VIII Onderwijs Cultuur en Wetenschap

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 miljoen). Totaal € 60.774,3

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 miljoen). Totaal € 3.344,5

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.Letschert

B. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1 1. Leeswijzer

Groeiparagraaf

Figuur 3 Informatie

Informatie in de begroting en andere relevante publicaties

De begroting en het jaarverslag zijn compacte documenten en toegespitst op de financiële informatie. Door ook in te gaan op niet-financiële informatie, wordt inzicht geboden in de impact van het beleid en de publieke middelen die daarvoor worden ingezet.

Binnen de niet-financiële informatie maakt het Ministerie van OCW gebruik van de Strategische Evaluatieagenda (SEA) en van beleidsindicatoren. De SEA wordt gebruikt om strategisch monitorings- en evaluatieonderzoek in te plannen over een periode van 4 tot 7 jaar. Bevindingen uit deze rapportages helpen het Ministerie van OCW om aan te sturen op doeltreffend beleid en hebben daarnaast een belangrijke rol in de publieke verantwoording. Daarnaast worden beleidsindicatoren benut om kwantitatief de voortgang op de prioritaire doelen van het Ministerie van OCW te volgen.

Voor de beleidsprioriteiten is per subthema een monitoringsmatrix beschikbaar op www.ocwincijfers.nl. Dit is een overzicht waarin informatie samenkomt: de beleidsprioriteit waarbij het subthema hoort, de belangrijkste maatregelen die er onder vallen, de financiële middelen en beleidsindicatoren die bij de maatregelen horen, (SEA-)onderzoeken en bijbehorende beleidsbrieven. In de beleidsagenda (begroting) wordt verwezen naar deze overzichten en in het beleidsverslag (jaarverslag) worden de belangrijke uitkomsten weergegeven.

De Inspectie van het Onderwijs heeft een belangrijke rol in het onderwijsstelsel als toezichthouder, maar ook als leverancier van beleidsinformatie. Jaarlijks verschijnt de Staat van het Onderwijs (Kamerstukken II 2025/26, 36800 VIII, nr. 146), waarin beschreven wordt wat goed gaat en wat er beter kan in het onderwijs. Op het Dashboard Financiële positie onderwijs wordt jaarlijks de financiële positie van publiek bekostigde onderwijsinstellingen weergegeven.

Informatievoorziening aan de Eerste en Tweede Kamer

Op Prinsjesdag ontvangt de Tweede Kamer de begroting van het Ministerie van OCW. Vervolgens wordt de begroting doorgeleid naar de Eerste Kamer.

Gedurende het jaar worden de Eerste en Tweede Kamer geïnformeerd over de begrotingsuitvoering door middel van de Eerste Suppletoire Begroting (Voorjaarsnota), de Suppletoire Begroting September en de Tweede Suppletoire Begroting (Najaarsnota).Ook worden gedurende het jaar allerlei beleidsdocumenten zoals actieplannen, beleidsevaluaties en beleidsdoorlichtingen naar de Eerste en Tweede Kamer gestuurd. Wetsvoorstellen worden ter behandeling aangeboden en Algemene Maatregelen van Bestuur worden voorgehangen.Over verschillende beleidsterreinen worden brieven naar de Eerste en Tweede Kamer gestuurd, onder andere ter nadere uitwerking van de beleidsagenda en de begroting. Hierover vindt vaak separaat overleg met het parlement plaats.

De derde woensdag in mei is Verantwoordingsdag. De Tweede Kamer ontvangt dan het jaarverslag van het Ministerie van OCW met daarin de in het begrotingsjaar gemaakte voortgang op de begrotingsdoelen en ambities. Ook wordt de Staat van het Onderwijs naar de Tweede Kamer gestuurd. Beide stukken worden vervolgens behandeld in de Eerste Kamer.

Onderdelen begroting

Beleidsagenda

In de beleidsagenda worden per beleidsprioriteit de beleidsdoelen van het Ministerie van OCW uitgewerkt. Verder bevat de beleidsagenda een overzichtstabel met de belangrijkste budgettaire mutaties, de openbaarheidsparagraaf, de planning van de SEA en een overzicht van de risicoregelingen.

Beleidsartikelen

Niet-beleidsartikelen

Agentschappen die een baten-lasten stelsel voeren

Dit onderdeel bevat de cijfermatige overzichten van de baten-lastenagentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Nationaal Archief (NA).

Bijlagen

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Een sterke basis en hoge kwaliteitWij werken aan hoge kwaliteit in onderwijs en wetenschap als basis voor een veerkrachtige samenleving. Door te investeren in de basisvaardigheden van leerlingen en studenten zorgen we ervoor dat iedereen een stevig fundament voor de toekomst meekrijgt. Tegelijkertijd versterken we de impact van wetenschappelijk onderzoek om nieuwe kennis te ontwikkelen en oplossingen te vinden voor maatschappelijke vraagstukken. Zo bouwen we aan een samenleving waarin talent, kennis en innovatie hand in hand gaan.

Actueel en kwalitatief goed onderwijs met focus op de basisvaardighedenHet kabinet streeft ernaar dat leerlingen en studenten de basisvaardigheden beter gaan beheersen. Te veel leerlingen en studenten hebben op dit moment moeite met lezen, schrijven en rekenen. Daarom is de afgelopen jaren via het Masterplan basisvaardigheden gewerkt aan het verbeteren van de basisvaardigheden. Verschillende onderzoeken, zoals PISA, laten zien dat het noodzakelijk is om taal nu echt op de eerste plaats te zetten en de bestaande aanpak aan te scherpen. Waar leerlingen in PISA-2012 nog gemiddeld 511 punten voor lezen scoorden, is dat in 2022 afgenomen tot 459. Met deze score duiken we onder het gemiddelde van alle OESO-landen. Daarom komen we in het najaar met de Versterkingsagenda Taal en andere basisvaardigheden, waarmee we de bestaande aanpak versterken en streven naar een trendbreuk in de resultaten op taal. Via het Masterplan basisvaardigheden hebben tussen 2022 en 2025 ongeveer 7.800 scholen gebruik gemaakt van de subsidie verbetering basisvaardigheden en evidence-informed gewerkt aan de verbetering van de basisvaardigheden. Vanaf 2027 ontvangen alle scholen structureel geld om te werken aan de verbetering van de basisvaardigheden en vanaf 2028 gebeurt dat via een nieuw bekostigingsinstrument: gerichte bekostiging. Via het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) krijgen onderwijsprofessionals toegang tot hoogwaardige en betrouwbare kennis zodat evidence-informed onderwijs de norm wordt voor alle scholen. Verder zetten we met de Kwaliteitsalliantie voor leermiddelen in op actuele, betaalbare en goede leermiddelen en zetten we via het programma Ontwikkeling Jonge Kind in op het versterken van de aandacht voor het Jonge Kind.

Mbo-instellingen krijgen extra middelen die geïnvesteerd kunnen worden in begeleiding op taal en rekenen. Daarnaast verwachten we dat in 2027 de wet in werking treedt waarmee aanvullende eisen worden gesteld aan huidige en toekomstige docenten Nederlands, rekenen en burgerschap. Verder zullen er, in navolging van het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo), peilingsonderzoeken worden ontwikkeld voor het mbo voor rekenvaardigheid, leesvaardigheid en burgerschap.

Het kabinet zet ook in op de verbetering van basisvaardigheden van volwassenen. Op dit moment beheersen ongeveer 3 miljoen volwassenen taal, reken, en/of digitale vaardigheden nog niet voldoende om goed mee te komen in de maatschappij. De afgelopen jaren is door gemeenten en andere partners hard gewerkt om in educatieaanbod te voorzien en de doelgroep te bereiken. In het najaar van 2026 komt de staatssecretaris met het ‘Leer- en Groeiplan taal, rekenen en digitaal voor volwassenen’ om de inzet van basisvaardigheden voor volwassenen verder te ontwikkelen.

Alle kinderen goed onderwijsHoewel verreweg de meeste leerlingen gewoon onderwijs volgen, gaan nog steeds te veel leerlingen (langdurig) niet naar school. Schoolverzuim belemmert niet alleen kinderen en jongeren in hun ontwikkeling, het leidt ook tot het onbenut blijven van allerlei talenten. Daarom maakt het kabinet werk van het terugdringen en voorkomen van schoolverzuim. Met het door uw Kamer aannemen van het wetsvoorstel terugdringen schoolverzuim zetten we hierin een belangrijke eerste stap. Dit wetsvoorstel versterkt onder meer het (preventieve) verzuimbeleid van scholen, brengt leerplichtambtenaren, samenwerkingsverbanden en gemeenten beter in positie om verzuim terug te dringen, brengt het totale verzuim beter in beeld en verbetert de procedure om langdurige vrijstellingen van de Leerplichtwet te voorkomen. Dit is van belang, want het tegengaan van verzuim begint met het beter zicht hebben op verzuim en vroegtijdig handelen door scholen, samenwerkingsverbanden en leerplichtambtenaren. In 2026 en 2027 – als ook de Eerste Kamer het wetsvoorstel aanneemt – gaan we scholen en andere betrokkenen ondersteunen bij de implementatie van de wet. Dit doen we onder meer middels een meerjarig project, een ‘toolkit’ voor scholen en e-learnings voor leraren. In lijn met het Coalitieakkoord zet het kabinet daarnaast in op meer flexibiliteit voor kinderen die dreigen uit te vallen. Dit doen we onder andere met het wetsvoorstel Maatwerk in het funderend onderwijs dat onlangs in internetconsultatie is gegaan. Voor de langere termijn maakt het kabinet bovendien een transitie van passend naar inclusief onderwijs. Met inclusief onderwijs is het uitgangspunt dat alle kinderen op een school dichtbij huis goed onderwijs krijgen met de ondersteuning die zij nodig hebben, vormgegeven vanuit een sterk schoolklimaat en een goede pedagogische basis op school én daarbuiten.

Innovatief, veilig en digitaal autonoom vervolgonderwijsHet vervolgonderwijs innoveert door middel van digitalisering, waarmee we zorgen dat het onderwijs van hoge kwaliteit blijft en meebeweegt met de nieuwste ontwikkelingen. Zo worden binnen NGF-programma Npuls digitale voorzieningen ontwikkeld waarmee onderwijsinstellingen hun onderwijs flexibel kunnen organiseren. Ook wordt gewerkt aan een AI-voorziening waarmee alle studenten en docenten in 2027 op een veilige en verantwoorde manier AI-kunnen gebruiken. We verwachten eind 2026 een brief aan de Kamer te sturen waarin ingegaan wordt op een verantwoorde inzet van AI in het vervolgonderwijs. Verder zorgen we dat het onderwijs digitaal veiliger wordt. Hiervoor wordt in het hbo en wo de cyberveiligheid van bekostigde hogescholen en universiteiten structureel geborgd door ze aan te wijzen onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) en in het mbo wordt toegewerkt naar nieuwe bestuurlijke afspraken op het gebied van cyberveiligheid en de inrichting van een cyberweerbaarheidspool. Ook werken we met landelijke partners en sectorverenigingen, aan het versterken van digitale autonomie, waarmee onderwijsinstellingen samen de voorwaarden en spelregels kunnen bepalen waaraan technologieaanbieders zich houden en waarin publieke waarden centraal staan.

Consistente sturing en duidelijkheid in rollen en bekostiging in het funderend onderwijsWij willen meer transparantie geven over de besteding en effectiviteit van bekostiging en meer zekerheid bieden door middel van structurele bekostiging voor structurele taken. Hierdoor worden scholen beter in staat gesteld om langjarig beleid uit te voeren en daarom komen de middelen voor de verbetering van de basisvaardigheden, School en omgeving, Brugfunctionaris en Schoolmaaltijden, structureel beschikbaar via de bekostiging. Verder vormen we ook de kleinescholentoeslag om in een dunbevolktheidstoeslag. Dit draagt bij aan een toegankelijk onderwijsaanbod. Daarnaast lopen er meerdere wetstrajecten die nader duiding geven aan wat er van wie mag worden verwacht. Zo zorgt het wetsvoorstel Versterken Inspraak Leraren en Schoolleiders ervoor dat de rol van leraren en schoolleiders beter geborgd wordt bij onderwijskundige besluiten binnen de school, en op nationaal niveau.

Toekomstbestendig stelsel voor vervolgonderwijsHet doel van het kabinet is om het onderwijsstelsel op korte en lange termijn weerbaarder te maken voor dalende studentenaantallen en om in de (arbeidsmarkt)regio’s, in het bijzonder daar waar de impact van de dalende studentenaantallen het grootst is, een kwalitatief goed en divers mbo-, hbo- en wo-aanbod beschikbaar te houden. Voor het mbo is er de regeling Aanvullende middelen studentendaling (2025-2028) waarbij instellingen met vestigingen in de elf sterkst krimpende regio’s aanvullende middelen ontvangen. Daarnaast wordt voor de lange termijn de gehele financiële systematiek van het mbo herzien, zoals aangekondigd in de Kamerbrief over stabiele financiering voor een goed en toegankelijk mbo. Hierin wordt tevens een herziene bekostigingssystematiek geschetst, die per 2029 ingaat. Hiermee worden instellingen in staat gesteld om een kwalitatief sterk en toegankelijk mbo-aanbod te realiseren in alle regio’s in Nederland. Ook voor het hbo en wo werken we aan het wijzigen van de financieringssystematiek zodat deze stabieler wordt.

Kennisontwikkeling voor NederlandOnderzoek draagt bij aan het ontwikkelen van kennis, het overdragen van kennis, en, het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Het kabinet investeert daarom extra in  de gehele kennisketen. Ook wordt inzet verricht om de (regionale) samenwerking tussen bedrijfsleven, maatschappelijke organisatie, mbo, hbo, wo en overheid te versterken. Zo blijven we in 2027 investeren in onderzoek, kennisbenutting en valorisatie bij universiteiten. Ook zetten we structureel in op praktijkgericht onderzoek dat gericht is op het ontwikkelen van kennis(producten) voor de beroepspraktijk. Met verschillende NGF programma’s zoals de Biotech Booster en Big Chemistry ondersteunen we onderzoekers bij het versnellen van kennisontwikkeling en de vermarkting hiervan. Ook blijven we investeren in onderzoeksinfrastructuren, zoals in de opvolger voor de nationale supercomputer Snellius. Ook zet het kabinet zich in om de Einstein Telescope naar de Euregio Maas-Rijn te halen. Open science NL en NEWS bevorderen ook in 2027 de (brede) toegankelijkheid van onderzoeksresultaten. De beleidsinzet van het kabinet geeft als geheel een belangrijke impuls aan de kennisontwikkeling en -toepassing voor Nederland.

Internationale samenwerkingen en kennisveiligheidHet doel van de internationale samenwerkingen in onderzoek en wetenschap is om de hoge kwaliteit te behouden en te versterken, alsook om talent aan te trekken en het Europese en daarmee Nederlandse concurrentievermogen te versterken. Tegelijkertijd zorgen de geopolitieke ontwikkelingen er voor dat de aandacht voor kennisveiligheid en cyberweerbaarheid onverminderd groot is. Het kabinet blijft toegang voor Nederlandse onderzoekers tot Europese onderzoek- en innovatieprogramma’s steunen. Dit doen we onder meer via voortzetting van de matching Horizon Europe en cofinanciering van relevante Europese partnerschappen. Om instellingen te helpen bij de uitdagingen op het vlak van (kennis)veiligheid en weerbaarheid stelt het kabinet extra middelen ter beschikking en versterken we het Rijksbrede Loket Kennisveiligheid om instellingen gerichter te informeren en adviseren over veiligheidsrisico’s bij internationale samenwerking. Daarnaast werken we verder aan een haalbaarheidsanalyse voor een beperkte vorm van screening van onderzoekers die toegang willen tot gevoelige kennis en technologie.

Ruimte voor onderzoekers in de wetenschapOCW heeft als doel het aantrekken, ontwikkelen en behouden van onderzoekstalent. Hiervoor is een goede werkomgeving bij kennisinstellingen nodig. Het is belangrijk dat kennisinstellingen hun verantwoordelijkheid blijven nemen en ingezette verandertrajecten in hun organisaties verankeren, zoals breder erkennen en waarderen van wetenschappers en docenten. Instellingen worden hierbij ondersteund door de tijdelijke werkdrukmiddelen uit het Fonds voor Onderzoek en Wetenschap. Verder kunnen de structurele middelen in de sectorplannen worden ingezet door instellingen voor vaste contracten en voor het bieden van ruimte aan onderzoekers om door te groeien.

Samenwerking en profilering in de wetenschapHet Ministerie van OCW wil ervoor zorgen dat universiteiten elkaar aanvullen in plaats van beconcurreren. Om te zorgen dat instellingen zich nog meer onderscheiden, zetten we in op profilering en samenwerking via de sectorplannen.

Versterking samenwerking binnen EuropaOm de kwaliteit van het onderwijs, cultuur en wetenschap te versterken bevorderen we internationale samenwerking binnen Europa. Op deze manier ontwikkelen we ook internationale competenties van lerenden, docenten, de culturele/creatieve sector en wetenschappers. Dit doen we onder andere via het Nationaal Agentschap Erasmus+ onderwijs & Training. Via dit agentschap wordt het EU-programma Erasmus+ uitgevoerd en beheerd in Nederland. Daarnaast is ons beleid ook gericht op specifieke Europese landen via bijvoorbeeld het Duitsland Instituut Amsterdam of het Vlaams-Nederlands huis DeBuren. Verder verstrekken we subsidie aan Neth-ER; deze vereniging van Nederlandse organisaties heeft als doel de Nederlandse participatie aan Europese programma’s te bevorderen.

Verbeteren financiële positie studentenHet is ons doel om de financiële positie van studenten te verbeteren. Daarbij geldt dat de financiële toegankelijkheid een gedeelde verantwoordelijkheid is tussen de overheid, de ouder en de student. Dit kabinet is voornemens om de basisbeurs voor alle uitwonende studenten te verhogen. Daarnaast werkt het kabinet aan verbeteringen in het studiefinancieringsstelsel en in de financiële positie van studenten op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.

Tegemoetkoming studenten-leenstelselHet doel van de aanvullende tegemoetkoming is om een extra financieel gebaar te maken als erkenning naar studenten die onder het leenstelsel hebben gestudeerd. Ook komt een beperkt aantal studenten die vanwege bijzondere omstandigheden geen diploma hebben gehaald alsnog in aanmerking voor de tegemoetkoming en vervolgens voor de aanvullende tegemoetkoming. Het parlement moet nog instemmen met het hiervoor benodigde wetsvoorstel. De aanvullende tegemoetkoming wordt naar verwachting vanaf april 2027 uitgekeerd.

Klimaat en energieHet kabinet wil een gezonde, leefbare en veilige wereld doorgeven aan toekomstige generaties. Het is belangrijk dat iedereen meekan in de klimaat- en energietransitie. De maatregelen uit het uitvoeringsplan Duurzaamheid in het Onderwijs helpen scholen in het po, vo, go en mbo vraaggericht bij het borgen van duurzaamheid in het onderwijs. Daarnaast zet OCW zich in om haar sectoren zo goed mogelijk te ondersteunen bij de implementatie van de Minimum energieprestatie-eisen (MEPS). Naast de inzet voor de onderwijssectoren ondersteunen wij de uitvoering van de routekaart ‘Verduurzaming culturele en creatieve sector’ om te komen tot verduurzaming van de culturele en creatieve sector.

Goed en voldoende onderwijspersoneel

Aantrekkelijk werk voor leraren, schoolleiders en onderwijsondersteunend personeelKwaliteit van onderwijs begint bij voldoende, goed opgeleide en bevlogen onderwijsprofessionals, die zich gedurende hun loopbaan blijven professionaliseren. Het is van belang dat onderwijsprofessionals als beroepsgroep verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen beroepskwaliteit en nauw betrokken zijn bij onderwijskundig beleid. We werken daarom aan aantrekkelijk werk en goed werkgeverschap. We spannen ons in voor het instandhouden van een toegankelijk aanbod van lerarenopleidingen en hun onderlinge samenwerking.  We willen hiermee voorkomen dat er opleidingen wegvallen in belangrijke (tekort)vakken of regio’s. Om zo voldoende (zij-instromende) onderwijsprofessionals in het funderend onderwijs en het mbo te werven en te behouden voor een carrière in het onderwijs.

Zo werken in de onderwijsregio’s besturen, lerarenopleidingen en de beroepsgroep samen om te zorgen voor voldoende en goed opgeleid onderwijspersoneel. Daarnaast zijn er de regelingen subsidie zij-instroom, de lerarenbeurs en de subsidie onderwijspersoneel opleiding tot leraar, die een tegemoetkoming bieden voor de lerarenopleiding voor respectievelijk zij-instromers en instructeurs. Ook is er de campagne werken met de toekomst, die zij-instromers en studiekiezers enthousiasmeert voor een baan in het onderwijs. Ook het NGF-project Nationale Aanpak Professionalisering Leraren (NAPL) heeft als doel de professionalisering van leraren te structureren en te stimuleren. Daarnaast draagt het wetsvoorstel Versterken Inspraak Leraren en Schoolleiders bij aan de borging van de rol van leraren en schoolleiders bij onderwijskundige besluiten binnen de school, en op nationaal niveau.

Daarnaast wordt ook ingezet op het carrièreperspectief van mbo-docenten. Vanuit de middelen uit de Werkagenda mbo 2023-2027 verbeteren instellingen het carrièreperspectief voor het onderwijzend personeel. Dat betekent: meer zicht op hogere inschaling, een vermindering van de werkdruk en meer mogelijkheden voor ontwikkeling en professionalisering.

De regeling Versterking Aansluiting Beroepsonderwijskolom (VABOK) wordt per 2027 stopgezet. Een deel van de resterende middelen zijn toegevoegd aan de bekostiging van het hbo. Deze middelen worden ingezet voor het ophogen van het aantal opleidingsplaatsen bij de hbo zorgopleidingen Mondzorgkunde, Physician Assistant en Verpleegkundig specialist en het Actieplan kleine lerarenopleidingen. Het Actieplan richt zich op het behoud van een landelijk dekkend en toegankelijk aanbod van hbo-lerarenopleidingen en moet mede bijdragen aan de continuïteit van het onderwijs in de schoolvakken met de grootste lerarentekorten.  

Sociale veiligheid en gelijke behandelingHet Ministerie van OCW werkt aan sociale veiligheid en gelijke behandeling, zodat iedereen in Nederland op een vrije en volwaardige manier kan deelnemen aan de samenleving. Een sociaal veilige omgeving is conditioneel voor de bevordering van kwaliteit in het onderwijs, de cultuur en wetenschap. In een wereld waarin fysieke en digitale veiligheid minder vanzelfsprekend zijn geworden, houdt OCW ook oog voor het belang van sociale samenhang en het voorkomen van polarisatie. OCW blijft zich ook inzetten om discriminatie en racisme tegen te gaan, in al onze beleidsterreinen. We blijven de aandacht vasthouden voor thema’s zoals sociale veiligheid op scholen en de beleidsintensiveringen op het koloniaal- en slavernijverleden in het kader van ‘het proces na de komma’.

Een vrij en veilig schoolklimaat voor leerlingen én personeel in het funderend onderwijsJe vrij en veilig voelen op school is een randvoorwaarde voor goed onderwijs. We streven naar een vrij en veilig schoolklimaat want dan krijgen leerlingen eerlijke kansen en kunnen zij zich als mens ontplooien. Het kabinet zet hierop in met verschillende wetsvoorstellen. Daarnaast wordt de instellingssubsidie stichting School & Veiligheid ingezet om een sociaal veilige leer- en werkomgeving te bevorderen.

Sociale veiligheid in het mbo, hbo, wo en de wetenschapHet kabinet heeft als doel een veiligere leer- en werkomgeving te creëren in het vervolgonderwijs en onderzoek. Op dit moment verkennen we de mogelijkheden om de sociale veiligheid in het vervolgonderwijs en het onderzoek te verhogen. Verder stimuleren het landelijk programma en de subsidieregeling Sociale Veiligheid de bevordering van de sociale veiligheid op universiteiten, hogescholen en studentenorganisaties. Ook zet OCW zich op verschillende manieren in voor de bestrijding van antisemitisme, bijvoorbeeld door bij te dragen aan de kabinetsbrede Strategie Bestrijding Antisemitisme. Maar ook met het recent eenmalig beschikbaar stellen van extra middelen aan Joodse (studenten)organisaties voor het versterken van de sociale infrastructuur en een continue dialoog met het veld. Verder geven we met de Werkagenda mbo 2024 ‒ 2027 een impuls aan de versterking van sociale veiligheid in het mbo. Mbo-instellingen zetten in op het verbeteren van het studentenwelzijn en de integrale veiligheid op mbo’s en leerbedrijven.

Veiligheid en vrijheid voor vrouwen en lhbtiq+ personenNaast de sociale veiligheid in het onderwijs en de wetenschap zet OCW zich ook daarbuiten in voor sociale veiligheid via het emancipatiebeleid. Het emancipatiebeleid van OCW richt zich op de veiligheid, vrijheid en gezondheid van vrouwen en lhbtiq+ personen. Zoals in de Emancipatienota 2026 ‒ 2030 is beschreven, moet en kan de veiligheid van vrouwen en lhbtiq+ personen beter. Daar werkt OCW ook aan mee. Het doel van OCW is om de veiligheid van vrouwen en lhbtiq+ personen te verbeteren. Met de Versterkte aanpak lhbtiq+ veiligheid wordt er ingezet op het vergroten van de persoonlijke vrijheid van lhbtiq+ personen, het creëren van meer aandacht voor de veiligheid van lhbtiq+ personen bij instanties en het stellen van de veiligheid van lhbtiq+ personen als maatschappelijke norm. Verder ondersteunt, stimuleert en faciliteert OCW gemeenten om de veiligheid van vrouwen en meisjes in de openbare ruimte te verbeteren. Bovendien draagt OCW met preventieve maatregelen actief bij aan de aanpak van geweld tegen vrouwen onder coördinatie van VWS. De oprichting van de mannenalliantie draagt daaraan bij door het bestrijden van schadelijke stereotyperingen om geweld tegen vrouwen weg te nemen.

Een centrale doelstelling van ons emancipatiebeleid is gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen (op het gebied van werk en inkomen). Werk is de belangrijkste stap naar financiële onafhankelijkheid en daarmee vrijheid. Daarom steunen wij vrouwen die meer of weer willen werken via de alliantie Financieel Sterk door Werk. Verder stimuleren we arbeidstoeleiding van vrouwen, waaronder alleenstaande moeders in een financieel kwetsbare positie. Ook wordt ingezet op meer vrouwen in de top. Het Ministerie van OCW financiert de SER om de voortgang van genderdiversiteit in de top te monitoren en stimuleren. In 2027 evalueert OCW de Topvrouwenwet.

Iedereen is nodigEen goede opleiding, (digitale) vaardigheden en kritisch kunnen denken zijn essentieel voor de economische ontwikkeling en het aanpakken van grote transities. Het kabinet wil dat iedereen zijn talenten inzet voor de steeds krapper wordende arbeidsmarkt én dat iedereen zo goed mogelijk kan meedoen in de samenleving, ook in het kader van brede welvaart en sociale cohesie. Het wegnemen van belemmeringen voor studenten met een functiebeperking is onderdeel van deze inzet.

Maatschappelijke diensttijd (MDT)MDT biedt jongeren tussen de 12 en 30 jaar de kans om hun talenten te ontdekken, ontwikkelen, vrijwillig iets te betekenen voor een ander of de samenleving en mensen te ontmoeten buiten hun eigen leefwereld. MDT draagt hiermee bij aan twee maatschappelijke opgaven: (1) veerkrachtige, mentaal gezonde jongeren en (2) een sterke, weerbare samenleving. Door de subsidieregeling MDT worden verschillende samenwerkingsverbanden ondersteund om projecten te realiseren die bijdragen aan de eerdergenoemde maatschappelijke opgaven.

KansengelijkheidHet funderend onderwijs moet bijdragen aan een goede onderwijsloopbaan en brede talentontwikkeling voor alle leerlingen ongeacht de omgevingsfactoren waar kinderen mee te maken hebben. We werken hieraan door middel van meerdere maatregelen. Zo kunnen scholen via een subsidieregeling een ‘brugfunctionaris’ aannemen die gezinnen ondersteunt bij vragen en zorgen. Leerlingen die dat het hardste nodig hebben krijgen extra leer- en ontwikkeltijd met het programma School & Omgeving, aanvullend op onderwijstijd (bijv. sport, cultuur, huiswerkbegeleiding). Ook zorgen we er via het Programma Schoolmaaltijden voor dat kinderen op scholen met veel leerlingen uit een gezin met een laag, inkomen niet met een lege maag op school zitten. Vanaf 2029 worden de subsidies voor het programma School & Omgeving, de brugfunctionaris en schoolmaaltijden omgezet in bekostiging. Internetconsultatie van dit wetsvoorstel is deze zomer gestart.

Iedereen doet mee in het mboHet Ministerie van OCW zet in op meer waardering voor het mbo. We hebben goed opgeleide vakmensen keihard nodig voor de maatschappelijke opgaven waar we in Nederland voor staan. We zetten ons ervoor in dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien op het mbo. Verder gaan we in 2027 verder met het voorkomen van voortijdig schoolverlaten via de wet Van school naar duurzaam werk. Daarmee helpen we jongeren bij de overgang van het mbo, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs naar werk. 

Nationale TalentstrategieVakmensen en specialisten zijn nodig voor de maatschappij en de toekomstige welvaart van Nederland. Met de Nationale Talentstrategie werkt het Ministerie van OCW, samen met andere departementen in partnerschap met onderwijsinstellingen, werkgevers, werknemers en studenten in 2027 aan het opleiden en begeleiden van meer talent naar de opgaven die cruciaal zijn voor onze welvaart.  Binnen de partnerschappen maken we met onze partners afspraken over investeringen in mensen, stages en opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst. Mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten werken aan voorstellen met daarin concrete voorstellen over de rol en bijdrage aan de Talentstrategie.

Leven lang ontwikkelen (LLO)We werken aan een bestendig LLO-stelsel en komen daarom met een nieuwe LLO-regeling. De regeling moet toegang geven tot scholing die helpt om aan het werk te komen, door te groeien of over te stappen. Daarbij willen we gerichter keuzes maken om zo een stevig fundament te leggen voor een goed functionerend stelsel van om- en bijscholing. We bouwen aan een toekomstbestendig LLO stelsel om leren en ontwikkelen stevig te verankeren. Een van de opgaven is het uitwerken van vraagstukken rondom de uitbreiding van een eventuele wettelijke taak LLO voor het mbo, hbo en wo. Verder gaan we deelname op onderdelen van formeel onderwijs vereenvoudigen door de inwerkingtreding van de wet Verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt (VABA) en door het verkennen van een vierde leerweg in het hbo en wo. Hierin nemen we ook de ontwikkeling van microcredentials mee. Ook is het via CompetentNL mogelijk om vaardigheden en competenties in het leren via verschillende vormen (informeel, non-formeel en formeel) op een uniforme wijze inzichtelijk te maken. Specifiek voor kwetsbare groepen zal er ook ingezet worden op het verbeteren van de basisvaardigheden.

Internationaal talentUniversiteiten en hogescholen krijgen meer mogelijkheden om internationaal toptalent aan te trekken en te behouden. Met name voor sectoren waar de maatschappelijke opgaven het meest urgent zijn en waarmee kennis- en innovatie ecosystemen in de regio behouden kunnen blijven. In het kader van de talentstrategie informeren wij u nader over welke opgaven dat voor het kabinet zijn. Ruimte voor meer internationaal talent in specifieke sectoren, betekent dat in andere sectoren het aantal anderstalige opleidingsplaatsen moet worden begrensd. De universiteiten en hogescholen delen deze inzet van het kabinet en zetten onverminderd de afspraken door die zij onderling in het kader van de zelfregie hebben gemaakt. Deze afspraken zien onder meer op capaciteit, Nederlandse taalvaardigheid, verbeteren van de blijfkans en huisvesting. Met uitzondering van de afspraken over de aanpassing van de onderwijstaal van Engels naar Nederlands, aangezien in het coalitieakkoord is afgesproken dat het bestaande anderstalige opleidingsaanbod behouden kan blijven. De afspraken over zelfregie vormen het vertrekpunt voor de op korte termijn te maken bestuurlijke afspraken. In lijn met het coalitieakkoord passen we daarnaast de Wet Internationalisering in Balans aan: de Toets Anderstalig Onderwijs voor nieuw en bestaand aanbod verdwijnt uit het wetsvoorstel en in samenhang daarmee bezien we op dit moment welke andere aanpassingen nodig zijn en welke onderdelen ongewijzigd in stand blijven (zoals onder andere de numerus fixus voor niet-EER studenten en de noodfixus voor onverwacht hoge aanmeldingen).

Brede welvaart Nederland heeft zich gecommitteerd aan het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s). De beleidsinzet op brede welvaart heeft interdepartementaal tot doel om een duurzame wereld tot stand te brengen volgens het brede, integrale begrip van duurzaamheid, dat in de SDG’s wordt gehanteerd. De inzet van het Ministerie van OCW draagt hieraan bij en richt zich specifiek op het behalen van SDG 4 (kwaliteitsonderwijs een leven lang ontwikkelen voor iedereen) en SDG 5 (gendergelijkheid) en door beleidsimpact te maken op een groot aantal andere subdoelen. We werken via veel beleidsterreinen aan het behalen van de doelen, zo draagt onze inzet voor onderwijs en wetenschap bij aan het kwaliteitsonderwijs. Maar ook de maatregelen die eerder zijn genoemd bij het sub-thema Leven Lang Ontwikkelen dragen bij aan een brede welvaart. Daarnaast werken we aan de SDG voor gendergelijkheid via verschillende allianties die gericht zijn op emancipatie van bijvoorbeeld vrouwen en lhbtiq+ personen.

Versterking culturele en creatieve sectorCultuur maakt ons leven mooier, maar is zeker ook een onmisbaar onderdeel van een democratische samenleving. De culturele en creatieve sector, zoals media, design en podiumkunsten, dragen bij aan het verdien- en concurrentievermogen van Nederland. In 2027 zullen wij werken aan een sterker cultureel en creatief klimaat.

Bibliotheken en leesbevorderingWe streven ernaar dat alle inwoners van Nederland binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige openbare bibliotheek. Via de wijziging van de wet Stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) krijgen gemeenten en openbare lichamen de verplichting om te zorgen voor een aanbod van bibliotheekvoorzieningen met ten minste één volwaardige bibliotheekvoorziening. Deze wet zal naar verwachting in werking treden in 2027. Ook krijgen lokale bibliotheken in deze wet de taak om het lezen te bevorderen bij onderwijsinstellingen. Dat doen we via structurele financiering aan bibliotheken voor leesbevordering bij kinderen. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs krijgen hier middelen voor via de bekostiging basisvaardigheden. Het is ons doel om het leesplezier en de leesvaardigheid te verbeteren door lezen zowel op school als thuis te stimuleren.

ArchievenIn 2027 gaat de nieuwe Archiefwet in. Met deze gemoderniseerde wet en het toezicht daarop, kunnen overheidsorganisaties hun digitale informatie vanaf het moment van creatie, effectief beheren. Dat draagt bij aan betrouwbare en toegankelijke overheidsinformatie voor burgers, journalisten, wetenschappers, rechters en de overheid zelf. Daarnaast staat dit najaar het debat in de Tweede Kamer gepland over het wetsvoorstel ter wijziging van de Archiefwet die het alsnog mogelijk moet maken om het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) voor eenieder via het internet ter beschikking te stellen.

ErfgoedWij streven ernaar om erfgoed door te geven aan en levend te houden voor volgende generaties. Doelen daarbij zijn onder meer dat 90% van de gebouwde rijksmonumenten in goede of redelijke staat verkeert en dat zorgvuldig wordt omgegaan met het bodemarchief. Daarnaast blijft er aandacht voor beheer en behoud van de Rijkscollectie en het presenteren daarvan aan een breed publiek. Via ons monumentenbeleid, archeologiebeleid en de door het rijk bekostigde Rijksmusea werken we hieraan. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan een stevig en divers cultureel fundament voor de toekomst.

CultuurbeoefeningHet Ministerie van OCW werkt aan een gezonde infrastructuur voor cultuurbeoefening en voor de creatieve sectoren in Nederland. Iedereen moet de mogelijkheid hebben om een leven lang cultuur, creativiteit en erfgoed te beoefenen en de eigen talenten te ontwikkelen. Onder cultuurbeoefening vallen de domeinen cultuureducatie, cultuurparticipatie, amateurkunsten, immaterieel erfgoed, erfgoedparticipatie en talentontwikkeling. Het Ministerie van OCW werkt door middel van bestuurlijke afspraken samen met gemeenten, provincies en de sector aan oplossingen voor structurele knelpunten en uitdagingen. Zo werken we samen aan eenduidiger en effectiever beleid en het toegankelijker maken van cultuurbeoefening.

Basisinfrastructuur 2025-2028In 2025 is de nieuwe subsidieperiode (2025-2028) voor de culturele basisinfrastructuur gestart. Samen met de rijkscultuurfondsen wordt een hoogkwalitatief cultureel en creatief aanbod ondersteund dat toegankelijk is en gespreid over het land. De voorbereidingen voor de volgende subsidieperiode vanaf 2029 is gestart. Er is een wijziging van de Wet op het specifiek cultuurbeleid in voorbereiding die een maximale financieringsperiode van acht jaar mogelijk maakt. Er wordt gewerkt aan een betere toegang tot cultuur in Nederland en vereenvoudiging van de subsidiesystematiek. In 2027 zal de concept-regeling gepubliceerd worden. Daarnaast stimuleren wij eerlijke beloning, beter toezicht en een gezonde financieringsmix.

Creative Industries Immersive Impact Coalition (CIIIC)CIIIC is een nationaal groeifondsprogramma met als beoogd doel de vorming en versnelling van een gespecialiseerde arbeidsmarkt voor immersieve digitale content (IX). Om dat te realiseren wil CIIIC vier knelpunten oplossen via vier actielijnen: 1) het huidige tekort aan menselijk kapitaal aanvullen, 2) deze mensen voorzien van kennis en methodes over IX, 3) het gefragmenteerde ecosysteem meer samenhang bieden en 4) nieuwe IX producties realiseren.

Versterking van het medialandschapIn een tijd waarin het medialandschap en mediagebruik snel veranderen, mede door de opkomst van Big Tech waardoor de verdienmodellen van traditionele mediapartijen onder druk komen te staan, is het van groot belang dat er een betrouwbare en onafhankelijke nieuwsvoorziening is, alsook een sterk kwalitatief en cultureel Nederlands media-aanbod dat verbindt en toegankelijk is voor iedereen. We delen de analyse van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) dat media essentieel zijn voor onze democratie en zetten ons daarom in om deze sector te versterken. We zetten in op sterke publieke omroepen op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Daarnaast stimuleren wij betrouwbare, onafhankelijke journalistiek, mediawijsheid en de publiek-private samenwerking in de mediasector.

Landelijke publieke omroepOm in een dynamisch medialandschap van waarde te blijven voor de Nederlandse samenleving wordt de landelijke publieke omroep fors hervormd. Het bestel wordt vereenvoudigd en de governance wordt slagkrachtig vormgegeven. Hiervoor moet de Mediawet 2008 worden aangepast. Beoogde inwerkingtreding van het nieuwe bestel is 2029.

Lokale publieke omroepHet doel van het kabinet is dat overal in Nederland toegang is tot betrouwbare en onafhankelijke informatie over de lokale omgeving en het lokale bestuur. Zo dragen we bij aan het versterken van het lokale medialandschap, en in het verlengde ervan een goed functionerende democratie op lokaal niveau. Hiervoor wordt aan een stelselherziening gewerkt, waarin de financiering gewijzigd zal worden en het aantal omroepen zal verminderen. Het bijbehorende wetsvoorstel tot wijziging van de Mediawet 2008 is op 23 maart 2026 ingediend bij de Tweede Kamer. We streven naar een implementatieperiode vanaf 2026 tot 2028.

MediawijsheidHet is ons doel om mediawijsheid onder de Nederlandse bevolking te versterken. Dit draagt bij aan de weerbaarheid tegen desinformatie en aan het vertrouwen in nieuwsvoorzieningen. Weerbaarheid tegen desinformatie is ook een maatschappelijke opgave zoals gedefinieerd door Netwerk Mediawijsheid in het meerjarenplan; hiervoor ontvangt het Netwerk Mediawijsheid financiële ondersteuning. Het samenwerkingsverband IsDatEchtZo.nl van Netwerk Mediawijsheid, Beeld en Geluid en ECP zal ook financiële ondersteuning ontvangen om informatievoorziening over de werking van nepnieuws te stimuleren. 

JournalistiekHet Ministerie van OCW zet in op sterke journalistiek die controleert, onderzoekt en bevraagt. We ondersteunen journalistieke initiatieven en investeren in een pluriform-media aanbod. Zo financiert OCW het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, stichting PersVeilig, en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten om de onderzoeksjournalistiek te versterken.

Werken aan publieke dienstverleningOCW werkt aan herstel van vertrouwen in de overheid door aantoonbaar een betrouwbare overheidsinstantie te zijn. Zo werken we aan het verbeteren van de dienstverlening door samen te werken met uitvoeringsorganisaties. We geven inzage in de ontwikkelingen die spelen binnen de uitvoering van het OCW-beleid, via het proces rondom de Stand van de Uitvoering, en onderzoeken of onze regelingen discriminatoire mechanismen bevatten. De vereenvoudigingswet van OCW wordt vormgegeven als een jaarlijks instrument dat zowel inhoudelijke als technische vereenvoudigingsvoorstellen bundelt met als doel regels zo snel mogelijk eenvoudiger en uitvoerbaarder te maken. In 2027 gaan we verder met het inrichten van processen die bijdragen aan openheid, transparantie en navolgbaarheid in het handelen van ambtenaren door het blijven monitoren van de voortgang op de informatiehuishouding.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Deze financiële paragraaf presenteert conform de Rijksbegrotingsvoorschriften de belangrijkste budgettaire veranderingen op de OCW-begroting, zowel voor de uitgaven (tabel 1) als de ontvangsten (tabel 2).

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting 2026

Een deel van de maatregelen uit het coalitieakkoord «»Aan de slag«» van het kabinet-Jetten is in de eerste suppletoire begroting 2026 verwerkt. Onder het kopje ‘Intensiveringen en extensiveringen’ worden deze mutaties verder toegelicht.

Daarnaast vindt in 2026 per saldo een tegenvaller plaats van € 119,5 miljoen, die grotendeels wordt veroorzaakt door de studiefinancieringsraming. Deze reeks loopt af naar € 14,9 miljoen in 2031. Verder zijn in de eerste suppletoire begroting diverse beleidsmatige intensiveringen opgenomen, waaronder voor de schadeafhandeling van de controles op de uitwonendenbeurs, de versterking van basisvaardigheden in het mbo en de implementatie van de richtlijn geweld tegen vrouwen. Deze intensiveringen zijn gedekt door extensiveringen binnen de OCW-begroting en de inzet van de eindejaarsmarge. De totale eindejaarsmarge bedraagt € 358,9 miljoen, waarvan een deel wordt ingezet voor openstaande verplichtingen en het resterende deel voor de dekking van tegenvallers en intensiveringen op de OCW-begroting.

De loon- en prijsbijstelling is uitgekeerd ter compensatie van stijgende lonen en prijzen. In de Miljoenennota 2026 is besloten dat vanaf 2028 een deel van de prijsbijstelling tranche 2026 rijksbreed niet wordt uitgekeerd ter dekking van rijksbrede problematiek. Voor de OCW-begroting betekent dit dat vanaf 2028 € 90,0 miljoen en vanaf 2031 structureel € 109,0 miljoen aan prijsbijstelling niet wordt uitgekeerd. Bij het verwerken van deze korting op de prijsbijstelling heeft OCW rekening gehouden met bestaande wettelijke verplichtingen.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

1. Mutaties coalitieakkoord In het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten zijn afspraken gemaakt over structurele investeringen in onderwijs, onderzoek, cultuur, media en emancipatie. Onder het kopje ‘Intensiveringen en extensiveringen’ worden deze mutaties verder toegelicht.

2. KasschuivenOp de begroting worden diverse meerjarige kasschuiven doorgevoerd om de budgetten in overeenstemming te brengen met het verwachte bestedingsritme. De grootste kasschuif (€ 310,0 miljoen) betreft het beschikbaar stellen van middelen in 2026 aan 222 schoolbesturen in het primair onderwijs naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State inzake de bekostiging van het primair onderwijs. Daarnaast zijn diverse Nationaal Groeifonds (NGF) kasschuiven verwerkt om de middelen in overeenstemming te brengen met het verwachte bestedingsritme. De grootste kasschuiven betreffen het LLO-Katalysatorbudget, waarbij € 31,0 miljoen van 2026 naar 2027 wordt geschoven en het NAPL-budget, waarbij € 10,0 miljoen van 2026 naar 2027 wordt geschoven.

3. Nationaal Groeifonds

Er zijn middelen toegevoegd aan de OCW-begroting voor het Nationaal Groeifondsproject LLO-Katalysator, naar aanleiding van een positief geadviseerde omzettingsverzoek. Dit betreft € 95,0 miljoen in 2028 en € 48,8 miljoen in 2029.

4. Aanvullende taakstelling Rijk De efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid uit het coalitieakkoord (maatregel 61) loopt op tot en met 2030. In aanvulling daarop wordt vanaf 2031 een aanvullende taakstelling opgelegd van € 200,0 miljoen oplopend tot € 1,0 miljard per jaar. De verdeling is conform het coalitieakkoord. Voor OCW betekent dit een ombuiging van € 12,7 miljoen in 2031 oplopend tot structureel € 63,7 miljoen vanaf 2035.

5. Versnellen taakstelling vernieuwing rijksdienst en slagvaardige overheidIn het coalitieakkoord is afgesproken dat een taakstelling wordt doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Deze taakstelling wordt versneld ingevoerd. Voor OCW betekent dit een ombuiging van € 12,9 miljoen in 2028 en € 12,5 miljoen in 2029.

6. Overig

Dit saldo bestaat uit overboekingen met andere departementen en een desaldering.

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting 2026

De mutaties uit de eerste suppletoire begroting 2026 zijn reeds toegelicht in de eerste suppletoire begroting 2026. Op de ontvangsten vindt een meevaller plaats van € 34,9 miljoen in 2026, voornamelijk veroorzaakt door de studiefinancieringsraming. Daarnaast zijn er mutaties op de lesgeldontvangsten en de ontvangsten van cultuur. Bij de niet-kaderrelevante mutaties worden de ontvangsten op leningen in 2026 neerwaarts bijgesteld, terwijl in latere jaren sprake is van hogere ontvangsten doordat oud-studenten meer aflossen dan geraamd.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

1. DesalderingenDit betreft een desaldering van de ontvangsten van € 0,1 miljoen.

Overzichten intensiveringen en extensiveringen

Sinds de start van het kabinet-Jetten zijn, conform het coalitieakkoord, diverse noodzakelijke intensiveringen en extensiveringen doorgevoerd. In tabel 3 en 4 worden deze generale intensiveringen en extensiveringen op de OCW-begroting weergegeven.Tabel 5 toont het saldo van deze mutaties. Tot slot geven de tabellen 6, 7 en 8 een uitsplitsing van de intensiveringen en extensiveringen per begrotingsartikel.

Intensiveringen kabinet-Jetten

Hieronder volgt een toelichting op alle intensiveringen tijdens het kabinet-Jetten.

Rechtszaak bekostiging primair onderwijs

Op 25 maart 2026 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan in het hoger beroep van de rechtszaak bekostiging primair onderwijs. De Afdeling heeft geoordeeld dat de 222 schoolbesturen die hebben geprocedeerd een nabetaling moeten ontvangen. De totale kosten van de nabetaling zijn € 310,0 miljoen in 2026. Dit wordt gedekt uit de middelen uit het coalitieakkoord voor professionalisering van onderwijspersoneel op teamniveau en de investering in bepaalde randvoorwaarden en aanvullende maatregelen voor het funderende onderwijs, zoals gemeld in de beleidsbrief OCW .

Randvoorwaarden onderwijs en professionalisering onderwijspersoneel op teamniveau

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel wordt geïnvesteerd in de professionalisering van onderwijspersoneel op teamniveau. In 2027 is hier onder andere voor het primair onderwijs € 3,7 miljoen en voor het voortgezet onderwijs € 2,3 miljoen voor beschikbaar. Vanaf 2028 is € 206,1 miljoen per jaar voor het primair onderwijs en € 119,1 miljoen beschikbaar voor het voortgezet onderwijs oplopend naar € 122,9 miljoen structureel. De doelstelling van deze investering is de blijvende professionalisering van onderwijspersoneel in teamverband.

Zoals ook in de beleidsbrief OCW is toegelicht, wordt er ook geïnvesteerd in randvoorwaarden en aanvullende maatregelen voor het funderend onderwijs. Voor primair onderwijs gaat het om de investering van structureel € 7,0 miljoen vanaf 2028 in het flexibel omgaan met uitval in onderwijs (als onderdeel van het wetsvoorstel maatwerk). Daarnaast is in het kader van één van die investeringen in 2027 € 10,7 miljoen beschikbaar voor de ontwikkeling van een publieke AI-voorziening voor het funderend onderwijs. De doelstelling van deze investering is een veilige en beheersbare AI-omgeving, waarin scholen AI kunnen gebruiken. Deze voorziening maakt het mogelijk dat het funderend onderwijs zelf regie houdt over welke AI wordt ingezet en onder welke voorwaarden. De benodigde middelen worden verstrekt aan Kennisnet.

Zij-instroom aantrekkelijker maken

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat voor 2027 structureel € 79,3 miljoen wordt geïnvesteerd in het aantrekkelijker maken van zij-instroom. Vanaf 2028 is er € 88,1 miljoen structureel beschikbaar. De doelstelling van deze investering is het steunen van onderwijsinstellingen in het po, vo en mbo bij het binnenhalen en begeleiden van zij-instromers.

Terugdraaien bezuiniging Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel de bezuiniging van 10% door het kabinet-Schoof (€ 60,0 miljoen) op de spukvoor het Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) structureel wordt teruggedraaid. De doelstelling van GOAB is het bevorderen van kansengelijkheid en het voorkomen en bestrijden van achterstanden bij kinderen met een risico op een achterstand.

Terugdraaien bezuiniging school en omgeving

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel € 120,6 miljoen wordt geïnvesteerd in de regeling School en omgeving (S&O). Met de nota van wijziging op de eerste suppletoire begroting (Kamerstukken II 2025/26, 36915, nr. 5) zijn de middelen voor de subsidie S&O structureel verwerkt in de OCW-begroting. Voor artikel 1 (Primair onderwijs) gaat dit om structureel € 74,7 miljoen per jaar. In 2027 is er voor dit programma in totaal € 240,6 miljoen beschikbaar op artikel 1. Voor artikel 3 voortgezet onderwijs gaat dit om structureel € 45,9 miljoen per jaar. In 2027 is er voor dit programma in totaal € 158,9 miljoen beschikbaar op artikel 3. De doelstelling van deze investering is het bieden van extra leer- en ontwikkeltijd aan leerlingen die dat het hardste nodig hebben.

Hervorming subsidie brede brugklassen

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel € 57,5 miljoen wordt geïnvesteerd in de hervorming van de subsidie Brede brugklassen. Met de nota van Wijziging op de eerste suppletoire begroting (Kamerstukken II 2025/26, 36915, nr. 5) zijn de middelen voor brede brugklassen structureel verwerkt in de OCW-begroting. De doelstelling van deze investering is dat een goede regionale mix aan brede brugklassen en onderwijs in één richting wordt gecreëerd.

Beter en regelmatig inspectietoezicht

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2028 in het coalitieakkoord geïnvesteerd wordt in inspectietoezicht op onderwijsinstellingen. Effectief toezicht is essentieel om de kwaliteit van het onderwijs te kunnen borgen. De investering is € 4,9 miljoen in 2028, oplopend tot structureel € 29,6 miljoen vanaf 2031. Het coalitieakkoord spreekt de ambitie uit om de inspectie minimaal iedere vier jaar alle scholen te laten bezoeken. De doelstelling van deze investering is om de kwaliteit van het onderwijs kwalitatief te borgen via effectief toezicht.

Gerichte Talentstrategie / Taakstellende intensivering hbo en wo

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat universiteiten en hogescholen meer mogelijkheden krijgen om gericht internationaal toptalent aan te trekken en te behouden voor sectoren waar de maatschappelijke opgaven het meest urgent zijn en waarmee kennis- en innovatie ecosystemen in de regio behouden blijven. Ruimte voor meer internationaal talent in specifieke sectoren betekent tegelijkertijd dat in andere sectoren het aantal anderstalige opleidingsplaatsen zal worden begrensd. Een deel van de middelen uit het coalitieakkoord, dat bij Miljoenennota 2027 wordt overgeboekt, wordt ingezet om de resterende bezuinigingsopgave op internationale studenten van het vorige kabinet terug te draaien. De investering is € 24,9 miljoen in 2027, € 43,9 miljoen in 2028, € 42,5 miljoen in 2029 en € 0,5 miljoen in 2030.

Onderzoek en Wetenschap

-  Infrastructuur: onderzoeksinfrastructuur

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 € 31,0 miljoen wordt geïnvesteerd in onderzoeksinfrastructuur, oplopend tot € 54 miljoen structureel. Hiermee wordt een bezuiniging van kabinet Schoof teruggedraaid en worden tijdelijke middelen structureel gemaakt. Deze middelen worden besteed voor onderzoeksinfrastructuur via NWO, zoals digitale onderzoeksinfrastructuur, het onderhouden van een lidmaatschappenportfolio en de exploitatie van het Einstein Telescope Low Frequency Center (ET-LFC). Verder betalen we uit de middelen het toekomstige lidmaatschap van de Einstein Telescope en het lidmaatschap van de Square Kilometre Array Observatory (SKAO), de grootste radiotelescoop ter wereld. De doelstelling van deze investering is dat onderzoekers kunnen beschikken over onderzoeksinfrastructuren om hun onderzoek te kunnen doen.

-  Infrastructuur: toegepaste onderzoeksfaciliteiten

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 wordt geïnvesteerd in onderzoeksinfrastructuur, oplopend tot € 30,0 miljoen structureel. De middelen voor de toegepaste onderzoeksfaciliteiten zijn overgeboekt naar het Ministerie van EZK. Hiermee wordt het budget voor de tijdelijke regeling Faciliteiten Toegepast Onderzoek (FTO) structureel gemaakt. De doelstelling van deze investering is dat er hoogwaardige en toekomstbestendige faciliteiten voor toegepast onderzoek komen die van belang zijn voor het ontwikkelen van innovatieve producten en diensten.

-  Infrastructuur: nationale supercomputer en Einstein Telescope R&D-centrum

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat tussen 2027 en 2031 wordt geïnvesteerd in een nationale supercomputer (€ 185,0 miljoen) en een Einstein Telescope R&D-centrum (€ 25,0 miljoen). Met incidentele middelen uit het coalitieakkoord Jetten wordt geïnvesteerd in de vervanging van de nationale supercomputer Snellius en de bouw van het Einstein Telescope Low Frequency Center (ET-LFC). De huidige nationale supercomputer Snellius is dringend aan vervanging toe. Met NWO en SURF is de afspraak gemaakt dat zij voldoende middelen opzij gaan zetten voor de latere opvolgers. Het ET-LFC is een unieke faciliteit die speciaal wordt ingericht om innovatieve technologieën die nodig zijn om de ET te ontwikkelen en te testen. De doelstelling van deze investering is om voor Nederland voldoende super-computingcapaciteit te waarborgen en om onderzoek te doen naar de technologieën voor de ET.

-  Praktijkgericht onderzoek: hbo

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 € 10,0 miljoen wordt geïnvesteerd in praktijkgericht onderzoek aan hogescholen, oplopend tot € 68,0 miljoen structureel. Hiermee worden de tijdelijke middelen voor praktijkgericht onderzoek opgehoogd en structureel gemaakt. Deze middelen lopen deels via de bekostiging van hogescholen, de eerste geldstroom en deels via regieorgaan SIA van NWO, de tweede geldstroom. De doelstelling van deze investering is dat de aansluiting van onderwijs op de beroepspraktijk, het bevorderen van innovatie en de bijdrage aan het Nederlandse kennisecosysteem verbetert.

-  Praktijkgericht onderzoek: mbo

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2028 € 13,0 miljoen wordt geïnvesteerd in mbo-onderzoek, oplopend tot € 17,0 miljoen structureel. Praktijkgericht onderzoek is van grote meerwaarde voor zowel studenten, docenten als de regionale economie. Maar praktijkgericht onderzoek is in het mbo nog niet voldoende structureel verankerd. De doelstelling van deze investering is om de opgebouwde basis van practoraten en praktijkgericht onderzoek voort te zetten en uit te bouwen. Hierbij wordt uitgekeken naar het advies van de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI) dat volgt in het najaar van 2026.

-  Europese samenwerking: Europese partnerschappen

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2029 € 15,0 miljoen wordt geïnvesteerd in Europese partnerschappen, oplopend tot € 47,0 miljoen structureel vanaf 2030. De middelen voor Europese partnerschappen lopen via zowel de begroting van het Ministerie van OCW (€ 13,0 miljoen structureel vanaf 2030) als het Ministerie van EZK (€ 34,0 miljoen structureel vanaf 2030). De huidige middelen zijn tijdelijk en worden structureel gemaakt. Bij Europese partnerschappen worden nationale en Europese middelen gecombineerd. De doelstelling van deze investering is om met publieke en private partijen samen te werken aan belangrijke thema’s, zoals klimaatverandering, toegang tot schoon water, gezondheid en het ontwikkelen van supercomputers.

-  Europese samenwerking: matching Horizon Europe

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat er vanaf 2030 structureel € 80,0 miljoen wordt geïnvesteerd in matching Horizon Europe. Het budget voor de huidige matchingsregeling Horizon Europe is tijdelijk. Met een investering uit het coalitieakkoord Jetten maken we dit budget structureel. Instellingen ontvangen op basis van de matchingsregeling een financiële bijdrage die hen in staat stelt om deel te nemen aan projecten in Horizon Europe. Door deze subsidieregeling wordt de toegang van Nederlandse onderzoekers tot Horizon Europe bevorderd. De doelstelling van deze investering is dat we de succesvolle deelname van Nederland aan Horizon Europe behouden en verbeteren.

-  Sectorplannen wo

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat er vanaf 2028 € 107,0 miljoen wordt geïnvesteerd in sectorplannen, oplopend tot € 132,4 miljoen structureel. Hiermee wordt een nieuwe ronde sectorplannen georganiseerd. Deze extra capaciteit maakt het mogelijk om onderzoek beter te organiseren. Het gaat daarbij om fundamenteel onderzoek in de domeinen die dit kabinet als cruciaal ziet voor onze toekomstige welvaart en waarin het kabinet de publieke en private R&D-investeringen wil stimuleren. Die domeinen zijn digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. De doelstelling van deze investering is dat universiteiten meer samenwerken en profileren.

-  Veiligheid en weerbaarheid

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat er tussen 2027 en 2031 € 80,0 miljoen wordt geïnvesteerd in kennisveiligheid en cyberweerbaarheid. De middelen worden via de Rijksbijdrage beschikbaar gesteld aan de universiteiten, hogescholen, umc’s en de instituten van KNAW en NWO. De doelstelling van deze investering is om instellingen te helpen om werk te maken van fysieke en digitale maatregelen ter bescherming van kennisontwikkeling en internationale samenwerking.

-  Terugdraaien NWO en werkdrukmiddelen

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat er tussen 2027 en 2031 € 50,0 miljoen wordt geïnvesteerd in de reguliere bekostiging van NWO en € 378,0 miljoen in de bekostiging van universiteiten ten behoeve van het terugdringen van de hoge werkdruk bij universiteiten. Een groot deel van het onderwijzend en wetenschappelijk personeel van Nederlandse universiteiten heeft last van werkdruk, zo constateerde de Nederlandse arbeidsinspectie. De doelstelling van deze investering is om bezuinigingen van kabinet-Schoof terug te draaien en zo te zorgen voor rust en stabiliteit in het stelsel.

Verhogen basisbeurs uitwonende studenten met € 50

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat structureel wordt geïnvesteerd in het verbeteren van de financiële positie van studenten. Voor deze maatregel is structureel € 108,6 miljoen gereserveerd in een oplopende reeks vanaf 2028 (€ 4,9 miljoen), die start vanaf studiejaar 2028-2029. De doelstelling van deze investering is een verhoging van de basisbeurs voor uitwonende studenten van € 50.

Regionale innovatie en publiek-private samenwerking in het mbo en mkb

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat structureel wordt geïnvesteerd in regionale innovatie en de kracht van publiek-private samenwerking. Het gaat om € 14,4 miljoen in 2027, oplopend tot structureel € 28,2 miljoen vanaf 2030. De doelstelling van deze investering is om de aansluiting van het mbo op de arbeidsmarkt te verbeteren. Het kabinet zet het Regionaal Investeringsfonds voort en bouwt dit uit.

Herinvesteren spuk-korting Educatie

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 de korting van 10% (€ 8,8 miljoen) door het kabinet-Schoof op de spuk Educatie structureel wordt teruggedraaid. Met de nota van wijziging op de eerste suppletoire begroting (Kamerstukken II 2025/26, 36915, nr. 5) zijn de middelen voor de spuk educatie structureel verwerkt in de OCW-begroting. De doelstelling van deze spuk is om gemeenten een cursusaanbod gericht op basisvaardigheden mogelijk kunnen maken.

Herinvesteren spuk-korting VSV/RMC

Bij de herziening van de mbo-bekostiging zijn herverdeeleffecten ontstaan tussen mbo-instellingen. Om een deel van de negatieve herverdeeleffecten te compenseren wordt er vanaf 2029 structureel € 12,2 miljoen beschikbaar gesteld. Deze middelen komen uit het coalitieakkoord Jetten voor herinvesteren spuk-korting VSV/RMC (regionaal programma). Met een kasschuif wordt de € 12,2 miljoen uit 2027 en 2028, in 2030 en 2031 gebruikt voor de overgangsbekostiging. De doelstelling van deze investering is toegankelijk mbo-onderwijs in heel Nederland.

Versterking van persveiligheid en journalistieke vrijheid

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel € 1,0 miljoen wordt geïnvesteerd in de versterking van persveiligheid en journalistieke vrijheid. Voorwaarden voor een goed werkende mediasector zijn namelijk journalistieke vrijheid en de veiligheid van journalisten en makers. Zowel internationaal als nationaal staan deze onder druk. De doelstelling van deze investering is het starten van een programma waarmee wordt ingezet op de versterking van journalistieke vrijheid, persveiligheid en de trajecten die worden gestart in navolging van het WRR-rapport «»Aandacht voor media. Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies«».

Terugdraaien verlaging rijksmediabijdrage landelijke publieke omroep

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat de eerdere bezuiniging op de rijksmediabijdrage van de landelijke publieke omroep deels wordt teruggedraaid met structureel € 45,0 miljoen vanaf 2027. Voor een sterk en weerbaar land zijn toegankelijke, betrouwbare en vrije media essentieel.

Lokale omroepen

In de beleidsbrief OCW is aangekondigd dat vanaf 2027 structureel € 3,4 miljoen wordt geïnvesteerd in de lokale omroepen. Het wetsvoorstel waarmee het stelsel van lokale omroepen wordt herzien is op 2 juli 2026 aangenomen door de Tweede Kamer en ligt nu voor ter behandeling in de Eerste Kamer. Het streven is het nieuwe stelsel per 1 januari 2028 van start te laten gaan. Deze investering komt bovenop de reeds beschikbare € 31,0 miljoen en draagt bij aan de doelstelling van het wetsvoorstel om de positie van de lokale publieke omroepen te versterken.

DUO/RVO/NWO/DUSI/Toezicht/Monitoring/Evaluatie/Capaciteit

Bij het uitvoeren van de maatregelen uit het coalitieakkoord zijn er kosten voor de uitvoering door onder andere DUO, RVO en NWO. Daarnaast is er geld gereserveerd voor toezicht, monitoring en evaluatie en capaciteit bij het kerndepartement om de ambities uit dit coalitieakkoord te realiseren.

Extensiveringen kabinet-Jetten

Hieronder volgt een toelichting op alle extensiveringen tijdens het kabinet-Jetten.

Efficiencytaakstelling & Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid

In de eerste suppletoire begroting 2026 zijn de generieke taakstellingen uit het coalitieakkoord verwerkt. Dit geldt voor de efficiencytaakstelling (€ 25,4 miljoen structureel vanaf 2030), vernieuwing van de rijksdienst/slagvaardige overheid (€ 67,7 miljoen structureel vanaf 2030) en de subsidietaakstelling (€ 18,9 miljoen structureel vanaf 2027).

Subsidietaakstelling

In het coalitieakkoord is besloten tot een rijksbrede taakstelling op subsidies van structureel € 189,0 miljoen vanaf 2027. Voor het Ministerie van OCW bedraagt het aandeel in de subsidietaakstelling structureel € 18,9 miljoen vanaf 2027. De invulling en concrete verwerking van de subsidietaakstelling is door OCW verwerkt in de eerste suppletoire begroting 2026.

Reservering dekking middelen t.b.v. EU-voorzitterschap

Dit betreft de rijksbrede dekkingsopgave voor het EU-voorzitterschap. De middelen worden overgeboekt naar het Ministerie van JenV (€ 1,2 miljoen) en het Ministerie van BZ (€ 2,8 miljoen). De benodigde dekkingsopgave wordt tijdelijk ingevuld op artikel 1 en bij Voorjaarsnota 2027 binnen de OCW-begroting herverdeeld.

Aanvullende taakstelling Rijk

De efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid uit het coalitieakkoord (maatregel 61) loopt op tot en met 2030. In aanvulling daarop wordt vanaf 2031 een aanvullende taakstelling opgelegd van € 200,0 miljoen oplopend tot € 1,0 miljard per jaar. De verdeling is conform het coalitieakkoord. Voor OCW betekent dit een ombuiging van € 12,7 miljoen in 2031 oplopend tot structureel € 63,7 miljoen vanaf 2035.

Versnellen taakstelling vernieuwing rijksdienst en slagvaardige overheid

In het coalitieakkoord is afgesproken dat een taakstelling wordt doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Deze taakstelling wordt versneld ingevoerd. Voor OCW betekent dit een ombuiging van € 12,9 miljoen in 2028 en € 12,5 miljoen in 2029.

Efficiencytaakstelling & Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat structureel oploopt tot € 93,1 miljoen. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

In de geest van een slagvaardige overheid worden de taakstellingen interdepartementaal en vanuit de inhoudelijke opgaven bezien, waardoor in dit stadium nog niet is aan te geven op welke onderdelen OCW verder zal krimpen of anderszins bezuinigen. Deze keuzes worden in eerste instantie eind 2026 in samenhang gemaakt en meegenomen in de besluitvorming rond de Voorjaarsnota 2027.

2.3 Openbaarheidsparagraaf

Deze paragraaf bevat de beschrijving van de uitvoering van de Wet open overheid (Woo) en een transparante overheid binnen het Ministerie van OCW. Het Ministerie van OCW werkt aan bestuurlijke transparantie door de toegang tot overheidsinformatie voor iedereen te vergroten ten behoeve van een goed en democratisch bestuur. Het Ministerie van OCW zet in op een integrale benadering. Openbaarheid en transparantie zijn namelijk niet los te zien van de organisatie, de medewerkers en de processen. Samen met aanpalende onderwerpen, zoals ambtelijk vakmanschap en vermogen en Werk aan Uitvoering (WaU), is dit ondergebracht bij het programma OCW Open. Het programma is ingericht om bij te dragen aan het verstevigen van het vertrouwen van de samenleving in het handelen van de overheid. OCW Open werkt aan een ministerie dat open, in onderling vertrouwen, rechtvaardig en vanuit de inhoudelijke doelen werkt. In lijn met deze doelstelling bevindt het programma OCW Open zich inmiddels in de afrondende fase, waarin de activiteiten worden geborgd in de lijn.

Actieve openbaarmaking

De Woo verplicht het Ministerie van OCW om overheidsinformatie uit eigen beweging openbaar te maken. Er is een resultaatsverplichting voor zeventien wettelijk bepaalde informatiecategorieën en een inspanningsplicht om overige overheidsinformatie openbaar te maken. De inspanningsplicht geldt sinds 1 mei 2022. De resultaatsverplichting treedt gefaseerd in werking, waarbij de eerste tranche informatiecategorieën op 1 november 2024 per koninklijk besluit in werking is getreden. Het bestuursdepartement heeft de benodigde voorbereidingen getroffen, zodat de tweede en daaropvolgende tranches kunnen worden gestart zodra een publicatieplatform beschikbaar is.

In het kader van de inlichtingenplicht op grond van artikel 68 van de Grondwet worden sinds 1 juli 2021, op basis van de beleidslijn Actieve openbaarmaking nota’s, de beslisnota’s bij Kamerbrieven over beleidsvorming en wetgeving actief openbaar gemaakt. Vanaf Prinsjesdag 2022 geldt dat bij alle Kamerbrieven. Hiertoe zijn bestaande processen, rollen en handreikingen binnen het Ministerie van OCW bijgewerkt. Inmiddels loopt deze nieuwe, meer transparante, werkwijze adequaat.

Passieve openbaarmaking

De Woo geeft eenieder het recht om bij een bestuursorgaan een verzoek in te dienen om overheidsinformatie openbaar te maken. De Woo stelt regels over de afhandeling daarvan. Het gaat daarbij onder meer over de inhoud en vorm van de beslissing, de termijn waarbinnen deze moet worden genomen en de wijze van informatieverstrekking. Binnen het OCW-concern zijn in de afgelopen periode zowel (ICT-)technische, organisatorische als personele maatregelen doorgevoerd om de afhandeling van informatieverzoeken te versnellen met behoud van de kwaliteit.

Bij het Ministerie van OCW wordt nog steeds ingezet op het ontwikkelen en verbeteren van zowel het proces als het centrale team, resulterend in gecentraliseerde coördinatie en afhandeling vanuit het kerndepartement. Ook binnen de dienstonderdelen zijn aanpassingen gedaan voor versnelling van het proces. De ambitie is om verzoeken altijd tijdig af te handelen, conform de wettelijke termijn dan wel binnen een met de verzoeker overeengekomen termijn. De uitvoering wordt actief gemonitord; de cijfers over de afhandeling worden al sinds geruime tijd gepubliceerd in de Rapportage Burgervragen van het ministerie en sinds 2023 vindt ook rapportage plaats in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Om deze (interne als wel extern gerichte) monitoring verder te vergemakkelijken en efficiënter te laten verlopen, is een dashboard voor intern gebruik ontwikkeld voor de afhandeling van Woo-verzoeken. Het Ministerie van OCW hecht veel waarde aan menselijk contact met verzoekers. Het was al gangbare praktijk binnen het Ministerie van OCW dat er laagdrempelig contact werd gezocht met verzoekers en betrokken derden. Met de komst van de Woo is deze werkpraktijk uitgebreid met de komst van contactpersonen ter beantwoording van vragen over de beschikbaarheid van overheidsinformatie.

Verbetering van de informatiehuishouding

Het op orde brengen van onze informatiehuishouding is noodzakelijk voor het openbaar maken en verstrekken van overheidsinformatie. De informatiehuishouding omvat de opslag, het beheer en de verstrekking van gegevens binnen de organisatie. Door op de juiste wijze gegevens op te slaan en te archiveren kan iedereen (publiek, pers en politiek) goed en volledig worden voorzien van documenten en correspondentie die inzicht geven in ons handelen en onze afwegingen. Hiertoe is een departementaal verbeterplan opgesteld. De beleidsvoornemens hierin zijn ingericht langs de vier actielijnen van het generieke actieplan 'Open op Orde'.

Informatieprofessionals

Het programma OCW Open heeft geïnvesteerd in de structurele versterking van de capaciteit van informatieprofessionals bij de dienstonderdelen van OCW. Zoals het versterken van beleid, architectuur en beheer bij het Centraal Expertisecentrum Informatiehuishouding, informatiehuishouding adviseurs bij dienstonderdelen en het introduceren van i-coördinatoren (coördinatoren op het gebied van informatievoorziening, ICT en digitalisering) bij de directoraten-generaal van het bestuursdepartement, om deze in hun rol als gegevenseigenaar te versterken.

Informatievolume

Onder het programma OCW Open is een aanpak ontwikkeld om grip op de informatie en informatiebeheer bij de tijd te brengen. Daarmee wordt tevens geanticipeerd op de implementatie van de nieuwe Archiefwet. De aanpak is succesvol beproefd in een pilot. Dit betreft een omvangrijke opgave die doorloopt na afronding van het programma OCW Open. De verdere positionering van dit verbetertraject krijgt een plek in het borgingsplan, waarmee het programma en de lijn gezamenlijk zorgdragen voor de structurele effecten voor toekomstige verbeterstappen ten aanzien van de programmadoelstellingen.

Informatiesystemen

Deze actielijn beoogt de informatiesystemen toegankelijker en gebruikersvriendelijker te maken. We zorgen ervoor dat de informatiesystemen die we inzetten ons ondersteunen in plaats van belemmeren, door ze gebruiksvriendelijker te maken en slimme technieken in te zetten. Technische oplossingen voor het veiligstellen en archiveren van berichtenapps, e-mailberichten, sociale media en websites van het Ministerie van OCW, zijn in ontwikkeling.

De informatiesystemen zijn aan continu ontwikkeling onderhevig. Het concernbrede document managementsysteem staat aan de vooravond van een architectuurwijziging waarmee de beheersbaarheid van het platform ook naar de toekomst toe gewaarborgd blijft. Besluitvorming en financiering verloopt via de I-governance.

Bestuur en naleving

In opdracht van de Chief Information Officer OCW (CIO), is door het Centraal Expertisecentrum Informatiehuishouding in nauwe samenwerking met het programma OCW Open en de dienstonderdelen een kwaliteitssysteem ontwikkeld. Dit kwaliteitssysteem maakt onderdeel uit van de wettelijke taak van de CIO (artikel 16. Archiefregeling) in het voorzien van waarborgen en kwaliteitssturing ten aanzien van de informatiehuishouding. Met de overdracht vanuit het Programma OCW Open zijn alle relevante indicatoren vanuit de volwassenheidsmeting geborgd binnen het kwaliteitssysteem. De werking van het kwaliteitssysteem ziet op een periodieke (zelf)evaluatie vanuit de directies en dienstonderdelen, waarmee de CIO aan de bestuursraad rapporteert over de volwassenheid en verbeterstappen agendeert.

2.4 Strategische Evaluatie Agenda

Binnen deze thema’s in de SEA worden strategische evaluaties, Periodieke Rapportages, onderzoeksprogramma’s en (langlopende) monitoringsonderzoeken uitgevoerd. Strategische evaluaties zijn evaluaties van belangrijke beleidsprogramma’s en evaluaties die budgettair of politiek-bestuurlijk van groot belang zijn of grote impact hebben op de ontwikkeling van de OCW-sectoren. Periodieke Rapportages zijn afsluitende synthesestudies waarin elke 4 tot 7 jaar voor ieder thema op de SEA onderzoek wordt gedaan naar de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleidsterrein, op basis van onderliggend evaluatieonderzoek. Periodieke Rapportages leiden tot samenvattende uitspraken over de publieke waarde, maatschappelijke impact, doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid, en tot aanbevelingen voor de toekomst.

De inhoud van de SEA wordt elk jaar geactualiseerd op basis van een inventarisatie van lopend en voorgenomen evaluatieonderzoek. In de voorgaande begroting 2026 is de indeling van de SEA-hoofdthema’s herzien en zijn de bovengenoemde thema’s uitgebreid beschreven, in termen van scope en duur, de kennisbehoeften, en hoe de geplande evaluaties bijdragen aan de ambities. Gelijktijdig is ook de rechtstreekse koppeling met de beleidsprioriteiten in de beleidsagenda losgelaten waardoor de huidige SEA-thema’s een meer middellange termijn weergeven, en daardoor meer complementair zijn aan de kortere tijdshorizon van de beleidsprioriteiten. Het Ministerie van OCW kiest daarnaast bewust voor enkele overstijgende thema’s om de verwevenheid van de verschillende sectoren te benadrukken, en dit zo goed mogelijk tot uiting te brengen in gezamenlijke, sector overstijgende evaluaties.

Voor het thema «Rijksbrede inzet op emancipatie» loopt ten tijde van productie van deze begroting een traject voor een nieuwe beleidstheorie en evaluatiestructuur op basis van aanbevelingen van de Periodieke Rapportage 2018-2025. De rapportage concludeert dat het emancipatiebeleid aannemelijk heeft bijgedragen aan maatschappelijke verandering, maar dat het voorwaardenscheppende karakter van emancipatiebeleid vraagt om een breder perspectief op beleidssucces dan alleen de doeltreffendheid en de doelmatigheid in klassieke zin. De nieuwe evaluatiestructuur zal recht moeten doen aan het langdurige voorwaardenscheppend karakter van dit beleidsthema en een breed perspectief op beleidssucces hanteren. Het beleidsthema kent nu de volgende onderzoeksdeelgebieden of subthema’s: «Arbeid» (gelijkheid tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt), «Sociale Veiligheid» (van vrouwen en lhbtiq+ personen), «Genderdiversiteit en gelijke behandeling» (acceptatie en antidiscriminatie) en «Algemeen» (brede onderzoeken over meerdere subthema’s). Deze indeling zal met een nieuwe evaluatiestructuur mogelijk op termijn worden aangepast.

Ten opzichte van Begroting 2026 is er voor het thema «Onderzoek en wetenschap» aanvullende aandacht voor de impact van de bezuinigingen van het kabinet-Schoof op het behalen van de doelen en de recente investeringen door het kabinet-Jetten. Het kabinet-Jetten draait de bezuinigingen van het kabinet-Schoof op het Fonds Onderzoek en Wetenschap terug, en doet aanvullende investeringen.

Voor de thema's "Kwaliteit funderend onderwijs" en «Kwaliteit vervolgonderwijs» blijft de aandacht zich richten op de vraag hoe de basisvaardigheden van leerlingen en studenten kunnen worden versterkt. In het mbo ligt daarnaast ook een aanvullende nadruk op het versterken van innovatie, onder andere met practoraten en het Regionaal Investeringsfonds. Er ligt hier een behoefte aan inzicht in hoe innovatie het beste gestimuleerd kan worden. Er zijn geen wijzigingen in de thema’s «Toegankelijkheid funderend onderwijs» en «Toegankelijkheid vervolgonderwijs» ten opzichte van de Begroting 2026.

Voor het thema «Voldoende en goed (onderwijs)personeel» is een nieuwe kennisvraag gekomen rondom de mate waarin docenten professionaliseren en evidence-informed werken in het mbo. Het thema «Aansluiting op de arbeidsmarkt» – relevant voor mbo, hbo en wo – geeft aanvullende aandacht aan de keuzes die nodig zijn binnen de Talentstrategie voor prioritaire domeinen, om de toekomstige welvaart van Nederland te behouden. Daarnaast omvat dit thema nu ook het gericht aantrekken van internationaal toptalent voor prioritaire sectoren en het stimuleren van Leven Lang Ontwikkelen (LLO) om bij- en omscholing naar prioritaire sectoren te stimuleren.

Voor het thema «Versterking van de mediasector en hervorming landelijke publieke omroep» is er een aanvullende inzichtbehoefte gekomen rondom het meten van vertrouwen in journalistieke uitingen.

Dit onderdeel wordt afgesloten met een overzicht van de geplande Periodieke Rapportages, waarmee de met het evaluatieonderzoek verkregen inzichten op een beleidsthema uiterlijk in het laatste jaar van de vooraf vastgestelde periode voor het thema worden samengebracht, zoals bepaald in artikel 4 van de Regeling periodiek evaluatieonderzoek (RPE) 2022. Na het schematische overzicht volgt een korte toelichting op de eerstvolgende Periodieke Rapportages. Artikel 8 (Internationaal beleid) heeft geen eigen Periodieke Rapportage, aangezien de taken en het daaraan gekoppelde budget betrekking heeft op diverse beleidsdomeinen van het Ministerie van OCW. Evaluatie vindt plaats verspreid over de verschillende thema’s.

In de Periodieke Rapportage «Onderzoek en wetenschap» zal worden gekeken naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid in het scheppen van een internationaal concurrerende onderzoeksomgeving die onderzoekers in staat stelt tot optimale wetenschappelijke prestaties en die goed aansluit op maatschappelijke behoeften. Ook is er ruimte om te reflecteren op de doelen van het onderzoek- en wetenschapsbeleid, en om eventuele beleidsalternatieven te verkennen. Het thema heeft grotendeels betrekking op artikel 16 (Onderzoek en wetenschapsbeleid) van de begroting. De bekostiging van het onderzoek aan universiteiten en hogescholen valt echter onder artikel 6 en 7 (Hoger onderwijs).

Voor het thema «Voldoende en goed onderwijspersoneel» wordt in 2027 een Periodieke Rapportage uitgevoerd gericht op de doelmatigheid en doeltreffendheid van het onderwijspersoneelsbeleid in het funderend onderwijs. Omdat een brede rapportage voor de sector mbo is gepland in 2028, wordt deze sector niet in deze Periodieke Rapportage opgenomen. In de analyses voor dit traject wordt gebruik gemaakt van onderzoeken die tussen 2021 en 2026 zijn uitgevoerd en een aantal relevante strategische adviezen.

De onderliggende uitwerking van de SEA is te vinden in bijlage 3. Deze bijlage biedt een overzicht van de strategische evaluatieprogrammering per thema en vormt de basis van de SEA.

2.5 Overzicht risicoregelingen

Toelichting

Voor de academische ziekenhuizen is de garantieregeling sinds 1991 niet meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette bouwprojecten. Sinds 1996 worden geen garanties meer verstrekt. Deze leningen hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden.

De Indemniteitsregeling heeft tot doel een bijdrage te leveren aan het realiseren van tentoonstellingen van bijzonder belang of het tentoonstellen van bijzondere bruiklenen in Nederland door het beperken van de verzekeringskosten van musea. De garantstelling van het Rijk voor schade of verlies tot de eerste 30 procent van de verzekerde waarde (indemniteitsgarantie) van kunstwerken, verlaagt de verzekeringskosten van musea. Het risico is ook te verzekeren op de markt, maar de kosten zijn dan hoger, waardoor er minder budget voor tentoonstellingen overblijft. Daarnaast blijkt dat een indemniteitsgarantie ook als internationaal keurmerk fungeert: buitenlandse publieke en private eigenaren van museale objecten hechten aan de garantstelling vanuit het Rijk. Risicobeheersende maatregelen betreffen onder meer dat alleen erkende musea een aanvraag mogen doen op de indemniteitsregeling bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) deze aanvraag, mede op basis van een risico-inventarisatie en -analyse, toetst.

Toelichting

Het Nationaal Restauratiefonds (NRF) verstrekt hypothecaire leningen aan monumenteigenaren van rijksmonumenten om restauraties uit te voeren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen laagrentende hypothecaire leningen uit het revolverend fonds en aanvullende financieringen om de gehele restauratieopgave gefinancierd te krijgen. De Achterborgovereenkomst NRF, en de garantie van het Ministerie van OCW, zien alleen toe op de aanvullende financiering. Door deze garantie kan het NRF financiering tegen een lagere rente aantrekken. Deze lagere rente wordt doorgerekend aan de monumenteigenaren zodat deze eigenaren gestimuleerd worden hun monument te restaureren.

Aangezien er een algemeen belang is (gebouwen van nationaal belang) waar een individu lasten van ervaart (hoge onderhoudskosten, beperkte mogelijkheden tot modernisering, dure oplossingen voor bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen), wordt gebruik gemaakt van ondersteunende maatregelen. Door middel van deze regeling wordt cultureel erfgoed in stand gehouden en wordt tegelijkertijd minder gebruik gemaakt van de subsidie die het NRF ook uitbetaalt.

De NRF Achterborg kan in werking treden en tot daadwerkelijke kasverplichtingen komen, wanneer de eigenaren van rijksmonumenten op grote schaal niet meer in staat zijn aan de rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen en het eigen vermogen van het NRF is uitgeput. Dit eigen vermogen (voornamelijk vanuit revolverend fonds) is momenteel ruim voldoende voor de dekking van de uitstaande leningen onder de NRF Achterborgstelling.

3. Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1. Primair onderwijs

Het primair onderwijs (po) zorgt dat leerlingen in de eerste fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. De minister zorgt voor kwalitatief, toegankelijk en betaalbaar primair onderwijs. Het legt bovendien de basis voor de huidige en toekomstige deelname van deze leerlingen aan de samenleving.

De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van primair onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij.

Financieren

De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het primair onderwijs door bekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.

Stimuleren

De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving.

Regisseren

De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.

Kengetallen

In het onderdeel beleidsprioriteiten (paragraaf 2.1) staan de belangrijkste wijzigingen op het terrein van het beleidsartikel 1 beschreven.

De garantieverplichtingen hebben betrekking op leningen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen. Deze leningen worden door middel van schatkistbankieren verstrekt. Het Ministerie van OCW staat voor deze leningen garant. Deze verplichtingen worden niet geraamd.

Budgetflexibiliteit

Van het totale budget voor artikel 1 (primair onderwijs) is voor 2027 99,6 procent juridisch verplicht.

Bekostiging

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. De verplichtingen hebben onder meer betrekking op de betalingen aan schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Hieraan ten grondslag liggen de Wet op het primair onderwijs, de Wet op expertisecentra, de Wet primair onderwijs Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES), onderliggende besluiten en uitvoeringsregelingen. Het moment waarop de juridische verplichting wordt aangegaan, vindt plaats voorafgaand aan het kalenderjaar waarop de bekostiging betrekking heeft.

Subsidies

Het budget in 2027 is voor 91,5 procent juridisch verplicht. Dit verplichte deel betreft de subsidies die voorafgaand aan het jaar van verstrekking worden vastgelegd. Ervaringsgegevens laten zien dat in de loop van het jaar het resterende deel van het budget ook juridisch wordt verplicht. Voor nadere toelichting wordt verwezen naar de subsidiebijlage.

Opdrachten

Het budget in 2027 is voor 25 procent juridisch verplicht. Ervaringsgegevens laten zien dat in de loop van het jaar het resterende deel van het budget ook juridisch wordt verplicht.

Bijdrage aan agentschappen

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. Op basis van managementafspraken tussen het bestuursdepartement en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) zijn afspraken vastgelegd voor het komende jaar.

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. Dit betreft de bijdragen aan het Vervangings- en Participatiefonds en het Uitkeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Het moment waarop de juridische verplichting wordt aangegaan, vindt plaats voorafgaand aan het jaar waarop de bijdragen betrekking hebben.

Bijdrage aan medeoverheden

Het budget in 2027 is voor 99 procent juridisch verplicht. Het overgrote deel van de middelen wordt beschikbaar gesteld via een specifieke uitkering (spuk) naar gemeenten in het kader van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB).

Bekostiging

Bekostiging instellingen voor primair onderwijs

Het Rijk verstrekt schoolbesturen basisbekostiging om (onderwijs)personeel aan te stellen en overige arbeidsvoorwaarden te vervullen en ten behoeve van de materiële instandhouding van scholen. De basisbekostiging is gebaseerd op het aantal vestigingen en het aantal leerlingen.

Daarnaast wordt via de kleinescholentoeslag rekening gehouden met de grootte van de school. Met de kleinescholentoeslag is € 197,8 miljoen gemoeid. Ook wordt in de bekostiging rekening gehouden met een aantal specifieke kenmerken van leerlingen in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid waar € 554,8 miljoen mee is gemoeid. Voor de aanpak van werkdruk is in kalenderjaar 2027 € 572,7 miljoen beschikbaar.

In de volgende tabel is het verloop van de ondersteuningsmiddelen opgenomen, die naast de basisbekostiging beschikbaar zijn voor de lichte en zware ondersteuning. Lichte ondersteuning betreft grotendeels middelen die naar de samenwerkingsverbanden primair onderwijs gaan en waar vanuit middelen rechtstreeks naar het speciaal basisonderwijs (sbao) gaan. Bijdragen voor de zware ondersteuning zijn voor de samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so), waaronder de clusters 1 en 2. Sinds de invoering van passend onderwijs besluiten de samenwerkingsverbanden (clusters 3 en 4) over de plaatsing van leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so).

Coalitieakkoord kabinet-Jetten

In het coalitieakkoord is opgenomen dat structureel wordt geïnvesteerd in de professionalisering van onderwijspersoneel op teamniveau. In 2027 is hier voor het primair onderwijs € 3,7 miljoen voor beschikbaar. Vanaf 2028 is € 206,1 miljoen per jaar beschikbaar.

Zoals in de beleidsbrief 2026-2030 van het Ministerie van OCW (Kamerstukken II 2025/26, 36800 VIII, nr. 148) is toegelicht, wordt er ook geïnvesteerd in randvoorwaarden en aanvullende maatregelen voor het funderend onderwijs. Voor artikel 1 gaat het om de investering van structureel € 7,0 miljoen vanaf 2028 in het flexibel omgaan met uitval in onderwijs (als onderdeel van het wetsvoorstel maatwerk).

Bekostiging Caribisch Nederland

Het Rijk verstrekt bekostiging aan de schoolbesturen in Caribisch Nederland. Het betreft de schoolbesturen op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.

Basisvaardigheden

De inzet via het Masterplan basisvaardigheden heeft de urgentie aangescherpt en scholen geholpen om tot verbeteringen te komen. Dit wordt de komende jaren voortgezet. Tegelijkertijd is er de noodzaak om de aanpak aan te scherpen met de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden. In de komende periode wordt de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden uitgewerkt. Deze zal in het najaar met de Tweede Kamer worden gedeeld.

Vanaf 2027 ontvangen scholen structurele bekostiging voor het verbeteren van basisvaardigheden. In 2027 worden de middelen verstrekt als aanvullende bekostiging. Voor het primair onderwijs is hiervoor € 317,8 miljoen beschikbaar. Beoogd is om vanaf 2028 de middelen te verstrekken in de vorm van gerichte bekostiging, het wetsvoorstel om deze nieuwe vorm van bekostiging mogelijk te maken is reeds naar de Tweede Kamer gestuurd.

Subsidies

Voor het stimuleren en realiseren van diverse beleidsdoelstellingen worden subsidies verstrekt (zie hiervoor het subsidieoverzicht, bijlage 2).

Verbetering basisvaardigheden

Voor 2027 is, naast de eerder genoemde aanvullende bekostiging, in totaal € 131,9 miljoen via het financiële instrument subsidies beschikbaar voor het verbeteren van de basisvaardigheden van leerlingen in het primair onderwijs. Van dit bedrag is € 110,9 miljoen bedoeld voor de laatste betalingen aan scholen vanuit de subsidie Verbetering Basisvaardigheden 2025. Naast de structurele bekostiging blijft € 21,0 miljoen beschikbaar voor een subsidieregeling voor scholen die dit het hardste nodig hebben. Zij ontvangen dan naast de structurele bekostiging ook een subsidie.

School en Omgeving

Elke leerling verdient het om zijn talenten en vaardigheden in de volle breedte te ontwikkelen. Om voor zoveel mogelijk leerlingen een kwalitatief goed programma van activiteiten rond de school te bieden, is er een subsidieregeling waarbij scholen middelen ontvangen voor het opzetten van een buitenschools aanbod. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Hiernaast loopt het programma School en Omgeving ook mee in de brede specifieke uitkering (spuk) Kansrijke Wijk voor de gebieden die zijn aangesloten bij het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. De uitvoering van deze spuk is bij de minister van VRO belegd. De door het Ministerie van OCW beschikbaar gestelde middelen zijn tot en met 2028 overgeboekt naar de begroting van het Ministerie van BZK.

Coalitieakkoord kabinet-JettenIn het coalitieakkoord is opgenomen dat bezuinigingen op het onderwijs teruggedraaid worden. Dat betekent dat vanaf 2027 per jaar € 120,6 miljoen extra aan het programma School en Omgeving besteed kan worden. Via de Nota van Wijziging op de Eerste Suppletoire Begroting (Kamerstukken II 2025/26, 36915 VIII, nr. 5) zijn de middelen voor de subsidie School en Omgeving structureel overgeboekt. Voor artikel 1 gaat dit om structureel € 74,7 miljoen per jaar jaar (en voor artikel 3 is het € 45,9 miljoen per jaar). In 2027 is er voor dit programma in totaal € 240,6 miljoen beschikbaar op artikel 1.

Schoolmaaltijden

Via het programma Schoolmaaltijden worden maaltijden op scholen in het primair en voortgezet onderwijs verstrekt aan de kinderen die dit het hardst nodig hebben, zodat meer leerlingen met een volle maag les kunnen volgen. Het Jeugdeducatiefonds en het Nederlandse Rode Kruis organiseren het programma Schoolmaaltijden in opdracht van het Ministerie van OCW. Hiervoor is in 2027 € 119,0 miljoen beschikbaar op artikel 1. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Brugfunctionaris

Voor het versterken van de verbinding tussen school, kind en gezin en de ondersteuningsstructuur op school zijn middelen beschikbaar gesteld. In 2027 is voor het resterende deel van het kalenderjaar € 18,2 miljoen beschikbaar voor het primair onderwijs. In 2028 is voor het volledige kalenderjaar € 44,1 miljoen beschikbaar. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Nationaal Groeifonds (NGF) Projecten

Het Ministerie van OCW heeft vanuit het Nationaal Groeifonds voor meerdere projecten middelen ontvangen. Op artikel 1 staan middelen voor de projecten Impuls Open Leermateriaal en Digitaal Onderwijs Goed Geregeld. Het programma Impuls Open Leermateriaal heeft als doel de onderwijskwaliteit van het funderend onderwijs te verbeteren door te investeren in goed gebruik van hoogwaardig open leermateriaal. Voor 2027 is op het subsidiebudget van Impuls Open Leermateriaal € 15,4 miljoen beschikbaar.

Voor Digitaal Onderwijs Goed Geregeld heeft Stichting Edu-V een keurmerk ontwikkeld voor eenvoudige, veilige en betrouwbare digitale gegevensuitwisseling in het primair, voortgezet, speciaal en middelbaar beroepsonderwijs in Nederland. Voor dit keurmerk richt Edu-V zich op afspraken rond digitale gegevensuitwisseling tussen scholen en leveranciers zodat leermiddelen voldoen aan belangrijke eisen op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. Voor 2027 is hier een subsidiebudget van € 3,1 miljoen voor beschikbaar.

Andere omvangrijke subsidies

Omvangrijke subsidies zijn verder de onderwijsvoorziening jonggehandicapten (€ 37,1 miljoen), de instellingssubsidie Nederlands onderwijs in het buitenland (€ 12,6 miljoen) en de instellingssubsidie voor godsdienstonderwijs en levensbeschouwelijk vormingsonderwijs (€ 17,5 miljoen).

Overige subsidies

Via dit financiële instrument worden onder andere subsidies verstrekt voor onderwijs aan zieke leerlingen (€ 9,7 miljoen), Ondersteuning en preventie thuiszittende jeugdigen (€ 8,7 miljoen), Andere erkende doorstroomtoetsen (€ 8,5 miljoen), Digitale school instrument (€ 6,0 miljoen) en Af- en ombouw gesloten jeugdhulp (€ 6,0 miljoen).

Opdrachten

Dit betreft de middelen voor diverse beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken, onder andere voor passend onderwijs, versterking medezeggenschap en uitvoeringskosten van subsidieregelingen.

Bijdrage aan agentschappen

Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)

DUO is een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor artikel 1.

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

De stichting Participatiefonds (PF) ontvangt als privaatrechtelijke ZBO middelen voor het beheren en verevenen van respectievelijk de vervangings- en werkloosheidsuitgaven van schoolbesturen in het primair onderwijs. De kosten die het PF vergoedt, worden nagenoeg geheel gedekt uit de premies die schoolbesturen afdragen. Het Ministerie van OCW verstrekt een (vaste) bijdrage in de kosten van het ondersteunende bureau van het fonds.

Het UWV ontvangt middelen voor de uitvoering van de Regeling onderwijsvoorziening jonggehandicapten.

De bijdragen van artikel 1 (primair onderwijs) en artikel 4 (beroepsonderwijs en volwasseneducatie) voor het College voor Toetsen en Examens worden zoals gebruikelijk bij de Voorjaarsnota naar artikel 3 (voortgezet onderwijs) overgeboekt.

Bijdrage aan medeoverheden

Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB)

Gemeenten ontvangen middelen voor onderwijsachterstandenbeleid. GOAB bestaat uit meerdere instrumenten, waaronder voor- en voorschoolse educatie (vve), schakelklassen en zomerscholen. Het overgrote deel van het budget bestaat uit middelen voor de spuk GOAB.

Hiernaast loopt het programma Ontwikkeling Jonge Kind ook mee in de brede spuk Kansrijke Wijk. De uitvoering van deze spuk is bij het Ministerie van BZK belegd. De door het Ministerie van OCW beschikbaar gestelde middelen van € 31,0 miljoen per jaar zijn tot en met 2028 overgeboekt naar het Ministerie van BZK.

Coalitieakkoord kabinet-JettenIn het coalitieakkoord is opgenomen dat bezuinigingen op het onderwijs teruggedraaid worden. Dat betekent voor GOAB dat per 2027 het budget met € 60,0 miljoen per jaar verhoogd wordt.

Caribisch Nederland

Naast de GOAB-middelen voor gemeenten bevat dit financiële instrument middelen die worden ingezet voor het OCW-beleid in Caribisch Nederland. Dat behelst onder meer middelen voor het verder verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs in Caribisch Nederland tot een naar Nederlandse maatstaven aanvaardbaar niveau. Een groot gedeelte van het budget is incidenteel en is bestemd voor de verbetering van de onderwijshuisvesting. In 2027 gaat het in totaal om een bedrag van circa € 7,5 miljoen.

Scholenprogramma Groningen

Voor het scholenprogramma Groningen is er tot en met 2034 vanuit het Ministerie van OCW jaarlijks een bedrag van € 3,0 miljoen beschikbaar om 101 scholen aardbevings- en toekomstbestendig te maken.

Overig

Op de post overig is in 2027 € 1,5 miljoen beschikbaar naar aanleiding van het aangenomen amendement Van der Molen c.s. (Kamerstukken II 2022/23, 36200 VIII, nr. 60) ter ondersteuning van leraren Friese taal in het primair en voortgezet onderwijs.

Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken

Brede scholen

Er is voor de periode 2027-2029 circa € 14,9 miljoen per jaar overgeboekt naar het Ministerie van VWS ten behoeve van de Brede impuls combinatie-functies via een specifieke uitkering. Het doel van deze impuls is om onder andere sport-, beweeg- en cultuuronderwijs op en rond scholen te versterken.

3.2 Artikel 3. Voortgezet onderwijs

Het voortgezet onderwijs (vo) zorgt dat leerlingen in deze fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontdekken, ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. Het bereidt hen voor op volwaardige deelname aan de samenleving en een bij hun talenten passende (toekomstige) positie op de arbeidsmarkt.

De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van voortgezet onderwijs dat zodanig functioneert, dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij.

Financieren

De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het voortgezet onderwijs door bekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.

Stimuleren

De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving.

Regisseren

De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.

Kengetallen

In het onderdeel beleidsprioriteiten (paragraaf 2.1) staan de belangrijkste wijzigingen op het terrein van voortgezet onderwijs beschreven.

De garantieverplichtingen hebben betrekking op leningen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen. Deze leningen worden door middel van schatkistbankieren verstrekt. Het Ministerie van OCW staat voor deze leningen garant. Deze verplichtingen worden niet geraamd.

Budgetflexibiliteit

Van het totale budget voor artikel 3 is voor 2027 98,8 procent juridisch verplicht.

Bekostiging

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. De verplichtingen hebben betrekking op de betalingen aan schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Hieraan ten grondslag liggen de Wet op het voortgezet onderwijs, onderliggende besluiten en uitvoeringsregelingen. Het moment waarop de juridische verplichting wordt aangegaan, vindt plaats voorafgaand aan het kalenderjaar waarop de bekostiging betrekking heeft.

Subsidies

Het budget in 2027 is voor 79,6 procent juridisch verplicht. Dit verplichte deel betreft de subsidies die voorafgaand aan het jaar van verstrekking worden vastgelegd. Ervaringsgegevens laten zien dat in de loop van het jaar het resterende deel van het budget ook juridisch wordt verplicht. Voor nadere toelichting wordt verwezen naar de subsidiebijlage.

Opdrachten

Het budget in 2027 is voor 59 procent juridisch verplicht. Ervaringsgegevens laten zien dat in de loop van het jaar het resterende deel van het budget ook juridisch wordt verplicht.

Bijdrage aan agentschappen

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. Op basis van managementafspraken tussen het bestuursdepartement en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) zijn afspraken vastgelegd voor het komende jaar.

Bijdrage aan ZBO's en RWT's

Het budget in 2027 is voor 100 procent juridisch verplicht. Dit betreft de bijdragen aan het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en de onderwijs ondersteunende instellingen (SLOA). Het moment waarop de juridische verplichting wordt aangegaan, vindt plaats voorafgaand aan het jaar waarop de bijdragen betrekking heeft.

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

Het budget in 2027 is voor 46 procent juridisch verplicht. Dit betreft de bijdragen aan de genoemde internationale organisaties.

Bekostiging

Het Rijk verstrekt schoolbesturen bekostiging om (onderwijs)personeel aan te stellen, overige arbeidsvoorwaarden te vervullen en ten behoeve van de materiële instandhouding van scholen. De basisbekostiging is gebaseerd op het aantal vestigingen en het aantal leerlingen.

Daarnaast is er aanvullende bekostiging voor bepaalde groepen leerlingen of vestigingen. Het gaat onder andere om: extra bijdragen voor leerlingen in de gemengde leerweg van het voortgezet middelbaar beroepsonderwijs (vmbo), voor vestigingen met een breed onderwijsaanbod, voor geïsoleerde vestigingen, voor de functiemix Randstad, voor werkdrukverlichting, voor onderwijskansen, voor de eerste opvang nieuwkomers en voor Internationaal Georiënteerd Voortgezet Onderwijs (IGVO).

Voor de Regeling onderwijskansen is in 2027 € 193,2 miljoen beschikbaar. Voor de Regeling versterking functiemix vo-leraren in de Randstadregio’s is in 2027 € 88,7 miljoen beschikbaar. Voor IGVO is € 12,6 miljoen beschikbaar. Verder is er € 89,4 miljoen beschikbaar voor de arbeidsmarkttoelage in het voortgezet onderwijs. Voor de aanpak van werkdruk is in kalenderjaar 2027 € 368,2 miljoen beschikbaar.

Voor de subsidieregeling sterk techniekonderwijs is in 2027 € 97,0 miljoen beschikbaar.

In de volgende tabel zijn de ondersteuningsmiddelen opgenomen die naast de basisbekostiging beschikbaar zijn voor de lichte en regionale ondersteuning. De bekostiging van de lichte ondersteuning bestaat uit twee delen: een budget voor leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) en praktijkonderwijs (pro) en een budget voor regionale ondersteuning. De ondersteuningsbekostiging wordt verrekend met het budget voor lwoo en pro van het samenwerkingsverband

Coalitieakkoord kabinet-JettenIn beleidsbrief 2026-2030 van het Ministerie van OCW (Kamerstukken II 2025/26, 36800 VIII, nr. 148) is toegelicht dat structureel wordt geïnvesteerd in de professionalisering van onderwijspersoneel op teamniveau. In 2027 is hier voor het voortgezet onderwijs € 2,3 miljoen voor beschikbaar. In 2028 is € 119,1 miljoen beschikbaar oplopend naar € 122,9 miljoen structureel. Daarnaast is in de beleidsbrief toegelicht dat wordt geïnvesteerd in een goede regionale mix aan brede brugklassen en onderwijs in één richting. Via de Nota van Wijziging op de Eerste Suppletoire Begroting (Kamerstukken II, 2025/26, 36915 VIII, nr. 5) zijn de middelen voor brede brugklassen structureel overgeboekt. Vanaf 2027 is hier structureel € 57,5 miljoen voor beschikbaar. Vanaf 2027 is hier structureel € 57,5 miljoen voor beschikbaar. Een deel staat op het hoofdinstrument bekostiging en aan ander deel wordt in 2027 en 2028 toegevoegd aan de subsidieregeling verbinding po-vo (€ 10 mln. per jaar) en kennisopbouw en kennisdeling over brede brugklassen (€ 2 mln. per jaar), beiden onderdeel van het hoofdbudget ‘overige subsidies’.

Bekostiging Caribisch Nederland

Het Rijk verstrekt bekostiging aan schoolbesturen in Caribisch Nederland. Het betreft de schoolbesturen op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Basisvaardigheden

De inzet via het Masterplan basisvaardigheden heeft de urgentie aangescherpt en scholen geholpen om tot verbeteringen te komen. Dit wordt de komende jaren voortgezet. Tegelijkertijd is er de noodzaak om de aanpak aan te scherpen met de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden. In de komende periode wordt de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden uitgewerkt. Deze zal in het najaar met de Tweede Kamer worden gedeeld.

Vanaf 2027 ontvangen scholen structurele bekostiging voor het verbeteren van basisvaardigheden. In 2027 worden de middelen verstrekt als aanvullende bekostiging. Voor het voortgezet onderwijs is hier € 190,4 miljoen voor beschikbaar. Beoogd is om vanaf 2028 de middelen te verstrekken in de vorm van gerichte bekostiging. Het wetsvoorstel om deze nieuwe vorm van bekostiging mogelijk te maken is reeds naar de Tweede Kamer gestuurd.

Subsidies

Voor het stimuleren en realiseren van diverse beleidsdoelstellingen worden subsidies verstrekt (zie voor het totaaloverzicht de bijlage subsidies).

Verbetering basisvaardigheden

Voor 2027 is, naast de eerder genoemde aanvullende bekostiging, in totaal € 72,2 miljoen via het financiële instrument subsidies beschikbaar voor het verbeteren van de basisvaardigheden van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Van dit bedrag is € 59,0 miljoen bedoeld voor de laatste betalingen aan scholen vanuit de subsidie Verbetering Basisvaardigheden 2025. Naast de structurele bekostiging blijft € 13,3 miljoen beschikbaar voor een subsidieregeling voor scholen die dit het hardste nodig hebben. Zij ontvangen dan naast de structurele bekostiging ook een subsidie.

Maatschappelijke Diensttijd

Met de subsidieregeling Maatschappelijke Diensttijd (MDT) worden maatschappelijke organisaties, scholen en bedrijven ondersteund om projecten te realiseren die bijdragen aan veerkrachtige, mentaal gezonde jongeren en een sterke weerbare samenleving. Jongeren kunnen trajecten van maximaal zes maanden volgen waarbij zij zich vanuit hun talenten en interesses kunnen inzetten voor een ander of de samenleving. In 2027 is € 124,2 miljoen beschikbaar voor de subsidieregeling MDT en de ondersteunende losse subsidies. Dit bedrag is structureel beschikbaar.

School en Omgeving

Elke leerling verdient het om zijn talenten en vaardigheden in de volle breedte te ontwikkelen. Om voor zoveel mogelijk leerlingen een kwalitatief goed programma van activiteiten rond de school te bieden, is er een subsidieregeling waarbij scholen middelen ontvangen voor het opzetten van een buitenschools aanbod. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Hiernaast loopt het programma School en Omgeving ook mee in de brede specifieke uitkering (spuk) Kansrijke Wijk voor de gebieden die zijn aangesloten bij het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. De uitvoering van deze spuk is bij de minister van VRO belegd. De door het Ministerie van OCW beschikbaar gestelde middelen zijn tot en met 2028 overgeboekt naar de begroting van het minsterie van VRO.

Coalitieakkoord kabinet-JettenIn de beleidsbrief is toegelicht dat bezuinigingen op het onderwijs teruggedraaid zullen worden. Dat betekent dat vanaf 2027 per jaar € 120,6 miljoen extra aan het programma School en Omgeving besteed kan worden vanaf 2027. Via de Nota van Wijziging op de Eerste Suppletoire Begroting (Kamerstukken II, 2025/26, 36915 VIII, nr. 5) zijn de middelen voor deze subsidie structureel overgeboekt. Voor artikel 3 gaat dit om structureel € 45,9 miljoen per jaar (en voor artikel 1 is het € 74,7 miljoen per jaar). In 2027 is er voor dit programma in totaal € 158,9 miljoen beschikbaar op artikel 3.

Schoolmaaltijden

Via het programma Schoolmaaltijden worden maaltijden op scholen in het primair en voortgezet onderwijs verstrekt aan de kinderen die dit het hardst nodig hebben, zodat meer leerlingen met een volle maag les kunnen volgen. Het Jeugdeducatiefonds en het Nederlandse Rode Kruis organiseren het programma Schoolmaaltijden in opdracht van het Ministerie van OCW. Hiervoor is in 2027 € 34,0 miljoen beschikbaar. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Brugfunctionaris

Voor het versterken van de verbinding tussen school, kind en gezin en de ondersteuningsstructuur op school zijn middelen beschikbaar gesteld. In 2027 is voor het resterende deel van het kalenderjaar € 7,8 miljoen beschikbaar voor het voortgezet onderwijs. In 2028 is voor het volledige kalenderjaar € 18,7 miljoen beschikbaar. De verwachting is dat deze regeling in 2029 wordt omgezet naar bekostiging.

Nationaal Groeifonds-projecten

Het Ministerie van OCW heeft vanuit het Nationaal Groeifonds voor meerdere projecten middelen ontvangen. Op artikel 3 staan middelen voor de projecten Ontwikkelkracht, Techkwadraat en Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting.

Het project Ontwikkelkracht investeert in het lerend vermogen van het onderwijs, door te bouwen aan een stevige kennisinfrastructuur voor het funderend onderwijs. Ontwikkelkracht is voor leraren en schoolleiders in het funderend onderwijs die de ontwikkeling van hun leerlingen en hun eigen vakmanschap willen versterken. Voor 2027 is op het subsidiebudget van Ontwikkelkracht € 33,9 miljoen beschikbaar.

Het project Techkwadraat zet zich in om alle kinderen en jongeren in het primair en voortgezet onderwijs in aanraking te laten komen met de kansen van (natuur)wetenschap, techniek, technologie en ICT. Hiermee krijgt elke leerling een kans om talenten te ontdekken en ontplooien en om volwaardig deel te nemen aan onze maatschappij, die in alle facetten steeds meer technologisch en digitaal wordt. Voor 2027 is hier een subsidiebudget van € 48,3 miljoen voor beschikbaar.

Het Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting moet leiden tot kwalitatief betere onderwijshuisvesting en efficiëntere bouwprocessen met een kortere doorlooptijd. Door een gecoördineerd programma worden partijen bijeengebracht, wordt de benodigde schaalvergroting om te komen tot leereffecten gerealiseerd en worden risicokosten afgedekt. Voor 2027 is hier een subsidiebudget van € 24,3 miljoen voor beschikbaar.

Overige subsidies

Omvangrijke subsidies zijn de regeling verbinding po-vo om de samenwerking tussen scholen in het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs te bevorderen (€ 18,2 miljoen); het Programma Onderwijshuisvesting (POHV) voor een programmatische en integrale aanpak van de schoolgebouwen in primair en voortgezet onderwijs (€ 9,6 miljoen), en diverse (project)subsidies in het kader van de curriculumherziening (€ 28,4 miljoen).

Andere omvangrijke subsidies

Voor het stimuleren van praktijkgerichte programma’s in vmbo gl/tl en de havo is in 2027 € 15,5 miljoen beschikbaar. Stichting Kennisnet ondersteunt onderwijsinstellingen bij het benutten van ICT en ontvangt hiervoor een instellingssubsidie. In totaal is voor Stichting Kennisnet in 2027 € 38,3 miljoen beschikbaar, dit bedrag is hoger dan in voorgaande jaren door de ontwikkeling van een publieke AI-voorziening (zie onderstaand).

Coalitieakkoord kabinet-JettenNaar aanleiding van het coalitieakkoord is in de beleidsbrief van OCW toegelicht dat er wordt geïnvesteerd in randvoorwaarden en aanvullende maatregelen voor het funderend onderwijs. In het kader van één van die investeringen is in 2027 € 10,7 miljoen beschikbaar voor de ontwikkeling van een publieke AI-voorziening voor het funderend onderwijs. Dit is een veilige en beheersbare AI-omgeving, waarin scholen AI kunnen gebruiken. Deze voorziening maakt het mogelijk dat het funderend onderwijs zelf regie houdt over welke AI wordt ingezet en onder welke voorwaarden. De benodigde middelen worden verstrekt aan Kennisnet.

Opdrachten

Dit betreft de middelen voor diverse beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken. Dit zijn onder andere opdrachten voor het ondersteuningsprogramma voor onvoldoende en zeer zwakke scholen, opdrachten in het kader van staatsexamens, opdrachten om een systeem te bouwen om een continue screening VOG’s mogelijk te maken en uitvoeringskosten van subsidieregelingen.

Bijdrage aan agentschappen

Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)

DUO is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor artikel 3 (voortgezet onderwijs).

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

College voor Toetsen en Examens

Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) zorgt voor uitvoerende werkzaamheden met betrekking tot de centrale examens in het reguliere vo, het mbo en volwasseneneducatie. Daarnaast zorgt het CvTE voor de staatsexamens voor het vo en voor Nederlands als tweede taal (NT2). Dit geldt ook voor Caribisch Nederland. Het CvTE is verantwoordelijk voor de digitale afname van het staatsexamen NT2 en de digitale centrale examens in het vmbo-bb/kb en in het mbo. Daarnaast is het CvTE regievoerder over de examenketen en heeft zij een regierol voor de centrale eindtoets po. In die hoedanigheid heeft zij de taak om namens de overheid de kwaliteit van al deze toetsen en examens te waarborgen en te zorgen voor een vlekkeloze (digitale) afname. De bijdragen van artikel 1 (primair onderwijs) en artikel 4 (beroepsonderwijs en volwasseneducatie) voor het CvTE worden zoals gebruikelijk bij Voorjaarsnota naar artikel 3 (voortgezet onderwijs) overgeboekt.

SLOA: Onderwijsondersteunende instellingen primair-, voortgezet- en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie

Op 1 januari 2014 is de wet Subsidiëring Landelijke Onderwijsondersteunde Activiteiten 2013 (SLOA) in werking getreden. De wet biedt de wettelijke grondslag voor subsidiëring van de wettelijke taken van stichting Cito en SLO. De komende jaren wordt het curriculum in het funderend onderwijs (kerndoelen en eindexamens) volledig vernieuwd. Tot 2027 ontving SLO voor een deel hiervan projectsubsidies vanuit de overige subsidies. Per 2027 zijn die overgezet naar SLOA, om deze zo onder te kunnen brengen in de instellingssubsidie SLO. Het betreft namelijk structurele werkzaamheden voor het onderhoud van het curriculum.

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

Dit betreft bijdragen aan de internationale organisaties European Centre for Modern Languages (ECML) en Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) ten behoeve van het Programme for International Student Assessment (PISA).

Het ECML geldt in Europa en daarbuiten als hét expertisecentrum voor het talenonderwijs. Door deelname hieraan blijft Nederland op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen op dit terrein.

De bijdrage aan OECD is een voorwaarde voor deelname aan het PISA-project, waardoor één keer in de drie jaar kan worden gemeten hoe de prestaties van 15-jarigen zich ontwikkelen op het gebied van wiskunde, lezen en science.

Official Development Assistence (ODA) toerekening

De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking coördineert de rijksbrede inzet van ODA-middelen en is verantwoordelijk voor de jaarlijkse ODA-rapportage aan het OESO-DAC. Naast de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, zijn de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en OCW betrokken bij de eerstejaarsopvang van asielzoekers. Conform de richtlijnen van het OESO DAC worden uitgaven die ten laste gebracht worden op de begroting van de betreffende ministeries ten behoeve van de opvang van asielzoekers toegerekend aan ODA-middelen. Voor deze ODA toerekening is, voor het deel dat betrekking heeft op de OCW uitgaven, de onderstaande tabel opgenomen.

3.3 Artikel 4. Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie

Het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie zorgen ervoor dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Studenten worden voorbereid op passend vervolgonderwijs en/of een positie op de arbeidsmarkt die optimaal aansluit bij hun talenten.

De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van middelbaar onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van individuele studenten en bij de behoeftes van de maatschappij. De sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (bve) omvat het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en de volwasseneneducatie. Het middelbaar beroepsonderwijs heeft een belangrijke maatschappelijke en economische functie. Het is een leverancier van werknemers voor de arbeidsmarkt. Ook is het een schakel tussen het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs en het hoger beroepsonderwijs.

Financieren

De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het middelbaar beroepsonderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.

Stimuleren

De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van aanvullende bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, kwaliteitsafspraken en wet- en regelgeving.

Regisseren

De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normen en kwaliteitseisen zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.

Kengetallen