M Klimaat- en Energiefonds

TOEGEKENDE EN BESCHIKBARE MIDDELEN

Normaliter start de Memorie van Toelichting van een (fonds)begroting met de «geraamde uitgaven en ontvangsten». Voor de begroting van het Klimaat- en energiefonds (KEF) is er bewust gekozen om de Memorie van Toelichting te starten met de «toegekende en beschikbare middelen». De reden hiervoor is dat een figuur met de «geraamde uitgaven en ontvangsten» geen informatie zou verschaffen, omdat met het KEF enkel middelen worden overgeheveld naar departementale begrotingen. Een nadere toelichting hierop is te lezen in de leeswijzer.

Figuur 1 geeft een overzicht van reeds met het Meerjarenprogramma Klimaat- en energiefonds 2027 (hierna MJP 2027) (en verder) toegekende-, gereserveerde en nog beschikbare middelen. Daarmee is het grootste deel van de middelen uit het Klimaat- en energiefonds bestemd, met uitzondering van het perceel Kernenergie. Op totaalniveau is nog € 13,2 mld vrij te besteden, waarvan € 13 mld op het perceel Kernenergie en € 0,2 mld op de overige percelen.

Figuur 1 Weergave reserveringen, toegekende- en nog beschikbare middelen Klimaat- en energiefonds (bedragen x € 1 mln)

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Krachtens artikel 4 lid 1 van de Tijdelijke wet Klimaat- en energiefonds wordt jaarlijks de begrotingsstaat van het Klimaat- en energiefonds vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.van Veldhoven - van der Meer

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

De Minister van Klimaat en Groene Groei heeft twee begrotingen:

1. De beleidsbegroting (Hoofdstuk 23 van de Rijksbegroting) en;

2. de fondsbegroting van het KEF (Hoofdstuk M van de Rijksbegroting).

Voor u ligt de begroting van het KEF.

1. Leeswijzer

Deze leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:1. Begrotingsstructuur;2. Groeiparagraaf;3. Ondergrenzen toelichtingen.

1. Begrotingsstructuur

Beleidsagenda

Dit onderdeel bevat onder «beleidsprioriteiten» het doel van het KEF en de belangrijkste ontwikkelingen ten opzichte van de Voorjaarsnota / 1^e suppletoire begroting Klimaat- en energiefonds 2026. Vervolgens worden de belangrijkste beleidsmatige mutaties toegelicht die met de Ontwerpbegroting 2027 zijn verwerkt.

Begrotingsartikelen

In de begrotingsartikelen worden de zes deelprogramma’s van het KEF beschreven. Daarnaast is begrotingsartikel 7 Onverdeeld opgesteld om toevoegingen en onttrekkingen aan het fonds op te nemen.1. Kernenergie2. CO₂-vrije gascentrales3. Energie-infrastructuur4. Vroege fase opschaling5. Verduurzaming industrie en innovatie mkb6. Verduurzaming gebouwde omgeving7. Onverdeeld

De opbouw per begrotingsartikel is respectievelijk de algemene doelstelling, de rol en de verantwoordelijkheid van de minister van Klimaat en Groene Groei, de beleidswijzigingen, de tabel met de budgettaire gevolgen van beleid (hierna: budgettaire tabel) met bijbehorende toelichtingen op de financiële instrumenten, een verdiepingstabel en een toelichting op de begrotingsmutaties.

Binnen de begrotingsartikelen zijn de KEF-middelen gecategoriseerd naar:

[1] - Toekenning zonder voorwaardeMaatregelen die zijn toegekend voldoen aan alle voorwaarden (indien die gesteld zijn) en worden direct overgeheveld naar de begroting van het betreffende ministerie.

[2] - Toekenning onder voorwaardeMaatregelen die zijn toegekend onder voorwaarden worden in principe toegekend, maar worden pas overgeheveld als aan alle voorwaarden is voldaan.

[3] - ReserveringenReserveringen zijn middelen die in principe zijn gereserveerd voor een maatregel, maar nog niet zijn toegekend. Voor reserveringen geldt altijd dat het voorstel nog verder moet worden uitgewerkt (en aan de eventueel aanvullend gestelde voorwaarden moet voldoen). Besluitvorming over reserveringen vindt plaats bij het eerstvolgende MJP 2028 en wordt dus altijd opnieuw gewogen.

[4] - Resterende middelen Middelen die nog beschikbaar zijn binnen een begrotingsartikel.

Zie het MJP 2027 voor meer informatie over de financiële spelregels.

Er is bewust voor gekozen om een verdiepingstabel binnen ieder beleids-artikel (artikel 1 t/m 7) te plaatsen. De verdiepingstabel biedt in het geval van het KEF meer informatie dan de budgettaire tabel, want in de verdiepingstabel zijn per artikel de overhevelingen voor het MJP 2027 te zien. Vanuit het KEF worden geen overhevelingen naar private partijen gedaan, maar alleen overhevelingen naar departementale begrotingen.

Bijlagen

Tot slot bevat dit begrotingshoofdstuk twee bijlagen. Bijlage 1 «totaal-overzicht Klimaat- en energiefonds» geeft alle toegekende budgetten, reserveringen, verhoudingen modaliteiten per maatregel en uitvoeringskosten weer.

Daarnaast wordt in bijlage 2 een totaaloverzicht opgenomen van de reeds toegekende budgetten op de verschillende departementale begrotingen.

2. Groeiparagraaf

Evaluatie Klimaat- en energiefonds

Conform artikel 8 van de tijdelijke wet Klimaat- en energiefonds (KEF) moet er binnen vier jaar na de inwerkingtreding van deze wet aan de Staten-Generaal een verslag verzonden worden over de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk. In 2027 vindt een evaluatie plaats van het KEF, en worden deze resultaten voor de zomer met de Staten-Generaal gedeeld.

Naamswijziging Klimaat- en energiefonds

Op 1 januari 2026 is de naam van het Klimaatfonds gewijzigd naar het Klimaat- en energiefonds (KEF). Aansluitend hierop is de naam van het fonds formeel aangepast in de begrotingsstukken vanaf de ontwerpbegroting 2027.

3. Ondergrenzen toelichtingen

Voor de volledigheid worden in deze begroting alle mutaties toegelicht.

2. Beleidsagenda

Beleidsprioriteiten

Het KEF volgt uit artikel 2 lid 1 Tijdelijke wet Klimaat en energiefonds[Stb. 2024, 16]. Artikel 4 lid 1 van diezelfde wet bepaalt dat jaarlijks een formele Klimaat- en energiefondsbegroting wordt opgesteld, die als onderdeel van de Rijksbegroting op Prinsjesdag wordt aangeboden aan het parlement. Deze begroting geeft invulling aan dit artikel en bevat een integraal overzicht van de overgehevelde middelen uit het KEF naar departementale begrotingen. Daarnaast geeft deze begroting een inzicht in welke middelen nog beschikbaar zijn.

Het KEF heeft als doel het faciliteren van maatregelen die bijdragen aan het behalen van de broeikasgasreductie-doelen van tenminste 55% in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050 (artikel 2, eerste en tweede lid Klimaatwet). Daarnaast beoogt het KEF bij te dragen aan de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening, economie en samenleving en een rechtvaardige klimaattransitie. Dit gebeurt door middel van het beschikbaar stellen van financiële middelen voor drie specifieke bestedingsdoelen, zoals omschreven in artikel 2 lid 2 Tijdelijke wet Klimaat- en energiefonds:

A - een broeikasgasneutrale energievoorziening in 2050;B - het stimuleren van de implementatie van technieken voor energie-efficiëntie en het stimuleren van de toepassing van hernieuwbare energie en overige broeikasgas-reducerende en circulaire technieken en maatregelen in het bedrijfsleven;C - het stimuleren van de toepassing van technieken voor energie-efficiëntie, van hernieuwbare energie en van koolstofvastlegging in de gebouwde omgeving.

Om de bovenstaande doelstellingen te kunnen behalen, is het van belang de komende jaren consistent te investeren in klimaatmaatregelen die direct en indirect CO₂-emissies reduceren. Het KEF maakt, naast andere instrumenten zoals de SDE++, deze investeringen mogelijk omdat zij de beschikbaarheid van middelen op de middellange termijn garandeert. Daarnaast helpt het fonds om zorgvuldige en integrale besluitvorming over de besteding van deze middelen te borgen. Overheidsuitgaven dragen ook bij aan het realiseren van de randvoorwaarden voor de klimaat- en energietransitie, zoals nieuwe energie-infrastructuur, en faciliteren de noodzakelijke verduurzaming van bepaalde sectoren, zoals industrie en gebouwde omgeving.

Als gevolg van toevoegingen en afromingen is de totale omvang van het KEF gewijzigd. In totaal staat er op dit moment € 19,4 mld op het KEF, waarvan een gedeelte voorwaardelijk is toegekend of gereserveerd voor het MJP 2028 (namelijk € 6,2 mld). In totaal is € 13,2 mld nog niet bestemd voor specifieke maatregelen. Deze middelen vallen vooral onder het perceel Kernenergie (€ 13,0 mld) en de overige percelen (€ 0,2 mld).

Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Totaaloverzicht belangrijkste beleidsmatige mutaties t.o.v. vorig jaar

Tabel 1 geeft een overzicht van de belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van de Klimaatfondsbegroting 2026. Dit zijn de grootste en de politiek-relevante mutaties. Aangezien er vanuit het KEF geen directe uitgaven kunnen worden gedaan, zijn de middelen overgeboekt naar departementale begrotingen. Onder de mutaties bij de Ontwerpbegroting 2027 wordt ingegaan op de mutaties per perceel. De onderliggende maatregelen zijn toegelicht in het beleidsartikel.

Toelichting

1^e suppletoire begroting 2026

Met de 1e suppletoire begroting zijn de toekenningen uit het Ontwerp MJP 2027 verwerkt plus technische mutaties zoals kasschuiven, herschikkingen en loon- en prijsbijstelling. De grootste toekenningen die zijn overgeheveld naar andere departementen zijn Projectorganisatie NEO NL (KGG), Nationale deelneming warmte (KGG), Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels) (IenW), Energiebesparing mkb (KGG) en SAH (VRO). Daarnaast zijn er kasschuiven doorgevoerd om de middelen in een aangepast kasritme te plaatsen. Tot slot is er loon-en prijsbijstelling toegevoegd aan het KEF.

Nota van Wijziging (NvW) 1^e suppletoire begroting

In de Kamerbrief «Acties Weerbaarheid Energieschok» (d.d. 20 april 2026) worden enkele maatregelen aangekondigd, waarvoor middelen uit het Klimaatfonds worden ingezet. Middels deze Nota van Wijziging zijn middelen vanuit het KEF overgeheveld naar verschillende ministeries ter uitvoering van deze maatregelen. De Nota van Wijziging bestaat uit het energieschokmaatregelenpakket, project Hystock en OWE3.

Ontwerpbegroting 2027

Kasschuiven

Op het Klimaat- en energiefonds worden kasschuiven gedaan om de middelen in het juiste kasritme te zetten. Hierbij worden ook middelen uit de periode t/m 2031 verschoven naar 2032 t/m 2035. Op deze manier worden de middelen in kasritmes gezet die zo goed mogelijk aansluiten bij de maatregelen waarvoor middelen in het fonds zijn gereserveerd.

Kernenergie

Binnen het perceel Kernenergie worden er in de Ontwerpbegroting 2027 middelen overgeheveled voor Bedrijfsduurverlenging (€ 13,6 mln, naar KGG), Nieuwbouw Kerncentrales (€ 55,5 mln, bovenop overheveling van € 9 mln bij 1e suppletoire begroting, naar KGG) en IPCEI (€ 200 mln, naar KGG). Daarnaast wordt de loon- en prijsbijstelling van perceel onverdeeld toegevoegd aan dit perceel (in totaal € 215,7 mln).

Energie- infrastructuur

Binnen het perceel Energie-infrastructuur worden er in de Ontwerpbegroting 2027 middelen overgeheveld voor Inrichting programma-organisatie elektrificatie resterend fossiel-treinverkeer NL (€ 3,5 mln, naar IenW), Elektrificatie van de spoorlijn Zutphen-Hengelo-Oldenzaal (€ 16 mln, naar IenW) en waterstofcavernes 5 t/m 13 (€ 245 mln, naar KGG). Daarnaast is er een terugboeking en wordt de loon- en prijsbijstelling van perceel onverdeeld toegevoegd aan dit perceel (in totaal € 28,3 mln).

Vroege Fase opschaling

Binnen het perceel Vroege Fase opschaling worden er in de Ontwerpbegroting 2027 middelen overgeheveld voor Industriële Demand Side Response (35 mln, voor KGG), Publiekscampagne deelmobiliteit (€ 2 mln, voor IenW), Subsidieregeling Emissieloos Landbouwmaterieel (€ 20 mln, voor LVVN), Continuering subsidie omschakeling plasticverwerkers (€ 3 mln) en de DEI+CE (€ 20 mln). Daarnaast wordt de loon- en prijsbijstelling van perceel onverdeeld toegevoegd aan dit perceel (in totaal € 61,1 mln).

Verduurzaming Industrie en innovatie mkb

Binnen het perceel Verduurzaming Industrie en innovatie mkb worden er in de Ontwerpbegroting 2027 middelen overgeheveld voor de Intensivering DEI+ (€ 100 mln, naar KGG). Daarnaast wordt de loon- en prijsbijstelling van perceel onverdeeld toegevoegd aan dit perceel (meerjarig € 48,8 mln).

Verduurzaming gebouwde omgeving

Binnen het perceel Verduurzaming gebouwde omgeving worden er in de Ontwerpbegroting 2027 geen aanvullende middelen overgeheveld. De loon- en prijsbijstelling van perceel onverdeeld wordt toegevoegd aan dit perceel (meerjarig € 3,4 mln).

Onverdeeld

Vanuit perceel onverdeeld wordt de loon- en prijsbijstelling verdeeld over alle percelen (meerjarig € 357,3 mln).

Stategische Evaluatie Agenda

De Strategische Evaluatie Agenda is bedoeld om inzicht te krijgen in effecten van beleidsmaatregelen. Op deze wijze kunnen leerervaringen benut worden om het beleid tussentijds bij te sturen, als dat nodig blijkt.

3. Beleidsartikelen

3.1 Beleidsartikel 1 Kernenergie

• – Het creëren van randvoorwaardelijk beleid voor de ontwikkeling van kernenergie in Nederland. Daarbij gaat het onder andere om:

  • • Het versterken van de nucleaire kennisinfrastructuur. Om als Nederland op een effectieve en veilige wijze nieuwe kerncentrales te bouwen, moet onze kennisinfrastructuur verbeterd worden.

  • • Het versterken van de Europese en internationale samenwerking en kennisuitwisseling.

  • • Het versterken van de Nederlandse en Europese waardeketen en brandstofcyclus.

• – Het versnellen van de ontwikkeling van Small Modular Reactors (SMR’s) door te ondersteunen bij de overgangsfase van ontwerp naar realisatie.

  • • D.m.v. simulaties met stakeholders knelpunten en kansen rondom SMR’s inzichtelijk maken.

  • • In kaart brengen potentie en mogelijke inpassing SMR’s in het Nederlandse energiesysteem, evenals de randvoorwaarden.

  • • Daaruit voortvloeiende keuzes en doelen verder concretiseren in nationale visie op SMR’s.

• – Zorgdragen voor voldoende uitvoeringscapaciteit bij het Rijk en decentrale overheden.

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verant-woordelijk voor de begroting van het KEF. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor kernenergie.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Kernenergie zijn middelen gereserveerd (€ 297,8 mln) en zijn middelen vrij beschikbaar (€ 13.040,0 mln).

De tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Kernenergie. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.

Projectorganisatie NEO NL

Voor de bouw van de gewenste vier kernreactoren is een uitbreiding van de projectorganisatie NEO NL nodig. Deze projectorganisatie is nodig om de rol van opdrachtgever (KGG) en opdrachtnemer (de projectorganisatie NEO NL) te scheiden. De rol van opdrachtnemer dient los te staan van de politieke besluitvorming zodat de opdrachtnemer slagvaardig besluiten kan nemen en zich inhoudelijk kan richten op de voorbereiding van de aanbesteding van de nieuwe kerncentrales.

Ondersteuning gemeenten

Gemeentes en provincies worden financieel ondersteund tot aan de ontwerp-voorkeursbeslissing in 2026 over de bouw van de nieuwe kerncentrales. Voor deze maatregel zijn eerder middelen toegekend uit het KEF. Deze maatregel richt zich op burgerparticipatie als sociale randvoorwaarde voor de bouw van nieuwe kerncentrales.

Nieuwbouw Kernenergie

Voor de nieuwbouw van vier kerncentrales zijn adviesdiensten nodig om de bouw van nieuwe kerncentrales op snelheid te houden. Deze maatregel ziet hierop toe.

Voortzetting inzet 2031-2035

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vraagt middelen voor ambtelijke inzet die benodigd is voor de continuering en opschaling van kernenergie in Nederland. Naar aanleiding van politieke besluitvorming na de Voorjaarsnota is € 48 mln uit deze reservering ingezet voor het pakket Acties Weerbaarheid Energieschok, waarna dit bedrag vanaf de Algemene Post weer is toegevoegd aan deze reservering.

Bedrijfsduurverlenging

Via deze maatregel worden middelen gevraagd voor een benodigd onderzoek dat plaatsvindt rondom de bedrijfsduurverlenging van kerncentrale Borssele.

IPCEI nucleair

Via deze maatregel worden middelen toegekend waarmee Nederlandse projecten kunnen deelnemen aan een Important Project of Common European Interest (IPCEI) om kansrijke innovatie op gebied van kernenergie mogelijk te maken.

Technische verwerking

Dit betreft de verwerking van mutaties zoals kasschuiven, interne herschikkingen, de verdeling van loon- en prijsbijstelling en het opboeken van eindejaarsmarge.

3.2 Beleidsartikel 2 CO2-vrije gascentrales

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verant-woordelijk voor de begroting van het KEF. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor het beleid t.a.v. gascentrales.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel CO₂-vrije gascentrales zijn geen middelen toegekend onder voorwaarde. Er zijn ook geen middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. 

Er staan geen middelen meer in het perceel CO₂-vrije gascentrales. De tabellen hierboven tonen daarom geen uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel CO₂-vrije gascentrales.

Op dit perceel zijn er dit jaar geen mutaties verwerkt.

3.3 Beleidsartikel 3 Energie-infrastructuur

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het KEF. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidinhoudelijk verantwoordelijk voor energie-infrastructuur.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Energie-infrastructuur zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 827,8 mln), gereserveerd (€ 153,0 mln) en zijn middelen vrij beschikbaar (€ 50,7 mln).

De tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Energie-infrastructuur. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.

Taskforce projectaanpak middenspanning

Het voorstel betreft de oprichting van een Taskforce voor de projectenaanpak van middenspanningsprojecten om netcongestie aan te pakken. De Taskforce is bedoeld om de doorlooptijd van MS-projecten met 12 tot 18 maanden te verkorten en daarmee de uitbreiding van de elektriciteits-infrastructuur te bevorderen.

Nationale deelneming warmte

In het wetsvoorstel voor de Wet collectieve warmte (Wcw) is opgenomen dat een meerderheid van de aandelen van een warmtebedrijf in publieke handen moet zijn. De regie voor de warmtetransitie ligt bij de gemeenten, maar naar verwachting ontbreekt het veel gemeenten aan kapitaal, capaciteit en kennis om zelfstandig warmtebedrijven op te richten. Met de inzet van een nationale deelneming kunnen medeoverheden worden ondersteund.

Aanvullende stimulering walstroom

Deze maatregel omvat verlenging van de ‘Tijdelijke subsidieregeling walstroom zeeschepen klimaat 2024-2026’ voor aanleg van walstroomaansluitingen in zeehavens met 1 jaar (2027).

Gebiedsinvesteringen hoogspanning op land

Om netcongestie aan te pakken zet het kabinet in op sneller bouwen, naast beter benutten en slimmer inzicht. Op basis hiervan zet het Ministerie van EZK in op een generieke aanpak én een projectaanpak. Het kabinet wil voor in totaal 25 projecten met landelijke dekking meer regie én aanvullende gebiedscompensatie om tot een aanvullende versnelling (bovenop de generieke aanpak) te komen.

Inzet ETS-2 SCF

€ 10 mln wordt uit de reservering «Onderwegpas» ingezet voor politieke dekking van het Europese SCF vanwege de benodigde cofinanciering voor de Nederlandse inzet.

Stopcontact op Land

Bij Stopcontact op land gaat het om het realiseren van een aansluiting op de verzorgingsplaatsen (tankstations langs de snelwegen) zodat uit de laadinfrastructuur ook stroom komt om voertuigen op te kunnen laden. Vanuit efficiencyoverwegingen en ten behoeve van het voorkomen van extra netverzwarende activiteiten dient daarbij de aanleg en het beheer van het stopcontact door het Rijk te gebeuren.

Hystock

Het Hystock-project beoogt de eerste ondergrondse waterstofopslag in Nederland te realiseren met vier cavernes in Zuidwending, uitgevoerd door Gasunie en het logen van de cavernes door Nobian. Deze middelen dekken risico's, namelijk vergunningen, kussengasprijzen, en volloop, met een terugvorderingsmechanisme voor eventuele overwinst. Het project is van belang voor een klimaatneutrale energievoorziening in 2050 en noodzakelijk om te zorgen dat andere waterstofprojecten kunnen slagen.

Inrichting programma-organisatie elektrificatie resterend fossiel-treinverkeer NL

De maatregel ziet op de inrichting van een programmatische aanpak om de energietransitie op het spoor zo kosteneffectief mogelijk uit te voeren. Door het programmatisch te benaderen kan er nagedacht worden over innovatie en meekoppelkansen. De uitvoering doet namelijk een beroep om schaarse middelen en mensen die ook nodig zijn binnen de energietransitie. Daarnaast vindt de komende jaren in het reguliere hoofdnet een grootschalige vervanging van de bovenleidingportalen plaats, die ook een beroep doet op deze mensen. Een programma maakt een betere en efficiëntere planning mogelijk.

Coördinatie MIEK-projecten Delta Rijn Corridor (DRC)

Via het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) werken Rijk, medeoverheden, netwerkbedrijven, industrie en energieproducenten samen aan tijdige realisatie van de benodigde infrastructuur voor de verschillende sectoren om te kunnen verduurzamen. In dit geval gaat het om middelen voor de verkenning van de Delta Rhine Corridor.

Elektrificatie van de spoorlijn Zutphen-Hengelo-Oldenzaal

Voor dit traject zijn, gezamenlijk met de elektrificatie van de lijn Almelo-Mariënberg, middels het MJP 2025 middelen toegekend. De kosten van deze trajecten vallen hoger uit dan eerder voorzien als gevolg van nadere detaillering en inflatie. Het voorstel betreft specifiek de spoorlijn Zutphen-Hengelo-Oldenzaal. Door deze spoorlijn van bovenleidingen en onderstations te voorzien kunnen daar elektrische treinen rijden, die de huidige (en toekomstige aanschaf van) dieseltreinen vervangen.

Waterstofcavernes 5 t/m 13

Naar aanleiding van politieke besluitvorming zijn er middelen overgeheveld van het KEF voor waterstofcavernes 5 t/m 13. De ontwikkeling van negen zoutcavernes voor de opslag van waterstof in Zuidwending Oost is onderdeel van de opschaling van de energie-infrastructuur. Het doel is om voldoende opslagcapaciteit voor waterstof te realiseren met het oog op een werkend waterstofsysteem tegen 2040. Met het voorstel beoogt het project bij te dragen aan de klimaatdoelen door het stimuleren van een broeikasgasneutrale energievoorziening. De planning voorziet een start van de voorbereidingen in 2026, met investeringen die doorlopen tot 2040. Een visie op het aantal ondergrondse opslaglocaties dat nodig is en waar deze locaties kunnen gaan komen is 4 juli 2025 aan de Kamer voorgelegd. De middelen worden vanuit het fonds overgeheveld naar de KGG-begroting en daar gereserveerd voor een maximum bedrag van € 245 mln. De bestedingsverplichting wordt pas definitief aangegaan op het moment dat er een besluit is genomen over het financieel kader van het waterstoftransportnet (amortisatie). Mocht uit deze besluitvorming volgen dat het nog niet zinvol is om te starten met het ontwikkelen van de opslagcavernes dan zullen de middelen terugvloeien naar het Klimaat- en Energiefonds.

Technische verwerking

Dit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven, de verdeling van de loon- en prijsbijstelling, interne herschikkingen, het opboeken van eindejaarsmarge en de terugboeking van de maatregel toekomstbestendigheid energienetwerken.

3.4 Beleidsartikel 4 Vroege fase opschaling

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verant-woordelijk voor de begroting van het KEF. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor Vroege fase opschaling.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Vroege fase opschaling zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 2,0 mld), gereserveerd (€ 624,5 mln) en zijn middelen vrij beschikbaar (€ 62,2 mln).

De tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Vroege fase opschaling. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.

Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart

Deze maatregel is er specifiek op gericht dat 18 binnenvaartschepen worden omgebouwd zodat ze op waterstof kunnen varen, zodat een begin wordt gemaakt met de opschaling naar emissieloos varen op langere afstanden in de binnenvaart.

Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)

De maatregel betreft een investeringssubsidie voor (pre-)commerciële fabrieken voor de productie van e-fuels voor de luchtvaart. Dit is een uitwerking van een voorstel uit het MJP 2024.

Normering en stimulering biobased bouwen

Deze maatregel is gericht op het stimuleren van het gebruik van biobased materialen in de bouwsector en grond- weg- en waterbouwsector door middel van een ketenbenadering. Er wordt tegelijkertijd ingezet op het stimuleren van de vraag naar biobased bouwmaterialen door middel van een subsidie voor het gebruik van deze materialen, het opzetten van een verwerkende industrie door middel van een investeringssubsidie, het stimuleren van het aanbod door het opzetten van een stelsel van koolstofcertificaten en het bijeenbrengen van vraag en aanbod.

Elektrolyse onshore productiesubsidies en Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW en IPCEI golf 4

Betreft maatregelen IPCEI golf 4 en elektrolyse onshore 500-1.100 die vanwege juridische verplichtingen opnieuw toegekend zijn.

Inruilregeling oude fossiele brandstofauto's

De maatregel betreft een vervangingspremie voor huishoudens die een oude auto (emissieklasse euro-1 t/m euro-4) laten slopen en die vervangen door een tweedehands elektrische auto, waardoor het aandeel aan (gebruikte) elektrische auto’s toeneemt in het Nederlands wagenpark en daarmee CO₂-reductie oplevert.

Maatregelenpakket Acties Weerbaarheid Energieschok

Naar aanleiding van de politieke besluitvorming is een deel van de vrije ruimte uit dit perceel (€ 68 mln) ingezet ten behoeve van de dekking van de maatregelen opgenomen in het pakket Acties Weerbaarheid Energieschok.

Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW: Productiesubsidies

Het kabinet wil opschaling van elektrolyse realiseren. Om die opschaling te realiseren is volgens het fiche gerichte ondersteuning van elektrolyseprojecten nodig; alleen met een directe subsidie hebben bedrijven voldoende zekerheid voor het doen van de benodigde investering. Opschaling moet zorgen voor kostprijsreductie en voldoende betaalbaar aanbod zodat normering en beprijzing effectief hun werk kunnen doen.

Publiekscampagne deelmobiliteit

Algemene reservering voor een gedragscampagne voor duurzame mobiliteit. Dit bedrag wordt gesplitst in een eerste tranche van € 2 mln voor een pilot en een tweede tranche van € 3 mln voor verdere uitvoering.

Industriële Demand Side Response (iDSR)

Het doel van het voorstel is om de totale capaciteit van industrial Demand Side Response (iDSR) te verhogen. iDSR houdt in dat industriële partijen worden gestimuleerd om flexibiliteit te creëren aan de vraagkant van het elektriciteitssysteem. De beoogde regeling is een combinatie van subsidies voor kennisontwikkeling en een CAPEX-subsidie. Er wordt subsidie verleend voor flexibiliteitsscans, ontwerp voor procesflexibiliteit en CAPEX-subsidie voor het realiseren van de flexibiliteit.

Subsidieregeling Emissieloos Landbouwmaterieel

Dit betreft een subsidieregeling voor de verduurzaming van landbouwwerktuigen. Hierbij kunnen ondernemers een subsidie aanvraag doen voor aanschaf tot een duurzaam, toekomstbestendig landbouwwerktuig. De regeling richt zich op elektrificatie en indien mogelijk op termijn waterstof of andere duurzame energiedragers.

Algemene reservering verduurzaming openbaar vervoer (OV-maatregelen)

N.a.v. politieke besluitvorming is € 26 mln van de algemene reservering verduurzaming OV ingezet t.b.v. dekking van de maatregelen opgenomen in het pakket Acties Weerbaarheid Energieschok. Resterende reservering is opgenomen in het perceel Energie-infrastructuur.

Continuering subsidie omschakeling plasticverwerkers (SOPV)

De Subsidie Omschakeling Plasticverwerkers (SOPV) is een relatief eenvoudige regeling. De subsidie is voor plasticverwerkers en compounders. Ondernemers kunnen per jaar maximaal tweemaal een subsidie krijgen voor het uitvoeren van één of meer productietesten waarbij zij meer circulaire plastics verwerken in de producten.

DEI+ CE

De Demonstratie Energie en Klimaatinnovatie (DEI+) ondersteunt pilot- en demonstratieprojecten. Ondernemers worden door de DEI+CE met kapitaal ondersteund tijdens de opschalingsfase(s) van een innovatie. Deze financiële instrumenten dekken de (tijdelijke) onrendabele top af. Gevraagd wordt om de maatregel «continuering DEI+ CE» verder te financieren met middelen vanuit de bestaande reservering voor plastics.

Technische verwerking

Dit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven, de verdeling loon- en prijsbijstelling, interne herschikkingen en het opboeken van eindejaarsmarge.

3.5 Beleidsartikel 5 Verduurzaming industrie en innovatie mkb

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verant-woordelijk voor de begroting van het KEF. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor verduurzaming industrie en innovatie in het mkb.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Verduurzaming Industrie en innovatie mkb zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 1,6 mld), gereserveerd (€ 689,4 mln) en zijn er nog middelen vrij beschikbaar (€ 49,2 mln).

De tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Verduurzaming industrie en innovatieve mkb. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.

Uitvoeringskosten maatwerk

Dit betreft een toekenning van middelen voor de uitvoeringskosten die onlosmakelijk verbonden zijn met maatwerkfinanciering.

Energiebesparing mkb: energiebesparingsfonds mkb

Dit voorstel betreft het inrichten van een kredietfonds waar mkb’ers leningen kunnen krijgen voor maatregelen die onder de Energiebesparingsplicht vallen.

Energiebesparing mkb: Duurzaamheidsleningen mkb

Er worden middelen gevraagd voor leningen voor het mkb, waarbij met een rentekorting van 50% een lening kan worden aangevraagd voor verduurzamingsmaatregelen. De middelen uit het Klimaat- en energiefonds zijn bedoeld om de verlaagde rente mogelijk te maken. De overige middelen worden door Qredits opgehaald middels private financiering.

Energiebesparing mkb: Uitbreiding ontzorgingsprogramma

Dit voorstel is bedoeld om het mkb te ondersteunen bij het maken van een verduurzamingsplan, inclusief advies om dit plan uit te voeren. In 2024 is dit ontzorgingsprogramma al gestart voor micro- en kleinbedrijf, in het voorstel zoals nu ingediend wordt dit uitgebreid naar bedrijven met 50 tot 250 fte.

Maatwerk AER

Op 11 maart 2026 heeft het kabinet een JLoI getekend met Alco Energy Rotterdam (AER) in het kader van de maatwerkaanpak. Op basis van de JLoI is € 50 mln toegekend ten behoeve van het sluiten van de bindende maatwerkafspraak

Maatregelenpakket Acties Weerbaarheid Energieschok

Naar aanleiding van de politieke besluitvorming is een deel van de vrije ruimte uit dit perceel (€ 28 mln) ingezet ten behoeve van de dekking van de maatregelen opgenomen in het pakket Acties Weerbaarheid Energieschok.

Intensivering DEI+

Binnen de DEI+ kan de industrie subsidie aanvragen voor innovatieve klimaattechnologieën. Middels deze overheveling wordt de DEI+ geïntensiveerd, omdat er veel industriële projecten bekend zijn bij RVO die in aanmerking kunnen komen voor deze regeling.

Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven, verdeling loon- en prijsbijstelling en opboeken en terugboeken van de eindejaarsmarge.

3.6 Beleidsartikel 6 Verduurzaming gebouwde omgeving

De Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verant-woordelijk voor de begroting van het KEF. De Minister van Volks-huisvesting en Ruimtelijke Ordening is beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor de maatregelen waar middelen voor worden overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gericht op het verduurzamen van de gebouwde omgeving.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Verduurzaming gebouwde omgeving zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 22,0 mln) en zijn er midden vrij beschikbaar (€ 3,4 mln) binnen het perceel.

De tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Verduurzaming gebouwde omgeving. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.

Stimulering warmtepompen en verlagen inpandige kosten warmtenetten via SAH

Deze maatregel bevat een subsidie voor inpandige aansluitkosten voor warmtenetten via de stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH).

Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE)

Naar aanleiding van de politieke besluitvorming is van de toekenning onder voorwaarden voor de ISDE € 46 mln overgeboekt voor het pakket Acties Weerbaarheid Energieschok. Daarmee resteert nog een toekenning onder voorwaarden van € 22 mln.

Technische verwerking

Dit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en de verdeling loon- en prijsbijstelling.

3.7 Beleidsartikel 7 Onverdeeld

Begrotingsartikel 7 Onverdeeld is opgesteld voor de financiële verwerking van toevoegingen aan en onttrekkingen uit het KEF.

De Minister van Klimaat en Groene Groei is verantwoordelijk voor de begroting van het KEF en treedt tevens op als Fondsbeheerder. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het KEF.

In dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Middelen in het KEF zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Onverdeeld zijn geen middelen voorwaardelijk toegekend, gereserveerd of vrij beschikbaar wegens de technische aard van het perceel.

De tabellen hierboven tonen geen uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Onverdeeld omdat er van dit perceel geen uitgaven gedaan worden. De verdeling van de loon- en prijsbijstelling is een herschikking op het fonds naar de andere percelen.

In het MJP 2027 zijn er geen maatregelen toegekend vanuit dit artikel.

Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven, de verdeling loon- en prijsbijstelling en inzet van de loon en prijsbijstelling voor Mijnbouwschade Limburg en de Eemshaven energie terminal (EET) met het voorjaar.

Loon- en prijsbijstelling

Bij de 1e suppletoire begroting is € 405,8 mln loon- en prijsbijstelling toegevoegd aan het KEF. Bij de augustusbesluitvorming is een extra tranche van € 1,7 mln toegevoegd.

Mijnbouwschade Limburg en Eemshaven Energy Terminal

Naar aanleiding van politieke besluitvorming tijdens de Voorjaarsbesluitvorming is besloten om € 50,2 mln van de voorziene loon- en prijsbijstelling van het KEF in te zetten ter dekking van mijnbouwschade Limburg en een garantieregeling voor de Eemshaven Energy Terminal (EET). Hierna resteerde er loon- en prijsbijstelling van cumulatief € 357,3 mln, welke naar rato is toegevoegd aan de vrije ruimte van de percelen in het fonds.

4. Bijlagen

Bijlage 1: Totaaloverzicht Klimaat- en energiefonds

Het totaaloverzicht Klimaat- en energiefonds bevat vier tabellen: de verhouding modaliteiten per maatregel, alle toekenningen binnen het KEF, alle actuele reserveringen uit het MJP 2027 en een overzicht van alle uitvoeringskosten.

Verhouding modaliteiten per maatregel

Onderstaande tabel geeft weer hoeveel KEF-middelen per maatregel definitief als voorwaardelijk zijn toegekend of gereserveerd.