IV Koninkrijksrelaties

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Koninkrijksrelaties (IV)

.

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen Koninkrijksrelaties (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 202.148.000,00

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen Koninkrijksrelaties (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 161.347.000,00

BES-fonds (H)

Figuur 3 Geraamde uitgaven BES-fonds (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 95.842.000,00

Figuur 4 Geraamde ontvangsten BES-fonds (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 95.842.000,00

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

In afwijking van het eerste lid is besloten de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties en de begrotingsstaat van het BES-fonds in één wet te laten vaststellen, op grond van artikel 2.3, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E. Heerma

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. De Leeswijzer

Algemeen

Voor u ligt de begroting 2027 van Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H).

Groeiparagraaf

De begroting 2027 bouwt voort op de ontwikkeling van de begroting 2026 van Koninkrijksrelaties en het BES-fonds. In navolging van de moties Van der Maas c.s. (Kamerstukken II 2025/2026, 36945, nr. 16) en Van Dijck (Kamerstukken II 2025/2026, 36945, nr. 27) is de beleidsagenda van deze begroting aangevuld met de paragraaf Slagvaardige Overheid. De begroting 2027 bevat verder geen belangrijke wijzigingen ten opzichte van 2026.

Beleidsagenda

In het overzicht van risicoregelingen is een tabel «leningen» opgenomen. Het betreft de leningen die verstrekt zijn aan Aruba, Sint Maarten en Curaçao.

Het BES-fonds is een beleidsarm fonds en heeft daarom geen beleidsagenda. Via de vrije uitkeringen uit het BES-fonds ontvangen de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba middelen om de aan hen toebedeelde en deels wettelijke taken naar behoren uit te voeren, net zoals gemeenten middelen krijgen uit het gemeentefonds in Europees Nederland. Het gaat hierbij om vrij besteedbare middelen. Het is - net als bij gemeenten – aan de lokale democratie om ambities te formuleren, aanvullende inkomsten te genereren en beleidskeuzes te maken. Het is aan de eilanden om verantwoording af te leggen over de, via het BES-fonds, verstrekte middelen.

Beleidsartikelen

Voor de toelichting op het niveau van de financiële instrumenten wordt, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2026, gebruik gemaakt van onderstaande staffel.

Budgetflexibiliteit

De peildatum voor de onder onderdeel D gepresenteerde budgetflexibiliteit (op basis van juridisch verplicht) is 1 januari 2027.

Niet-beleidsartikelen

In de niet-beleidsartikelen staan de voorgenomen uitgaven verantwoord die niet met beleid te maken hebben, zoals apparaatsuitgaven

BES-fonds

Het beleidsartikel van het BES-fonds is opgebouwd uit dezelfde vijf elementen als de beleidsartikelen van de begroting van Koninkrijksrelaties. De apparaatsuitgaven/-ontvangsten voor de uitvoering van het BES-fonds zijn opgenomen in de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Bijlagen

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Beleidsprioriteiten

In de beleidsagenda zijn de hoofddoelen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s zijn van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken.

De belangrijkste doelen voor 2027 op het gebied van Koninkrijksrelaties zijn bouwen aan een slagvaardig en resultaatgericht bestuur, het versterken van de sociaal en economische veerkracht en duurzame ontwikkeling en werken aan kaders en kansen voor effectieve samenwerking binnen het Koninkrijk.

In onderstaande tekst worden de bovengenoemde doelen en prioriteiten voor 2027 verder uitgewerkt en wordt aangegeven welke doelen ook in de komende periode prioriteit blijven houden. Daarnaast zijn de hoofddoelen en bijbehorende risico’s nader uitgewerkt in de beleidsartikelen.

Werken aan een gezamenlijke toekomst

We zijn één Koninkrijk – dat is niet zomaar een staatkundig verband. Het is een levende gemeenschap van landen en eilanden, met een gedeelde geschiedenis en een toekomst die we samen vormgeven. Vanuit gelijkwaardigheid en betrokkenheid werken we samen met zowel de autonome landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten als de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba aan voelbare vooruitgang voor inwoners aan beide kanten van de oceaan.

De eilanden staan voor grote opgaven waarbij externe ontwikkelingen zoals geopolitieke spanningen en klimaatverandering kwetsbaarheden blootleggen en waar actie nodig is om de economische groei en brede welvaart ook voor de toekomst veilig te stellen. Maar waar uitdagingen zijn, liggen ook kansen: kansen om gezamenlijk te bouwen aan een veerkrachtig en toekomstbestendig Koninkrijk dat niet alleen weerbaar is, maar ook inspeelt op economische kansen die zich voordoen. Er zijn mogelijkheden om de bestaanszekerheid te versterken, de economie te laten groeien en diversifiëren en de positie van de eilanden in de regio te versterken.

Een integere en slagvaardige overheid (Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Samen met Bonaire, Sint Eustatius en Saba zet dit kabinet in op het versterken van het openbaar bestuur door middel van de volgende drie focusgebieden: een slagvaardige overheid, een integere overheid en duidelijke kaders. Hiermee bouwen we voort op de acties en mijlpalen die zijn gestart met de Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland (Kamerstuk 36600 IV, nr. 73) inclusief de initiatieven die al voor de start van deze agenda waren ingezet. De agenda blijft onverkort van kracht en wordt verder uitgevoerd. In 2027 wordt verder gewerkt aan de implementatie en uitvoering van de agenda.

Op 17 maart 2027 vinden de eilandsraadsverkiezingen plaats. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties blijft, samen met de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN), aandacht besteden aan de voorbereiding en uitvoering van deze verkiezingen. In aanloop naar de verkiezingen wordt een voorlichtingscampagne gevoerd om inwoners te informeren over het belang van stemmen en het zelf uitbrengen van hun stem. Daarbij is er ook extra aandacht voor stemmen per volmacht en de strafbaarheid van het ronselen van stemmen.

In 2027 wordt de samenwerking van het ministerie van BZK met de gezaghebbers van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de uitvoering van de eilandelijke aanpakken goed bestuur voortgezet. Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de ondersteuningsarrangementen ter versterking van de uitvoeringskracht van Caribisch Nederland.

In de Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland is de integriteitsaanpak verankerd. In deze aanpak werkt BZK samen met de eilandsbesturen aan het versterken van integriteit. In 2027 zal BZK samen met de eilandsbesturen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba de uitkomsten bespreken van de Monitor Integriteit en Veiligheid die eind 2026 is uitgevoerd. Samen wordt bezien op welke manier de uitkomsten van de monitor kunnen worden gebruikt om de integriteitsaanpak verder te versterken en nieuwe prioriteiten te benoemen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de voorbereidingen van de volgende Monitor Integriteit en Veiligheid die in 2028 wordt uitgevoerd. Daarnaast geeft het kabinet in 2027 opvolging aan de aanbevelingen uit het rapport van SEO Economisch Onderzoek naar het beter beschermen van melders van integriteitsschendingen (inclusief klokkenluiders) (Kamerstukken II, 2025, 36800-IV-58). Tevens wordt in 2027 verder ingezet op het versterken van bestuurlijke integriteit, gericht op politieke gezagdragers in Caribisch Nederland. Op basis van een verkenning die eind 2026 wordt afgerond, worden producten ontwikkeld en activiteiten uitgevoerd om bestuurlijke integriteit verder te versterken. Voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba zullen bijvoorbeeld nieuwe gedragscodes voor volksvertegenwoordigers en bestuurders worden opgesteld.

In 2027 wordt ook verder gebouwd aan de verbetering van de overheidsdienstverlening in Caribisch Nederland. De afgelopen jaren is een stevige basis gelegd: klantreizen (customer journeys) zijn uitgewerkt, een gezamenlijk dienstverleningsconcept is vastgesteld met Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) en de openbare lichamen, medewerkers zijn getraind in klantgerichte werkwijzen en een nulmeting klanttevredenheid is afgerond als ijkpunt voor verdere verbetering. In 2027 worden deze resultaten verankerd in de reguliere werkprocessen van de Rijksdienst Caribisch Nederland en de openbare lichamen. Het RCN Klantcontactcentrum wordt uitgebreid met meer rijksdiensten, waardoor deze rijksdiensten voor inwoners en ondernemers op alle eilanden beter bereikbaar zijn. Daarnaast wordt gewerkt aan aansluiting van Caribisch Nederland op de Online wegwijzer en de Digitale Assistent, zodat digitale dienstverlening stapsgewijs wordt versterkt, met blijvende aandacht voor fysieke en telefonische kanalen die in Caribisch Nederland onmisbaar blijven.

Adequate wettelijke kaders (Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Met de herziening van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES) en de Wet financiën openbare lichamen (FinBES) worden de randvoorwaarden voor goed bestuur versterkt, door veranderingen rond de bestuurlijke inrichting, de interbestuurlijke verhoudingen, de financiële inrichting en het financieel toezicht. De wet WolBES regelt de bestuurlijke organisatie op de openbare lichamen (eilandsraad, bestuurscollege, gezaghebber etc.). De wet FinBES regelt de financiën en het financieel toezicht op de openbare lichamen. De planning is dat de wetsvoorstellen in het eerste kwartaal van 2027 naar de Tweede Kamer wordt gestuurd.

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) vormt in Europees Nederland het fundament onder behoorlijk bestuur, rechtsbescherming en transparante besluitvorming door de overheid. In Caribisch Nederland ontbreekt dit fundament. Daarom werkt het kabinet, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en Veiligheid, en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Algemene wet bestuursrecht BES (Awb BES). Deze wet moderniseert en harmoniseert het bestuursrecht en versterkt de rechtszekerheid voor burgers en bedrijven. Het kabinet streeft ernaar het wetsvoorstel in de tweede helft van deze kabinetsperiode aan de Tweede Kamer aan te bieden.

Een veilig en weerbaar Koninkrijk

Door hun geografische ligging zijn Aruba, Curaçao en Sint Maarten extra kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit. Verwevenheid tussen de boven- en onderwereld ondermijnt de rechtsstaat en zet de effectiviteit en slagkracht van het openbaar bestuur onder druk. Geopolitieke ontwikkelingen en migratie naar de eilanden hebben mogelijk een effect op de veiligheid en economie. De strijd tegen ondermijnende criminaliteit vergt inzet van expertise en uitvoeringscapaciteit die beperkt beschikbaar zijn. Nederland ondersteunt daarom de autonome landen bij de gezamenlijke doelstelling om te werken aan een sterke rechtsstaat, ook in 2027. Daarbij hebben we oog voor het evenwicht binnen de gehele strafrechtsketen en zorgen we ervoor dat investeringen in de opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging in onderlinge samenhang plaatsvinden.

Het kabinet ondersteunt de landen bij de bestrijding van ondermijnende en grensoverschrijdende criminaliteit met capaciteit, expertise en middelen. Investeringen in het Recherche Samenwerkingsteam (RST), het Openbaar Ministerie Curaçao, Sint Maarten en Bonaire, Sint Eustatius en Saba, het OM Aruba en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie maken het mogelijk om strafrechtelijke onderzoeken te doen naar criminaliteit met een sterk financieel-economische component. Daarnaast stelt het ministerie van BZK jaarlijks middelen beschikbaar waarmee de landen hun bestuur en regelgeving kunnen versterken, waardoor ze beter bestand zijn tegen ondermijnende criminaliteit, zoals bij vergunningverlening en vastgoedtransacties.

Het ministerie van BZK is ook betrokken bij structurele verbeteringen van het gevangeniswezen van Sint Maarten. In 2027 worden wederom middelen beschikbaar gesteld voor verbeteringen van de huidige detentieomstandigheden. Tevens is het ministerie van BZK als medefinancier betrokken bij de bouw van een nieuwe gevangenis op Sint Maarten.

Daarnaast voert het kabinet op basis van de evaluatie van het protocol ter versterking van het grenstoezicht en de daarbij horende aanbevelingen het gesprek over het voortzetten en waar nodig aanscherpen van de samenwerking met de landen.

De gebeurtenissen in Venezuela lieten zien dat ook het Caribisch gebied een kwetsbare regio is. Daarom werkt het kabinet samen met de landen en eilanden aan de versterking van de weerbaarheid tegen crises samenhangend met geopolitieke en klimatologische ontwikkelingen. Het kabinet brengt samen met de landen en eilanden de belangrijkste kwetsbaarheden in kaart. Daarnaast levert het kabinet een bijdrage aan het Caribbean Civil Protection Mechanism (CCPM), een regionaal samenwerkingsplatform voor crisisbeheersing, en worden crisisoefeningen georganiseerd om de voorbereiding op en samenwerking bij crises te versterken.

Toekomstbestendige overheidsfinanciën

Voor ieder van de landen staat het bereiken en borgen van houdbare overheidsfinanciën centraal. In 2027 wordt samen met Aruba verder gewerkt aan de totstandkoming van de Rijkswet Houdbare overheidsfinanciën Aruba, die ook voor Aruba een leenfaciliteit ontsluit Met Curaçao en Sint Maarten wordt invulling gegeven aan de opvolging kabinetsreactie van zowel de beleidsdoorlichting art. 5 van de begroting alsook de evaluatie op grond van art. 33 van de Rijkswet financieel toezicht (Rft).

Daarnaast blijft ook de doorontwikkeling van het financieel beheer van belang en wordt ingezet op soepele en tijdige begrotings- en verantwoordingsprocessen en het verder identificeren en verminderen van kwetsbaarheden binnen de overheidsfinanciën. Het College (Aruba) financieel toezicht heeft hierbij een waardevolle adviserende rol.

Om beter zicht te houden op de relatie tussen de taken en middelen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en mogelijke scheefgroei tijdiger te kunnen signaleren, is in 2026 gestart met de pilot onderhoudssysteem BES-fonds. In deze pilot wordt vanaf 2027 de financiële data van de eilanden over het boekjaar 2026 opgevraagd en verwerkt. In 2027 wordt de data van de begroting 2027 door het CBS verwerkt en opgeleverd. In 2028 wordt hetzelfde gedaan voor de data van de jaarrekening 2027 en wordt de pilot geëvalueerd. Daarnaast wordt in 2027 de uitvoering van de verbeterstappen en verbeterplannen financieel beheer van de eilanden – als onderdeel van de bestuurlijke afspraken – nauwgezet gevolgd. Het ministerie van BZK blijft in gesprek met de eilanden over de voortgang.

Versterken van economische groei binnen een context van geopolitieke ontwikkelingen

In 2027 zet het kabinet in op de implementatie en de uitvoering van de voor Saba en Sint Eustatius opgestelde sociaaleconomische ontwikkelstrategieën. Deze strategieën zijn begin 2026 opgeleverd en geven per eiland aan welke sectoren kansrijk zijn om verder te ontwikkelen. Dit om de economische weerbaarheid per eiland te versterken. Voor Bonaire geldt dat wordt aangesloten bij het advies van de commissie Vishon 2050, om een brede en duurzame toekomstvisie voor het eiland op te stellen en op basis daarvan wordt verkend welke verdere stappen noodzakelijk zijn. Ook wordt er ingezet op betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt (Strategic Education Alliance) middels het Vierlandenoverleg onderwijs. In 2026 is de Koninkrijksbrede Kennisagenda ondertekend. Met de ondertekening hebben de betrokken partijen afgesproken gezamenlijk een gedragen werkagenda uit te werken en hun achterban verder te mobiliseren, met als kern het versterken van het studiesucces van Caribische studenten en het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt op de eilanden. Na instemming van de ministers in het ministerieel Vierlandenoverleg in november 2026 gaan de platforms in 2027 (verder) aan de slag met onderwerpen als erkenning leerbedrijven, professionalisering leermeesters, een leven lang ontwikkelen, curriculumafstemming en het regionaal opleidingsaanbod.

In het coalitieakkoord 2026-2030 is het voornemen opgenomen om een Economisch Groeiplatform Carib op te richten, om innovatie, ondernemers en kapitaal op de zes eilanden en in de regio beter met elkaar te verbinden. Het platform dient rekening te houden met de lokale context, passend te zijn voor de lokale markten en vooral in lijn zijn met eiland specifieke opgaven. In 2027 wordt gewerkt aan de uitwerking en de implementatie van het platform. Aangrenzend wordt naar verwachting in 2027 de nieuw op te richten Nationale Investeringsinstelling ook opengesteld voor het Caribisch deel van het Koninkrijk, in samenwerking met de ministeries van Buitenlandse Zaken, Economische Zaken en Klimaat en Financiën. Er wordt aangesloten bij bestaande projectstructuren van betrokken departementen en investeringsinstellingen, zoals Qredits en de BMKB-regeling.

Verder werkt het kabinet aan het versterken van de voedselzekerheid op de zes eilanden (Kamerstukken II, 2025/26, 36 600-IV, nr. 64). In dat kader wordt in 2027 geïnvesteerd in het verbeteren van randvoorwaarden op het terrein van infrastructuur, waaronder waterbeheer, beschikbaar land, (koelte)opslag en logistiek. Ook wordt het mogelijk om via het fonds CariFoodFund leningen en financiering te verstrekken aan voedselprojecten op de eilanden. Daarnaast wordt geïnvesteerd in opleidingen, gericht op het stimuleren van innovatieve en duurzame manieren om de voedselzekerheid structureel te versterken.

Investeren in bestaanszekerheid Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Het kabinet heeft in het coalitieakkoord 2026-2030 vanaf 2027 structureel € 30 mln. vrijgemaakt voor het verhogen van het voorzieningenniveau en de verdere opvolging van de aanbevelingen van de Commissie Sociaal Minimum (Thodé) op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. We faseren de uitwerking van deze middelen in de korte termijn (2027) en de lange termijn (2028 en verder). Hiertoe richten we ons in 2027 op de implementatie van een korte termijn-pakket met maatregelen om de bestaanszekerheid te verbeteren. Dit omvat een combinatie van het continueren van bestaande tijdelijke subsidieregelingen, ondersteuning voor betaalbare kinderopvang en een aantal incidentele investeringen om de nutsvoorzieningen en basisbehoeften op Saba, Sint Eustatius en Bonaire betaalbaar te houden. Daarnaast werken we verder aan het vaststellen van een pakket aan maatregelen voor de langere termijn. We hebben hierbij nadrukkelijk oog voor het vraagstuk van betaalbaarheid van de kosten van levensonderhoud, zoals nutsvoorzieningen en andere basisbehoeften, ende lasten van ondernemers. Zoals bekend is de uitvoeringskracht op de eilanden beperkt. Daarom houdt het kabinet rekening met de uitvoerbaarheid van gekozen maatregelen. Het uitgangspunt is dat inwoners merkbaar en structureel lastenverlichting ervaren.

Versterken infrastructuur, natuur en klimaatweerbaarheid

Bonaire, Sint Eustatius en Saba kennen achterstanden op het gebied van infrastructuur, volkshuisvesting, connectiviteit, klimaatbescherming en een gezonde leefomgeving. Inwoners kunnen daarbij vaak niet profiteren van fondsen voor mobiliteit en infrastructuur, die wél ten goede komen aan inwoners van Europees Nederland. De huidige bekostigingssystematiek van de fysieke infrastructuur is niet duurzaam en beperkt de openbare lichamen in hun integrale bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid. In 2027 wordt in nauwe samenwerking met alle betrokken ministeries gewerkt aan mogelijke oplossingsrichtingen voor dit vraagstuk. Verder werkt het kabinet, samen met Bonaire, Sint Eustatius en Saba, aan een meerjarig samenwerkingsprogramma om tot een meer samenhangende aanpak te komen voor het rijksbeleid voor de fysieke leefomgeving, met duidelijke fasering van opgaven en prioritering van investeringen in infrastructuur, ruimtelijke ontwikkeling, woningbouw en connectiviteit, vanuit het principe ‘comply or explain’. In 2027 wordt dit voortgezet.

Een meerjarig samenwerkingsprogramma vergt ook voldoende uitvoeringscapaciteit en bestuurskracht op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hierbij is wettelijk vastgelegd dat het verantwoordelijke departement bij nieuwe taken ook zorgdraagt voor adequate financiering van de uitvoering. Daarnaast helpt het kabinet de eilanden bij het vergroten van uitvoeringscapaciteit met ondersteuningsarrangementen.

Verder wordt het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland voortgezet, met inzet op herstel van ecosystemen en een klimaatbestendige leefomgeving. Ook wordt in de Nationale Klimaatadaptatiestrategie voor het eerst een apart hoofdstuk voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba opgenomen, voortbouwend op de eilandelijke klimaatplannen. Daarnaast verkent het kabinet een duurzame bekostigingssystematiek voor investeringen, onderhoud en vervanging van eilandelijke infrastructuur.

Inspelen op demografische ontwikkelingen CN

In 2027 wordt de implementatie van een gezamenlijke meerjarige aanpak om demografische ontwikkelingen en de effecten daarvan structureel te mitigeren verder uitgewerkt en geïmplementeerd. Hierbij gaat het niet alleen over het risico van explosieve bevolkingsgroei, zoals op Bonaire, maar ook het mitigeren van de effecten van bijvoorbeeld vergrijzing. Daarbij vormen de aanbevelingen uit het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 (Kamerstukken II, 2024/25, 2025D15428) de basis. In 2027 wordt, in nauwe samenwerking met de eilandbesturen, ingezet op een integrale aanpak waarbij de leefbaarheid en beschikbaarheid van publieke voorzieningen op de middel- en lange termijn geborgd worden. Ook hierbij is het van belang om de aanpak per eiland te differentiëren.

Samenwerking met Aruba, Curaçao en Sint Maarten

De Landspakketten, zoals die eind 2020 zijn overeengekomen met Aruba, Curaçao en Sint Maarten, beschrijven de noodzakelijke hervormingen op het gebied van financieel beheer, kosten en effectiviteit van de publieke sector, belastingen, arbeidsmarkt en sociale zekerheid, economie, zorg en onderwijs. De Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen vormt de basis waarop de Caribische Landen en Nederland samenwerken voor uitvoering van die hervormingen. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn zelf verantwoordelijk voor de implementatie van de Landspakketten. De Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ondersteunt hierbij vanuit Nederland met capaciteit en middelen. De Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen loopt in 2027 af, maar deze biedt de mogelijkheid om telkens voor een periode van maximaal twee jaar verlengd te worden. In 2026 heeft een onafhankelijke evaluatiecommissie (Kamerstukken II, 2025/26, 36 800 nr. 52-4) geconcludeerd dat de hervormingen door de samenwerking op gang zijn gekomen, maar dat structurele hervormingen een langere tijdshorizon vragen dan de looptijd van de Onderlinge Regeling. In lijn met de aanbeveling van de evaluatiecommissie om de samenwerking voort te zetten, wordt het resterende budget van de Landspakketten ingezet om verlenging van de Onderlinge Regeling met twee jaar mogelijk te maken. Verlenging van de Onderlinge Regeling vergt instemming van de Staten van respectievelijk Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Bij akkoord van de Staten kan het resterende budget worden ingezet voor ondersteuning bij een aantal prioritaire hervormingen uit de Landspakketten, welke randvoorwaardelijk zijn voor de verdere ontwikkeling van Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De institutionele hervormingen dienen uiteindelijk goed verankerd te worden door de landen na beëindiging van de Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen. Hierover worden door de TWO concrete afspraken met de landen over gemaakt.

Het kabinet blijft ook Sint Maarten actief ondersteunen bij de uitvoering van het Trustfonds Wederopbouw, dat door Nederland is gefinancierd, door de Wereldbank wordt beheerd en eind 2028 afloopt. Dit wordt onder meer gedaan door bilaterale programma’s voort te zetten die versnelde realisatie van projecten mogelijk maken. Een voorbeeld is het Technische Assistentie programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, Milieu en Infrastructuur (VROMI) dat ondersteuning aan het ministerie van VROMI biedt voor de realisatie van de institutionele hervormingen voor het afval management project.

Samenwerking met Bonaire, Sint Eustatius en Saba gericht op gelijkwaardigheid

Voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba draagt het kabinet een directe verantwoordelijkheid en streeft het ernaar inwoners een gelijkwaardige positie binnen Nederland te bieden, met een gelijkwaardig voorzieningenniveau rekening houdend met de lokale context. In het coalitieakkoord is het principe van ‘comply or explain’ aangescherpt. Dit houdt in dat nieuw beleid en regelgeving in beginsel tevens van toepassing is op Caribisch Nederland (comply), tenzij sprake is van zwaarwegende en deugdelijk gemotiveerde redenen om hiervan af te wijken (explain). In 2027 werkt het ministerie van BZK samen met de eilanden en andere departementen aan de evaluatie van het principe van ‘comply or explain’ en de opvolging daarvan. Deze evaluatie is gericht op ervaringen uit de praktijk. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie White en Ceder (Kamerstuk II 2025/26, 36800 IV, nr. 10.).

Historische en culturele banden

Het ministerie van BZK blijft in 2027 actief werken aan maatschappelijke bewustwording over het koloniale verleden en het slavernijverleden en de blijvende impact daarvan in samenwerking met de zes Caribische eilanden. Vanuit de opvolging van de excuses van het Nederlands kabinet voor haar rol in het trans-Atlantisch slavernijverleden worden door de lokale overheden eilandelijke actieagenda’s uitgevoerd tot en met het derde kwartaal 2029 en loopt tot en met 2028 een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

In de onderliggende tabellen zijn de belangrijkste beleidsmatige uitgaven- en ontvangstenmutaties opgenomen ten opzichte van de vastgestelde begroting 2026. Hieronder worden de belangrijkste mutaties toegelicht die plaatsvinden bij de Ontwerpbegroting 2027.

Deze tabellen bevatten ook de belangrijkste mutaties die bij de eerste suppletoire begroting 2026 hebben plaatsgevonden. Toelichtingen op die mutaties zijn opgenomen in de eerste suppletoire begroting 2026 (Kamerstukken II 2025/26, 36915 IV, nr. 2).

Uitgaven Koninkrijksrelaties

Toelichting

16. Recherchecapaciteit

Dit betreft een drietal overhevelingen naar de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het Recherchesamenwerkingsteam (RST). Dit team heeft de taak om zware, georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit te onderzoeken. Het gaat om € 0,7 mln. in 2026, € 0,8 mln. in 2027 en € 1,6 mln. in 2028.

17. Grenstoezicht

Dit betreft een overheveling van € 4,5 mln. naar de begroting van het ministerie van Financiën (IXB) voor de Douane Nederland. Deze middelen zijn bestemd voor de lokale grens- en handhavingsdiensten op de eilanden Curaçao, Aruba en Sint Maarten.

18. Kasschuif Landspakketten

De Landspakketten worden twee jaar verlengd (tot en met 2029). Om ervoor te zorgen dat er middelen beschikbaar zijn in deze jaren wordt er een kasschuif gedaan van € 30,9 mln. van 2027 naar 2028 (€ 21,3 mln.) en 2029 (€ 9,6 mln.).

19. Investeringen Curaçao

Nederland verstrekt, op basis van de in de Rijkswet financieel toezicht opgenomen zogenaamde lopende inschrijving, een lening ter grootte van XCG 80,8 mln. (€ 39,6 mln.) aan Curaçao ter financiering van verschillende investeringen. De investeringen betreffen onder andere verbeteringen op het gebied van digitalisering, de verbouwing van het stadhuis, het onderhoud en beheren van de wegeninfrastructuur, de telecommunicatie-zeekabel en de aanschaf van materiaal ten behoeve van de Kustwacht.

20. Kasschuif ambtelijk personeel TWO

Met de verlenging van de Landspakketten tot en met 2029 wordt ook de looptijd van de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) verlengd. Daarom is er voldoende personeelsbudget nodig voor de jaren 2028 en 2029, waarvoor er een kasschuif wordt gedaan van € 4,0 mln. van 2027 naar 2028 (€ 2,5 mln.) en 2029 (€ 1,5 mln.).

21. Aanvullende taakstelling Rijk

Aanvullend op de taakstellingen uit het coalitieakkoord heeft het kabinet besloten tot een extra efficiencytaakstelling die voor de begroting van KR voor 2031 € 0,2 mln. bedraagt en daarna jaarlijks tot en met 2035 oploopt.

22. Versnellen slagvaardige overheid

Voor de taakstelling versnellen slagvaardige overheid is het bedrag op de begroting van Koninkrijksrelaties € 0,2 mln. in zowel 2028 als 2029.

Ontvangsten Koninkrijksrelaties

5. Overige mutaties

Dit betreft enkele technische mutaties van in totaal € 2,3 mln.

Uitgaven BES-fonds

Toelichting

5. Verhoging bezoldiging gezagdragers

Het betreft een verhoging van de bezoldiging van de politieke gezagdragers van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) in verband met de nieuwe CAO van Rijksambtenaren in 2026.

6. Volwasseneneducatie

Met de herziening van de Wet educatie en beroepsonderwijs BES, krijgen de openbare lichamen in Caribisch Nederland een nieuwe taak op het gebied van volwasseneneducatie.

7. Uitbreiding eilandsraden

De openbare lichamen op de BES hebben een eenmalige toekenning voor de uitbreiding van de eilandsraden ontvangen.

Ontvangsten BES-fonds

Toelichting

1. Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Op basis van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES) dienen de uitgaven en ontvangsten over ieder uitkeringsjaar voor het BES-fonds gelijk te zijn. Ten behoeve van de dekking van deze uitgaven is een post ontvangsten geraamd. De voeding van het BES-fonds is direct afkomstig uit de belastingontvangsten van het Rijk.

2.3 Strategische Evaluatie Agenda

De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) laat zien hoe BZK de komende jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe. Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek (indicatie 4-7 jaar) per thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via Periodieke rapportages (voorheen: beleidsdoorlichtingen). Hieronder is de planning van deze syntheseonderzoeken opgenomen.

Bijlage 5 Uitwerking strategische evaluatie agenda bevat een nadere toelichting op de SEA. Daarnaast is daar ook de programmering van alle (deel)evaluatieonderzoeken te vinden.

Voor een overzicht van afgeronde evaluaties en beleidsdoorlichtingen zie Jaarverslag Koninkrijksrelaties 2024, Bijlage 1: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek.

2.4 Overzicht risicoregelingen

Leningen

Toelichting

De leningen aan de Landen worden afgesloten in Antilliaanse guldens (XCG) of Arubaanse florins (AWG) en vastgelegd in de begroting in euro's (€). Deze vastlegging gebeurt op basis van de geldende begrotingskoers op het moment van aangaan van de lening (historische waarde). De aan Caribisch Nederland verstrekte renteloze leningen in dollars (USD) zijn in bijlage 9 te vinden.

De huidige stand van de leningen afgesloten in voorgaande boekjaren zijn geactualiseerd tot 1 augustus 2026. De in 2026 afgesloten leningen zijn opgesteld op basis van de gerealiseerde dagkoers. Het ministerie van Financiën voert het beheer over deze leningen, de belasting vindt plaats op hoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV).

Artikel 5 Schuldsanering/ lopende inschrijving/ leningen

Curaçao en Sint Maarten

Leningen lopende inschrijving

Om ervoor te kunnen zorgen dat Curaçao en Sint Maarten een gezonde financiële huishouding kunnen voeren, waarbij de eigen verantwoordelijkheid van de Landen voorop blijft staan, zijn afspraken gemaakt tussen Curaçao, Sint Maarten en Nederland. Deze afspraken zijn geformaliseerd in de Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft) en betreffen een deugdelijk begrotingsbeleid, het op orde brengen van het financieel beheer en een effectief financieel toezicht ter voorkoming van nieuwe opbouw van schulden. Daarnaast is afgesproken dat Nederland een lopende inschrijving aanbiedt voor leningen aan Curaçao en Sint Maarten, tegen het actuele rendement op staatsleningen van de desbetreffende looptijd. Het merendeel van de leningen zijn zogenaamde «bulletleningen» met aflossing ineens aan het einde van de looptijd.

De lopende inschrijving Sint Maarten van 2019 is een lening voor 30 jaar, die aan Sint Maarten verstrekt is om de liquiditeitspositie van Sint Maarten te versterken. Deze positie was ernstig verzwakt na de orkaan Irma. Dit is een uitzondering op de regel dat van de lopende inschrijving alleen gebruik gemaakt mag worden voor de kapitaaldienst en bij een sluitende begroting (art. 25 Rft).

Onderhandse leningen

Voor de Landen Curaçao en Sint Maarten zijn in 2020 twee «2010-2020 Obligatieleningen» (bulletleningen) afgelopen, die behoren tot de afspraken over de schuldsanering. Deze leningen zijn onder gewijzigde voorwaarden omgezet. Voor Curaçao betreft het een omzetting van de lening naar een onderhandse lineaire lening. Beide leningen hebben een duur van 15 jaar met begindatum 15 oktober 2020. De leningen hebben een rentepercentage van 0% en waren de eerste drie jaar aflossingsvrij.

Liquiditeitsleningen

Curaçao en Sint Maarten hebben in verband met de pandemie in 2020-2022 verschillende liquiditeitsleningen ontvangen. In oktober 2024 zijn de liquiditeitsleningen van Sint Maarten en Curaçao geherfinancierd voor een periode van 30 respectievelijk 20 jaar tegen een interestpercentage van 2,9%.

Lening ter afwikkeling van de Girobank

Curaçao heeft een lening ontvangen om de afwikkeling van de failliete Girobank te kunnen uitvoeren. Het jaarlijkse rentepercentage is 0,0% en een looptijd van 16 jaar. De aflossing start op 1 augustus 2023. Curaçao mag de lening geheel of gedeeltelijk vervroegd aflossen.

Herfinancieringen

Aan Curaçao is in oktober 2025 een gedeeltelijke herfinanciering verstrekt van een eerdere lening uit 2010 en aan Sint Maarten is in oktober 2025 volledige herfinanciering verstrekt van een eerdere lening uit 2010, beide tegen een rentepercentage van 3,62%.

Leningen Aruba

Liquiditeitsleningen (verlenging)

Aruba heeft in 2020 om bijstand gevraagd op grond van artikel 36 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden om de gevolgen van Covid-19 op te kunnen vangen. Voor de liquiditeitsleningen van Aruba zijn in oktober 2023 geherfinancierd voor een looptijd van 20 jaar tegen een interestpercentage van 6,9%.

Rentelastverlichting Aruba

Aruba heeft in 2021 en 2022 een lening ter verlichting van de rentelast ontvangen als onderdeel van de landspakketten. Deze leningen hebben een rentepercentage van 2,64%. De eerste vier jaar zijn aflossingsvrij, daarna wordt jaarlijks afgelost.

Lening Ontwikkelingsbank van de Nederlandse Antillen

Dit betreft een vordering op de Ontwikkelingsbank van de Nederlandse Antillen (OBNA) vanwege middelen die destijds ter beschikking zijn gesteld voor het bevorderen van de economie op de Nederlandse Antillen.

Artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

Liquiditeitsleningen Sint Maarten

In 2018 zijn twee dertigjarige renteloze leningen aan Sint Maarten verstrekt om de liquiditeitspositie van het land te verstevigen na de schade van orkaan Irma. De eerste vijf jaar waren aflossingsvrij, daarna wordt jaarlijks afgelost.

2.5 Implementatie van mensenrechtenverdragen

De regering informeert jaarlijks de Staten-Generaal in de memorie van toelichting op de begroting Koninkrijksrelaties over de stand van zaken rond de implementatie van mensenrechtenverdragen in het Caribische deel van het Koninkrijk (Kamerstukken II 2018/19, 33826, nr. 29).

Ten aanzien van de verdere implementatie vindt samenwerking plaats in een commissie bestaande uit vertegenwoordigers van de vier landen van het Koninkrijk. De betreffende commissie werkt met een lijst waarop zeven mensenrechtenverdragen zijn opgenomen die in één of meer (ei)landen van het Caribische deel van het Koninkrijk wachten op uitvoering. Reeds eerder is na overleg tussen de Minister van Buitenlandse Zaken, de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de regeringen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten besloten het traject ten behoeve van de implementatie van de zeven verdragen organisatorisch te integreren in het bredere traject van het Ministerie van Buitenlandse Zaken om achterstanden in de medegelding van verdragen in te halen. De voornoemde commissie onder verantwoordelijkheid van BZK richt zich op de bevordering van de implementatie van mensenrechtenverdragen in het Caribische deel van het Koninkrijk en de uitvoering van het traject t.a.v. mensenrechtenverdragen (Kamerstukken II 2023/24, 23530, nr. 144).

De voorgenoemde commissie heeft voor de huidige periode twee van de bovengenoemde zeven mensenrechtenverdragen geprioriteerd. Zo hopen de Caribische landen spoedig vorderingen te boeken rond de implementatie van het Verdrag van Istanbul inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld en het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Het gaat in beide gevallen om verdragen waarvan de inwerkingtreding naar verwachting een wezenlijke impact zal hebben op de rechtsbescherming van kwetsbaren in Aruba, Curaçao en Sint Maarten en die door de landen reeds als prioritair zijn aangemerkt. Wat precies nog verder aan uitvoering nodig is om de twee verdragen te kunnen ratificeren, verschilt per land. De uitvoering van een verdrag vergt maatwerk en het ene Caribische land is hier al verder mee dan het andere. Concreet is daarom afgesproken dat eerst waar nodig in overleg met elkaar in kaart wordt gebracht welke maatregelen hiertoe nog zijn vereist (implementatieplan) en dat vervolgens, waar nodig en gewenst met ondersteuning van Nederland, wordt overgegaan tot de daadwerkelijke uitvoering van de betreffende twee verdragen.

De afgelopen jaren zijn voor dit deel van het Koninkrijk meerdere geprioriteerde mensenrechtenverdragen in werking getreden. Het afgelopen jaar zijn geen verdragen in werking getreden. De belangrijkste reden hiervoor is de inzet in de landen ten aanzien van het voornoemde omvangrijke Verdrag van Istanbul. Dit verdrag brengt door zijn omvang en uitvoeringscomplexiteiten grotere werklast met zich mee waardoor implementatie meer tijd vergt. Teneinde de Caribische landen te ondersteunen bij deze inzet wordt door het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van BZK in 2026 en 2027 extra aandacht en ondersteuning verleend, in het kader van het aankomend voorzitterschap van het Koninkrijk van de Raad van Europa.

2.6 Coronamaatregelen

Voor het BES fonds zijn er geen coronamaatregelen meer vanaf 2022.

2.7 Slagvaardige Overheid

Toelichting

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor Koninkrijksrelaties (begrotingsstaat IV) gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat oploopt tot ruim € 1,5 mln. structureel. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

De apparaatstaakstellingen uit het coalitieakkoord zijn beide meerjarig verwerkt op de begrotingen van BZK, KR en VRO in lijn met de berekening en verdeling die het ministerie van Financiën heeft toegepast. Daarbij is de taakstelling Slagvaardige Overheid ingeboekt vooruitlopend op de verdere uitwerking van de actieagenda Slagvaardige Overheid. De uitgewerkte actieagenda zal bepalend zijn voor de invulling van die taakstelling. In de komende jaren zijn ook ijkmomenten opgenomen (waarvan in mei 2027 de eerste) om periodiek te bezien welke besparingen slagvaardige overheid daadwerkelijk oplevert om vervolgens te bepalen of (en waar) een andere invulling nodig is. Voor de invulling van de Efficiencytaakstelling wordt de verdeling zoals deze nu is geboekt, als vertrekpunt gehanteerd. Deze invulling wordt in 2026 verder uitgewerkt. Op de budgetten voor bijdragen aan agentschappen en ZBO’s heeft deze taakstelling al vanaf 2027 effect. De Efficiencytaakstelling heeft pas vanaf 2029 effect op het budget voor ‘eigen personeel’. Dit geldt ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid. De verdere onderverdeling van de taakstelling binnen ‘eigen personeel’ wordt meegenomen in het ijkmoment in mei 2027, zodat dan een zorgvuldig traject kan worden gestart om daar (ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid) met fte-reductie invulling aan te geven. Ondertussen leidt de taakstelling op het apparaat van het kabinet-Schoof bij de directoraten-generaal van het ministerie van BZK tot een fte-reductie die vanaf 2026 oploopt tot 170 fte in 2029. Dat is 4 fte minder dan tot nu toe gecommuniceerd, omdat het aandeel van de taakstelling kabinet-Schoof op de formatie voor digitalisering (4 fte) mee overgeheveld is naar het ministerie van EZK.

3. Beleidsartikelen Koninkrijksrelaties

3.1 Artikel 1. Versterken rechtsstaat

Het bevorderen van goed bestuur door een bijdrage te leveren aan het versterken van de rechtsstaat van de Landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Dit krijgt vorm door samenwerking op het gebied van veiligheid, rechtshandhaving, grensbewaking en mensenrechten en ondersteuning van de Landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verantwoordelijk voor:

Stimuleren

Rechtshandhaving en veiligheid zijn aangelegenheden van de Landen van het Koninkrijk. De minister stimuleert de versterking van de rechtsstaat in Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Dit doet de minister door de Landen te ondersteunen en invulling en uitvoering te geven aan protocollen, samenwerkingsregelingen en rijkswetten. Daarbij werkt de minister nauw samen met de betrokken bewindspersonen van de ministeries van Justitie en Veiligheid, Financiën en Defensie, die de operationele capaciteit voor de ondersteuning en versterking leveren.

Deze ondersteuning komt voort uit artikel 36 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden waarin is bepaald dat de Landen binnen het Koninkrijk elkaar hulp en bijstand verlenen, en komt tot stand door het treffen van onderlinge regelingen op grond van artikel 38, eerste lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.

Er zijn voor 2027 geen beleidswijzigingen te melden.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 1 is 2% juridisch verplicht en voor 96% bestuurlijk gebonden.

Bijdrage aan medeoverheden

Bestuurlijke aanpak

Jaarlijks wordt structureel € 1 mln. beschikbaar gesteld voor de bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit. Met dit geld worden de Landen in staat gesteld om bestuurlijke instrumentaria te ontwikkelen waarmee ondermijning wordt tegengegaan, zoals vergunningsbeleid en onderzoeken (Kamerstukken II 2020/21, 35925 IV, nr. 37). Zo wordt bijgedragen aan een duurzame, regionale en integrale aanpak van ondermijning die complementair is aan de bestaande strafrechtelijke aanpak.

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties

Detentie vastgoed

Vanuit het akkoord over de derde tranche liquiditeitssteun van 22 december 2020 met Sint Maarten is € 30 mln. beschikbaar gesteld voor verbetering van het gevangeniswezen in Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 203). Hiervan komt € 10 mln. ten goede aan het verbeteren van onderdelen van het gevangeniswezen die al langere tijd in Sint Maarten niet op orde zijn, maar niet vallen onder de bouw van een nieuwe gevangenis. Dit budget is verdeeld over zeven begrotingsjaren, gestart in 2022 en eindigend in 2028. De Samenwerkingsregeling waarborging plannen van aanpak landstaken Curaçao en Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 224) is de grondslag voor de aanpak detentie op Sint Maarten.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Grensbewaking (Defensie)

Nederland stelt voor onbepaalde tijd personeel van de Koninklijke Marechaussee (KMar) beschikbaar ter ondersteuning van het grenstoezicht in Aruba, Curaçao en Sint Maarten conform het protocol inzake de inzet van personeel vanuit de flexibel inzetbare pool Koninklijke Marechaussee (Kamerstukken II 2018/19, 35000 IV, nr. 40). Deze flexibele pool levert een bijdrage aan de uitvoering van grensgerelateerde politietaken in de Landen. Het gaat hierbij om grensbewaking, het uitvoeren van de politietaak op respectievelijk de luchthaven en de maritieme grenzen en de bestrijding van drugs-, wapen- en migratiecriminaliteit.

Aanvullend versterken Aruba, Curaçao en Sint Maarten met hulp van Nederland het grenstoezicht op basis van een op 4 februari 2021 overeengekomen protocol over de versterking van het grenstoezicht (Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV, nr. 33). Op basis van dit protocol ondersteunen 71 fte van de KMar de lokale diensten om de transnationale georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit te bestrijden van dit protocol de lokale diensten om de transnationale georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit te bestrijden. De operationele inzet van de medewerkers vanuit de flexpool en het protocol inzake de versterking grenstoezicht in de Caribische Landen van het Koninkrijk vindt plaats onder het bevoegd gezag van het land waar de betreffende werkzaamheden worden verricht.

Recherchecapaciteit (JenV)

Het Recherche Samenwerkingsteam (RST) heeft de taak om zware, georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit te onderzoeken. Dit wanneer de ernst, frequentie of het georganiseerde verband waarin ze worden gepleegd, een ernstige inbreuk op de rechtsorde maakt. Dit is vastgelegd in de Rijkswet Politie van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba; en het Protocol gespecialiseerde recherchesamenwerking. Hieronder valt ook de aanpak van (internationale) corruptie en witwassen. Daarnaast verricht het RST de afhandeling van internationale rechtshulpverzoeken. Het RST werkt in het gehele Caribisch deel van het Koninkrijk onder gezag van de lokale Openbaar Ministeries en in zeer nauwe samenwerking met de lokale politiekorpsen.

Jaarlijks worden de reguliere budgetten van de begroting van Koninkrijksrelaties (KR) ten behoeve van het RST overgeheveld naar de begroting van Justitie en Veiligheid (JenV). Hiermee wordt recht gedaan aan de Politiewet 2012, die bepaalt dat alleen de minister van JenV opdrachten aan de Nationale Politie mag verstrekken. Het beleidsmatig instrument wordt in de begroting van het ministerie van KR verantwoord, gezien haar politieke verantwoordelijkheid voor het beschikbaar stellen van de middelen.

De overige middelen op de begroting van 2027 worden ingezet om capaciteit beschikbaar te stellen voor de duurzame ondermijningsaanpak op Sint Maarten, Curaçao en Aruba in de vorm van mensen en middelen. De aanpak richt zich onder meer op financieel-economische criminaliteit, waaronder corruptie en betrokkenheid van politiek prominente personen, ambtenaren en overheid NV’s. Hierbij werkt het RST samen met het Openbaar Ministerie van Curaçao, Sint Maarten en de BES-eilanden, het Openbaar Ministerie van Aruba en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie. 

Rechterlijke macht (JenV)

Voor een goed functionerende rechtsstaat is volledige en adequate bezetting van de openbaar ministeries en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van groot belang. Vanwege een gebrek aan lokale personele capaciteit draagt Nederland hier op verzoek van de Landen aan bij door officieren van justitie, rechters en ander gerechtelijk personeel ter beschikking te stellen. Deze treden in lokale dienst, waarbij de kosten van een buitenlandtoelage jaarlijks worden vergoed door het ministerie van BZK. Bij de Openbaar Ministeries en het Gemeenschappelijk Hof werken ook officieren van justitie en rechters specifiek ten behoeve van de duurzame ondermijningsaanpak.

Douane (Financiën)

Het ministerie van BZK stelt, afhankelijk van de beschikbare uitvoeringscapaciteit, maximaal 16 fte personeel van Douane Nederland beschikbaar ter ondersteuning van grenstoezicht in Aruba, Curaçao en Sint Maarten in het kader van het protocol over de versterking van het grenstoezicht (Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV, nr. 33). Douane Nederland versterkt de lokale diensten met kennis en ervaring en verzorgt de benodigde opleidingen om de transnationale georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit te bestrijden.

3.2 Artikel 2. Slavernijverleden

De middelen die naar aanleiding van de slavernijverleden excuses beschikbaar zijn gesteld, zijn onder andere gericht op kennis en bewustwording, erkenning, herdenking en de doorwerking van het trans-Atlantisch slavernijverleden. Uitgangspunten voor de invulling hiervan zijn: (1) navolgbaar- en inzichtelijkheid en (2) programmering en bestemming van deze middelen vindt in samenspraak met betrokkenen uit Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten plaats.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verantwoordelijk voor:

Regisseren

• – De minister van BZK coördineert het traject van de opvolging van de excuses voor het Caribisch deel van het Koninkrijk.

Uitvoeren

• – De minister van BZK geeft uitvoering aan een subsidieregeling, waarmee maatschappelijke initiatieven een impuls kunnen geven aan onder andere meer kennis van en bewustwording over het trans-Atlantisch slavernijverleden in en voor het Caribisch deel van het Koninkrijk.

• – Er wordt uitvoering gegeven aan maatregelen voor bewustwording, betrokkenheid en doorwerking, waarmee concreet invulling wordt gegeven aan de op 19 december 2022 gedane toezeggingen (Kamerstukken II 2022/2023, 36284 nr. 1).

Er zijn voor 2027 geen beleidswijzigingen te melden.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 2 is 56% juridisch verplicht.

Bijdrage aan medeoverheden

De bijdrage aan medeoverheden zijn voor 56% juridisch verplicht. Het gaat hier om maatregelen bewustwording, betrokkenheid en doorwerking van het slavernijverleden voor de Caribische delen van het Koninkrijk.

Subsidies

Subsidies zijn voor 44% bestuurlijk gebonden (Stcrt. 2025, 22437). Dit betreffen met name subsidies voor maatschappelijke initiatieven trans-Atlantisch slavernijverleden voor Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten.

Subsidies (regelingen)

Maatschappelijke initiatieven

Dit betreft uitgaven om invulling te geven aan de subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven trans-Atlantisch slavernijverleden voor Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten. In de periode 2025-2029 is er ca. € 33,3 mln. beschikbaar voor aanvragen en de kosten om de regeling uit te voeren. In 2027 is er € 6,5 mln. beschikbaar.

Bijdrage aan medeoverheden

Maatregelen voor bewustwording, betrokkenheid en doorwerking

Dit betreft uitgaven voor onder andere bewustwording, betrokkenheid en doorwerking van slavernijverleden voor de Caribische delen van het Koninkrijk. Ieder (ei)land werkt hiervoor aan een eigen agenda en de lokale overheden zijn hierin essentiële partners. Het gaat om circa € 33,3 mln., verdeeld over de jaren 2025 tot en met 2029. Voor 2027 is circa € 8,2 mln. beschikbaar.

3.3 Artikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur

Vanuit gelijkwaardigheid en betrokkenheid werkt het kabinet samen met de autonome Landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba aan voelbare vooruitgang voor inwoners aan beide kanten van de oceaan. Deze inzet wordt toegespitst op het bouwen aan slagvaardig bestuur dat resultaten boekt, het versterken van sociaal-economische veerkracht en duurzame ontwikkeling en door middel van het werken aan kaders en kansen voor effectieve samenwerking binnen het Koninkrijk. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) draagt daaraan bij middels het versterken van de bestuurs- en uitvoeringskracht, het inzetten van kennis en expertise en het coördineren van de inzet van het Rijk.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor:

Stimuleren

• – De minister ondersteunt waar gewenst en mogelijk de Caribische delen van het Koninkrijk bij de uitvoering van taken door middel van technische assistentie en het delen van kennis.

• – De minister ondersteunt waar gewenst en mogelijk de Caribische delen van het Koninkrijk bij de uitvoering van taken door middel van praktische samenwerking en het opzetten van samenwerkingsovereenkomsten.

• – De minister ondersteunt via de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) de Landen bij het ontwikkelen en implementeren van hervormingen op het gebied van financieel beheer, kosten en effectiviteit van de publieke sector, belastingen, arbeidsmarkt en sociale zekerheid, economie, zorg en onderwijs (de zogeheten Landspakketten).

Regisseren

• – De minister coördineert de rijksbrede inzet in Bonaire, Sint Eustatius en Saba en bevordert de integrale samenwerking.

• – De minister is verantwoordelijk voor het bevorderen van goed bestuur in Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten)

• – De minister geeft invulling aan zijn taken zoals omschreven in de Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft), Landsverordening Aruba financieel toezicht (LAft), het protocol Afspraken tussen de regeringen van Aruba en Nederland over de openbare financiën van Aruba en het protocol Aruba-Nederland 2019-2021.

• – De minister houdt financieel toezicht op de openbare lichamen op basis van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES).

• – De minister ondersteunt Aruba, Curaçao en Sint Maarten bij het uitvoeren van de Landspakketten. De realisatie van de hervormingen en ontwikkelingen uit de Landspakketten worden gemonitord via de uitvoeringsagenda's en uitvoeringsrapportages die halfjaarlijks gezamenlijk met de Landen worden opgesteld.

Het kabinet zet zich in voor het vergroten van economische ontwikkeling en zelfredzaamheid in de Caribische delen van het Koninkrijk. Voorbeelden hiervan zijn de inzet op voedselzekerheid en de Borgstelling MKB-regeling voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten. In 2026 is de onafhankelijke stichting CariFoodFund die het revolverende fonds zal beheren opgericht en zal de voorzitter van de Raad van Toezicht benoemd worden (Kamerstukken ll, 2025/26, 36800 IV, nr. 60). Rond de jaarwisseling van 2026 naar 2027 zal gestart worden met het verstrekken van verschillende vormen van leningen.

In lijn met de aanbeveling van de evaluatiecommissie om de samenwerking voort te zetten wordt het resterende budget van de Landspakketten ingezet om verlenging van de Onderlinge Regeling met twee jaar mogelijk te maken.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 4 is 28% juridisch verplicht en dit betreft voornamelijk de instrument Subsidies en Bijdrage aan medeoverheden.

Subsidies

Subsidies zijn voor 22% juridisch verplicht. Dit betreffen met name subsidies vanuit TWO voor diverse thema’s uit de Landspakketten.

Daarnaast zijn er nog subsidies verstrekt aan de VNG en aan de Omgevingsdienst NL.

Bijdrage aan medeoverheden

De bijdrage aan medeoverheden zijn voor 57% juridisch verplicht. Het gaat hier om Sociaaleconomische initiatieven en Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht.

4.1 Curaçao, Sint Maarten en Aruba

Subsidies (regelingen)

Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)

De Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) van het ministerie van BZK ondersteunt de ontwikkeling en uitvoering van de Landspakketten, onder meer in de vorm van technische assistentie. De subsidies die op dit instrument worden verantwoord, worden op basis van plannen van aanpak betaald aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten ter uitvoering van de gemaakte afspraken.

Opdrachten

Tijdelijke werkorganisatie (TWO)

De Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) van het ministerie van BZK ondersteunt de ontwikkeling en uitvoering van de maatregelen, onder meer in de vorm van technische assistentie. De opdrachten die op dit instrument worden verantwoord vloeien voort uit deze plannen van aanpak en worden door BZK uitgegeven voor de uitvoering van de gemaakte afspraken.

Bijdrage aan medeoverheden

Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)

Na ondertekening van de Onderlinge Regeling ‘Samenwerking bij Hervormingen’ op 4 april 2023 zijn verplichtingen en bijbehorende uitgaven in het kader van de Landspakketten die direct aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten worden gedaan verantwoord onder het instrument subsidies. De uitgaven die op dit instrument worden verantwoord betreffen daarom hoofdzakelijk uitbetalingen van verplichtingen die zijn aangegaan voor het inwerkingtreden van de Onderlinge Regeling en bijdragen aan ICTU en het CBS. In de jaren 2024 tot en met 2027 is hiervoor jaarlijks circa € 2,0 mln. beschikbaar.

4.2 Caribisch Nederland

Subsidies (regelingen)

Subsidies Caribisch Nederland

Betreft diverse subsidies voor Caribisch Nederland waaronder versterking vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) BES-eilanden en het Caribisch uitwisselingnetwerk 2.0.

Bijdrage aan medeoverheden

Sociaal economische initiatieven

Na de explosieve bevolkingsgroei van Bonaire is het van belang te investeren in de kwaliteit van het wegennetwerk om op die manier de toekomstbestendigheid voor zowel het personen- als vrachtvervoer te kunnen garanderen. Daartoe is in de periode 2025 tot en met 2028 € 16 mln. beschikbaar gesteld. Voor 2027 gaat dit om een bedrag van € 4 mln.

Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht

Dit betreft met name uitgaven voor de noodmaatregelen die genomen zijn om de eroderende klif op Sint Eustatius te stabiliseren (€ 3 mln.) en de bijzondere uitkering voor de veerdienst Saba (€ 1,5 mln.).

4.3 Stimuleringsregelingen

Subsidies

Voedselzekerheid

Om de economische ontwikkeling en zelfredzaamheid in de Caribische delen van het Koninkrijk te stimuleren investeert het kabinet in het vergroten van voedselzekerheid (Kamerstukken II 2024/25, 36600 IV, nr. 64). In 2027 is naar verwachting de stichting volledig operationeel en worden de eerste leningen verstrekt. Naast het beheer van het revolverende fonds richt de stichting de Agri Academy op. Het doel van deze Academy is het stimuleren van kennisontwikkeling en business-development. Het ministerie van BZK werkt op basis van een convenant samen met de stichting en legt de stichting verantwoording af over de behaalde resultaten middels periodieke monitoring op basis van de nulmeting.

Borgstelling MKB

De Borgstelling MKB-kredieten Aruba, Curaçao en Sint Maarten (BMKB ACS) is een garantie-instrument dat gericht is op het versterken van de economische structuur en het investeringsklimaat van het midden- en kleinbedrijf in de CAS-landen (Curaçao, Aruba en Sint Maarten). De regeling kan een financieringsdrempel wegnemen bij banken indien er een tekort aan zekerheden bestaat bij het verlenen van krediet aan MKB-bedrijven (Kamerstukken ll 2024/25, 36600 IV, nr. 51). Op basis van de uitvoering en voortgang van de BMKB ACS in 2027 zal in het kader van de begrotingsvoorbereiding voor 2028 worden bezien op welke wijze het instrument in 2028 en de daaropvolgende jaren wordt gecontinueerd of nader vormgegeven, mede in het licht van de beleidsdoelstellingen (bijv. in relatie tot het op te zetten Economisch Groeiplatform Carib) en de beschikbare budgettaire ruimte. Daarbij wordt geborgd dat ten minste de reeds aangegane verplichtingen en verstrekte leningen worden gecontinueerd, zodat aan bestaande contractuele en financiële verplichtingen richting ondernemers wordt voldaan.

3.4 Artikel 5. Schuldsanering/ lopende inschrijving/ leningen

Het ondersteunen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van Curaçao en Sint Maarten gebeurt door schuldsanering, door het uitoefenen van financieel toezicht en door het aanbieden van de mogelijkheid van vervangen door financiering van investeringen met een lopende inschrijving door Nederland tegen het actuele rendement op Nederlandse staatsleningen van de desbetreffende looptijd. De schuldsanering in 2010 bestond uit het overnemen van een deel van de schulden van Curaçao, Sint Maarten en het land de Nederlandse Antillen en door het herfinancieren van het resterende deel.

Gelet op de autonomie hebben Aruba, Curaçao en Sint Maarten hun eigen verantwoordelijkheid voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Houdbare overheidsfinanciën en goed financieel beheer worden beschouwd als belangrijke randvoorwaarden voor een gezonde structurele economische ontwikkeling en voor financiële autonomie. Het financieel toezicht op Curaçao en Sint Maarten wordt geregeld in de Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft) en voor Aruba in de Landsverordening Aruba financieel toezicht (LAft). Het beleid is gericht op het bereiken en borgen van houdbare overheidsfinanciën door middel van deugdelijk begrotingsbeleid, het beperken van de financieringslasten en het op orde brengen van het financieel beheer. Het financieel toezicht op Aruba, Curaçao en Sint Maarten wordt uitgeoefend door de Rijksministerraad, daarin geadviseerd door het College (Aruba) financieel toezicht.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verantwoordelijk voor:

Financieren

De minister financiert de kosten die voortkomen uit de schuldsanering en de in Rft geregelde lopende inschrijving op kapitaalleningen van Curaçao en Sint Maarten via de begroting van Koninkrijksrelaties. In tegenstelling tot de Rft omvat de LAft geen leenfaciliteit. De schuldsanering is terug te voeren op de bestuurlijke afspraken die zijn gemaakt in de aanloop naar de nieuwe staatkundige verhoudingen per 10 oktober 2010. Daarbij heeft Nederland een oplossing geboden voor de toenmalige schuldenproblematiek, door de verplichting op zich te nemen een belangrijk deel van de schulden van Curaçao en Sint Maarten over te nemen. Deze regeling loopt nog tot 2030. Het overige deel van de schulden is door Nederland geherfinancierd. Voor dat deel van de schuldsanering is aan Curaçao en Sint Maarten een aantal leningen verstrekt waarvan de laatste aflopen in 2040. Verder zijn na orkaan Irma en tijdens de covidpandemie liquiditeitsleningen verstrekt om de publieke dienstverlening te kunnen continueren en steunmaatregelen voor burgers en bedrijfsleven mogelijk te maken. Daarnaast worden incidenteel onderhandse leningen verstrekt.

Uitvoeren

De Rft is sinds 2010 van kracht, de Landsverordening financieel toezicht (LAft) sinds 2015. De laatste is met instemming van de Rijksministerraad gewijzigd per 1 januari 2024. Op basis van deze wetten begeleidt de minister de adviezen van het College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Cft) en van het College Aruba financieel toezicht (CAft) naar de Rijksministerraad.

In 2024 is met Aruba een bestuurlijk akkoord gesloten om ook voor Aruba het beleid gericht op houdbare overheidsfinanciën vorm te geven in een nieuw ontwerp-Rijkswet, waarin ook een leenfaciliteit is opgenomen. In 2025 is het eerdere voorstel Rijkswet Aruba financieel toezicht overeenkomstig het akkoord ingetrokken, omdat de steun ervoor aan Arubaanse zijde was ontvallen en er geen sprake meer was van consensus. Tot de nieuwe rijkswet in werking treedt, wordt het toezicht uitgeoefend op grond van de LAft.

Op basis van artikel 36 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden kunnen Aruba, Curaçao en Sint Maarten binnen het Koninkrijk eventueel een beroep doen op hulp en bijstand van Nederland.

Er zijn voor 2027 geen beleidswijzigingen te melden.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 5 betreft het instrument leningen en is 100% juridisch verplicht.

5.1 Schuldsanering Curaçao en Sint Maarten

Leningen

Schuldsanering

In de Slotverklaring van 2 november 2006 heeft Nederland, met het oog op een gezonde financiële start van de nieuwe staatkundige verhoudingen, een groot deel van de schulden van de Nederlandse Antillen en de eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten overgenomen. Dit deel van de schuld wordt volledig afgewikkeld en is naar verwachting in 2030 volledig afgelost.

Daarnaast is een deel van de schulden omgezet in leningen aan de Landen Curaçao en Sint Maarten. Voor deze leningen gelden nog aflossingsverplichtingen aan Nederland die doorlopen tot 2040.

Ontvangsten

De ontvangsten binnen dit artikel hebben betrekking op aflossingen en rentebedragen van uitstaande leningen aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

3.5 Artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

Het bevorderen dat de basisvoorzieningen (inclusief infrastructuur) voor de burgers in Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba weer op het niveau van voor de orkanen Irma en Maria komen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert het beschikbaar stellen van de middelen vanuit Nederland en het toezicht op de besteding daarvan.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor:

Financieren

• – De minister financiert een deel van de wederopbouw van Sint Maarten. Tot eind 2021 zijn er middelen beschikbaar gesteld waarmee het trustfonds bij de Wereldbank werd gevuld. Dit trustfonds blijft tot en met 2028 operationeel (Kamerstukken II 2022/23, 33189 nr. 18). Deze bijdrage is verbonden aan de politieke voorwaarden waarmee Sint Maarten akkoord is gegaan, waaronder de reeds ingestelde integriteitskamer en het versterken van het grenstoezicht waarover nadere afspraken zijn gemaakt (Stcrt. 2017, nr. 72542 en Landsverordening Integriteitskamer). Nederland zal gedurende de wederopbouw toezien op de naleving van de voorwaarden.

• – De minister levert naast het trustfonds directe steun voor de wederopbouw van Sint Maarten. Het gaat hier bijvoorbeeld technische assistentie op gebied van institutionele en financiële hervormingen binnen de overheid van Sint Maarten.

Regisseren

• – De minister regisseert de Rijksbrede aanpak van de wederopbouwfase op de eilanden Saba en Sint Eustatius.

• – De minister is vertegenwoordigd in de stuurgroep van het Sint Maarten Reconstruction, Recovery and Resilience trustfund waarin ook Sint Maarten zitting heeft. Prioriteiten voor Nederland zijn economische ontwikkeling en bereikbaarheid, de afvalproblematiek en goed bestuur.

In 2027 wordt naar verwachting het Trustfonds alleen voor het Emergency Debris Management Project (EDMP) verlengd tot juli 2034. Dit project verbetert het afvalmanagement op Sint Maarten.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 8 is het instrument opdrachten 100% beleidsmatig gereserveerd. Dit betreft opdrachten ten behoeve van de wederopbouw op Sint Maarten

4. Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 6. Apparaat

A. Budgettaire gevolgen

B. Toelichting op de financiële instrumenten

Daarnaast worden de vergoedingen voor leden van raden en commissies op dit artikel begroot.

Inkomstenoverdracht

Toeslagen op pensioenen NA

Conform de regeling vaste verrekenkoers pensioeninkomen voormalig Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse pensioengerechtigden worden nadelige koersverschillen als gevolg van wisselkoersfluctuatie tussen de Antilliaanse gulden (ANG) en Arubaanse florin (AWG) enerzijds en de Euro (€) anderzijds gecompenseerd uit de begroting van Koninkrijksrelaties.

Personele uitgaven

Eigen personeel

Dit betreffen de uitgaven aan het eigen personeel van de SSO CN, Rijksvertegenwoordiger CN, Cft en het lokaal personeel van de VN-ACS.

Inhuur externen

Er wordt onder andere ingehuurd voor specialistische expertise, tijdelijke projecten en piekbelasting om de continuïteit van de dienstverlening van SSO-CN te waarborgen

Materiële uitgaven

Overige materiële uitgaven

De materiële uitgaven van alle onder dit begrotingshoofdstuk vallende onderdelen zijn hier opgenomen. De materiële uitgaven voor de SSO CN maken hier het merendeel van uit. De materiële uitgaven bestaan voornamelijk uit ICT, huisvesting en facilitaire dienstverlening en communicatie.

4.2 Artikel 7. Nog onverdeeld

A. Budgettaire gevolgen

B. Toelichting op de financiële instrumenten

Onvoorzien

Deze middelen worden op een later moment toegekend aan de relevante beleidsartikelen.

5. Beleidsartikel BES-fonds

5.1 Artikel 1. BES-fonds

Via het BES-fonds wordt bewerkstelligd dat de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba middelen krijgen toebedeeld om de tussen het Rijk en de eilanden overeengekomen taakverdeling naar behoren uit te voeren.

De Openbare Lichamen mogen zelf bepalen welke taken en activiteiten zij bekostigen uit de algemene middelen van de vrije uitkering. Dit uitgangspunt laat onverlet dat de openbare lichamen bepaalde wettelijke taken en activiteiten dienen uit te voeren waarbij zij voor de bekostiging mede op de algemene middelen uit de vrije uitkering zijn aangewezen.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor:

Financieren

De minister is verantwoordelijk voor de bestuurlijke en financiële verhouding met de eilanden en in die hoedanigheid financiert de minister het BES-fonds.

Er zijn voor 2027 geen beleidswijzigingen te melden.

Geschatte budgetflexibiliteit

Het BES-fonds kent geen budgetflexibiliteit. De openbare lichamen ontvangen middelen voor de aan hen toebedeelde en wettelijke taken.

Bijdrage aan medeoverheden

Vrije uitkering

De middelen, die de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba uit het BES-fonds ontvangen, zijn vrij besteedbaar. Op de vrije uitkering wordt een aantal bedragen ingehouden. Het betreft aflossingslasten voor eerder afgesloten renteloze leningen die het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft verstrekt ter bekostiging van achterstanden op Sint Eustatius en Bonaire in de onderwijshuisvesting, de lening van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) aan Sint Eustatius voor de financiering van een schikking en de leningen van het ministerie van (BZK) aan Sint Eustatius en Saba voor woningbouw. Een overzicht van de verstrekte renteloze leningen aan de openbare lichamen treft u aan in bijlage 6 van deze begroting.

Ontvangsten

Artikel 88, derde lid van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES) regelt dat bij (begrotings-)wet voor ieder uitkeringsjaar middelen van het Rijk worden afgezonderd ten behoeve van het BES-fonds. De uitgaven en de afgezonderde inkomsten over ieder uitkeringsjaar zijn aan elkaar gelijk. Gelet hierop is ten behoeve van de dekking van de uitgaven ten laste van het BES-fonds een post ontvangsten geraamd.

6. Bijlagen

Bijlage 1: Subsidieoverzicht

Bijlage 2: Uitwerking Strategische Evaluatieagenda

De Strategische Evaluatieagenda (SEA) laat zien hoe BZK de komende jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe.

Deze onderzoeksprogrammering biedt een overzicht van de geplande ex ante, ex durante en ex post evaluaties van beleid. Tevens wordt de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het gehele beleid binnen de (sub)thema’s eens in de vier tot zeven jaar onderzocht middels een periodieke rapportage. Ook deze onderzoeken zijn opgenomen in de SEA.

Toelichting

SEA-thema ‘Een Koninkrijk met wederzijdse betrokkenheid»

Dit SEA-thema bestaat uit drie componenten:

A. Versterken rechtsstaat

Dit betreft het bevorderen van goed bestuur door een bijdrage te leveren aan het versterken van de rechtsstaat van de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Dit krijgt vorm door samenwerking op het gebied van veiligheid, rechtshandhaving, grensbewaking en mensenrechten en ondersteuning van de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

B. Bevorderen sociaaleconomische structuur

Dit betreft het bewerkstelligen van een merkbare, positieve verandering in het leven van de burgers in het Caribisch deel van het Koninkrijk door de bestuurlijke en de financieel- en sociaaleconomische weerbaarheid en zelfredzaamheid van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba te versterken. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) draagt daaraan bij middels het versterken van de uitvoeringskracht, het inzetten van kennis en expertise en het coördineren van de inzet van het Rijk.

C. Schuldsanering/lopende inschrijven

Dit betreft het ondersteunen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van Curaçao en Sint Maarten. Dit gebeurt door schuldsanering, door het uitoefenen van financieel toezicht en door het aanbieden van de mogelijkheid van vervangen door financiering van investeringen met een lopende inschrijving door Nederland tegen het actuele rendement op Nederlandse staatsleningen van de desbetreffende looptijd. De schuldsanering in 2010 bestond uit het overnemen van een deel van de schulden van Curaçao, Sint Maarten en het land de Nederlandse Antillen en door het herfinancieren van het resterende deel.

Inzichtbehoefte

Kennisverzameling speelt een belangrijke rol om ons de komende jaren in te blijven zetten voor een Koninkrijk met wederzijdse betrokkenheid. Enerzijds gaat het om kennisvragen over actuele strategische uitdagingen op dit terrein. Denk hierbij aan majeure vraagstukken op het vlak van Koninkrijksrelaties, zoals onder meer: het sociaal minimum en het democratisch deficit alsook onderliggende (maatschappelijke) vraagstukken in de Caribische delen van het Koninkrijk. In de kennisverzameling over deze vraagstukken zoeken we de relatie met werkprogramma's van verscheidene kennisinstellingen in (Europees) Nederland, wetenschapsinstituten, alsook de Hogere colleges van Staat. Dit is een groeiproces waaraan we (structureel) meer aandacht willen besteden. Dit doen we onder meer door input te leveren aan de werkprogramma’s van kennisinstellingen en door actief de huidige Caribische (wetenschappelijke) kennisbasis te vergroten. Anderzijds gaat het om inzichten die we via (evaluatie)onderzoek willen opdoen over ons eigen ingezette beleid.

Eerstvolgende periodieke rapportage

In februari 2026 is de Periodieke Rapportage over Artikel 4 gestuurd naar de Tweede Kamer (Kamerstuk 33189, nr. 22). Een kabinetsreactie hierop wordt voorbereid en eind dit jaar aangeboden aan de Tweede Kamer. Binnen dit SEA- thema wordt er toegewerkt naar een volgende Periodieke Rapportage in 2029 over Artikel 1, 4 en 5. Dit syntheseonderzoek brengt inzichten uit diverse monitors en evaluaties over de beleidsperiode 2024 tot en met 2028 bij elkaar. Dit met als doel om over het gehele thema uitspraken te kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de beleidsvoetafdruk in deze periode. De komende jaren wordt hiervoor een naderende onderzoeksprogrammering ontwikkeld en uitgevoerd om voldoende evaluatiemateriaal te verzamelen in voorbereiding op deze syntheseonderzoeken. In het jaar voorafgaand aan publicatie van deze onderzoeken wordt de onderzoeksopzet met de Tweede Kamer gedeeld.

Eerder afgeronde monitors en evaluaties over deze beleidsperiode zijn terug te vinden in jaarverslagen.

Nieuw opgenomen (deel)evaluaties/monitors

Evaluatie protocol Flexpool, KMAR

Uit het protocol Flexpool volgt dat de uitvoering van de in het protocol, of op grond van het protocol, gemaakte afspraken elke twee jaar door de partijen gezamenlijk wordt geëvalueerd. De evaluatie wordt in 2026 afgerond.

Evaluatie protocol versterking grenstoezicht

Uit het protocol Versterking grenstoezicht volgt dat de werking van het protocol elke drie jaar wordt geëvalueerd. De evaluatie wordt in 2026 afgerond.

Protocol gespecialiseerde recherchesamenwerking

Voortkomend uit artikel 20 van het Protocol inzake gespecialiseerde recherchesamenwerking tussen de landen van het Koninkrijk Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Nederland volgt dat het Protocol eens in de vier jaar geëvalueerd dient te worden. Een nieuwe evaluatie vindt in samenspraak met Aruba, Curaçao en Sint Maarten plaats in 2027.

Evaluatie van de Wet taakverwaarlozing Sint Eustatius en de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius

In 2018 heeft het kabinet bestuurlijk ingegrepen op Sint Eustatius in verband met grove taakverwaarlozing. Sindsdien werd het eiland bestuurd door een regeringscommissaris die door het kabinet benoemd is. Er is een regeringscommissaris aangesteld en gewerkt aan het inhalen van achterstanden en aan de uitvoering van de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius. De bevoegdheden zijn daarbij gefaseerd teruggegeven aan het lokale bestuur. De Wet herstel voorzieningen is op 1 september 2024 van rechtswege komen te vervallen.  In 2027 zal de evaluatie van beide wetten plaatsvinden.

Evaluatie Regio Enveloppe Caribisch Nederland (CN)

Bij het verdelen van de middelen uit de CN enveloppe is een evaluatie van de middelen voorzien in 2026. Zoals ook in reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer is aangegeven naar aanleiding van de beleidsevaluatie van de CN enveloppe, vindt de regering het niet zinvol om de middelen en maatregelen uit het coalitieakkoord van Rutte IV geïsoleerd te evalueren. Nadien zijn namelijk substantiële middelen toegevoegd aan de onderwerpen van de CN enveloppe. Het gaat onder meer om structureel € 32 mln. vanaf 2025 om de levensstandaard in CN verder te bevorderen en de structurele verhoging van de vrije uitkering vanaf 2024 met € 13,6 mln.

De evaluatie van deze middelen is ingebed in reguliere processen.  De Tweede Kamer wordt onder meer met de reguliere voortgangsrapportages ijkpunt sociaal minimum CN jaarlijks geïnformeerd over belangrijke elementen inzake het verbeteren van de levensstandaard. De evaluatie van de vrije uitkering wordt bezien in relatie tot het onderhoud van de vrije uitkering en wijze waarop dat komende jaren wordt ingezet. Hoewel de evaluatie van deze middelen is geborgd via reguliere processen, lijkt een evaluatie van de substantiële financiële impuls uit het kabinet Rutte IV ten behoeve van CN zinvol. De coördinerende rol van de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties kan in deze evaluatie ook worden betrokken. Dit is ook in lijn met het gewisselde in het wetgevingsoverleg van 12 juni 2024 over het jaarverslag 2023 van Koninkrijksrelaties. Deze evaluatie zal in 2026 starten en in 2027 worden opgeleverd.

Evaluatie zeehaven Saba

De bijdrage aan Saba vindt plaats via een bijzondere uitkering, waarin ook aanvullende voorwaarden worden toegekend. Na realisatie van de Zeehaven zal geëvalueerd en beoordeeld worden of aan de voorwaarden van de bijzondere uitkering is voldaan. Naar alle waarschijnlijkheid zal de looptijd van de Bijzondere Uitkering (BU) verlengd worden tot en met 2027, aangezien de bouw van de zeehaven enige vertraging oploopt en over de jaargrens van 2026 heenloopt. De evaluatie van de BU zal dan ook pas in 2027 plaatsvinden.

SEA-thema ‘Slavernijverleden»

De middelen die naar aanleiding van de excuses beschikbaar zijn gesteld, zijn onder andere gericht op kennis en bewustwording, erkenning, herdenking en de doorwerking van het trans-Atlantisch slavernijverleden. Uitgangspunten voor de invulling hiervan zijn: (1) navolgbaar- en inzichtelijkheid en (2) programmering en bestemming van deze middelen vindt in samenspraak met betrokkenen uit Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten plaats.

Eerstvolgende periodieke rapportage

Binnen dit SEA- thema wordt er toegewerkt naar een Periodieke Rapportage in 2030 over Artikel 2. Dit syntheseonderzoek brengt inzichten uit diverse monitors en evaluaties over de beleidsperiode 2024 tot en met 2029 bij elkaar. Dit met als doel om over het gehele thema uitspraken te kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de beleidsvoetafdruk in deze periode. In het jaar voorafgaand aan publicatie van de Periodieke Rapportage wordt de onderzoeksopzet met de Tweede Kamer gedeeld.

Nieuw opgenomen (deel)evaluaties/monitors

De subsidieregeling maatschappelijke initiatieven trans-Atlantisch slavernijverleden wordt in 2026 tussentijds geëvalueerd, zodat de benodigde optimaliseringen kunnen worden doorgevoerd voorafgaand aan openstelling van de tweede ronde aanvraagtijdvakken.

SEA-thema ‘Wederopbouw bovenwindse eilanden »

Het bevorderen dat de basisvoorzieningen (inclusief infrastructuur) voor de burgers in Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba weer op het niveau van voor de orkanen Irma en Maria komen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert het beschikbaar stellen van de middelen vanuit Nederland en het toezicht op de besteding daarvan.

Eerstvolgende periodieke rapportage

Binnen dit SEA- thema wordt er toegewerkt naar een Periodieke Rapportage in 2030 over Artikel 8. Dit syntheseonderzoek brengt inzichten uit diverse monitors en evaluaties over de beleidsperiode 2024 tot en met 2029 bij elkaar. Dit met als doel om over het gehele thema uitspraken te kunnen doen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de beleidsvoetafdruk in deze periode.

Bovenstaande tabel met geplande deel(evaluatie)onderzoeken is leeg. Dit heeft ermee te maken dat er komend jaar een onderzoeksprogrammering wordt ontwikkeld en uitgevoerd om voldoende evaluatiemateriaal te verzamelen in voorbereiding op dit syntheseonderzoek. In de SEA van de begroting 2028 zal dit zichtbaar worden. In het jaar voorafgaand aan publicatie van het syntheseonderzoek wordt de onderzoeksopzet met de Tweede Kamer gedeeld.

Bijlage 3: Rijksuitgaven Caribisch Nederland

Naar aanleiding van de motie Hachchi c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 33000 IV, nr. 28) wordt jaarlijks een overzicht van alle Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland (met uitzondering van de vrije uitkering ofwel het BES-fonds) toegevoegd aan de begroting van Koninkrijksrelaties.

Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de Raad van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrijksrelaties (IBO) volgt het kabinet de aanbeveling op om het overzicht Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland uit te breiden (Kamerstukken II 2019/20, 35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van het ministerie van BZK te verstevigen en een meer integrale afweging van de Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland te bevorderen.

Onderstaand is eerst een totaal overzicht te vinden met alle Rijksuitgaven die voor Caribisch Nederland op de (departementale) begrotingen staan.

In de kabinetsreactie is aangekondigd dat naast deze toelichting ook een toelichting gegeven zou worden op de wijze van financiering welke gekoppeld aan de beoogde beleidsdoelen (Kamerstukken II 2019/20, 35 300 IV, nr. 11).

Op verzoek van de motie Bruyning c.s. (Kamerstukken II 2024/25, 36600 IV, nr. 19) wordt de begroting van de interdepartementale Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland in het onderstaande overzicht op artikelniveau gepresenteerd, om zo de Rijksuitgaven Caribisch Nederland inzichtelijker te maken.

Naast de Rijksuitgaven van departementen aan Caribisch Nederland ontvangen de openbare lichamen via het BES-fonds ook een vrije uitkering voor de uitvoering van de eilandelijke taken. Voor een overzicht van het BES-fonds verwijs ik u naar de begroting van het BES-fonds.