveerd met EUR 7,5 miljoen per jaar. Deze uitgaven zijn nog niet juridisch verplicht maar wel beleidsmatig gereserveerd. Daarnaast wordt de kernbijdrage aan UNICEF vanuit artikel 3.4 meerjarig verhoogd met tenminste EUR 5 miljoen per jaar. Ook deze bijdrage is beleidsmatig gereserveerd.

3.1 Mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

De Nederlandse Mondiale Gezondheidsstrategie 2023-2030 vormt het kader voor de inzet van het kabinet op het terrein van gezondheid in 2026. Het verbeteren van toegang tot primaire gezondheidszorg en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) is een belangrijk speerpunt. SRGR redt levens en zorgt er voor dat vrouwen en meisjes zelf keuzes kunnen maken over hun leven en toekomst. Toegang tot goed functionerende klinieken is niet alleen cruciaal om moeder- en kindsterfte tegen te gaan, maar is ook een voorwaarde voor ziektebestrijding en het voorkomen pandemieën.

Conform het Coalitieakkoord is het kabinet voornemens om vanaf 2027 te intensiveren op mondiale gezondheid. De structurele extra financiering voor begrotingsartikel 3.1 komt ten goede aan verstevigde inzet op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en goede zorg voor mensen inclusief veilige bevallingen, anticonceptie, veilige abortus en het tegengaan van hiv/aids; thema’s die onder extra druk staan vanwege internationale bezuinigingen en tegenwerking vanuit anti-rechten bewegingen.

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

Een waardengedreven en realistisch buitenlandbeleid zoals verwoord in de Beleidsbrief Buitenlandse Zaken 2026, betekent ook dat Nederland zich weer internationaal actief zal inzetten voor vrouwenrechten en gendergelijkheid – belangrijke elementen van onze waarden en vrijheden en randvoorwaarden voor inclusieve groei, duurzame stabiliteit en democratie. Dat doen we zowel door stelling te nemen wanneer deze rechten onder vuur liggen, als door organisaties die hier aan werken te ondersteunen. Dit is hard nodig, want deze vrijheden staan steeds meer onder druk: wereldwijd zien we toenemende polarisatie rond gender, SRGR en lhbtiq+-rechten en financiering voor vrouwenrechtenorganisaties neemt verder af.

Dit kabinet stelt daarom structureel middelen beschikbaar voor vrouwenrechten en gendergelijkheid: 10 miljoen extra in 2027 (bovenop de bestaande middelen als gevolg van amendement Hirsch c.s. (Kamerstuknr. 36725-XVII-21) en de voorjaarsnota 2026). In 2028 wordt het budget van artikel 3.2 opgehoogd met 42 miljoen, in 2029 met 35,8 miljoen, in 2030 met 27,6 miljoen en in 2031 met 30 miljoen. Deze middelen worden ingezet ter ondersteuning van internationale en maatschappelijke organisaties met een sleutelrol in het agenderen en bevorderen van vrouwenrechten en gendergelijkheid, waaronder ook steun aan lokale vrouwenrechtenorganisaties in het mondiale zuiden. De intensiveringsmiddelen zullen aangewend worden voor onder andere extra inzet op het tegengaan van conflict-gerelateerd seksueel geweld en het bestrijden van gendergerelateerde desinformatie.

3.3 Maatschappelijk middenveld

Versterking van maatschappelijke organisaties is essentieel als tegenkracht tegen toenemend autoritarisme en als pijler van inclusieve en weerbare democratieën. Het beleidskader Focus (2026–2030) richt zich specifiek op de versterking van deze organisaties. Als gevolg van het amendement Hirsch en De Korte (Kamerstuk 36725-XVII-20) is het budget voor Focus verhoogd tot EUR 600 miljoen. Een deel van deze aanvullende middelen is toegevoegd aan bestaande instrumenten. Een ander deel is gereserveerd voor de versterking van maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor goed bestuur, conform de motie Hirsch en De Korte (Kamerstuk 36725-XVII-35). Deze programmering wordt momenteel uitgewerkt. Daarnaast worden de intensiveringsmiddelen (in 2027 EUR 20 miljoen en in de jaren daarna ongeveer EUR 50 miljoen per jaar op artikel 3.3) ingezet voor het versterken van maatschappelijke organisaties en voor projecten die specifiek gericht zijn op het opkomen voor democratische waarden wereldwijd.

3.4 Onderwijs voor sociale ontwikkeling

Vanaf 2027 investeert het kabinet opnieuw in onderwijs en wordt begrotingsartikel 3.4 hernoemd naar ‘Onderwijs voor sociale ontwikkeling’. In het kader van de kabinetsinzet op onderwijs wordt het bestaande Knowledge Empowers You (KEY)-beurzenprogramma begrotingstechnisch overgebracht naar artikel 3.4 en voor de periode 2027–2030 geïntensiveerd met EUR 7,5 miljoen per jaar. Passend binnen de doelstellingen van het combinatiebeleid wordt via het programma Knowledge Empowers You (KEY) geïnvesteerd in beroepsgericht onderwijs via capaciteitsversterking en studiebeurzen in een aantal landen en in specifieke sectoren van gemeenschappelijk belang. Er wordt verder geinvesteerd in strategische beurzen gericht op de semicon-sector. Daarnaast wordt de ongeoormerkte kernbijdrage aan UNICEF verhoogd met tenminste EUR 5 miljoen per jaar tot en met 2030. Hiermee wordt de inzet op beroeps- en hoger onderwijs, opleidingsbeurzen en toegang tot kwalitatief goed en inclusief onderwijs versterkt, waarmee wordt bijgedragen aan de ontwikkeling van menselijk kapitaal, economische kansen en weerbare onderwijssystemen,

3.4 Artikel 4 Vrede veiligheid en duurzame ontwikkeling

Nederland draagt bij aan het bevorderen van veiligheid en het beschermen van vrijheden. De inzet is gericht op drie regio’s: de MENA regio, de Hoorn van Afrika en de Sahel. Daarnaast wordt door steun aan multilaterale en internationale organisatie ook politiek en financieel bijgedragen aan bevordering van vrede, stabiliteit en veiligheid wereldwijd.

Het is in het wederzijdse veiligheidsbelang van ons Koninkrijk en haar partnerlanden om in te zetten op het tegengaan van gewapend conflict en internationale georganiseerde misdaad. We doen dit door de veiligheidssector te helpen versterken zodat politie, leger en overheid beter samenwerken en functioneren (security sector reform). Dit doen we onder meer in aansluiting op de inzet vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Defensie en met bijzondere aandacht voor de rol van vrouwen. Ook helpen we in zeer fragiele contexten de voedingsbodem weg te nemen voor grensoverschrijdende bendes of smokkelnetwerken die instabiliteit veroorzaken.

We zetten daarnaast direct in op conflictpreventie door met en via partners een actievere internationale rol te spelen op het terrein van bemiddeling en verzoening.

Om vrijheden van burgers te beschermen, zetten we ook in op het versterken van instituties en openbaar bestuur op een zo inclusieve manier als mogelijk. Sterkere en onafhankelijke instituties dragen bij aan het bevorderen van vertrouwen tussen overheid en burger. Het opkomen voor democratische waarden en het tegengaan van ondermijning (waaronder via desinformatie) zijn daarom een belangrijke pilaar in beleid gericht op het bevorderen van veiligheid en beschermen van vrijheden. In landen ondersteunen we, waar dat mogelijk is, overheden met versterking van (lokaal) inclusief openbaar bestuur. Ook blijven we investeren in een functionerende democratische rechtsorde en (civiele) veiligheidssector waarin vertrouwen tussen burgers en overheden wordt hersteld. In de aanpak van onze partnerorganisaties staan de behoeften en rechten van burgers centraal, inclusief de behoefte van de lokale private sector. Hierdoor worden ook in fragiele contexten de randvoorwaarden gecreëerd voor meer welvaart, vrijheid en daarmee vrede en veiligheid. Voor democratische rechtsorde is de indicator ‘aantal mensen (man/vrouw) dat toegang heeft tot recht via een juridische instelling (formeel of informeel), om zo hun grondrechten te beschermen, strafbare feiten te laten berechten en geschillen te beslechten’, is de streefwaarde voor 2027 gesteld op 450.000 mensen.

In landen in conflict staan we voor de handhaving van het internationaal oorlogsrecht en bescherming van hulpverleners en werken we, complementair aan militaire missies, met civiele inzet ter bescherming van burgers. En in alle fragiele situaties koppelen we noodhulp zoveel mogelijk aan de eerste stappen naar ontwikkeling en (weder)opbouw, onder meer door inzet op overgangsrecht, ontmijning, vredesopbouw en traumaverwerking. Hierbij sluiten we aan bij de bredere veiligheidsagenda van het Kabinet zoals vastgelegd in de Internationale Veiligheidsstrategie.

Op het gebied van menselijke veiligheid is voor de indicator ‘aantal m2 land dat is vrijgegeven als gevolg van humanitaire ontmijningswerkzaamheden’ de streefwaarde voor 2027 10.000.000 m2 land.

Nederland zet in op het verbeteren van duurzame bescherming en perspectieven voor vluchtelingen en gastgemeenschappen met focus op bescherming, onderwijs en werk, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en veerkracht. De zelfredzaamheid en veerkracht van vluchtelingen en kwetsbare gastgemeenschappen in de regio worden bevorderd door een beperkt aantal interventies met prioriteit aan ontwikkelingsgerichte benaderingen van gedwongen ontheemding, met het oog op duurzame resultaten op de lange termijn. Samenwerking tussen partners en met overheden staat centraal in deze aanpak.

Om voortgang op deze doelstellingen vast te stellen gebruiken we zowel kwalitatieve als kwantitatieve indicatoren voor onze resultaten, waaronder aantal mensen ondersteund in het ontwikkelen van inkomsten genererende activiteiten, waarbij Nederland streeft naar ondersteuning van 34.000 mensen in 2027. Deze indicator vormt een graadmeter voor de voortgang van verbeterde levensomstandigheden en economische kansen voor mensen die gedwongen zijn te vluchten en voor gastgemeenschappen. Daarnaast kijken we bijvoorbeeld naar het aantal mensen dat formeel/ informeel onderwijs en trainingen volgt. Deze indicator vormt een graadmeter voor de voortgang van verbeterde perspectieven voor vluchtelingen en gastgemeenschappen op het gebied van onderwijs. Nederland streeft hierbij naar 400.000 mensen die dergelijk onderwijs en trainingen volgen.

Tevens bevorderen we brede partnerschappen op migratieterrein met prioritaire herkomst-, transit- en opvanglanden, om irreguliere migratie te beperken, bescherming van migranten en vluchtelingen te bevorderen, bij te dragen aan veiligere migratieroutes (onder andere bestaande uit het tegengaan van mensenhandel en mensensmokkel) en terugkeer te bevorderen. Hierbij streven we ernaar samen te werken met landen buiten de EU met als streven zowel oplossingen te bieden voor Nederland, als voor het bredere globale systeem van migratiemanagement. Ten slotte verlenen we noodhulp ter leniging van humanitaire nood wereldwijd. Nederland biedt humanitaire hulp om mensenlevens te redden, menselijk lijden te verzachten en de menselijke waardigheid te beschermen tijdens acute crises zoals oorlogen, epidemieën en natuurrampen.

De minister is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – Programma's en partners op het terrein van vredesopbouw, veiligheid, stabiliteit en versterking van de democratische rechtsorde en goed bestuur. We doen dit onder meer door opbouw van capaciteit van formele en informele mensgerichte rechtspraak (inclusief overgangsrecht) via UNDP, de International Development Law Organization (IDLO), de International Centre for Transitional Justice, Impunity Watch en diverse andere Nederlandse en internationale organisaties. – Ook ondersteunen we de opbouw van lokaal en centraal openbaar bestuur, onder meer door samenwerking met het International Institute for Democracy and Electoral Assistance (International IDEA) en de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten.

• – Ook zal een extra investering worden gedaan in de stabiliteit en wederopbouw van Syrië.

• – De bilaterale middelen voor veiligheid en rechtsorde worden, als gevolg van de taakstelling op posten in fragiele landen, in 2027 nog sterker centraal geprogrammeerd en beheerd, waarbij toch zoveel mogelijk ruimte is ingebouwd voor landenspecifieke programma’s en lokale partners. Het gaat onder meer om programma’s gericht op conflictpreventie, mediation en vredesprocessen, bescherming van mensen en gemeenschappen en versterking van de rechtsketen (inclusief de lokale veiligheidssector).

• – Complementair hieraan, en ter ondersteuning van militaire missies en operaties, worden kortlopende activiteiten en de inzet van civiel experts gefinancierd ten laste van het Stabiliteitsfonds (BZ-begroting).

• – Nederland kanaliseert het budget voor humanitaire hulpverlening strategisch via grote, gevestigde organisaties zoals de VN, het internationale en Nederlandse Rode Kruis en Nederlandse NGO's (de Dutch Relief Alliance). Hiermee voldoet Nederland aan internationale verplichtingen en heeft het geopolitieke invloed.

• – Er bestaat noodzaak om het internationale hulpsysteem efficiënter, veiliger en rechtvaardiger te maken. Omdat het mondiale humanitaire systeem onder druk staat door een recordaantal gelijktijdige crises, investeert Nederland gericht in de volgende drie pijlers: lokaal geleide humanitaire actie, bescherming van mensen en hulpverleners, en humanitaire diplomatie.

• – Programma’s gericht op opvang en bescherming van vluchtelingen in de regio, zoals PROSPECTS in de Hoorn van Afrika en MENA regio en programmering in de Afghanistan regio.

• – Het financieren van activiteiten die bijdragen aan betere migratiesamenwerking, gericht op het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van mensenhandel en -smokkel, het verbeteren van toegang tot bescherming voor migranten langs de migratieroute, en het faciliteren van vrijwillige terugkeer van migranten in transit- en opvanglanden en hun duurzame herintegratie in landen van herkomst.

• – De intensiveringen uit het Coalitieakkoord op dit thema zullen worden ingezet op versterking van democratische weerbaarheid. De onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 wordt op een later moment naar de Kamer gestuurd. Voor de intensiveringen op het thema migratie en humanitaire hulp zal ook separaat nadere toelichting worden opgesteld.

Stimuleren

• – In nauwe samenhang met andere onderdelen van het ministerie van Buitenlandse Zaken maar ook het ministerie van Defensie en het ministerie van Justitie & Veiligheid, wordt sterker ingezet op het voorkomen van gewelddadig extremisme door versterking van goed bestuur in de veiligheidssector, stabilisatieprogramma’s en het tegengaan van desinformatie. De focus van deze programmering ligt vooral op West-Afrika. Hierbij wordt nauw samengewerkt met gelijkgezinde landen.

• – Financieringsinstrumenten waarin het borgen van vrijheden van alle mensen (inclusief het maatschappelijk middenveld) centraal staan uit zowel de BHOS- als BZ-begroting, worden niet alleen geïntensiveerd maar ook beter op elkaar afgestemd en aangesloten op een sterkere diplomatieke inzet, zowel in Europa als daarbuiten.

• – Inclusieve vredesopbouw om met een lange-termijn benadering de spiraal van geweld te doorbreken. Hierbij stimuleert het Kabinet een inclusieve, lokaal geleide en participatieve benadering, waarbij burgers en gemeenschappen actief richting geven aan vredesopbouw en veiligheidsbeleid.

• – Verandering en hervorming bij noodhulporganisaties om efficiënter en effectiever te werken en om de onderlinge samenwerking en coördinatie te versterken.

• – Vergroten van paraatheid voor tijdige en effectieve rampenrespons.

• – Het versterken van het humanitaire systeem, inclusief versterking van de positie en capaciteit van lokale en nationale actoren, inclusief de veiligheid van hulpverleners. En het aanjagen van een dialoog om risico’s bij humanitaire actie beter te verdelen.

• – Versterking van de opvang en bescherming van vluchtelingen in de regio, door inzet op betere bescherming en een sterkere rechtspositie voor vluchtelingen (inclusief toegang tot werk), meer en betere voorzieningen en het stimuleren van economische ontwikkeling en banengroei. Om vluchtelingen en kwetsbare gastgemeenschappen zelfredzamer en weerbaarder te maken, wordt specifiek ingezet op het aanbieden van formeel en informeel onderwijs en trainingen, en het stimuleren van inkomsten genererende activiteiten, conform de indicatoren. Speciale aandacht gaat uit naar vrouwen en jongeren.

• – Toewerken naar een rechtvaardiger asiel- en migratiesysteem waarbij de mensenrechten van migranten verankerd en geborgd zijn en de noodzaak om gevaarlijke migratieroutes te nemen wordt weggenomen, door in EU-verband in te zetten op innovatieve oplossingen voor migratiemanagement waaronder terugkeer- en transithubs.

• – Het versterken van internationaalrechtelijke kaders en normen voor migratiemanagement, inclusief terugkeer van mensen zonder verblijfsrecht, het tegengaan irreguliere migratie en de bescherming van de rechten van migranten inclusief vluchtelingen.

Regisseren

• – Betere samenwerking op landenniveau tussen partners die werken op het terrein van veiligheid, rechtsorde en goed bestuur (zoals UNDP, IDLO, IOM, DCAF en de Wereldbank) waarbij wordt ingezet op systemen die de mens centraal zetten (in plaats van instituties en regels) via het investeren in onderlinge samenwerking en dialoog.

• – Zorgen dat alle inzet in fragiele contexten conflict-sensitief gebeurd, zodat toegang tot basisdiensten zoals water, voedselzekerheid en gezondheid eerlijk en inclusief worden ingericht en bestuurt en zo nieuwe conflicten voorkomt. Dit vergroot het vertrouwen in de overheid en maatschappij en draagt bij aan het wegnemen van grondoorzaken voor instabiliteit.

• – Met een BZ-brede «mediation support unit» wordt ondersteuning aan en voor conflictbemiddeling strategischer vormgegeven en ingezet zodat Nederland zich waar nodig en van belang kan positioneren als diplomatieke actor gericht op het voorkomen van escalatie en het beëindigen van (dreigende) conflicten via conflictpreventie en bemiddeling.

• – Politieke, juridische en financiële inzet zal gericht worden ingezet voor de handhaving en bevordering van het humanitair oorlogsrecht en de humanitaire principes, zoals de bescherming van hulpverleners. Het vergroten van effectiviteit van humanitaire hulpverlening door onder andere het steunen en stimuleren van hervormingen van het humanitaire systeem in gang zijn gezet. Nederland werkt hiertoe samen met de VN, het Rode Kruis, NGO's en de Europese Commissie Office for Humanitarian Aid Department (ECHO) en EU-lidstaten.

• – Voortzetting van de dialoog met opvanglanden en internationale organisaties om vluchtelingen toegang te geven tot nationale systemen (onderwijs, banen, gezondheidszorg).

Het kabinet wil zich sterker inzetten voor het beschermen en versterken van democratische principes wereldwijd. Nederland heeft belang bij een wereld die stoelt op democratische waarden. Landen die deze waarden respecteren, beschermen eerder de internationale rechtsorde en dragen bij aan een systeem dat is gebaseerd op afspraken in plaats van het recht van de sterkste. Goed functionerende democratieën zijn bovendien cruciaal voor een duurzame aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit, cyberaanvallen en terrorisme – problemen die ook Nederland raken. Door het opkomen voor democratische waarden nadrukkelijk onderdeel te maken van de agenda. De inzet zal mede door versterking van partnerschappen met landen uit mondiale Zuiden worden vormgegeven. Door het opkomen voor democratische waarden nadrukkelijk onderdeel te maken van de agenda kan Nederland bovendien, samen met Europese partners, de externe dimensie van de Europese democratieagenda verder versterken. Hiertoe wordt het budget op artikel 4.3 in 2027 met EUR 39 miljoen opgehoogd. Een onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 zal middels een Kamerbrief op een later moment worden gedeeld.

Om de grootste humanitaire nodigen te lenigen kiest het kabinet ervoor om extra in humanitaire hulp te investeren. Hiertoe wordt het budget op 4.1 in 2027 met EUR 28 miljoen opgehoogd, in 2028 met 108 miljoen, in 2029 met 104,2 miljoen, in 2030 met 67 miljoen en in 2031 met 21 miljoen. Daarmee kunnen humanitaire organisaties meer mensen in nood bereiken. Een onderbouwing conform de Comptabiliteitswet artikel 3.1 zal plaatsvinden via de humanitaire beleidsbrief die tezamen met de humanitaire hulpbrief 2027 in het eerste kwartaal van 2027 aan de Kamer wordt aangeboden. Het kabinet wil daarnaast actiever optreden in het bestrijden van het toenemende geweld tegen internationale hulpverleners en de krimpende humanitaire ruimte, via diplomatie, sancties en internationaal recht, terwijl tegelijk meer wordt geïnvesteerd in hun fysieke én mentale veiligheid.

In lijn met de afspraken uit het coalitieakkoord herstelt het kabinet de financiering aan UNRWA. Deze door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gemandateerde organisatie levert essentiële basisdiensten aan Palestijnse vluchtelingen in Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Jordanië, Libanon en Syrië. Het is van groot belang dat alle mogelijke hulp zo efficiënt en effectief mogelijk de mensen in Gaza en in de bredere regio kan bereiken. Het kabinet zet zich dan ook in om via bestaande structuren de hulp te ondersteunen, o.a. via UNRWA. De organisatie heeft de infrastructuur en een netwerk van lokale staf die diensten als gezondheidszorg en onderwijs kunnen verlenen. Door het leveren van basisdiensten aan Palestijnse vluchtelingen draagt UNRWA bij aan betere leefomstandigheden en stabiliteit in de regio. Met de huidige situatie in de regio en de druk op de lokale systemen, is UNRWA nodig om de noden te verlichten voor de Palestijnse vluchtelingen.

Budgetflexibiliteit

De programmering onder artikel 4 bestaat uit meerjarige juridische overeenkomsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jaren plaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan. In 2027 is (van artikelonderdeel 4.1) 80 % juridisch verplicht en 20 % beleidsmatig gereserveerd. De verplichtingen betreffen onder andere de bijdragen aan VN-organisaties (WFP, UNHCR, UNRWA), CERF, UNICEF-thematische humanitaire financiering en UNOCHA. Subsidies aan de Dutch Relief Alliance en het Rode Kruis zijn t/m 2031 toegekend. Daarnaast zijn er subsidies uit hoofde van het subsidiebeleidskader «Versterking van de Humanitaire Sector 2024–2027» t/m 2027 toegekend.

Voor artikel 4.2 Migratie en Ontheemding liggen de middelen ook meerjarig juridisch vast, 81% voor 2027. Het betreft hier met name het PROSPECTS programma (2024-2027), COMPASS (t/m 2027) en programmering in de Afghanistan regio (t/m 2027). Vanaf 2028 wordt hiervoor nieuwe, meerjarige programmering voorzien welke als beleidsmatig gereserveerd is opgenomen. Subsidies die zijn toegekend op het subsidiebeleidskader «Migration and Displacement 2023-2028» lopen uiterlijk tot en met 2029. De start van een nieuwe subsidiebeleidskader is vooralsnog voorzien voor 2029. De overige 19% zijn bijna volledig beleidsmatig gereserveerd. Dit betreft met name inzet ten behoeve van het Global Concessional Finance Facility (GCFF) van de Wereldbank, een innovatief financieringsinstrument dat giften of leningen onder gunstige voorwaarden verstrekt aan midden-inkomenslanden zoals Moldavië en Armenië die geen toegang hebben tot concessionele leningen.

De programma's op het gebied van veiligheid en democratische rechtsorde (artikel 4.3) zijn voor ca 68% juridisch verplicht. Bestuurlijk is ca. 8% verplicht, dit betreft landenprogramma’s waarvoor de ambassades middelen gedelegeerd hebben gekregen. De 24% is beleidsmatig gereserveerd.

De juridisch verplichte subsidies verstrekt uit centrale middelen betreft onder meer het strategische partnerschap met VNG-I. In 2024 zijn subsidies toegekend onder het subsidie-beleidskader ‘Contributing to safe and peaceful societies’.

De juridisch verplichte bijdragen verstrekt uit centrale middelen voor veiligheid en rechts-staatontwikkeling betreft o.a. het VN Peace Building Fund. Hiernaast zijn bijdragen voor veiligheid en rechtsorde verplicht aan het UN programma Global Programme Rule of Law & Human Rights, UNDP-DPPA Joint programme conflict prevention, het Multi-Year Appeal van UNDPPA, IDEA, ICMP en IDLO.

4.1 Humanitaire Hulp

Zoals gebruikelijk informeert het kabinet de Tweede Kamer aan het begin van het nieuwe begrotingsjaar over de humanitaire crises en de Nederlandse financiële en diplomatieke inzet op het gebied van humanitaire hulp en kijkt daarbij ook terug op het voorgaande jaar. Om de grootste humanitaire nodigen te lenigen kiest het kabinet ervoor om extra in humanitaire hulp te investeren. Hiertoe wordt het budget op 4.1 in 2027 met EUR 28 miljoen opgehoogd, in 2028 met 108 miljoen, in 2029 met 104,2 miljoen, in 2030 met 67 miljoen en in 2031 met 21 miljoen.

4.2 Migratie en Ontheemding

Opvang en bescherming in de regio              

Via financieringsinstrumenten draagt Nederland bij aan het bieden van zowel basisvoorzieningen (sanitatie, bescherming) als het langere termijnperspectief (educatie, banen) aan vluchtelingen, intern ontheemden en kwetsbare gastgemeenschappen in landen die grote aantallen vluchtelingen opvangen. Hiermee wordt de weerbaarheid en zelfredzaamheid van mensen versterkt en vermindert de noodzaak van doorreis. In 2027 worden hier aanvullende middelen voor vrijgemaakt en wordt het begrotingsartikel 4.2 hernoemd naar Migratie en Ontheemden.

Nederland draagt bij aan een strategisch samenwerkingskader met vijf internationale organisaties waarbinnen landen specifieke programma’s worden uitgewerkt, met de focus op onderwijs en werk voor vluchtelingen en kwetsbare lokale bevolking. Dit zogenaamde PROSPECTS programma voorziet in een strategische beleidsdialoog tussen het kabinet en deze organisaties die een voortrekkersrol spelen bij de transformatie van een aanpak humanitaire hulp naar blijvende ontwikkeling in landen die veel vluchtelingen opvangen.

Nederland bouwt voort op de in het verleden en recent doorgevoerde bijdragen aan bijvoorbeeld Moldavië en Armenië via de Global Concessional Finance Facility (GCFF) van de Wereldbank, een innovatief financieringsinstrument dat giften of leningen onder gunstige voorwaarden verstrekt aan midden-inkomenslanden die geen toegang hebben tot concessionele leningen en wel bijdragen aan het opvangen van vluchtelingen uit bijvoorbeeld Oekraïne.

Nederland steunt ook via subsidies programma’s gericht op onderwijs voor vluchtelingenkinderen, toegang tot voorzieningen, bescherming van kwetsbare groepen en werk voor vluchtelingen en kwetsbare gastgemeenschappen.

Migratiesamenwerking

Nederland draagt in het kader van migratiesamenwerking via bijdragen en subsidies bij aan programma’s voor migratie en ontwikkeling op het gebied van migratiemanagement, betere bescherming en perspectieven voor vluchtelingen en gastgemeenschappen, tegengaan van uitbuiting en mishandeling van migranten, bestrijding mensensmokkel/-handel, datacollectie en onderzoek, voorkomen van irreguliere migratie en het bevorderen van terugkeer en herintegratie.

Daarnaast worden bijdragen verleend aan de vrijwillige terugkeer uit Nederland en de herintegratie in hun eigen land van ex-asielzoekers uit ontwikkelingslanden. Dat gebeurt via de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en maatschappelijke organisaties.

Het budget voor migratiesamenwerking wordt tevens ingezet om de migratiepartnerschappen vorm te geven die Nederland heeft met een aantal landen die van grote relevantie zijn wat migratie betreft. Er wordt ook ingezet op verbreding van deze bilaterale migratiepartnerschappen, waartoe middelen vanuit andere begrotingsonderdelen worden ingezet in het kader van migratiesamenwerking.

4.3 Veiligheid en Democratische Rechtsorde

Vanuit dit beleidsartikel wordt bijgedragen aan de veiligheid, vrijheid en bescherming van mensen en gemeenschappen. Dit doen we door het stabiliseren van gemeenschappen en het voorkomen en oplossen van conflict en vredesopbouw. Daarbij wordt aan ook het herstellen van democratische rechtsorde, goed bestuur en (dus) vertrouwen gewerkt. Daarom wordt het begrotingsartikel 4.3 hernoemd naar 'Veiligheid en Democratische Rechtsorde'. De inzet is gericht op drie regio’s: de MENA regio, de Hoorn van Afrika en de Sahel/West Afrika. Hier vinden immers 80% van alle conflicten plaats die consequenties hebben voor Europa en Nederland. Ook blijven we actief in Oekraïne.

Middelen op dit beleidsartikel wordt voor het overgrote deel besteed via subsidies aan een mix van Nederlandse en internationale NGO’s. Hierin wordt nauw opgetrokken met bijvoorbeeld het Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Defensie en Ministerie van BZK, om complementariteit te zoeken rondom specifieke veiligheids- en democratiseringsuitdagingen.

De inzet op dit beleidsartikel wordt vanaf 2027 verder geïntensiveerd ten behoeve van een extra inzet op democratische weerbaarheid. Ook zal vanuit de nexus ‘Hulp, Vrede en Ontwikkeling’ extra worden ingezet op transitional justice en op ontmijning, vooral in landen die uit een conflict komen, zoals Syrië.

Ten slotte is er steun voor multilaterale organisaties. Met een nieuwe meerjarige bijdrage aan UN Peacebuilding fund wordt bijgedragen aan vredesopbouw en democratische weerbaarheid wereldwijd. Een bijdrage aan het State and Peacebuilding fund van de Wereldbank wordt gebruikt als hefboom om de inzet van de Wereldbank in fragiele landen te versterken.

3.5 Artikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet

Dit kabinet staat pal voor een sterk en goed functionerend multilateraal systeem en een gezaghebbende internationale rechtsorde en beschouwt de bescherming en versterking daarvan als prioriteit. Nederland stelt zich daarom op als een actieve en betrouwbare partner in multilaterale samenwerking, in EU-verband en in samenwerking met andere partners, en zet zich in voor het verdedigen en uitdragen van multilateraal overeengekomen afspraken. Die betrokkenheid vertaalt zich concreet in verdiepte samenwerking op het snijvlak van ontwikkeling en noodhulp; in het bevorderen van ongeoormerkte financiering als blijk van vertrouwen in multilaterale instellingen en de bescherming van normen en waarden, zoals gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, in lijn met het Beleidskader Mondiaal Multilateralisme. Onderdeel van dit beleidsartikel is ook het bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederland; inzet van cultuur en sport binnen internationale samenwerking, en niet-militaire steun aan Oekraïne.

De minister is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – Het bijdragen met kwaliteitsfinanciering aan het VN-ontwikkelingssysteem, via pooled financieringsmechanismen, en kernfinanciering aan organisaties die een belangrijke systeemfunctie hebben binnen de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur.

• – Het ondersteunen van prioritaire VN-organisaties door middel van het Nederlandse Junior Professional Program (Assistent Deskundigen Programma).

• – Het in internationaal verband deelnemen aan kapitaalaanvullingen en middelenaanvullingen van de regionale ontwikkelingsbanken en hun fondsen voor de meest kwetsbare landen.

• – Het verlenen van schuldverlichting via de Wereldbank en regionale ontwikkelingsbanken, inclusief technische assistentie en capaciteitsopbouw

• – Ondersteunen van de internationale sportstrategie ten behoeve van sociale ontwikkeling.

• – Niet-militaire steun aan Oekraïne via verschillende kanalen en fondsen.

Stimuleren

• – Het leveren van een bijdrage in relevante fora aan het overleg over de hervorming van de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur, om zo coherentie en effectiviteit te verbeteren.

• – In lijn met het VN hervormingstraject (VN80-initiatief) zal daarbij in 2027 de nadruk liggen op versterken van VN-coördinatie in ontwikkelingslanden en de hervorming van UNAIDS.

• – Het toezien op de uitvoering door multilaterale organisaties van strategische aanwijzingen die de lidstaten in de VN opstellen. Daarbij gaat speciale aandacht uit naar 1) het beschermen van het normatieve mandaat van de organisaties, 2) coördinatie en samenwerking tussen de organisaties, 3) versterkte toezichtsystemen die organisaties in staat stellen fraude, corruptie en grensoverschrijdend gedrag te voorkomen, tijdig te detecteren en correct op te volgen, en 4) het toekomstbestendig maken van de organisaties.

• – Het bevorderen van een efficiëntieslag door binnen de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur in te zetten op verbeterde coördinatie door multilaterale organisaties op hoofdkantoor- en landenniveau en verdere integratie van de administratieve functies (back office) van verschillende VN-organisaties.

• – Internationaal en nationaal een bijdrage leveren aan de implementatie en monitoring van de Duurzame Ontwikkelingsagenda en de Financing for Development agenda, onder andere door multilaterale organisaties te stimuleren de uitvoering gezamenlijk op te pakken. 

• – In de relevante multilaterale instellingen een bijdrage leveren aan verbetering van de houdbaarheid van schulden.

• – Het bij (regionale) ontwikkelingsbanken pleiten voor sterke standaarden en governance (o.a. het belang van versterken onafhankelijke evaluatieafdelingen. Opvolging aanbeveling IOB Periodieke Rapportage over multilaterale samenwerking).

• – Het pleiten voor een gezonde kapitaalpositie van de regionale ontwikkelingsbanken.

Regisseren

• – De coördinatie van de rijksbrede multilaterale inzet op het terrein van ontwikkelings- en noodhulp om het VN systeem te beschermen door het bewaken van de onafhankelijkheid en normatieve mandaten van VN-entiteiten, de Nederlandse en Europese stem in het systeem te versterken door vroegtijdige positiebepaling, actieve coalitievorming met gelijkgestemde landen, en het strategisch inzetten van financiële bijdragen als hefboom voor beleidsinvloed in relevante VN-fora, alsook het doorvoeren van gerichte hervormingen, met als concrete prioriteiten betere VN-coördinatie op landenniveau en een ordelijke en effectieve transitie van UNAIDS.

• – Bevorderen van nakomen tussen de VN en Lidstaten gemaakte afspraken in de Funding Compact, o.a. het bewaken van een balans tussen kern- en geoormerkte financiering (minimaal 30% kernfinanciering) aan VN-entiteiten en het bevorderen van bijdragen aan pooled funds, evt. op landenniveau, i.p.v. geoormerkte programma’s aan afzonderlijke ontwikkelingsentiteiten.

• – De coördinatie van de nationale rijksbrede implementatie van de Sustainable Development Goals (SDG’s), met als concrete uitkomsten: de presentatie van Nederland, samen met de landen in het Koninkrijk, van de Vrijwillige Nationale Review bij de VN over de nationale en Koninkrijks SDG-implementatie in 2027 en actieve Nederlandse deelname aan het VN High-Level Political Forum (HLPF).

Uitwerken van de Nederlandse inzet, in EU-verband, ten behoeve van de post-2030 SDG agenda waarvoor onderhandelingen in 2027 starten.

Ter bevordering van een stabiele financiering van het VN-ontwikkelingssysteem wordt de dalende trend omgebogen en weer toegewerkt naar de doelstellingen van het VN Funding Compact, waarbij 30% van de Nederlandse financiering aan VN-Ontwikkelingsorganisaties als kernbijdragen worden besteed (zie aanbevelingen IOB Periodieke Rapportage over multilaterale samenwerking).

Dit kabinet erkent opnieuw het belang van cultuur binnen het domein van internationale samenwerking, om middels culturele uitingen sociale, democratische en kansrijke samenlevingen te stimuleren, en het Nederlandse koloniale en slavernijverleden bespreekbaar te maken.

Om meerjarige planning van de niet-militaire steun aan Oekraïne mogelijk te maken, zijn de middelen overgeheveld zoals die nog beschikbaar waren op de Aanvullende Post: namelijk EUR 231 miljoen in 2027, EUR 321 miljoen in 2028 en EUR 326 miljoen in 2029. Voor 2027 wordt de gebruikelijke reserve aangehouden om te kunnen inspringen op urgente noden (EUR 37 miljoen), terwijl er een hogere reserve is aangehouden voor 2028 en 2029 t.b.v. voldoende flexibiliteit in de inzet. Bij de Miljoenennota 2027 is ook aanvullend budget beschikbaar gemaakt. Het betreft EUR 149 miljoen voor 2027, EUR 89 miljoen voor 2028 en wederom EUR 89 miljoen voor 2029. Thematisch wordt de inzet voortgezet op de onderwerpen die al langer steun ontvangen, waarbij het uitgangspunt blijft daar bij te dragen waar de noden van Oekraïne het hoogste zijn.