X Defensie

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 14,8 miljard

Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 242,5 miljoen

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van het in de staat opgenomen baten-lastenagentschap Paresto voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in betreffende begroting opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake het agentschap.

De Minister van Defensie,D. Yeşilgöz-Zegerius

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Algemeen

De leeswijzer volgt de opbouw van de memorie van toelichting van de begroting. De memorie van toelichting is de uitleg bij het hierboven beschreven wetsvoorstel.

Het ministerie van Defensie bestaat uit zeven organisatiedelen. De vier krijgsmachtdelen (Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht en Koninklijke Marechaussee) zorgen ervoor dat de militairen en het materieel klaar zijn voor inzet. Het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) en het Commando Materieel en IT (COMMIT) ondersteunen door producten en diensten te leveren. De Bestuursstaf bestaat uit een aantal uitvoeringsorganisaties waaronder de MIVD en heeft daarnaast een rol in het maken van beleid.

De Minister en Staatssecretaris zijn verantwoordelijk voor het algehele beleid van Defensie. De ambtelijke leiding ligt in handen van de Secretaris-Generaal. De Commandant der Strijdkrachten - verantwoordelijk voor een groot deel van de uitvoering - is de militaire adviseur van de Minister en stuurt de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht, Commando Materieel en IT, Defensie Ondersteuningscommando, NLD Commando Speciale Strijdkrachten en Defensie Cyber Commando aan.

Hoofdstuk 2 Beleidsagenda

Hoofdstuk 3 Beleidsartikelen

In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan door de leden gemeenschappelijk gefinancierde (common funded) NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel bevat ook een overzicht van de structurele inzet die in andere beleidsartikelen is begroot, bijvoorbeeld van de Koninklijke Marechaussee en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie.

In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering geraamd voor respectievelijk de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht, Koninklijke Marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet, voor zover deze niet valt onder artikel 1 Inzet.

Door de introductie van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn de middelen uit beleidsartikel 6 Investeringen per 2021 overgeheveld naar het DMF. Defensie brengt een eigen begroting uit voor het DMF.

In de beleidsartikelen 7 Commando Materieel en IT (COMMIT) en 8 Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) zijn de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten geraamd voor de ondersteunende en dienstverlenende defensieonderdelen. De ondersteunende onderdelen werken met dezelfde financiële instrumenten als de krijgsmachtdelen. De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden verantwoord op beleidsartikel 8 DOSCO onder het financieel instrument «schadevergoeding».

Bij de beleidsartikelen worden de beleidswijzigingen ten opzichte van voorgaande jaren uiteengezet.

Hoofdstuk 4 Niet-beleidsartikelen

In het niet-beleidsartikel 10 Apparaat Kerndepartement worden de uitgaven ten behoeve van het centrale apparaat van Defensie begroot, waaronder de bestuursstaf met de defensietop, (hoofd)directies inclusief de Defensiestaf en bijzondere organisatie-eenheden. De bijzondere organisatie-eenheden van de bestuursstaf bestaan uit de Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht (IGK), Inspecteur-Generaal Veiligheid (IGV) die aan het hoofd staat van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), de Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID), het Militair Huis van de Koning (MHK), de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de Diensten Geestelijke Verzorging (DGV). Onder het financiële instrument «personele uitgaven» worden onder «uitkeringen» de uitgaven voor het Sociaal Beleidskader Defensie (SBK) van de pensioenen en wachtgelden verantwoord.

Ten slotte zijn er ramingen voor de niet-beleidsartikelen 11 Geheim en 12 Nog onverdeeld opgenomen.

Hoofdstuk 5 Begroting agentschappen

In hoofdstuk 5 is de baten-lastendienst Paresto opgenomen.

Hoofdstuk 6 Bijlagen

In de bijlagen is informatie opgenomen over de volgende onderwerpen: 6.1 Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (ZBO/RWT’s), 6.2 een subsidieoverzicht, 6.3 de toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda, 6.4 een uitgavenoverzicht voor veteranen en de uitgaven voor zorg en nazorg, 6.5 een overzicht van de budgettaire gevolgen MIVD, 6.6 Tabel Input-Output 2% Defensie uitgaven, 6.7 CW 3.1 Oekraïne, en ten slotte is in 6.8 een lijst met gebruikte afkortingen opgenomen.

Defensienota 2026

Groeiparagraaf

Toelichtingsgrens

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Een toekomstbestendige krijgsmacht

De grootschalige Russische invasie van Oekraïne heeft oorlog teruggebracht naar Europa. Samen met geopolitieke competitie, conflicten aan de randen van het NAVO-grondgebied en het Koninkrijk én het militair toepassen van de razendsnelle technologische ontwikkelingen maakt dit de dreiging voor Nederland direct tastbaar. Onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten bestempelen Rusland als grootste dreiging voor onze veiligheid. Hoewel er nu geen sprake is van oorlog in Nederland, is het ook geen vrede. In deze grijze zone heeft Nederland dagelijks te maken met cyberaanvallen, spionage, sabotage, desinformatie en andere vormen van beïnvloeding en dwang. Juist daarom zet Nederland ook in 2027 de steun aan Oekraïne onverminderd voort. Daarbij is de steun aan Oekraïne is ook een investering in Europese veiligheid.

Onze veiligheid en onze manier van leven staan, door de voorgenoemde ontwikkelingen, onder druk. Defensie moet daarom beschikken over een moderne en toekomstbestendige krijgsmacht, met meer en betere capaciteiten op land, ter zee, in de lucht en in het cyber- en ruimtedomein. Daarmee moet de krijgsmacht in staat blijven om mogelijke tegenstanders af te schrikken en, als het nodig is, het gevecht te winnen.

Een toekomstbestendige krijgsmacht speelt in op de veranderende veiligheidsomgeving. Defensie zet hiervoor in op een wendbare, adaptieve en schaalbare krijgsmacht met een sterk technologisch, digitaal en innovatief fundament, een robuuste ondersteuning en voldoende voortzettingsvermogen. Deze krijgsmacht kan opschalen met militairen, reservisten, burgers en door publiek-private samenwerking en beschikt over een slimme mix van hoogwaardige, betaalbare, vervangbare en onbemenste capaciteiten. Daarbij horen ook de randvoorwaarden om langdurig te kunnen optreden, zoals logistiek, munitie, voorraden en vastgoed.

Het is onze taak om ons Koninkrijk te verdedigen, onze belangen te beschermen en de internationale rechtsorde en stabiliteit te bevorderen. Defensie vervult daarin een kerntaak, maar kan dit niet alleen. In de Beleidsbrief Defensie en vervolgens Defensienota 2026 is de koers uiteengezet om samen met onze partners onze strategische en militaire doelstellingen te bereiken. Deze hangen uiteraard met elkaar samen en vormen als geheel de richting waarin Defensie zich ontwikkelt. Het beschermen van onze veiligheid vraagt namelijk om een gezamenlijke inzet van overheid, bondgenoten, civiele autoriteiten, bedrijfsleven, vitale sectoren, maatschappelijke organisaties én burgers.

Deze beleidsagenda licht toe wat Defensie in 2027 gaat doen om een toekomstbestendige krijgsmacht te realiseren. Wij kijken ernaar uit om samen met uw Kamer, de samenleving en alle (veiligheids-) partners onze doelen te realiseren, zodat ons Koninkrijk, Europa en de NAVO op ons kunnen blijven rekenen. Alleen zo beschermen we samen wat ons dierbaar is.

Financiële ontwikkelingen

Het kabinet Jetten investeert structureel in de versterking van de krijgsmacht. Hiermee groeien de Nederlandse defensie-uitgaven naar 3,5% van het bbp in 2035.

Met de Defensienota 2026 en deze Ontwerpbegroting zet het kabinet noodzakelijke budgettaire stappen om de defensie-uitgaven te laten groeien naar de nieuwe NAVO-norm van 3,5% voor defensie-uitgaven vanaf 2035.

Bij deze Ontwerpbegroting wordt van de Aanvullende Post het structurele budget voor investeringen in de NAVO-norm tot en met 2031 overgeheveld naar de begrotingen van Defensie. Het restant blijft nog op de Aanvullende Post staan. Elk voorjaar zal - bij de extrapolatie van de begroting - de oploop van het extrapolatiejaar tranchegewijs overgeheveld worden naar de defensiebegrotingen. Op deze manier wordt voortvarend uitvoering gegeven aan de Defensienota 2026 en blijft het mogelijk om adaptief en wendbaar te kunnen blijven als de situatie daarom vraagt. Om de lange termijn zekerheid verder te verzekeren, wordt zoals in het Coalitieakkoord vermeld, de NAVO-norm van 3,5% bbp per 2035 wettelijk te verankeren.

De totale geraamde Defensie-uitgaven (begroting Ministerie van Defensie en DMF) bedragen in 2027 € 28,9 miljard. Dit is inclusief € 600 miljoen additionele middelen uit het Coalitieakkoord en inclusief € 3,1 miljard bestemd voor militaire steun aan Oekraïne.

Het totaal aan defensie-uitgaven volgens bijlage 6.6, komt in 2027 overeen met een NAVO-norm van 2,36% inclusief militaire steun aan Oekraïne (2,12% exclusief militaire steun aan Oekraïne op basis van de Nederlandse berekeningswijze). Dit is in figuur 1 weergegeven. De rode lijn geeft het NAVO-percentage weer volgens de Nederlandse berekeningswijze, inclusief militaire steun aan Oekraïne en de groene lijn geeft het NAVO-percentage weer volgens de Nederlandse berekeningswijze, exclusief militaire steun aan Oekraïne. Daarnaast kent de NAVO ook een berekeningswijze voor het percentage, echter publiceert NAVO dit percentage slechts eenmaal per jaar in het Annual NATO SecGen Report en alleen over gerealiseerde defensie-uitgaven. Volgens de NAVO-berekeningswijze bedroegen de Nederlandse defensie-uitgaven in 2025 2,59% van het GDP1.

Figuur 1: NAVO-norm

In onderstaande figuur 2 is de investeringsquote opgenomen. De additionele middelen uit het Coalitieakkoord zijn hierin verdisconteerd. De investeringsquote drukt de defensie-investeringen uit in een percentage van de totale defensiebegroting exclusief militaire steun Oekraïne. De NAVO hanteert een richtlijn van minimaal 20% voor de investeringsquote. Voor 2027 bedraagt de geprognotiseerde investeringsquote 36,8% en de vijfjaarsgemiddelde investeringsquote 30,7%2.

Figuur 2: Investeringsquote

Militair vermogen

De Defensienota 2026 stelt de leidende principes vast voor het profiel van de krijgsmacht van de toekomst. In 2027 gaan we vervolgens met de uitvoering verder om een toekomstbestendige krijgsmacht te realiseren, gebaseerd op de volgende uitgangspunten: moderne oorlogsvoering vereist een gecoördineerd, multi domein optreden; de krijgsmacht beschikt over een sterk technologisch, digitaal en innovatief fundament; zij wordt versterkt op basis van de NAVO-capaciteitsdoelstellingen; ze is wendbaar en adaptief; ze heeft een slimme mix van capaciteiten; ze is schaalbaar; ze beschikt over voldoende voortzettingsvermogen; ze werkt samen; en ze kent sterk leiderschap met een helder moreel ethisch kader.

Versterking van de krijgsmacht

Uit de Defensienota 2026 blijkt dat Defensie vanuit de leidende principes alle domeinen van de krijgsmacht versterkt, door te investeren in de gevechtskracht in het maritieme, land-, lucht-, cyber- en ruimtedomein. Ook zijn investeringen domein overstijgend. Zo heeft de hele krijgsmacht baat bij hogere voorraden en opslagcapaciteit, een sterke informatiepositie en betere geïntegreerde lucht- en raketverdediging (Integrated Air & Missile Defensie – IAMD). Daarnaast investeert Defensie aanzienlijk in onbemenste systemen en de verdediging daartegen. Tot slot draagt de doorontwikkeling van de special operations forces (SOF) bij aan het optreden in de vijf domeinen (land-, lucht- en maritiem- cyber en ruimtedomein).

Voor het land-, lucht- en maritiem domein worden de plannen voor 2027 toegelicht in de materieelagenda. Gezien de relatief recente opkomst van het cyber- en ruimtedomein komen de plannen voor 2027 wel uitgebreider in deze beleidsagenda aan bod.

Cyber

Defensie investeert in haar eigen cyberveiligheid door cyberrisico's te beheersen en zo de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van processen, systemen en data te waarborgen door bijvoorbeeld verder te investeren in Security Operations Centers (SOCs). Zo stellen we militaire eenheden in staat hun digitale zelfbeschermingsfunctie uit te voeren.

Ook investeert Defensie verder in het Defensie Cyber Commando (DCC) en het Joint Force Command (NLD JFC) om zowel eigenstandig als binnen multi-domein optreden militaire effecten te kunnen bereiken in het cyberdomein. We breiden tactische capaciteiten uit bij de krijgsmachtdelen voor cyber en elektromagnetische activiteiten.

Tot slot intensiveert Defensie het wederzijds delen van kennis en informatie met bondgenoten en partners. Daarnaast bevordert het ons innovatievermogen, waardoor we technologisch voor blijven op tegenstanders. Tevens versterkt Defensie internationale en publiek-private samenwerking, en draagt Defensie interdepartementaal bij aan de cyberveiligheid van civiele dienstverleners, toeleveranciers en digitale infrastructuur waar de krijgsmacht en bondgenoten afhankelijk van zijn.

Ruimte (Space)

Cyberactiviteiten kunnen niet zonder een robuuste toegang tot het ruimtedomein. Dit is in het geheel cruciaal voor de effectiviteit, snelheid en zelfstandigheid van moderne operaties in alle domeinen. Defensie investeert daarom in nationale ruimtecapaciteiten, zoals diverse typen satellieten, sensoren en sterke verbindingen. Deze investeringen vergroten onze strategische autonomie en verstevigen onze informatiepositie, waarbij nationale capaciteiten aansluiten op die van Europese en andere internationale partners om kosten beheersbaar te houden en gezamenlijk meer militair vermogen te ontsluiten. De Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie 2025-2029 identificeert ruimtetechnologie als één van de focusgebieden en draagt daarmee bij aan versnelde technologieontwikkeling in samenwerking met de nationale en internationale ruimtesector.

In navolging van de kabinetsreactie op het AIV-advies «Regie op veiligheid in de ruimte» vormde Defensie in 2026 het Defence Space Security Center om tot een Space Command in oprichting. Dit joint commando wordt verantwoordelijk voor het opereren met en beschermen van ruimtecapaciteiten, en voor het realiseren en coördineren van effecten in, vanuit en naar de ruimte voor heel Defensie. In 2027 vindt de doorontwikkeling van het Space Command plaats.

Inlichtingen

Juist als je met effect wilt kunnen optreden in alle vijf de domeinen zijn betrouwbare inlichtingen van levensbelang. Alleen zo kunnen we onze nationale veiligheid waarborgen, de inzet van onze krijgsmacht veilig doen en de samenwerking met onze bondgenoten goed uitvoeren.

Het inlichtingenlandschap verandert echter snel: de geopolitieke situatie wordt instabieler, dreigingen complexer en moderne technologieën herdefiniëren zowel het slagveld als de methoden voor het verzamelen en analyseren van data terwijl conventionele oorlogsvoering nog niet verdwenen is.

Defensie investeert daarom, ook in 2027, in een inlichtingensysteem dat Nederland weerbaar maakt in de grijze zone tussen oorlog en vrede en de krijgsmacht ondersteunt in het voorbereiden op grootschalig gewapend conflict. Ketensamenwerking tussen de MIVD en de andere defensie-inlichtingenonderdelen, een modern data– en IV-landschap, informatiegestuurd optreden en (inter)nationale- en publiek-private samenwerking zijn hierbij kernbegrippen.

Digitale Transformatie en adoptie

De oorlog van de toekomst, is niet alleen een strijd van mens tot mens. Juist de verdere digitalisering vervult een sleutelrol bij de ontwikkeling van het militair vermogen. Technologische ontwikkelingen op gebieden als autonome wapensystemen, AI, Cloud, connectiviteit, Cyber en het elektro magnetisch spectrum bieden Defensie nieuwe mogelijkheden om effectiever, flexibeler, veiliger en schaalbaar te worden. Ze introduceren echter ook nieuwe bedreigingen van zowel statelijke als niet-statelijke actoren.

De digitale transformatie stelt Defensie in staat om – beter dan de tegenstander – geïntegreerde effecten te bereiken, informatie- en beslisdominantie te bereiken en continu nieuwe en huidige technologieën om te zetten in gevechtskracht. Naast het adopteren van technologische ontwikkelingen zijn digitale weerbaarheid, interoperabiliteit en digitale soevereiniteit belangrijke prioriteiten.

In 2027 wordt de digitale transformatie doorgezet en versneld. De focus ligt daarbij op het creëren van een digitaal fundament met onder andere moderne cloudtechnologie. Ook investeren we in AI en cybersecurity. De interoperabiliteit van deze nieuwe technologieën is daarbij een expliciet aandachtspunt.

Versterken informatiepositie en informatiegereedheid

Defensie moet zich ontwikkelen naar een datagedreven, technologisch superieure krijgsmacht die informatie- en inlichtingen dominantie realiseert door hoogwaardige data-integratie, kunstmatige intelligentie gestuurde besluitvorming en onbemenste systemen. Het beoogde effect van deze investeringen is het sneller en accurater beslissen dan de tegenstander door een verantwoorde en effectieve inzet van kunstmatige intelligentie, met oog voor schaalbaarheid, integratie en ethische kaders.

Digitale middelen alleen zijn niet genoeg; het gaat om snelle en effectieve inzet. Continu innoveren en technologie direct benutten en opschalen voor operationeel voordeel is cruciaal. Dit vraagt ook in 2027 om nauwe samenwerking tussen marktpartijen, ontwikkelaars en gebruikers én om voortdurend te experimenteren en te trainen met nieuwe toepassingen.

Wet- en regelgeving

Niet alleen in het inlichtingen domein komt Defensie de grenzen van de uitvoerbaarheid van onze wet- en regelgeving in de praktijk tegen. Daarom werkt Defensie aan optimaliseringen in wet- en regelgeving om de versterking van Defensie defensiebreed mogelijk te maken. Door het slechten van juridische barrières of versterken van grondslagen kan effectieve gereedstelling en inzet van de krijgsmacht worden gegarandeerd. Dit betreft zowel nieuwe trajecten als actualisering van bestaande wet- en regelgeving.

Defensie werkt hiertoe onder meer aan de Wet op de defensiegereedheid, de herziening van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017, de herziening van de Oorlogswet voor Nederland en het wettelijk vastleggen van de 3,5%-NAVO-norm. In EU-verband werkt Defensie mee aan de totstandkoming en uitvoering van Omnibus-wetgeving om ook op dat niveau juridische belemmeringen voor defensiegereedheid weg te nemen.

Mensen

Wanneer de aanpassingen in wet- en regelgeving meer ruimte geven om de organisatie voor te bereiden op inzet en daadwerkelijk te kunnen optreden, is het wel noodzakelijk dat de organisatie ook voldoende gevuld is. Daarom bouwt Defensie aan een inzetbare en schaalbare krijgsmacht die in omvang kan meebewegen met de dreiging. Als eerste stap gaat Defensie groeien naar een krijgsmacht van circa 102.000 mensen in 2030. Om de organisatie te laten groeien en schaalbaar te maken, investeert Defensie in mensen en goed werkgeverschap. Defensie moet middenin de samenleving staan om de groei en verandering te kunnen realiseren.

Met het oog hierop werkt Defensie in 2027 met een herijkte HR-visie en –strategie. Hierin komen de focus op Hoofdtaak 1, de transformatie naar een schaalbare krijgsmacht, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, in demografie, technologie en maatschappij en de consequenties die dit heeft voor Defensie als werkgever samen.

Dienmodel

Goed werkgeverschap, gezondheidszorg, en zorgplicht voor veteranen

Ook in 2027 zetten we in op het verder verbeteren en versterken van de militaire gezondheidszorg, zodat we de inzet van de krijgsmacht in het volledige geweldsspectrum adequaat ondersteunen. Samen met Justitie & Veiligheid (J&V), Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) vergroten we de weerbaarheid van de gezondheidszorg, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid, en dragen zo bij aan militaire paraatheid en een weerbare samenleving.

Een veilige werkomgeving bij Defensie

Veiligheid en integriteit zijn randvoorwaarden voor de operationele taakuitvoering van Defensie. In het gereed stellen voor hoofdtaak 1 zet Defensie in 2027 verder in op integraal risicomanagement (IRM). Hierdoor kunnen commandanten en leidinggevenden risico’s in de bedrijfsvoering goed afwegen en wordt (het mandaat voor) de acceptatie van restrisico’s op het juiste niveau in de organisatie belegd. Door veilig te werken blijft de gevechtskracht en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht behouden. Daarom blijft Defensie ook in 2027 onverminderd werken aan de verbetering van de fysieke en sociale veiligheid, en integriteit, waaronder met de implementatie van het herziene veiligheidsmanagementsysteem en de Nadere Inventarisatie Gevaarlijke Stoffen.

Beleidskader Integriteit

Defensie zet actief stappen om fraude en corruptie te voorkomen. In juni 2026 is binnen Defensie het Beleidskader Integriteit gepubliceerd. Hierin zijn beleidsdoelen opgenomen voor het verbeteren van het frauderisicomanagement binnen de organisatie. Deze beleidsdoelen dienen uiterlijk begin 2027 te zijn gerealiseerd.

Samen bouwen aan veiligheid

Digitalisering is een niet te stoppen ontwikkeling. Dit biedt ook veel kansen om voorbij onze landsgrenzen met impact te acteren in het militaire domein. Het is dan ook van groot belang om de internationale samenwerking te omarmen en door te ontwikkelen.

Met internationale partners

Internationale defensiesamenwerking is een voorwaarde voor effectieve en geloofwaardige afschrikking, verdediging en inzetbaarheid van de krijgsmacht. Defensie werkt samen via defensiediplomatie, capaciteitsontwikkeling en -opbouw, materieelsamenwerking, onderzoek en innovatie, training, oefeningen en operationele samenwerking bij inzet. Daarom zetten we de samenwerking ook in 2027 op deze wijze voort.

Sterker Europa binnen de NAVO

De NAVO en de EU zijn de twee belangrijkste samenwerkingsverbanden voor de veiligheid in het Europese deel van het Koninkrijk. De NAVO blijft de hoeksteen van onze collectieve veiligheid, met de VS als belangrijke bondgenoot. Een sterkere bijdrage van Europese landen binnen de NAVO is een vereiste. Nederland heeft de ambitie om daarin een voortrekkersrol te spelen door middel van het vormen van kopgroepen met Europese partners. Defensie levert een belangrijke bijdrage aan zowel de nucleaire als conventionele afschrikkingsstrategie en is daarmee van cruciaal belang voor de Europese slagkracht binnen de NAVO. In 2027 zal Defensie intensief gebruik maken van internationale organisaties voor materieelsamenwerking, zoals het NATO Support and Procurement Agency en het Europees Defensie Agentschap. Ook zal Defensie investeren in het versterken van de unieke eigenstandige inlichtingenpositie en het versterken van inlichtingensamenwerking op Europees niveau.

Om als Europa meer verantwoordelijkheid te nemen voor afschrikking en verdediging op het Europese continent, is de EU een cruciale factor. Defensie zet zich binnen EU-verband in om de Europese defensie-industrie en technologische basis te bevorderen, juridische en administratieve belemmeringen voor de krijgsmacht weg te nemen en procedures voor aanbestedingen en vergunningen te versnellen. Nederland staat daarom in beginsel positief tegenover stimulerende maatregelen en financiële programma’s van de EU ten behoeve van de defensie-industrie en stelt zich constructief op in onderhandelingen hierover.

Onverminderde steun aan Oekraïne

Nederland blijft Oekraïne steunen in de verdediging tegen de Russische agressie. De strijd in Oekraïne gaat over de veiligheid van heel Europa. Daarom zet Nederland de militaire en financiële steun meerjarig voort. Defensie blijft in 2027 militair materieel en training leveren, zowel bilateraal als in samenwerking met internationale partners. Daarbij ligt de focus op de instandhouding van eerder geleverde systemen, het voortzettingsvermogen van de Oekraïense strijdkrachten, onbemensde systemen en luchtverdedigingsmiddelen. Met internationale partners blijft Nederland bijdragen aan de militaire planning en politieke dialoog die ten grondslag ligt aan een duurzame vrede, inclusief de daarvoor benodigde veiligheidsgaranties en militaire planning voor een mogelijke bijdrage daaraan. De Nederlandse steun aan Oekraïne levert zeer waardevolle inzichten op over moderne oorlogsvoering en technologische innovaties,en biedt kansen op het gebied van defensie-industriesamenwerking. Defensie faciliteert actief samenwerkingsverbanden tussen Nederlandse en Oekraïense bedrijven, zowel voor het uitwisselen van kennis en innovatieve technieken als ook gezamenlijke productie en de doorontwikkeling daarvan. Zo steunt Nederland ook in 2027 Oekraïne in het huidige gevecht en wordt bijgedragen aan het vormgeven van zowel de Oekraïense als de Nederlandse krijgsmacht van de toekomst. Tevens zet Defensie zich blijvend in voor accountability door de inzet van forensische opsporingsteams voor onderzoek naar oorlogsmisdrijven gepleegd in Oekraïne.

De effecten van de geleverde steun op de gereedheid van de Nederlandse strijdkrachten en op het behalen van de NAVO-capaciteitsdoelen worden, gezien het Nederlands belang van een veilig Europa door Defensie als significant, maar acceptabel beoordeeld. Defensie neemt maatregelen om deze gevolgen zoveel mogelijk te mitigeren. Ook weegt Defensie continu de belangen van enerzijds de steunvoorziening aan Oekraïne en anderzijds het belang van het opleiden en training van het eigen personeel.

Versterken partnerschappen en samenwerkingsverbanden

Via internationale samenwerking en gezamenlijke inzet, kan Nederland impact maken. Daarom maakt Defensie deel uit van diverse multinationale samenwerkingsverbanden en gelegenheidscoalities, zoals de Coalition of the Willing for Ukraine en de Joint Expeditionary Force. Samenwerkingsverbanden worden onder meer ingezet voor de steun aan Oekraïne, operationele samenwerking in het kader van de plannen van de NAVO, gezamenlijke inkoop van materieel en versterking van de interoperabiliteit. Nederland hecht ook aan de rol van de Verenigde Naties. Defensie draagt met nichecapaciteiten en expertise bij aan de VN, zoals op het gebied van ontmijning en peacekeeping intelligence. Ook blijft Defensie intensief samenwerken met andere landen. Aangezien het Caribisch deel van het Koninkrijk buiten het NAVO-verdragsgebied ligt, is de versteviging met partnerschappen aldaar van extra belang.

In het komende jaar bekrachtigt Defensie bestaande samenwerking met de belangrijkste partners. Defensie breidt haar samenwerking uit met nieuwe partners, bijvoorbeeld in West-Afrika, de Indo-Pacific (onder andere Japan, Australië en Zuid-Korea) en het Midden-Oosten. Ook blijft Defensie deel uitmaken van diverse multinationale samenwerkingsverbanden en gelegenheidscoalities. Ook zal Defensie in 2027 investeren in de veiligheid voor het Caribisch deel van het Koninkrijk, onder meer binnen het Framework for Western Hemisphere Allied Cooperation. Daarnaast werkt Defensie aan het verbreden van de samenwerking in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit.

Inzet in missies en operaties

Inzet in missies en operaties blijft ook in 2027 van groot belang. In een verder verslechterende (internationale) veiligheidssituatie en de dreiging die Rusland vormt voor de territoriale veiligheid van Europa, blijft de Nederlandse Krijgsmacht zich inzetten voor haar drie hoofdtaken. Deze raken steeds verder met elkaar verweven; missies en operaties buiten onze grenzen dragen niet alleen bij aan de bevordering van de internationale rechtsorde, maar dienen ook de Nederlandse en Koninkrijks-belangen. Defensie zoekt hierin actief de samenwerking met internationale en nationale partners en leert daaruit belangrijke lessen over de manier waarop oorlogsvoering wereldwijd verandert. Tegelijkertijd vervaagt de scheidslijn tussen inzet en gereedstelling. Grote oefeningen aan onze oostgrens kunnen immers ook bijdragen aan strategische effecten zoals deterrence.

Met de samenleving

Niet alleen internationaal kan Defensie kansen benutten. Maar juist ook in de Nederlandse samenleving zijn er wederzijds vele mogelijkheden. Defensie heeft de samenleving namelijk veel te bieden op diverse vlakken, zoals industrie, sociale cohesie, kennis en innovatie, natuur, digitale infrastructuur en opleidingen. Het is geen eenrichtingsverkeer: wederkerige samenwerking tussen Defensie en de samenleving vormt de basis. Alleen samen houden we Nederland, ook in 2027, veilig en weerbaar.

Nationale veiligheid

Door de veranderde geopolitieke ontwikkelingen en verslechterde veiligheidssituatie ligt voor de bescherming van de nationale veiligheid de focus thans op de voorbereiding van Hoofdtaak 1: de verdediging en bescherming van ons Koninkrijk (inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk) en dat van onze bondgenoten. Daarnaast vervult Defensie dagelijks diverse taken onder civiel gezag (o.a. grensbewaking, handhaven openbare orde, bewaken en beveiligen, etc.), zoals in het kader van de Politietaken van de Koninklijke Marechaussee en het verlenen van militaire bijstand uit hoofde van haar derde hoofdtaak (bijvoorbeeld bij dreigende natuurrampen, grootschalige verstoringen van de openbare orde of bedreigingen voor de volksgezondheid) zoals de inzet van blushelikopters en de Explosieven Opruimingsdienst. Deze taken van de krijgsmacht zullen bij een militair conflict niet veranderen maar mogelijk wel in elkaar overlopen. Ook bij een conflict blijft de krijgsmacht paraat om civiele autoriteiten (incidenteel) te ondersteunen, maar worden taken afhankelijk van de dreiging geprioriteerd. Als onderdeel van de nationale voorbereiding op hoofdtaak 1 zullen Defensie en civiele partners hier afspraken over maken.

De bescherming van onze nationale veiligheid en weerbaarheid worden door vijandelijke actoren regelmatig getest. Te denken valt bijvoorbeeld aan dreigingen voortvloeiend uit onbemensde systemen vliegend boven onze vitale infrastructuur of ondermijnende activiteiten tegen onderzeese kritieke infra. In reactie richt Defensie, samen met de ministeries van IenW en JenV het National Maritime Security Centre (NMSC) op om mogelijke bedreigingen tegen de infrastructuur in de Noordzee tijdig te detecteren en hierop te handelen.

Defensie neemt maatregelen om onze nationale veiligheid te beschermen. Daartoe versterkt Defensie o.a. de geïntegreerde nationale lucht- en raketverdediging en werkt met het ministerie van Justitie en Veiligheid samen aan een waarschuwingsketen om burgers zo snel mogelijk te waarschuwen bij een luchtaanval, herzien we de Oorlogswet voor Nederland, richten we het Nationaal Territoriaal Commando (NTC) op voor landelijke operationele aansturing van nationale militaire operaties binnen Nederlands grondgebied (zoals bewaken en beveiligen van kritieke infrastructuur), breiden we Koninklijke Marchechaussee eskadrons uit ten behoeve van politietaken, Host Nation Support of militaire mobility en verbeteren we de bescherming van het Caribisch deel van het Koninkrijk door de permanente aanwezigheid van een extra marinierseenheid in het Caribisch gebied. Ook hier heeft Defensie een hoofdtaak tot bescherming van het grondgebied, naast het handhaven van de internationale rechtsorde (counter-drugsoperaties) en de ondersteuning van civiele autoriteiten.

Met de industrie

Defensie versterkt in 2027, zoals al eerder aangegeven in de beleidsagenda, de strategische samenwerking met de industrie om de krijgsmacht sneller te voorzien van moderne en schaalbare capaciteiten. Daarbij zet Defensie in op meer ontwikkeling, productie en opschaling in Nederland en Europa, zodat we ongewenste strategische afhankelijkheden verminderen en we het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht vergroten. In 2027 wordt verder uitvoering gegeven aan de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie. Defensie werkt hierin samen met andere departementen, kennisinstellingen en bedrijven aan het vergroten van productiecapaciteit, versterking van leveringszekerheid en het versneld ontwikkelen van innovatieve militaire toepassingen en technologie, zoals op NLD gebieden (waaronder hightech systemen en materialen, maritieme technologie, cyber, ruimtevaart, quantum en autonome systemen) en de Nederlandse Defensie Technologische en Industriële Basis (NLDTIB; het Nederlandse ecosysteem van bedrijven, kennisinstellingen en organisaties dat bijdraagt aan defensietechnologie, innovatie en productiecapaciteit). Ook wil Defensie in 2027 inzetten op gezamenlijke ontwikkeling, productie en aanschaf van militaire capaciteiten met Nederlandse en Europese partners. Daarnaast werkt Defensie aan betere randvoorwaarden voor innovatie en industriële opschaling, onder andere via publiek-private samenwerking, versterking van toeleveringsketens, betere toegang tot test- en productiefaciliteiten en een aantrekkelijker financieringsklimaat voor de defensie industrie en defensiegerelateerde innovatie. Hiermee versterken we Nederlandse defensie ecosystemen en daarmee de strategische autonomie van Nederland en Europa.

Inspanningen industrie en innovatie

Defensie bouwt voortdurend kennis op, ontwikkelt technologie (door) en experimenteert met de nieuwste technologieën en innovaties om een moderne, hoogtechnologische krijgsmacht te zijn die de tegenstander voor kan blijven. Om deze technologische voorsprong te bewerkstelligen, werken we aan een Nederlands Defensie ecosysteem dat bestaat uit kennisinstellingen, organisaties en bedrijven die innovatieve (en soms onverwachte) oplossingen bedenken voor de uitdagingen waar de krijgsmacht voor staat. Toonaangevende kennis en innovatie vraagt om een blijvende, intensieve samenwerking tussen Defensie en (civiele) partners. Kennisbehoeftes vanuit de Defensieonderdelen vertalen zich in kennisopbouw van programma’s bij onze strategische kennispartners TNO, NLR en Marin. Daarnaast ontwikkelen we nieuwe technologie met bedrijven en kennisinstellingen om tot prototypes voor Defensietoepassingen te komen.

In 2027 worden de activiteiten op gebied van kennisopbouw, technologieontwikkeling, kort-cyclische innovatie en (inter)nationale samenwerking doorgezet in lijn met de Defensienota 2026, en bouwen we aan een technologische voorsprong op terreinen waar Nederland een onderscheidende positie heeft en internationaal toonaangevend wil zijn en blijven: de Nederlandse gebieden en bijbehorende ambities. Defensie voorkomt versnippering door centraal regie te voeren op de budgetten voor innovatie- en industrieopschaling, en om effectief te kunnen sturen én flexibiliteit te creëren, zet Defensie een instrument op waarin de kennis‑ en innovatiebudgetten centraal samenkomen.

Defensie zal in 2027, samen met andere departementen, kennisinstellingen en de defensie-industrie, concrete initiatieven in gang zetten. Om focus en snelheid aan te brengen zal de samenwerking verder uitgewerkt worden en willen we starten we met de Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit naar voorbeeld van het Amerikaanse DARPA. De Autoriteit jaagt de ontwikkeling aan van militaire en dual-use toepassingen op basis van (toekomstige) uitdagingen van de Nederlandse krijgsmacht (‘pull’) en uit het civiele kennislandschap en bedrijfsleven (‘push’). De uitwerking van deze initiatieven en investeringen vindt steeds plaats in overeenstemming met de Nederlandse non-proliferatiedoelstellingen en -verplichtingen.

In 2027 werkt Defensie met een uitgebreid investeringsprogramma verder om onze materiele behoeften te vervullen. Zie voor meer informatie de materieelagenda van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (Begrotingshoofdstuk K).

Randvoorwaarden

Zonder de ondersteuning van de hier onder beschreven randvoorwaarden is er geen sterk Defensie. Betere ondersteuning maakt de krijgsmacht wendbaar en meer schaalbaar. Het versterken van de basis kost tijd, maar Defensie werkt ook in 2027 hier hard aan.

Algemene Rekenkamer bevindingen

Dat doen we onder andere door bevindingen van de Algemene Rekenkamer serieus te nemen. De Algemene Rekenkamer constateert 9 onvolkomenheden bij Defensie. Defensie is er alles aan gelegen om op korte termijn alles te doen wat mogelijk is. Omdat we niet alle tekorten direct kunnen oplossen prioriteren we daarin bewust. Middels een bewezen, programmatische aanpak voert Defensie de opgestelde verbeterplannen (per onvolkomenheid) in 2027 verder uit. Daarbij wordt de Algemene Rekenkamer intensief betrokken zodat alle werkzaamheden gedragen en voortvarend worden uitgevoerd

Ruimte en leefomgeving

Defensie hanteert een programmatische PFAS-aanpak gericht op kennis, onderzoek, communicatie en op het voorkomen van zowel blootstelling aan, als de verspreiding van PFAS. Onderdeel van deze aanpak is het risicogestuurd saneringsplan om met zorgvuldig en doelgericht handelen PFAS-risico’s in bodem, lucht en grondwater te saneren en beheersen. Ook in 2027 blijven we werken aan het PFAS-vraagstuk volgens deze aanpak. Defensie is momenteel bezig het maken van een kosten-baten-afweging om te komen tot de meest effectieve en financieel duurzame oplossing.

Defensie werkt aan grote uitbreidingsprojecten en voegt daar de opgaven uit het NPRD aan toe. De realisatie van het NPRD loopt via verschillende sporen, zoals grondverwerving, gebiedsprocessen met betrokken medeoverheden, vastgoedrealisatie en het organiseren van vergunningsruimte. Voor elk van de uitbreidingen wordt een Startstrategie opgesteld. Vanaf eind 2026 wordt de Tweede Kamer hierover jaarlijks via de Stand van Defensie geïnformeerd over de voortgang van de NPRD-projecten. Voorbeelden van andere grote uitbreidingen zijn het concentreren van eenheden in Soesterberg en omgeving, de revitalisatie van een aantal grote kazernes en een nieuwe kazerne voor het Korps Commandotroepen.

Vastgoed

Defensie heeft een meervoudige opgave voor vastgoed. Het vastgoed is voor een groot deel verouderd en past niet bij de krijgsmacht van de toekomst. Een inhaalslag om te voldoen aan wet- en regelgeving is nodig en het vastgoed moet worden verduurzaamd. De Commandopost Vastgoed heeft als opdracht gekregen de realisatie de komende jaren te verhogen. Defensie wil in 2027 meer gebouwcategorieën, onder andere kantoorgebouwen en leslokalen, gestandaardiseerd aanbesteden en realiseren. Omgevingsfactoren zoals stikstof en netcongestie belemmeren de versnelling. Er wordt geprioriteerd in de planning van vastgoedprojecten om hiermee rekening te houden, er worden slimme bouwmethodes toegepast en Defensie zet in op energiezekerheid om meer zelfvoorzienend te zijn op eigen locaties.

Voor de verduurzaming van het vastgoed is het doel dat alle kantoorgebouwen van Defensie in 2027 minimaal energielabel C hebben en in 2029 aan de energiebesparingsplicht (EML) voldoen. In 2026 is hiervoor de realisatiefase gestart. Defensie ligt voor de energielabel C-verplichting op koers. De realisatie rondom EML-maatregelen krijgt in toenemende mate tractie.

Energiezekerheid, klimaat en duurzaamheid

Voor Defensie is energie mission critical. Energie voor varen, vliegen, rijden, vastgoed, kampementen en informatietechnologie is immers essentieel voor de operationele inzet en de bedrijfsvoering. Tegen de achtergrond van een verslechterende internationale veiligheidssituatie en het toenemende gebruik van energie en grondstoffen als geopolitiek machtsmiddel ligt de nadruk op energiezekerheid en de mate waarop Defensie kwetsbare afhankelijkheden vermindert (autonoom voortzettingsvermogen). Deze ambitie is vastgelegd in de Uitvoeringsagenda Energie en Duurzaamheid (Kamerstuk 36592, nr. 52). Uitgangspunt hierin is dat gevechtskracht voorop staat en Defensie tegelijkertijd blijft bijdragen aan de bestaande nationale klimaat- en duurzaamheidsopgaven. In 2027 is onder andere het doel voor duurzame brandstoffen: wegdiesel 30%; scheepsdiesel 30%; jet fuel 15%. Daarbij wordt verkend welke alternatieve brandstoffen naast de huidige biobrandstoffen bijdragen aan strategische onafhankelijkheid binnen de operationele randvoorwaarden.

Bedrijfsvoering en veiligheid

Bedrijfsvoering is voor Defensie geen bijzaak, maar randvoorwaardelijk voor haar gereedheid en militaire paraatheid. In 2027 ligt de prioriteit op het versnellen en moderniseren van de bedrijfsvoering. Dat doen we door administratieve lastendruk terug te dringen, bestaande processen te verbeteren én door meer fundamenteel te vernieuwen onder andere door de inzet van AI in de bedrijfsvoering. Data-gedreven werken wordt daarbij de norm, ondersteund door samenhangende informatievoorziening en versterkte waarborgen voor privacy en gegevensbescherming.

Defensie zet daarnaast de fundamentele versnelling van het ‘voorzien-in’-proces voort, onder meer door regeldruk terug te dringen en de uitvoeringspraktijk te vereenvoudigen. Daarnaast zetten we, ook in EU verband, in op vereenvoudiging van wet en regelgeving.

Verantwoorde bedrijfsvoering begint bij veiligheid. Defensie versterkt daarom de integrale beveiligingsketen op het gebied van fysieke, informatie-, industrie- en personele beveiliging. Defensie werkt aan de aanbevelingen die de Algemene Rekenkamerheeft heeft meegegeven. Hierbij wordt gewerkt volgens een risicogerichte aanpak zoals voorgelegd door de Algemene Rekenkamer, waarbij we beginnen met de meest cruciale objecten. Verantwoorde bedrijfsvoering begint bij veiligheid. Defensie versterkt daarom de integrale beveiligingsketen op het gebied van fysieke-, informatie-, industrie- en personele beveiliging. Tegelijkertijd noodzaken groei en intensievere samenwerking met externe partners ons ertoe om risico’s op het gebied van fraude en corruptie goed te beheersen. Dit vraagt om specifiek op fraude en corruptie toegespitst beleid, als onderdeel van het defensiebrede integriteitsbeleid.

Het programma Defensie Open op Orde (DOO)

Het programma Defensie Open op Orde (DOO) realiseert de inrichting voor de informatiehuishouding defensiebreed en ondersteunt de defensieonderdelen met kennis, capaciteit en technologie om de volwassenheid van de informatiehuishouding en informatiegereedheid te verhogen, onder waarborg van de veiligheid van de Staat. Informatie die juist, compleet, actueel, vindbaar en toegankelijk is, draagt met behulp van innovatieve technologie bij aan een versterkte informatiepositie van Defensie.

Belangrijkste doelen 

Vanuit het coalitieakkoord heeft Defensie een aantal strategische doelstellingen geformuleerd die richting geven aan de ontwikkeling van de krijgsmacht in de komende jaren. Deze doelstellingen zijn gericht op het versterken van de nationale en internationale veiligheid, het vergroten van de militaire slagkracht en het toekomstbestendig maken van de organisatie. Hieronder worden de vijf belangrijkste doelstellingen toegelicht.

1) Versterken van de krijgsmacht richting de nieuwe NAVO-norm: Het kabinet investeert fors extra in Defensie om toe te groeien naar een defensiebudget van 2,8% van het bbp in 2030 en 3,5% in 2035. Hiermee moet Nederland een geloofwaardige bondgenoot binnen de NAVO blijven.  

2) Uitbouwen van een schaalbare krijgsmacht tot minimaal 122.000 medewerkers3: Defensie moet groeien in beroepsmilitairen, reservisten en burgerpersoneel. Doel is een organisatie die snel kan op- en afschalen afhankelijk van de dreiging.  

3) Vergroten van de gevechtskracht en operationele gereedheid: Het coalitieakkoord kiest expliciet voor een krijgsmacht die «afschrikt én kan doorbijten». Investeringen in materieel, munitievoorraden, logistiek en inzetbaarheid moeten leiden tot een hogere gereedheid.  

4) Versterken Europese defensie-industrie: 50% van de Nederlandse defensieaankopen moet worden gedaan bij Nederlandse en Europese bedrijven, en 40% van de aankopen moet gezamenlijk met Europese partners plaatsvinden. Hiermee wil Defensie minder afhankelijk worden van niet-Europese leveranciers en tegelijkertijd de Europese industriële basis versterken.  

5) Man/ vrouw verhouding (diversiteit en inclusie): Defensie streeft naar een organisatie die in 2030 of eerder voor 30% uit vrouwen bestaat. In lijn met het coalitieakkoord blijven we werken aan de gelijkwaardige positie van vrouwen in onze samenleving, onder andere door steun aan initiatieven als ‘Vrouwen naar de top’ en de inzet van vrouwelijke rolmodellen.

Het niet behalen van deze doelstellingen vergroot het risico dat Defensie onvoldoende slagkracht, capaciteit en gereedheid heeft om haar nationale en internationale taken uit te voeren. Daarnaast kan dit leiden tot verminderde NAVO-geloofwaardigheid, een grotere afhankelijkheid van externe partijen en blijvende uitdagingen op het gebied van personeelsbehoud en -werving.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Toelichting

Mutaties 1e suppletoire begroting

Kasschuif Oekraïnemiddelen

Het kabinet heeft besloten om in 2026 nog 437 miljoen aan aanvullende militaire steun beschikbaar te stellen voor Oekraïne. De totale militaire steun in 2026 bedraagt hiermee circa 3 miljard euro.

Kasschuif arbeidsvoorwaarden

Dit betreft een kasschuif voor het op 17 juli 2026 ondertekende nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord Defensie 2026-2028.

Overboekingen met Defensiematerieelbegrotingsfonds

Er zijn diverse overboekingen gedaan tussen de Defensiebegroting en het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF).

Overboekingen met andere begrotingen

Er zijn diverse overboekingen gedaan van en naar de Defensiebegroting vanuit andere begrotingen.

Eindejaarsmarge

Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2025 van circa € 102 miljoen aan de begroting van Defensie.

Technisch

Deze post betreft uitgaven die via een desaldering zijn bekostigd vanuit extra ontvangsten.

Bijstelling affinanciering militaire pensioenen

Eind 2026 zal Defensie de bestaande pensioenaanspraken van de begrotingsgefinancierde militaire pensioenen overhevelen naar het ABP. Hiervoor dient Defensie per 31-12-2026 de netto contante waarde van de toekomstige pensioenuitkeringen in één keer te betalen aan het ABP. Als gevolg van de raming in het voorjaar van 2026 voor de koopsom van het ABP bedroeg de voorlopig geraamde koopsom destijds € 8,44 miljard. Hiervoor is het budget met de 1e suppletoire begroting met € 291,5 miljoen verhoogd, zodat het budget in lijn is gebracht met de herijkte raming uit het voorjaar.

Kasschuif Nationaal Fonds Ereschuld

Dit betreft een kasschuif voor de Regeling Volledige Schadevergoedingen in het Nationaal Fonds Ereschuld (NFE).

Mutaties begroting 2027

Defensienota 2026

Het kabinet investeert met de Defensienota 2026 in de verdere versterking van de krijgsmacht. Bij deze Ontwerpbegroting wordt van de Aanvullende Post het structurele budget voor investeringen in de NAVO-norm tot en met 2031 overgeheveld naar de begrotingen van Defensie. Het restant blijft nog op de Aanvullende Post staan. Elk voorjaar zal - bij de extrapolatie van de begroting - de oploop van het extrapolatiejaar overgeheveld worden naar de defensiebegrotingen.

Een deel van de maatregelen is geboekt op de diverse artikelen van de Defensiebegroting en het andere deel op diverse artikelen van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF).

Steun Oekraïne

Het kabinet Jetten zet de militaire steun aan Oekraïne voort met nieuwe middelen in de jaren 2027-2029. Een deel hiervan, €437 miljoen, is al met de eerste suppletoire begroting in 2026 geplaatst. Middels deze Ontwerpbegroting wordt € 250 miljoen geschoven van 2029 naar 2026 om een bijdrage aan een nieuw PURL (Prioritized Ukraine Requirements List)-pakket mogelijk te maken. De resterende middelen zijn overgeheveld van de Aanvullende Post naar de Defensiebegroting. Het betreft € 2,0 miljard voor 2027, € 2,4 miljard voor 2028 en € 2,2 miljard voor 2029. De bedragen zijn exclusief bedragen in het DMF voor vervanging van eerder geleverd materieel uit eigen voorraad. Op deze wijze draagt Nederland bij aan de ondersteuning van Oekraïne in de strijd tegen Rusland.

EPF-ontvangsten

Er vindt een technische mutatie plaats waarbij de uitgaven in 2026 stijgen met € 146 miljoen en dalen met hetzelfde bedrag in 2027. Dit is het gevolg van mutaties in de ontvangsten voor de steun aan Oekraïne vanuit de European Peace Facility (EPF), de uitgaven mutaties zijn hieraan gekoppeld.

Herschikking artikel 1

De hernieuwde focus op de eerste hoofdtaak vraagt om een duidelijkere scheiding tussen de inzet voor de verschillende hoofdtaken. De indeling van beleidsartikel 1 Inzet is dan ook veranderd, van drie naar vier uitgavencategorieën, waarbij een uitgavencategorie voor hoofdtaak 1 inzet is toegevoegd. Daarnaast is de volgorde van de categorieën ook aangepast, waarbij de volgorde van de hoofdtaken wordt gevolgd. De herschikking betreft primair een verbetering van de budgettaire inrichting en leidt niet tot een inhoudelijke wijziging van de aard van het budget. De herschikking zorgt wel voor significate mutaties tussen de uitgavencategoriën, maar deze zijn budgetneutraal.

Interdepartementale budgetoverhevelingen

Deze budgetoverhevelingen tussen ministeries vinden plaats wanneer de verantwoordelijkheid voor een taak, project of uitgavebij een ander ministerie komt te liggen, of wanneer een andere ministerie de uitvoering van bepaalde werkzaamheden op zich neemt.

Bijstelling affinanciering militaire pensioenen

Als gevolg van een nieuwe raming voor de koopsom van het ABP bedraagt de voorlopige koopsom € 8,73 miljard. Hiervoor wordt het budget met € 290,0 miljoen verhoogd, zodat het budget in lijn is met de herijkte raming.

Budgetoverhevelingen

Niet alleen heeft Defensie te maken met interdepartementale budgetoverhevelingen, maar ook met departemetale budgetoverhevelingen waarbij budget wordt overgeheveld van de Defensiebegroting naar het DMF.

Toelichting

Mutaties 1e suppletoire begroting

Technisch

Het betreft hogere verwachte ontvangsten van 9 miljoen euro bij het Commando Materieel en IT. De verwachting is dat er meer brandstof met derden wordt verrekend.

Mutaties begroting 2027

EPF-ontvangsten

Defensie ontvangt van de European Peacy Facility (EPF) vergoedingen voor de geleverde militaire steun aan Oekraïne. Het ritme van deze ontvangsten is bijgesteld, conform de betaalschema's van de EPF, er wordt € 146,0 miljoen meer ontvangen in 2026 en € 146,0 miljoen minder in 2027. De uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne worden met deze mutatie in lijn gebracht.

2.3 Openbaarheidsparagraaf

Actieve openbaarmaking

Met artikel 3.3 van de Woo is Defensie wettelijk verplicht om aangewezen informatiecategorieën openbaar te maken, zonder voorafgaand verzoek. De documenten die verband houden met de informatiecategorieën worden tijdig, volledig en veilig openbaar gemaakt conform de wettelijke ingangsdata en de wettelijke actualisatietermijn van twee weken. Daarbij wordt informatie-eigenaarschap formeel belegd door, zoveel als mogelijk, gestandaardiseerde en per bestuursorgaan gecentraliseerde processen. Publicatie vindt uitsluitend plaats na toetsing aan uitzonderingsgronden van de Woo. Voorkomen dient te worden dat de veiligheid van militairen, Nederland en onze bondgenoten wordt geschaad. In 2026 zijn de Woo-activiteiten op gebied van actieve en betekenisvolle openbaarmaking in de lijnorganisatie van Defensie verankerd.

Passieve openbaarmaking

Defensie verwacht dat de druk op de afhandeling van Woo-verzoeken in 2027 onverminderd hoog blijft. De hoeveelheid, omvang en complexiteit van verzoeken nemen verder toe. Dit hangt samen met de zichtbare rol van Defensie binnen de huidige geopolitieke ontwikkelingen, de verdere versterking van de krijgsmacht, internationale inzet en de maatschappelijke en politieke aandacht die daarmee gepaard gaat. Om de afhandeling van Woo-verzoeken verder te verbeteren, wordt in 2027 verder gewerkt aan maatregelen gericht op versnelling, ondersteuning en een meer uniforme uitvoering van het Woo-afhandelingsproces. De sectie Woo werkt hierbij samen met de directies van het kerndepartement, de defensieonderdelen en het programma Defensie Open op Orde (DOO). In 2027 wordt verder gewerkt aan het traject Versnellen afhandeling Woo-verzoeken, Woo-tooling en de verdere defensiebrede invoering van het documentmanagementsysteem DefDoc. Deze trajecten dragen bij aan optimalisering van het Woo-afhandelingsproces, ondersteuning van het verzamelen, beoordelen en lakken van documenten en een betere vindbaarheid en beschikbaarheid van informatie. Ook blijft Defensie betrokken bij rijksbrede ontwikkelingen op het gebied van openbaarmaking en informatiehuishouding, waaronder de ontwikkeling van generieke Woo-voorzieningen binnen de Rijksoverheid, zoals benoemd in het Meerjarenplan Openbaarheid en Informatiehuishouding Rijksoverheid 2026–2030. Dit gebeurt in lijn met de maatregelen uit de kabinetsreactie op de invoeringstoets Woo (Kamerstuk 32 802, nr. 94). Bij de uitvoering van de Woo blijft Defensie nadrukkelijk aandacht houden voor de bescherming van staatsveiligheidsbelangen, operationele informatie en de veiligheid van militairen en bondgenoten.

Verbetering van de informatiehuishouding

Met het programma DOO versterkt Defensie de informatiehuishouding van de organisatie. Dit om ervoor te zorgen dat informatiestromen helder zijn en er wordt voorzien in een informatiebehoefte, waarmee betere besluitvormingsondersteuning, sturing en verantwoording mogelijk wordt gemaakt. Bij elk defensieonderdeel is reeds een actieplan in uitvoering om de informatiehuishouding naar een hoger niveau te tillen. In 2027 wordt verder gewerkt aan de uitvoering van deze actieplannen.

Om informatiehuishouding verder vorm te geven worden er in 2027 inrichtingskaders en -principes ontwikkelt om de defensiebrede werking zeker te stellen en hiermee de volwassenheid van de informatiehuishouding binnen Defensie blijvend te verbeteren.

De stapsgewijze implementatie van het documentmanagementsysteem DefDoc wordt doorgezet in 2027. DefDoc wordt in 2027 ook op het hoog gerubriceerde domein geïmplementeerd. Daarnaast vindt een implementatie van de recordmanagementsysteem DefDoc plaats zodat er voldaan kan gaan worden aan de duurzaam toegankelijkheidseisen en processen benoemd in de Woo en archiefwet.

Om blijvend, kwalitatief én snel te voldoen aan wettelijke verplichtingen ten aanzien van de omgang met chatberichten wordt in 2027 de software hiervoor geïmplementeerd en in beheer genomen bij de Defensie IT-organisatie. In 2027 wordt verder gewerkt aan de geautomatiseerde veiligstelling en duurzame toegankelijkheid.

Voor (hoog gerubriceerde) Missie-informatie is de dienstverlening voor het zoeken in de archieven schaalbaar ingericht om te kunnen verantwoorden naar politiek en maatschappij. De dienst Missie-informatie biedt een portaal aan voor het beantwoorden van zoekvragen. Daarnaast ondersteunt het actief (parlementaire)onderzoekscommissies met capaciteit en technologie. De dienstverlening wordt verbreed van missie-informatie (gecreëerd op missie) naar het verantwoorden over inzet-informatie voor, tijdens en na inzet. De dienst gaat door met het op orde brengen en duurzaam toegankelijk houden van alle inzet dossiers.

Voor 2027 is de verwachting oplossingen te implementeren voor e-mailarchivering en archivering intranet. Daarnaast is voorzien om een duurzame scanoplossing voor de hooggerubriceeerde Defensie-archieven te implementeren.

2.4 Strategische Evaluatieagenda

Inleiding

Elke minister is op basis van de Comptabiliteitswet 2016 verantwoordelijk voor het periodiek onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Hiervoor maken alle departementen gebruik van de Strategische Evaluatieagenda (SEA), die jaarlijks in de begroting verschijnt. De SEA geeft een overzicht van lopend, gepland en uitgevoerd evaluatieonderzoek. De belangrijkste evaluatieonderzoeken op de SEA zijn de zogeheten periodieke rapportages.

Met de SEA streeft Defensie naar een goede onderbouwing van strategische keuzes en de impact daarvan. Door bewust te leren, en door inzicht op te doen over waar we nog te leren hebben, kan bestaand beleid worden verbeterd en nieuw beleid gestructureerd worden voorbereid. Defensie ziet de SEA behalve als product daarom ook als een proces, dat in die vorm voortdurend in ontwikkeling is.

Planning periodieke rapportages

Het doel van de periodieke rapportages is inzichten uit allerlei documenten op een methodologisch verantwoorde manier samen te brengen om zo een overkoepelend beeld van de doeltreffendheid en doelmatigheid te creëren. De periodieke rapportage is primair een syntheseonderzoek, waarbij wordt teruggekeken naar reeds opgedane inzichten en verbetervoorstellen worden gedaan richting de toekomst. In onderstaande tabel is zichtbaar welke periodieke rapportages Defensie in de jaren 2026 tot en met 2032 gepland heeft.

Zie ≪bijlage 6.3: Uitwerking Strategische Evaluatieagenda ≫ voor een verdere toelichting op de periodieke rapportages.

Financiële dekkendheid

Conform de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften (RVB) wordt per SEA-thema zo goed als mogelijk vermeld op welke artikelen het thema betrekking heeft. Meerdere SEA-thema's hebben betrekking op meerdere artikelen uit de begroting. Zo vallen de personele alsook de materiele uitgaven onder de apparaatsuitgaven van elk artikel en vallen de uitgaven voor gereedstelling weer onder de programma-uitgaven van elk artikel. Om inzichtelijk te maken in hoeverre de artikelen met evaluaties zijn afgedekt, laten onderstaande tabellen de koppeling zien tussen SEA-thema’s en (sub)artikelen.

Toelichting op de thema’s

In de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) staat voorgeschreven dat de SEA is ingedeeld in thema’s die gezamenlijk al het beleid en alle uitgaven van een ministerie omvatten. Bij veel ministeries volgt de SEA daarom de indeling van begrotingsartikelen. De begrotingsartikelen van Defensie vertegenwoordigen echter geen beleidsthema’s, maar organisatiedelen. De indeling van de SEA is daarom gekoppeld aan de waardeketen.

De processen uit de waardeketen zijn onmisbaar voor de taakuitvoering van Defensie. Bovendien bestaat een grote onderlinge afhankelijkheid en invloed tussen de processen. Het kan daardoor gebeuren dat de hoofdthema’s op de SEA zich in de praktijk met elkaar vermengen. Zo is gevechtskracht afhankelijk van de vervulling van personele en materiele behoeften.

Deze onderlinge verwevenheid is in overweging genomen bij het plannen van de periodieke rapportages: de uitkomsten van de ene periodieke rapportage worden als input gebruikt voor de analyse van de andere periodieke rapportage. Dit betekent ook dat bepaalde onderzoeken en evaluaties ten aanzien van meerdere thema’s waardevolle inzichten opleveren.

Stand van Defensie

Sinds 2023 heeft Defensie meerdere reguliere rapportages aan de Kamer in één rapport gebundeld: de Stand van Defensie (SvD). Het oogmerk is om de voortgang van Defensie op verschillende thema's (zoals personeel, materieel, gereedheid en inzet) in één rapport inzichtelijk te maken en integraal te rapporteren. Met de SvD rapporteert Defensie zoveel mogelijk over de voortgang op onder meer de (lange termijn-)doelstellingen, projecten, samenwerkingen, gereedheid en dergelijke. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van een set aan gegevens die naast kwalitatieve teksten ook bestaat uit indicatoren en kengetallen.

Evenals de SEA is ook de SvD opgebouwd langs de waardeketen van Defensie (in geval van de SvD wel met identieke terminologie). Daarmee is de SvD een belangrijke bron voor vrijwel elke periodieke rapportage van de SEA. In bijlage 6.3 wordt dit per thema nader gespecificeerd.

Voor een verdere uitwerking van de Strategische Evaluatieagenda met een nadere duiding van de thema’s, zie ≪bijlage 6.3: Uitwerking Strategische Evaluatieagenda ≫.

Klik hier om het jaarverslag 2025 van het ministerie van Defensie te downloaden, met in bijlage 3 een overzicht van afgerond evaluatie- en overig onderzoek.

Een interactieve weergave van de SEA is beschikbaar op www.rijksfinancien.nl.

2.5 Overzicht risicoregelingen

Defensie kent twee openstaande garanties.

Er is een overeenkomst met de Vereniging Verbond van Verzekeraars over de verzekerbaarheid van personeel. De looptijd is onbepaald en er is geen gegarandeerd bedrag vastgesteld. De overeenkomst regelt de verhouding tussen het ministerie van Defensie en de Vereniging met als doel de belemmeringen die defensieambtenaren in het maatschappelijk verkeer ondervinden als gevolg van uitsluitingsclausules bij levensverzekeringen, gekoppeld aan de financiering van een woning, weg te nemen.

Met ingang van deze ontwerpbegroting treedt een nieuwe risicoregeling in werking voor het Ecosysteem Logistiek. De risicoregeling heeft een looptijd van drie jaar. Het Ecosysteem Logistiek betreft een strategische samenwerking tussen het ministerie van Defensie en civiele logistieke bedrijven ten behoeve van de logistieke ondersteuning van toekomstige ernstinzet. Ten behoeve van de verplaatsing van eenheden, materieel en voorraden in ‘permissive area’s ’ worden militaire logistieke eenheden ondersteund door civiele logistieke bedrijven. Teneinde mogelijke schades als gevolg van ernstinzet bij civiele logistieke bedrijven af te dekken is de risicoregeling voor het Ecosysteem Logistiek opgezet.

3. Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1 Inzet

Alle drie de hoofdtaken vergen meer inzet vanwege de toegenomen instabiliteit in de wereld. Om deze taken te kunnen uitvoeren stelt Defensie militaire eenheden gereed die daarvoor kunnen worden ingezet.

De Minister van Defensie is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen en daadwerkelijk inzetten van eenheden om de veiligheid van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te handhaven. Verder is de Minister in samenwerking met bondgenoten verantwoordelijk voor de uitvoering van bijdragen aan missies voor conflictpreventie, crisisbeheersing en vredesopbouw, wereldwijd. Het Koninkrijk der Nederlanden draagt daarmee bij aan de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. De eenheden kunnen ook worden ingezet voor nationale taken en het verlenen van (internationale) noodhulp.

Onder Beleidsartikel 1 Inzet wordt een overzicht geboden van de inzet van de krijgsmacht. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan gemeenschappelijk gefinancierde NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel is daartoe uitgebreid met een niet-financieel overzicht voor de structurele inzet voor nationale en koninkrijkstaken, bijvoorbeeld door de KMar en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD).

Om het geïntegreerde karakter met het Nederlandse Buitenlandbeleid te borgen wordt besluitvorming over het Budget Internationale Veiligheid (BIV) interdepartementaal voorbereid en uitgevoerd. Defensie draagt wel de verantwoordelijkheid voor het BIV.

NAVO-bondgenoten besloten in de periode voor en na de illegale Russische invasie van Oekraïne tot aanvullende maatregelen om het NAVO-verdragsgebied te beschermen, Rusland af te schrikken en Oekraïne bij te staan. Als onderdeel van dit pakket aan maatregelen zijn extra eenheden aan de oostflank van het verdragsgebied ontplooid. Nederland levert hier als NAVO-bondgenoot een actieve bijdrage aan, bijvoorbeeld middels trainingen via Interflex en luchtverdediging door de Air Missile Defense Task Force (AMDTF).

Nederland zal daarnaast, onder meer in VN-verband, bijdragen blijven leveren aan missies in het Midden-Oosten en Afrika.

Figuur 1 Overzicht missies en operaties

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de uitgaven voor levering van goederen en/of diensten van de lopende missies. Voor 2027 is 16,9% juridisch verplicht. De voorziening voor de verwachte verlenging van de huidige missies of voor nieuwe missies is juridisch gezien nog niet verplicht.

In het beleidsartikel 1 inzet worden onder het nieuwe financiële instrument «bijdrages aan internationale organisaties» de bijdragen aan internationale samenwerkingsovereenkomsten ten behoeven van de militaire steun voor Oekraïne verantwoord. Daarnaast worden er inzet gerelateerde contributies verantwoord, zoals aan de NAVO of de European Peace Facility (EPF).

De hernieuwde focus op de eerste hoofdtaak vraagt om een duidelijkere scheiding tussen de inzet voor de verschillende hoofdtaken. De indeling van beleidsartikel 1 Inzet is dan ook veranderd, van drie naar vier uitgavencategorieën, waarbij een uitgavencategorie voor hoofdtaak 1 inzet is toegevoegd. Daarnaast is de volgorde van de categorieën ook aangepast, waarbij de volgorde van de hoofdtaken wordt gevolgd.

De financiering van de militaire steun aan Oekraïne verloopt grotendeels via beleidsartikel 1 Inzet. De Kamer wordt periodiek op de hoogte gehouden van de geleverde steun aan Oekraïne. De financiering voor de steun is toegekend door opvolgende kabinetten en dit budget is in de vorm van generale middelen toegevoegd aan Artikel 1. Het kabinet Jetten zet de militaire steun aan Oekraïne voort met nieuwe middelen in de jaren 2027-2029. Een deel hiervan, €437 miljoen, is met de eerste suppletoire begroting in 2026 geplaatst. Daarnaast wordt middels deze Ontwerpbegroting €250 miljoen geschoven van 2029 naar 2026 om een bijdrage aan een nieuw PURL (Prioritezed Ukraine Requirements List)-pakket mogelijk te maken.

De resterende middelen zijn overgeheveld van de Aanvullende Post naar de Defensiebegroting. Het betreft €2,0 miljard voor 2027, €2,4 miljard voor 2028 en €2,2 miljard voor 2029. De bedragen zijn exclusief bedragen in het DMF voor vervanging van eerder geleverd materieel uit eigen voorraad. Op deze wijze draagt Nederland bij aan de ondersteuning van Oekraïne in de strijd tegen Rusland.

Toelichting uitgaven per missie

Toelichting hoofdtaak 1 inzet

MNBG LitouwenDe NAVO besloot na de illegale annexatie van de Krim door Rusland in 2014 tot de versterking van de afschrikking- en verdedigingsfunctie van de oostflank. Onderdeel hiervan is de vooruitgeschoven aanwezigheid in de Baltische staten en Polen: enhanced Forward Presence (eFP). De eFP bestaat op dit moment uit circa 4.500 militairen, verdeeld over een viertal multinationale Battle Groups. De eFP brengt tot uitdrukking dat een schending van het verdragsgebied leidt tot de onmiddellijke betrokkenheid van het bondgenootschap. Zo draagt de eFP actief bij aan geloofwaardige afschrikking van Rusland en het geruststellen van bondgenoten in Baltische Staten en Polen. In het geval van een aanval stuit de tegenstander namelijk niet alleen op de lokale strijdkrachten, maar tevens op een multinationale NAVO-eenheid.

Nederland neemt sinds 2017 met circa 270 militairen deel aan de multinationale Battle Group in Litouwen. Het nationale kader voor MNBG Litouwen is maximaal 350 personen (waarvan 50 flexibel) en er wordt gepland om te verlengen tot en met 31 december 2028. De langjarige Nederlandse bijdrage aan de multinationale Battle Group verhoogt hierbij de ervaring met het gezamenlijk optreden met strategische partners waaronder Duitsland, Noorwegen en België. De inzet roteert veelal tussen de 13e Lichte Brigade (13 LtBrig) en de 43e Gemechaniseerde Brigade (43 MechBrig) van het Commando Landstrijdkrachten.

EVA MQ-9De MQ-9 wordt nu ingezet in Roemenië en heeft een mandaat tot en met 30 september 2026. Op dit moment wordt onderzocht waar en voor hoe lang de MQ-9 wordt ingezet.

NSATU AMDTFVanaf december 2025 levert Nederland ter bescherming van NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU) een Air and Missile Defence Task Force (AMDTF). De NAVO heeft verzocht de missie te verlengen tot en met eind 2026. Wanneer defensie hiertoe in staat is worden er nog uitgaven begin 2027 verwacht die voorkomen uit deze inzet.

Toelichting hoofdtaak 2 inzet

EUFOR AltheaNederland ondersteunt landen in de Westelijke Balkan, inclusief Bosnië en Herzegovina. In april 2025 heeft het kabinet besloten tot de inzet stafofficieren die werkzaam zijn op het hoofdkwartier van EUFOR Althea te Sarajevo. Het nationaal kader hiervan bedraagt maximaal zeven personen en een Human Intelligence team (maximaal 10 personen). Het mandaat voor deelname aan deze missie loopt tot en met 31 december 2027.

Brede veiligheidsinzet IrakDoor de huidige situatie in het Midden-Oosten is het personeel van zowel Operation Inherent Resolve (OIR) en NAVO Missie Irak (NMI) terug naar Nederland gehaald. De toekomst van OIR is nog onduidelijk. En klein deel van de staf van NMI is in Napels aan het werk, daar draagt defensie op dit moment met twee personen aan bij. Ook voor NMI geldt dat het nog niet duidelijk is in welke vorm de missie terugkeert naar Irak en per wanneer dit gaat gebeuren.  

EUMAMDe Nederlandse bijdrage aan European Union Military Assistance Mission in support of Ukraine (EUMAM UA) is verlengd tot en met 15 november 2028. De bijdrage bestaat uit de inzet van staffunctionarissen aan EUMAM UA DHQ, FHQ’s, gebruikers-en technische trainingen en specialistische trainingen. De Operatie Interflex is in juni 2026 onder leiding van het Verenigd Koninkrijk een nieuwe fase ingegaan, waarbij de nadruk verschuift van grootschalige basisopleidingen naar specialistische trainingen. De bijdrage die Defensie leverde aan Operatie Interflex gaat over naar EUMAM. 

ContributiesNederland draagt met contributies bij aan de gemeenschappelijke uitgaven voor crisisbeheersingsoperaties van de NAVO en militaire missies en operaties van de EU. Deze contributies staan los van een eventuele Nederlandse deelname aan een specifieke missie van de NAVO of de EU. Ook de jaarlijkse bijdrage aan de Strategic Airlift Capability (SAC) C-17, gehuisvest op Papa Air Base te Hongarije, is onderdeel van de contributies. Dit is een internationaal samenwerkingsverband van twaalf landen, waaronder tien NAVO-bondgenoten, en voorziet in een deel van de Nederlandse behoefte aan strategic airlift.

Kleine bijdragenIn onderstaand overzicht staan de kleinschalige Nederlandse bijdragen met een financiële omvang van minder dan € 2,5 miljoen per jaar.

Toelichting op nationale inzet krijgsmacht

Structurele nationale taken

Defensie voert structurele taken uit ten behoeve van civiele overheden. De financiële middelen van deze structurele taken zijn opgenomen in de verschillende begrotingsartikelen van Defensie. Deze structurele taken zijn vastgelegd in wet- en regelgeving, inclusief ministeriële besluiten, maar ook convenanten of arrangementen. Onder de structurele taken vallen de taken van de Koninklijke Marechaussee, de Kustwachten in Nederland en het Caribisch gebied, luchtruimbewaking, de Bijzondere Bijstandseenheden en de Explosievenopruiming.

Militaire bijstand en steunverlening (Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK))

Defensie verleent militaire bijstand voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid en voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde in Nederland en de Caribische delen van het Koninkrijk. Deze inzet wordt bekostigd vanuit dit artikel via de afspraken die zijn gemaakt in het convenant FNIK. Deze bijstand wordt zowel door de Koninklijke Marechaussee geleverd als door andere eenheden van Defensie. Daarnaast wordt bijstand verleend in geval van een ramp of crisis.

De tabel indicatieve inzet voor 2027 geeft de geprognosticeerde nationale inzet weer, aangezien bijstandsverzoeken (vaak) niet te voorspellen zijn.

Toelichting op ontvangsten

De ontvangsten hebben betrekking op de eventuele vergoedingen van de EU, NAVO, VN en partnerlanden voor de door Nederland geleverde diensten of ingezette personele en materiële middelen. Ook wordt de bijdrage van de reders voor de inzet van VPD’s hier geraamd.

3.2 Artikel 2 Koninklijke Marine

De Koninklijke Marine levert operationeel gerede maritieme capaciteit (zowel vloot als mariniers) ten behoeve van de verdediging op en vanuit zee. Hiermee waarborgt zij de soevereiniteit, territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid van het Europees deel van Nederland en in de Caribische delen van het Koninkrijk. Daarnaast beschermt zij de belangen van het Koninkrijk en speelt ze een cruciale rol bij crisisbeheersingsoperaties, humanitaire hulpoperaties en rampen. De marine kan zelfstandig operaties uitvoeren en kan ook samen optreden met de landmacht, luchtmacht, marechaussee en buitenlandse bondgenoten.

De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de marine alsmede de (mate van) gereedheid van maritieme eenheden. De marine is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en instandhouden van deze eenheden. De marine is inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken, worden onderstaande capaciteiten en inzetbare eenheden van de marine gereed gesteld. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden.

Tevens vormt de marine de beheerorganisatie voor zowel Kustwacht Nederland als de Kustwacht Caribisch Gebied.

De belangrijkste beleidswijzigingen worden omschreven in de Defensienota 2026. De veranderde mondiale veiligheidssituatie onderstreept nogmaals de noodzaak van een Marine die ook, in nauwe samenwerking met NAVO-bondgenoten, in staat is grootschalige gevechtsoperaties uit te voeren en succesvol af te ronden.

Vrijheid en veiligheid staan wereldwijd onder druk. Een oorlogsscenario is niet langer ondenkbaar en de tijd om ons voor te bereiden is beperkt. De marine bereidt zich daarom in 2027 verder voor op een grootschalig en langdurig conflict en op een gelijktijdige inzet voor de aangegane NAVO commitments als voor de koninkrijkstaken (inclusief het Caribisch gebied). Dat conflict wil de marine voorkomen met een geloofwaardige afschrikking. Maar als dat mislukt zal de marine moeten vechten voor onze vrijheid, samen met de andere krijgsmachtdelen, nationale veiligheidspartners en internationale bondgenoten.

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van de marine. Het betreft onder meer het verbeteren van de gereedstelling en het schaalbaar inzetten van projectcapaciteit. De met deze maatregel samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor. Hiermee wordt de marine verder versterkt ten behoeve van de uitvoering van haar taakstelling.

De permanente gereedheid voor een grootschalig en langdurig conflict wil de marine bereiken langs de volgende doelstellingen: ten eerste moet er meer gevechtskracht beschikbaar komen. Ten tweede moeten de eenheden realistisch worden voorbereid op de taken die in de plannen staan, zodat zij bij daadwerkelijke inzet direct kunnen handelen. Ten derde moet de marine gereed zijn voor Multi Domein Operaties (MDO): het opereren binnen de verschillende domeinen waarbij samenwerking tussen zee-, lucht-, land-, ruimte- en cyberdomein essentieel is. Ten slotte moet de organisatie groeien en schaalbaar bemenst kunnen worden, zodat de personeelsinzet flexibel kan worden aangepast aan de veranderende situatie.

Deze doelstellingen vragen om een verbeterde gereedheid van zoveel mogelijk eenheden. De scheiding tussen het gereedstellen en het daadwerkelijk inzetten ervan wordt steeds kleiner. De marine neemt internationaal deel aan het maken van plannen voor het beschermen van de NATO-bondgenoten. Daarnaast plant de marine de verdediging van het Koninkrijk inclusief het Caribisch gebied, het beschermen van de Noordzee en het formeren van een oorlogsorganisatie.

De Koninklijke Marine zet zich wereldwijd in voor de veiligheid van Nederland op en vanuit zee. Zo dragen we bij aan de verschillende Standing NATO Maritime Groups met fregatten, Combat Support Ship en mijnenbestrijdingvaartuigen. Ook worden in verschillende oefeningen plannen beproefd. Zo komt ook Port Defender in 2027 weer terug. In deze oefening wordt de veiligheid in en nabij het maritiem domein inclusief havengebieden in samenwerking met andere krijgsmachtdelen en partners buiten Defensie beoefend.

Om de Koninkrijkstaken van Defensie uit te voeren levert de Koninklijke Marine Oceangoing Patrol Vessels in het Caribisch Gebied en staan er eenheden standby voor noodhulp tijdens het orkaanseizoen. Het Korps Mariniers heeft diverse opdrachten gepland staan in samenwerking met internationale partners. De ondersteuning die de mariniers geven aan de training van Oekraïners gaat ook komend jaar onverminderd door.

De unieke en vergaande integratie met de Belgische marine wordt met de gezamenlijke vervanging van de mijnenbestrijdingscapaciteit en M-fregatten bestendigd en waar mogelijk verder uitgebouwd.

Of er nu wordt uitgevaren op de Noordzee, geopereerd wordt in het Caribisch gebied of geoefend in het Arctisch gebied: de dreiging en onvoorspelbaarheid nemen toe. Dat vraagt om meer dan alleen inzet en paraatheid: het vereist verbondenheid, durf, vertrouwen en vakmanschap.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreffen onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.

In totaal is voor 2027 89,5% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Opdrachten

Gereedstelling

Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft onder andere operationele zaken, zoals voeding aan boord van schepen en voeding voor mariniers, de inhuur van oefenterreinen en schietbanen, uitgaven bij havenbezoeken en uitgaven bij lanceringen.

(Schade)vergoeding

Dit betreft diverse schadevergoedingen.

Personele uitgaven

De personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet, lokaal personeel Antillen en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.

Materiële uitgaven

Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast worden hier de uitgaven voor restaurant gerelateerde diensten, kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie en kosten voor betalingsverkeer verantwoord, alsmede de energie- en wateruitgaven voor de karzernes in het Caribisch gebied.

Groene Draeck

De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan toenmalig kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bij deze gelegenheid mede het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De kosten voor het onderhoud aan de Groene Draeck worden begroot en verantwoord bij het ministerie van Defensie zolang de Prinses gebruik maakt van de Groene Draeck. In de planperiode 2026 t/m 2030 is maximaal € 435.000 (5 maal € 87.000) beschikbaar voor onderhoud, waarbij de daadwerkelijke uitgaven kunnen fluctueren over de jaren heen.

Dit onderhoud wordt door tussenkomst van de Dienst Koninklijk Huis bij een specialistische werf uitgevoerd. De meerkosten in de planperiode boven de € 435.000 voor het onderhoud aan de Groene Draeck komen voor rekening van de eigenaresse. De verantwoording over het (resterende) budget voor de planperiode 2026 t/m 2030 vindt plaats in het jaarverslag van Defensie. 

Kustwacht Caribisch gebied

De Kustwacht Caribisch gebied is een Koninkrijk organisatie die is belast met de maritieme rechtshandhaving in het Caribische deel van het Koninkrijk. Bestrijding van de handel in drugs, de bestrijding van vuurwapensmokkel en de bestrijding van mensenhandel, mensensmokkel en illegale immigratie hebben prioriteit. Daarnaast levert de Kustwacht een belangrijke bijdrage aan de veiligheid op het water door het uitvoeren van zoek- en reddingsoperaties en visserij-, scheepvaart- en milieu-inspecties. De Kustwacht functioneert op basis van de Rijkswet Kustwacht.

Het jaarplan en jaarverslag doorlopen een separaat besluitvormend (door de Rijksministerraad) en parlementair proces, waarbij inzicht wordt gegeven in taken, middelen en procesindicatoren. Het jaarplan wordt voorbereid door de Kustwachtcommissie, die bestaat uit vertegenwoordigers van de vier landen en één keer per jaar bijeenkomt. De Rijksministerraad stelt het jaarplan van de Kustwacht vast. De Kamer ontvangt de specifieke begroting voor de Kustwacht in het «Jaarplan 2027 Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het Caribisch Gebied» nadat de Rijksministerraad dit jaarplan heeft vastgesteld.

Kustwacht Nederland

De Kustwacht Nederland is een nationale organisatie, waarvan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) het coördinerend ministerie is. Defensie is de beheerder van de Kustwacht en draagt met de marine en de marechaussee bij aan de dienstverleningstaken (bijvoorbeeld ruimen van explosieven), de handhavingstaken (bijvoorbeeld grensbewaking) en maritime security. Tevens levert de marine de directeur Kustwacht. In bijlage 2 van de begroting van het Mobiliteitsfonds is de overzichtsconstructie Kustwacht Nederland opgenomen. Daarin staat hoe de uitgaven met betrekking tot de Kustwacht Nederland worden begroot op de verschillende hoofdstukken van de rijksbegroting.

Ontvangsten

De geraamde ontvangsten voor het CZSK betreffen onder andere de verkoop van hydrografische zeekaarten en het verrekenen van werk en/of diensten door derden (inclusief internationale partners) zoals personele inzet. De Kustwacht Caribisch gebied ontvangt jaarlijks de exploitatiebijdrage van de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten conform het jaarplan KWCARIB.

3.3 Artikel 3 Koninklijke Landmacht

De Koninklijke Landmacht stelt operationele eenheden gereed om in NAVO-verband bij te dragen aan strategische afschrikking. Indien nodig voeren onze militairen, onder de zwaarste omstandigheden, gevechtsoperaties uit om Nederland en het bondgenootschappelijk grondgebied te verdedigen. Landmachteenheden hebben de missie om de grondtroepen van een tegenstander daadwerkelijk te stoppen en te verslaan. De landmacht draagt daarnaast, met expeditionaire missies, bij aan het bevorderen van de internationale veiligheid en rechtsorde en ondersteunt civiele autoriteiten bij crises- en rampenbestrijding en het verlenen van humanitaire hulp.

De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de landmacht alsmede de mate van gereedheid van de grondgebonden eenheden. De landmacht is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en instandhouden van de eenheden. De landmacht is inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de landmacht gereedgesteld. De landmacht zet zich in om toekomstig alle eenheden volledig operationeel gereed te stellen. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden.

Algemeen

De belangrijkste beleidswijzigingen worden omschreven in de Defensienota 2026. De veranderende mondiale veiligheidssituatie vereist een landmacht die, in nauwe samenwerking met NAVO-bondgenoten, in staat is grootschalige gevechtsoperaties uit te voeren en te winnen. Slimmer, willen en kunnen vechten vormt de belangrijkste bijdrage aan de benodigde afschrikking. Het gevecht van verbonden wapens, met als hoeksteen het brigadeniveau, vormt de basis voor het tactische optreden. Alle eenheden ontwikkelen zich momenteel verder met een focus op warfighting, inclusief de oprichting en integratie van nieuwe capaciteiten zoals Uncrewed Aerial System (UAS) en counter UAS. De mens is en blijft daarbij te allen tijde het hart van de Koninklijke Landmacht.

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van de Landmacht. Het betreft vooral het verhogen van de operationele gereedheid. De met deze maatregelen samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor. Met deze maatregelen wordt de Landmacht verder versterkt ten behoeve van de uitvoering van haar taak.

Internationale inzet

De landmacht ondersteunt Oekraïne ook in 2027 met trainingen en materieel. Een gevechtseenheid in Litouwen maakt standaard deel uit van een Multinational Battle Group onder leiding van Duitsland. De primaire taak van de Landmacht is de bijdrage aan afschrikking middels de verdedigingsplannen binnen het NATO Force Model (NFM). Binnen Hoofdtaak 2 draagt de landmacht internationaal bij aan verschillende missies zoals in Bosnië.

Nationale inzet en evenementen

Landmachteenheden voeren continue een veelvoud aan nationale operaties en steunverleningen uit in het kader van handhaving van de rechtsorde, openbare orde en veiligheid. In het kader van Host Nation Support coördineert en ondersteunt de landmacht onder andere de verplaatsingen van internationale troepen over Nederlands grondgebied. De bijdrage aan Homeland Defense en de andere taken in Nederland ten behoeve van de verdediging van het NAVO-grondgebied staan centraal.

Middelen

De veiligheidssituatie in Europa vereist een versterking van onze eenheden. De NAVO heeft grote formaties nodig voor haar verdedigingsplannen. Ook in 2027 en daarna zien we die versterking vanuit verschillende investeringen materialiseren. Dit gaat de operationele gereedheid van de landmacht flink vergroten. De oorlog in Oekraïne leert ons dat voortzettingsvermogen vereist is. Dat is niet alleen cruciaal om langdurig te kunnen vechten, het heeft vooral ook een afschrikwekkende werking. En afschrikken is onze belangrijkste opdracht.

Internationale militaire samenwerking

Samen met Duitsland levert de landmacht , in de vorm van Het Duits-Nederlandse Legerkorps, een NAVO-hoofdkwartier om snel landoperaties met grote formaties waar ook ter wereld aan te sturen. Deze samenwerking wordt tevens vormgegeven door de gezamenlijke Duits-Nederlandse ontwikkeling van kennis- en doctrine, operationele behoeftestellingen en (materieel) verwerving. Dit maakt deze samenwerking uniek en een voorbeeld binnen Europa. Daarnaast verdiept de landmacht in 2027 de samenwerking met verschillende partnerlanden zoals de NORDICS, de Baltische staten, Polen en Canada. Op het gebied van opleiden, oefeningen en kennisuitwisselingen blijft de landmacht samenwerken met partnerlanden zoals België, Luxemburg, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Tot slot worden missies structureel in internationaal verband uitgevoerd.

Gereedstelling

Grotere en veelal internationale oefeningen met een focus op het hoogste geweldsspectrum bereiden de eenheden van de landmacht voor op hun rol binnen de eerste hoofdtaak van de krijgsmacht. Die gereedheid handhaven en verbeteren staat centraal. Om de verdedigingsplannen te beoefenen voert de landmacht jaarlijkse de oefenserie genaamd FIGHTER LION uit.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreffen onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. De materiële uitgaven betreffen voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan onder meer kennisinstituten voor innovatieprojecten.

In totaal is voor 2027 91,5% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Opdrachten

Gereedstelling

Gereedstelling omvat de ramingen voor uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft onder andere de operationele rantsoenen, voeding en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen.

Schadevergoedingen

Dit betreft schadevergoedingen in de breedte. De uitgaven zijn tot heden marginaal waardoor er geen budget is geraamd.

Personele uitgaven

Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen voor burger- en militair personeel en dienjarigen, sociale lasten, uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur van extern personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.

Materiële uitgaven

Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering. Deze uitgaven vallen niet onder de instandhoudingsuitgaven voor materieel, infrastructuur en IT. Daarnaast worden hier de uitgaven voor zelfstandige kleine aanschaffingen, kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie en kosten voor betalingsverkeer op verantwoord.

Ontvangsten

De ontvangsten bestaan uit de personele ontvangsten en overige ontvangsten. Dit betreft onder andere ontvangsten voortkomend uit salarissen en inhoudingen woon-werkverkeer en opleidingen. Ook de ontvangsten die voortkomen uit militaire bijstand en ondersteuning worden op dit artikel verantwoord.

3.4 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht

De Koninklijke Luchtmacht is wereldwijd en in het gehele geweldsspectrum snel en over grote afstand inzetbaar als First Responder. Doel is om vanuit de lucht en de ruimte de juiste effecten te bereiken zodat we tegenstanders afschrikken, of wanneer we onverhoopt toch in een conflict komen, te verslaan. Zowel met onze conventionele als nucleaire taken dragen wij bij aan deze geloofwaardige afschrikking. Met het behalen en behouden van luchtoverwicht en ondersteuning vanuit de lucht en de ruimte zijn wij een cruciale enabler en force multiplier voor de hele krijgsmacht en onze nationale en internationale partners. Daarnaast biedt de Koninklijke Luchtmacht hulp bij rampen en dragen we bij aan het bevorderen van de internationale rechtsorde.

De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de Koninklijke Luchtmacht, daarnaast is zij verantwoordelijk voor de mate van gereedheid. De Koninklijke Luchtmacht is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van de lucht- en grondgebonden capaciteit van de krijgsmacht. De Koninklijke Luchtmacht is inzetbaar voor zowel (inter)nationale taken als expeditionaire taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de Koninklijke Luchtmacht gereed gesteld. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden.

Algemeen

De belangrijkste beleidswijzigingen worden omschreven in de Defensienota 2026. De veranderde mondiale veiligheidssituatie onderstreept nogmaals de noodzaak van een Luchtmacht die, in nauwe samenwerking met NAVO-bondgenoten, in staat is grootschalige gevechtsoperaties uit te voeren en succesvol af te ronden.

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van de luchtmacht. Het betreft onder meer het verhogen van de vliegvaardigheid en dronebestrijding. De met deze maatregelen samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor. Met deze maatregelen wordt de luchtmacht verder versterkt ten behoeve van de uitvoering van haar taakstelling.

Opdrachten

De Koninklijke Luchtmacht levert, samen met de Belgische luchtmacht, het gehele jaar een bijdrage aan de luchtruimbewaking van de BENELUX, met twee jachtvliegtuigen ondersteund door de luchtgevechtsleiding (Quick Reaction Alert). De Chinook staat gereed voor de zogenaamde Fire Bucket Operations. Deze bijdrage gebeurt op basis van beschikbaarheid. Daarnaast staat voor eventuele strategische medische evacuatie een team 24/7 beschikbaar en voert de Gulf VIP-transport uit.

In 2027 stelt de Koninklijke Luchtmacht zijn wapensystemen primair gereed ten behoeve van het NATO Force Model (NFM). Met de wapensystemen die voor het NFM worden gereedgesteld kunnen ook andere commitments worden aangegaan indien deze niet conflicteren. Daarnaast biedt de Koninklijke Luchtmacht ondersteuning in de vorm van het beschikbaar stellen van platform(ondersteuning), Host Nation Support en als Aerial Port of Debarkation (APOD).

Focus in 2027

Door de toegenomen directe dreiging moet de Koninklijke Luchtmacht zich verder voorbereiden op een oorlog in Europa die mogelijk in de nabije toekomst zal plaatsvinden. De focus van de Luchtmacht is daarbij gericht op het realiseren van de drie strategische doelstellingen Fight Tonight – Fight Tomorrow – Fight Together. De activiteiten van de Koninklijke Luchtmacht zijn afgestemd op deze drie doelstellingen. Nationale en internationale oefeningen op grotere schaal zijn noodzakelijk, evenals oefeningen op de hogere geweldniveaus en in grotere verbanden, zoals Frisian Flag, Joint Caribbean Lion, Steadfast Noon en Vailiant Defender.

Het beschikken over een robuuste hoeveelheid en kwaliteit van middelen, menskracht en voortzettingsvermogen is hierbij randvoorwaardelijk. In 2027 wordt daarom verdere uitvoering gegeven aan de opdrachten uit de Defensienota 2024, waarbij ook invulling wordt gegeven aan de ontwikkeling binnen het Spacedomein en Keystone.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer MUAC en LVNL in relatie tot vliegbewegingen boven Nederland en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven in relatie tot eigen personeel wordt ervan uitgegaan dat het budget, gebaseerd op de bezetting, voor salarissen voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de overige personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor kennisinstituten voor innovatieprojecten maar ook bedrijfsmiddelen en dieptereinigingen.

In totaal is voor 2027 87,2% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Opdrachten

Gereedstelling

Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten, alsmede de daarbij behorende huur van oefenterreinen en andere operationele zaken. In 2027 staan het gereedstellen voor het NATO Force Model (NFM) en het kunnen acteren op het hoogste geweldsspectrum centraal. Hiertoe zullen er zowel in Nederland als in het buitenland nationale en multinationale oefeningen plaatsvinden. In enkele van deze oefeningen staat het beoefenen van geïntegreerde inzet met coalitiepartners, de landmacht en/of marine centraal.

Personele uitgaven

Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten, uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen (zowel vliegeropleidingen als andersoortige opleidingen), (buitenlandse-) dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.

Materiële uitgaven

Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast worden hier de uitgaven voor kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie verantwoord.

Ontvangsten

De geraamde ontvangsten voor de Koninklijke Luchtmacht betreffen voornamelijk de ontvangsten voor het civiel medegebruik dat plaatsvindt op Vliegbasis Eindhoven en Militair Vliegkamp de Kooy.

3.5 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee

De Koninklijke Marechaussee (KMar) waakt over de veiligheid van Nederland en het Caribisch gedeelte van het Koninkrijk der Nederlanden. Wereldwijd wordt de marechaussee ingezet op plaatsen van strategisch belang. Van koninklijke paleizen tot aan de buitengrenzen van Europa. Van luchthavens in Nederland en het Caribisch gebied tot oorlogs- en crisisgebieden overal ter wereld.

De Minister van Defensie is beheersverantwoordelijk en verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate van gereedheid van de KMar. De taakuitvoering is opgedragen aan de KMar. Het gezag over de KMar ligt niet alleen bij het ministerie van Defensie. Afhankelijk van de betreffende taak is dat het ministerie van Justitie en Veiligheid (inclusief het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), Asiel en Migratie, Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Defensie of lokaal gezag.

Geplande inzet

De grenspolitietaken, bewaken en beveiligen en (inter)nationale en militaire politie(zorg)taken. Deze taken worden (binnen juridische kaders en zo veel mogelijk) informatie- en risicogestuurd verricht door het optimaal benutten van zowel de informatiepositie van de KMar als die van de ketenpartners, in het fysieke en het digitale domein. De KMar heeft in het Caribische gedeelte van het Koninkrijk dezelfde taken als in Nederland, hoewel op een andere wettelijke basis. Zo is de KMar onder andere verantwoordelijk voor de grensbewaking van de luchthavens en de zeegrenzen op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba en verantwoordelijk voor de uitvoering van de politietaak op de luchthavens op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, alsmede de beveiliging van de burgerluchtvaart. Op Sint-Eustatius en Saba is de KMar belast met de uitvoering van het vreemdelingentoezicht. De KMar ondersteunt daarnaast het politiekorps Caribisch Nederland. Vanuit de militaire politiezorgtaak is de KMar ook aanwezig in de Caribische landen van het Koninkrijk (Aruba, Curaçao en Sint Maarten). Daarnaast levert de KMar op basis van het protocol inzake de inzet van personeel vanuit de flexibele inzetbare pool Koninklijke Marechaussee (hierna: flexpool)ondersteuning aan eerdergenoemde landen, daar waar extra capacitaire inzet of overdracht van kennis en vaardigheden benodigd is. Tevens speelt de KMar in het kader van het protocol over de versterking grenstoezicht in de Caribische landen van het Koninkrijk een grote rol bij de versterking van het grenstoezicht in de landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Ook ondersteunt de KMar het International Criminal Court met forensische opsporingsexpertise. Tot slot is de KMar beschikbaar voor militaire bijstand in het gehele Koninkrijk.

1. Grenspolitietaak

De grenspolitietaken van de KMar worden uitgevoerd op basis van de Politiewet 2012, de Vreemdelingenwet 2000 en de Schengengrenscode. Vanuit de grenspolitietaak richt de KMar zich op de bestrijding van irreguliere migratie, grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme. Naast de grenspolitietaken voert de KMar op de aangewezen luchthavens ook de politietaak uit.

2. Bewaken en Beveiligen

De KMar geeft conform artikel 4 Politiewet 2012 uitvoering aan de bewaking en beveiliging van bepaalde objecten, diensten en personen. Als zelfstandige taken zijn opgedragen het waken over de veiligheid van de leden van het Koninklijk Huis, de uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en andere strijdkrachten, waaronder bewaking en beveiliging van tot die strijdkrachten behorende personen, de beveiliging van de burgerluchtvaart, de uitvoering van de politietaak, waaronder bewaking en beveiliging, op verboden plaatsen alsmede op het terrein van de ambtswoning van de Minister-President en het verrichten van beveiligingswerkzaamheden ten behoeve van De Nederlandsche Bank N.V. Daarnaast kan de KMar in assistentieverlening aan de politie uitvoering geven aan de bewaking en beveiliging van objecten en diensten alsmede de persoonsbeveiliging van de daartoe door de Minister van Justitie en Veiligheid aangewezen personen. Tot slot kan de KMar in (militaire) bijstand aan de politie worden ingezet ten behoeve van persoonsbeveiliging van andere dan door de Minister van Justitie en Veiligheid aangewezen personen. Bovendien kan voor overige bewakings- en beveiligingstaken eveneens een beroep worden gedaan op de KMar op grond van hoofdstuk 5 van de Politiewet 2012 (Bijstand).

3. (Inter)nationale en militaire politie(zorg)taken

Om de inzetbaarheidsdoelen ten behoeve van de hoofddoelstellingen van Defensie te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de KMar gereed gesteld.

Binnen de pijler (inter)nationale- en (militaire) politie(zorg)taken valt een onderscheid te maken tussen militaire politiezorgtaken, civiele vredes- en internationale taken (waaronder de NAVO Militaire Politietaken en Stability Policing taken), defensietaken en de taken van de liaison officieren in het buitenland. In de Politiewet 2012 zijn de militaire politiezorgtaken voor Defensie opgedragen aan de KMar. Door het uitvoeren van die taak, onder het gezag van het Openbaar Ministerie of onder gezag van de burgemeester, levert de KMar een belangrijke bijdrage aan de integriteit van de Krijgsmacht. De uitoefening van deze taken beperkt zich niet alleen tot het Nederlands grondgebied; de KMar gaat ook mee tijdens uitzendingen, inzet en oefeningen van Nederlandse militaire eenheden buiten Nederland. Daarnaast stelt de KMar in 2027 een MP-eskadron gereed (IOC) voor NFM tier 2 en in 2028 een MP-eskadron voor nationale taken.

Eerste hoofdtaak

De belangrijkste beleidswijzigingen worden omschreven in de Defensienota 2026. Vanwege de verslechterde veiligheidssituatie in de wereld, ook aan de grenzen van Europa, is de focus op hoofdtaak 1 van Defensie onverminderd groot. De KMar zal, net als de andere defensieonderdelen, zich moeten richten op het gereed zijn voor de bescherming van het Koninkrijk alsmede het bondgenootschappelijk grondgebied, zowel nu als in de toekomst en zonder afbreuk te doen aan de wettelijk aan de KMar opgedragen taken. Het merendeel van deze taken draagt immers rechtstreeks bij aan het waarborgen van de veiligheid van de staat.

Landelijk Coördinatie Centrum (LCC)

In 2023 zijn de Nationale Politie en de KMar begonnen met de afstemming van hun operaties ter bescherming van bedreigde personen vanuit het Landelijk Coördinatie Centrum (LCC). Inmiddels is dit uitgegroeid tot een netwerkentiteit waar naast de Nationale Politie en de KMar, ook de NCTV en het OM in samenwerken. In 2026 is een volgende stap gemaakt om het LCC te versterken met additionele capaciteit, zowel op het gebied van operationele inzet als informatievoorziening, zodat partners over dezelfde informatie kunnen beschikken.

MP Eskadrons

Bij de oprichting van het 101 MarBat is in het verleden gekozen om deels gebruik te maken van bestaande capaciteit in de vorm van neventaken. Om de capaciteit van 101 MarBat te vergroten is er in 2026 structureel budget toegevoegd om deze capaciteit om te zetten naar voltijd functies.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.

In totaal is voor 2027 90,6% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Opdrachten

Gereedstelling/instandhouding

Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor (de ondersteuning van) de operationele taakuitvoering alsmede voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft o.a. de operationele rantsoenen, civiele taken en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen en de inzet van tolken.

Personele uitgaven

Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen, internationale verhuizingen en overige personeelsgebonden uitgaven. Gelet op het vullingspercentage zoekt de KMar, indien reguliere vulling gelet op de krapte van de arbeidsmarkt niet mogelijk blijkt, naar alternatieve mogelijkheden voor inhuur. 

Materiële uitgaven

Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport, voorlichting. En verder de uitgaven voor evenementenondersteuning, de uitgaven voor kennis, schadevergoedingen en kosten voor betalingsverkeer.

3.7 Artikel 7 Commando Materieel en IT

Het Commando Materieel en IT (COMMIT) levert onder alle omstandigheden tijdig materieel en IT ter ondersteuning van elke inzet van de krijgsmacht; in vredestijd, in de grey zone en bij een grootschalig gewapend conflict. COMMIT voorziet in nieuw materieel en IT, levert voortzettingsvermogen met (wapen)systeemmanagement, ketenlogistieke dienstverlening en IT-dienstverlening en vernieuwt de krijgsmacht door kennisopbouw en innovatie.

De Minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding van materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden capaciteit en inzetbare eenheden van COMMIT gereedgesteld. COMMIT ontwikkelt en versterkt de internationale samenwerking op het gebied van IT en materieel (NAVO, EU, multinationaal en bilateraal).

COMMIT ondersteunt de krijgsmacht bij het bereiken van de drie effecten zoals benoemd in de beleidsagenda: verhogen van de gereedheid en inzetbaarheid, versterking van de gevechtskracht en een verbeterde wendbaarheid van de organisatie. De nadere uitwerking daarvan, inclusief gemaakte keuzes gericht op meer Europese samenwerking, met als gevolg schaalvoordelen en toegenomen interoperabiliteit, is opgenomen in de Defensienota. Voor COMMIT betekent dit onder andere ondersteuning van de transitie naar een informatiegestuurde en technologisch hoogwaardige krijgsmacht, het vergroten van de voorraden (bijvoorbeeld munitie, kleding & uitrusting plus IT-middelen) en diverse verbeteringen op het gebied van projectvoering, inkoop en afstoting van defensiematerieel en personele en logistieke ondersteuning.

In het jaar 2027 zal voor COMMIT de nadruk liggen op het gereedmaken voor de groei van de organisatie. Het kabinet investeert fors in Defensie en veel nieuw materieel moet worden aangeschaft. Zoals hierboven is aangegeven speelt COMMIT hierin een belangrijke rol. De opdrachten uit de Defensienota met het daarbij behorende budget worden opgenomen in het Defensiematerieelbegrotingsfonds.

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van COMMIT. Het betreft onder meer het versterken van de projectcapaciteit. De met deze maatregel samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor. Met deze maatregel wordt COMMIT verder versterkt ten behoeve van de uitvoering van haar taakstelling.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op de leveringen van de financiële instrumenten opdrachten, personele en materiele uitgaven. Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de brandstoffen voor inzet van de wapensystemen en voertuigen. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.

In totaal is voor 2027 80,9% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.

Personele uitgaven

Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven. COMMIT investeert in de kwaliteit van zijn mensen en de flexibiliteit en diversiteit van het personeelsbestand. De belangrijkste capaciteiten van COMMIT zijn de kennis en ervaring van het personeel.

Materiële uitgaven

Materiële uitgaven bestaan bij COMMIT hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen.

Gereedstelling

Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven voor brandstof en smeermiddelen. De prijzen van met name brandstoffen zijn zeer volatiel als gevolg van de snel wijzigende brandstofprijzen en dollarkoersen.

Ontvangsten

De ontvangsten betreffen voornamelijk de ontvangsten voor brandstofverstrekkingen (Air-to-air refueling), terug te vorderen btw en terugontvangsten op het programma Foreign Military Sales (FMS). FMS is een programma van de Amerikaanse overheid voor de verwerving van defensiematerieel.

3.8 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando

Het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) geeft de krijgsmacht een voorsprong in het gevecht. Het DOSCO is de operationele ondersteuner in vredestijd, crisis en conflict, zowel nationaal als bij internationale inzet. Het DOSCO zorgt voor alle niet-wapensysteemgerelateerde ondersteuning en draagt daarmee bij aan de gereedheid, het voortzettingsvermogen en de personele opschaling van de krijgsmacht. Dit omvat onder meer personele dienstverlening, werving en opleidingen, kennisontsluiting, huisvesting, vastgoed, catering, beveiliging, bewaking, facilitaire zaken, gezondheidszorg, logistiek en transport. Het DOSCO voorziet zelf in deze ondersteuning en koopt een deel van de producten en diensten in bij organisaties buiten het ministerie van Defensie, vaak in samenwerking met Nederlandse bedrijven.

De Minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige ondersteuning van de krijgsmacht. Het DOSCO krijgt een gereedstellings-opdracht voor specialistische medische zorg en strategisch transport.

De belangrijkste beleidswijzigingen worden omschreven in de Defensienota 2026. De veranderde mondiale veiligheidssituatie onderstreept nogmaals de noodzaak van een DOSCO die, in nauwe samenwerking met NAVO-bondgenoten, in staat is grootschalige gevechtsoperaties te ondersteunen en succesvol af te ronden.

Het DOSCO ontwikkelt zich naar een operationele, wendbare en schaalbare organisatie die altijd en overal ondersteuning levert. In vredestijd, maar ook in tijden van een oplopende crisis én in geval van een gewapend conflict. Het DOSCO draagt hieraan bij met onder meer de opschaling van het dienjaar, het invulling geven aan de nationale weerbaarheidstraining en het versterken van de personeels- en opleidingsketen. De sterke personele groei van Defensie vraagt om forse uitbreiding van opleidingscapaciteit, trainingsmogelijkheden en ondersteunende dienstverlening. Het DOSCO speelt hierin een belangrijke rol door extra te investeren in het opleiden, trainen en ontwikkelen van defensiepersoneel.

De krijgsmacht moet inzet langer kunnen volhouden, voor de NAVO en nationaal. Met de Defensienota 2024 is al geïnvesteerd in onder meer de operationele ondersteuning die door het DOSCO wordt verzorgd. Het DOSCO blijft investeren in het voortzettingsvermogen en de schaalbaarheid van deze ondersteuning, zodat de krijgsmacht sneller inzetbaar is en langdurig operationeel kan blijven. Het DOSCO ondersteunt deze transitie onder meer door de uitbreiding van logistieke voorzieningen door de versterking van de geneeskundige keten, inclusief de inrichting van mobiele veldhospitalen en een verbeterde evacuatie- en triage-infrastructuur. Hiervoor zoekt het DOSCO intensieve samenwerking met onder andere Nederlandse civiele bedrijven en (inter)nationale partners.

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van DOSCO. Het betreft onder meer het versterken van de geneeskundige keten, het oprichten van het Centraal Defensie Opleidingscentrum (CDOC) en het uitbreiden van opslagcapaciteit. De met deze maatregelen samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor. Met deze maatregelen wordt DOSCO verder versterkt ten behoeve van de uitvoering van haar taakstelling.

Budgetflexibiliteit

Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2027 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen en lopende contracten voor werven personeel en juridische dienstverlening. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen, de defensiebrede facilitaire ondersteuning en catering.

Het percentage bestuurlijk gebonden verplichtingen betreft de volledige regelingen voor schadevergoedingen, het Nationaal Fonds Ereschuld en de Reservering schadevergoedingen Chroom 6.

Personele uitgaven

Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van het personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen, internationale verhuizingen en overige personeelsgebonden uitgaven. Defensie is in 2026 ontvlochten uit de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Daarom wordt HGIS attaché personeel niet meer apart weergeven en opgenomen onder attachés.

Materiële uitgaven

Onder materiële uitgaven worden de geraamde uitgaven voor overige materiële exploitatie weergegeven. De uitgaven voor de overige materiële exploitatie bestaan onder andere uit catering, facilitaire dienstverlening, mediadienstverlening, gezondheidszorg, beveiliging, energie en water, schoonmaak en wereldwijd transport van personen en goederen.

Schadevergoeding

De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden bij het DOSCO verantwoord onder het financieel instrument schadevergoeding. Dit fonds is ingesteld voor militairen die een handicap, trauma of andere aandoening hebben opgelopen tijdens missies naar het buitenland. Hierin zijn de budgetten voor schadevergoedingen en regelingen voor schadevergoedingen voor veteranen ondergebracht. De uitgaven hiervoor kennen een fluctuerend verloop en meer (jonge) veteranen doen een beroep op compensatie.

4. Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 9 Algemeen

Algemene doelstelling

Het kerndepartement voert een aantal defensiebrede taken uit. Dit zijn het verstrekken van subsidies voor defensie-gerelateerde (maatschappelijke) taken, het bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken, de bekostiging van instellingen voor kennisopbouw, het bijdragen aan internationale organisaties, het uitvoeren van opdrachten, schadevergoedingen en de bijdrage aan rijksbrede en defensiebrede beleidsopdrachten.

Defensienota 2026

Uit de Defensienota 2026 vloeien nieuwe maatregelen voort die doorwerken in de begroting van kerndepartement. Het betreft onder meer budget dat besteed kan worden aan de ophoging van de subsidie aan het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) en nationaal Veteranen Platform (nVP) vanwege de groei van Defensie en daarmee samenhangend de mogelijke groei van de veteranenpopulatie, en een bijdrage aan een nog op te richten Srebrenica-herdenkingsmonument. De met deze maatregelen samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor.

A. Budgettaire gevolgen

Budgetflexibiliteit

Het percentage juridisch verplicht ten opzichte van het beschikbare budget in 2027 is 1,7%. Het percentage bestuurlijk gebonden is 51,9% en het percentage beleidsmatig gebonden is de overige 46,4% .

B. Toelichting op de financiële instrumenten

Subsidies

Defensie verleent subsidies aan instellingen die een toegevoegde (maatschappelijke) waarde hebben, en die defensiebeleid voor bijzondere doelgroepen uitvoeren, omdat zij hierin gespecialiseerd zijn (waaronder veteranen). De defensiesubsidies worden verleend met als doel instandhouding van de instellingen, zodat deze hun toegevoegde waarde kunnen blijven leveren. De subsidies zijn gecategoriseerd in subsidies voor veteranenzorg, -erkenning en -waardering en subsidies voor cultureel erfgoed en tradities. Daarnaast worden subsidies verstrekt aan onderwijs en kennis- en technologieontwikkeling. Bijlage 6.2 geeft een overzicht van de subsidies weer.

Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken

Defensie draagt bij aan kennisopbouw en innovatie-ontwikkeling. Het Maritiem Research Instituut (MARIN), het Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) en de Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) ontvangen een jaarlijkse bijdrage om hun defensie-specifieke kennisbasis in stand te houden. Vanuit de opgebouwde kennis laat Defensie zich adviseren en ondersteunen bij de beleidsvorming, verwerving en onderhoud van materieel, opleiding en training, bedrijfsvoering en operationeel optreden. De onderzoeksprogramma’s en –projecten zijn een belangrijke pijler van het uitvoeringsprogramma van de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII).

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

De NAVO en de EU zijn de twee belangrijkste multilaterale samenwerkingsverbanden voor de veiligheid in het Europese deel van het Koninkrijk, waarbij de NAVO de hoeksteen voor onze collectieve verdediging is.

Opdrachten

Het budget voor opdrachten betreft voornamelijk de jaarlijkse bestedingen aan derden voor de ondersteuning van beleid en rechtspositionele ondersteuning. Daarnaast zijn ook beleidsuitgaven voor het defensiebreed implementeren van energie- en milieuwetgeving (stikstof en omgevingswet) hier onderdeel van.

Bekostiging

‘Bekostiging’ zijn bijdragen aan instellingen, zoals de Stichting Faciliteiten Centraal Georganiseerd Overleg Militairen en de ondersteuning van organisaties die deel uitmaken van de sector Defensie.

Schadevergoedingen

De schadevergoedingen zijn bestemd voor doelgroepen die schade ondervinden van defensiebeleid en de daarmee verbonden kosten.

4.2 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement

Algemene doelstelling

De Bestuursstaf, bestaande uit het Directoraat-Generaal Beleid, Ressort PSG, de Defensiestaf, de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de bijzondere organisatie eenheden, stuurt het beleid voor en het toezicht op Defensie. De Bestuursstaf adviseert en ondersteunt ook de bewindspersonen bij het besturen van de organisatie en het afleggen van verantwoording aan het parlement. De uitgaven die daarmee gemoeid zijn, zijn vooral salarissen voor burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven, externe inhuur en overige exploitatie.

Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden (budgettair vallend onder het kerndepartement, aansturing door CDS) gereed gesteld.

Defensienota 2026

Vanuit de ambities in de Defensienota wordt de Bestuursstaf versterkt met kennis en capaciteit op beleidsterreinen als internationale positionering, innovatie en vastgoed. De met deze maatregelen samenhangende kasuitgaven doen zich vanaf 2027 voor.