XX Asiel en Migratie

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 8.198

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 14

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting worden, op grond van artikel 2.3 eerste lid van de Comptabiliteitswet 2016, elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van het in de staat opgenomen baten-lastenagentschap, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) voor het jaar 2027 vastgesteld. De in die begroting opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Asiel en Migratie, De Minister van Justitie en Veiligheid,

Bart van den Brink D.M. Van Weel

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Deze leeswijzer gaat kort in op de hoofdonderdelen van de begroting van Asiel en Migratie (AenM).

Hoofdstuk 2: Beleidsagenda

In de beleidsagenda wordt ingegaan op de kernthema’s van AenM en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s is van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. De belangrijkste budgettaire mutaties die samenhangen met de keuzes van kabinet zijn opgenomen in tabel belangrijkste beleidsmatige mutaties. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s.1, Hoogeveen2 en Van der Lee c.s. 3 over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken. De hoofddoelen en risico’s zijn nader uitgewerkt in de beleidsartikelen, met daarbij ook nadere toelichting op de voornemens op dat specifieke beleidsterrein.In de openbaarheidsparagraaf wordt weergegeven hoe het ministerie van Justitie en Veiligheid invulling geeft aan de beleidsvoornemens over de uitvoering van de Woo.

Hoofdstuk 3 en 4: Beleidsartikel en niet-beleidsartikelen

In het beleidsartikel (hoofdstuk 3) staat de beleids- en de financiële informatie over de voorgenomen uitgaven. In hoofdstuk 4 staan de niet-beleidsartikelen, waaronder de apparaatsuitgaven kerndepartement (voor de jaren 2025 en 2026) en de post nog onverdeeld.

Hoofdstuk 5: Begroting agentschappen

In de begroting van de IND is een afwijkende lastencategorie opgenomen, namelijk de categorie «(materiële) programmakosten». Onder deze categorie zijn de kosten opgenomen die samenhangen met de primaire taken van de IND. De betreffende kosten worden niet als apparaatskosten gekwalificeerd.

Overzichtsconstructies

Een deel van de begroting van AenM valt onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) omdat deze middelen bijdragen aan buitenlandbeleid. De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de coördinatie van de HGIS.

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

2.1      Beleidsprioriteiten

Mensen komen naar Nederland om hier te werken, studeren, voor hun gezin of om asiel aan te vragen. Het kabinet wil meer grip krijgen op migratie. Dat is nodig om ervoor te zorgen dat migratie aansluit op de spankracht van ons land. Arbeidsmigratie kan waardevol zijn voor onze economie, maar mag niet samengaan met uitbuiting en misstanden zoals die nu voorkomen in Nederland. De spankracht van de samenleving wordt getest als gevolg van migratie. De permanente druk op de opvang, de gevoelde gevolgen van het woningtekort, de wijken in grote steden die mede door arbeidsmigranten voortdurend veranderen van samenstelling; dat alles heeft effect op onze samenleving en op het maatschappelijke debat.

Deze ontwikkelingen maken dat het kabinet inzet op meer grip op migratie. Doel is (i) de instroom te verlagen, (ii) stabiele en fatsoenlijke opvang te realiseren, waarbij sneller meedoen de norm wordt en (iii) vertrek van uitgeprocedeerde asielzoekers te verhogen. Ons huidige asielsysteem verleidt mensen om een levensgevaarlijke reis te ondernemen. Om het wrede verdienmodel van mensensmokkelaars te doorbreken, heeft het kabinet ook het doel mensensmokkel en de instrumentalisering van migratie te bestrijden. Dit kabinet wil tevens sturen op gerichte arbeidsmigratie die onze economie versterkt. Met deze beleidsagenda schetst het kabinet de inzet in 2027 binnen de contouren van een toekomstbestendig migratiebeleid dat oog houdt voor de mensen waarover het gaat en tegelijkertijd recht doet aan de grenzen van wat onze samenleving aankan. Dit sluit aan bij de conclusies van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Het kabinet ziet de conclusies van deze commissie om te komen tot gematigde groei als haar lange termijn doel.

1. Instroom beperken

Het kabinet heeft tot doel de instroom te beperken. Hiertoe heeft het kabinet grote stelselwijzigingen doorgevoerd in de nationale asielwetgeving, implementeren we het Europese Asiel- en migratiepact en werken we samen met landen binnen en buiten Europa om de instroom te beperken.

Hervorming van het asielstelsel

Met de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact dat per 12 juni 2026 in werking is getreden geeft het kabinet in 2027 verder uitvoering aan het Europese Asiel- en migratiepact. De doelstellingen van het Pact zijn onder meer het versterken van de Europese buitengrenzen, het invoeren van effectievere asielprocedures met kortere behandeltermijnen en het invoeren van een zogeheten solidariteitsmechanisme. De Uitvoerings- en implementatiewet bevat ook maatregelen als de invoering van een tweestatusstelsel, de aanscherping van de voorwaarden voor nareis, het verkorten van de geldigheidsduur van de verblijfstitel en het afschaffen van de verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd.

In de afgelopen 10 jaar kwam ongeveer 12% van de migranten naar Nederland vanwege asiel. In 2025 is het aantal eerste asielaanvragen wederom afgenomen. Met bovengenoemd brede pakket geeft dit kabinet in 2027 verder uitvoering aan maatregelen met als doel de instroom van asielzoekers en nareizigers te verminderen en de asielprocedure efficiënter in te richten.

Binnen de kaders van het Pact werkt de IND met een asielprocedure die, met behoud van zorgvuldigheid, is teruggebracht tot de kernelementen en daarmee efficiënter en sneller is en tegelijk duidelijker voor aanvragers en ketenpartners. Terwijl de IND zich blijvend inzet om asielaanvragen van na inwerkingtreding van het Pact binnen de gestelde termijnen af te doen, zullen ook de openstaande asielaanvragen op een verantwoorde wijze behandeld moeten worden. De IND werkt hieraan volgens het vastgesteld plan van aanpak. Met het Pact is er ook perspectief op een beter werkend Dublinsysteem, omdat alle lidstaten zich hebben gecommitteerd aan de nieuwe afspraken en regels, waaronder een goede registratie van asielzoekers aan de buitengrenzen van de EU en het accepteren van de terugname van doorgereisde asielzoekers waarvoor de betreffende lidstaat op basis van de Dublincriteria verantwoordelijk is.

Voor een goede werking van het Pact is van essentieel belang dat alle lidstaten het Pact goed implementeren en iedereen zich houdt  aan hun verplichtingen, waaronder de uitvoering van een grensprocedure ten aanzien van asielzoekers met weinig perspectief op verblijf, de Dublin-afspraken en het solidariteitsmechanisme. Dat betekent dat in 2027 veel aandacht zal uitgaan naar de versterking van de bilaterale samenwerking met diverse lidstaten op deze punten. Het kabinet zal de Commissie blijven oproepen om nauwlettend toe te zien op goede monitoring van de uitvoering van het Pact, als ook het Europese agentschap (EUAA) die een nieuwe monitorende taak heeft gekregen. Het kabinet zal er voorts op inzetten om EU wet- en regelgeving verder te verduidelijken om eventuele uitdagingen in de uitvoeringspraktijk het hoofd te bieden.

Ook zet het kabinet eerste stappen om asielprocedures buiten de EU af te handelen. Als eerste stap daarnaartoe werkt het kabinet op korte termijn aan innovatieve oplossingen zoals terugkeerhubs en migratiesamenwerking op basis van het veilig derde land concept. Dat is onderdeel van de bestaande partnerschapsaanpak van het kabinet, gericht op het versterken van samenwerking met derde landen om illegale migratie tegen te gaan en terugkeer te bevorderen. Dat doet het kabinet ook in Europees verband en speelt binnen de Unie een aanjagende rol t.a.v. innovatieve oplossingen. Voorts ziet het kabinet een belangrijke rol voor Nederland om een leidende rol te nemen in het debat over, en het concreet werken aan een toekomstbestendig mondiaal migratiesysteem.

Grenzen, mensensmokkel en nationale veiligheid

Ook in 2027 zet dit kabinet in op het versterken van het geïntegreerd beheer van zowel de binnengrenzen met België en Duitsland als de Europese buitengrenzen. Dit draagt bij aan de voorkoming en bestrijding van illegale migratie en grensoverschrijdende (migratie)criminaliteit, en daarmee aan de veiligheid van Nederland en het Schengengebied. Zo treedt in 2026 het verruimde kader voor Mobiel Toezicht Veilig in werking, waardoor de KMar de controles op inkomende intra-Schengen vluchten en op treinen die vanuit een Schengenlidstaat Nederland inreizen op meer voertuigen kan uitvoeren. Het nieuwe kader laat toe om met meer uren en gerichter te controleren op de weg en op vaarwegen. Dit ter voorkoming en bestrijding van illegale migratie in de grensstreek met België en Duitsland.

In het kader van geïntegreerd grensbeheer en met de resultaten van recente Schengenevaluaties, versterkt dit kabinet in 2027 de capaciteit voor grenscontroles en wordt ingezet op het gebruik van innovatieve technologie en informatiegestuurd werken. Ook de implementatie van grootschalige Europese systemen, waaronder het Entry and Exit System (EES) en het European Travel Information and Authorisation System (ETIAS) wordt voortgezet, evenals innovatieve grenspassageprojecten zoals het Digital Travel Credential (DTC). In 2027 zal worden ingezet op de interoperabiliteit tussen de Europese systemen. Daardoor kunnen bevoegde nationale en Europese autoriteiten via één zoekportaal informatie opvragen over specifieke personen die in de verschillende Europese informatiesystemen voorkomen. Dit draagt onder andere bij aan betere identificatie van migranten, bestrijding van illegale migratie en de veiligheid van het Schengengebied. In Europees verband draagt Nederland actief bij aan het Europese grens- en kustwachtagentschap Frontex en zet in op versterking van het mandaat van het agentschap o.a. op het gebied van samenwerking met derde landen en terugkeer.

Ook zet het kabinet in op de bestrijding van mensensmokkel en de instrumentalisering van migratie, door zowel de nationale als internationale aanpak verder te versterken. In het najaar van 2026 zal de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel tot uitbreiding van de extraterritoriale rechtsmacht voor mensensmokkel en verhoging van de strafmaxima aan de Kamer worden verzonden. Na verzending kan het wetsvoorstel verder worden behandeld door beide Kamers. Daarnaast zal het vernieuwde Beleidskader aanpak mensensmokkel, waarin de meest recente ontwikkelingen en trends binnen het mensensmokkellandschap worden verwerkt, naar verwachting in 2027 worden vastgesteld en geïmplementeerd.

Ten slotte werken in Nederland de migratie- en terrorismebestrijdingsautoriteiten nauw samen om de nationale veiligheid te waarborgen. Het kabinet blijft inzetten op het intrekken van het Nederlanderschap van terrorismeveroordeelden met een dubbele nationaliteit die de essentiële belangen van ons Koninkrijk hebben geschaad.

Reguliere migratie

Als een vreemdeling van buiten de EU naar Nederland komt om te werken, bij zijn familie te verblijven, te studeren, vanwege culturele uitwisseling of verblijf krijgt op humanitaire gronden noemen we dit reguliere migratie. Daarbij wil dit kabinet sturen op gerichte arbeidsmigratie die onze economie versterkt en die écht nodig is. Daartoe wordt onder andere verkend of een pilot kan worden ingericht om onder strenge voorwaarden tijdelijk goed geschoolde krachten actief en gericht naar Nederland te halen. Het kabinet zet daarnaast in op het aanpakken van misstanden rondom arbeidsmigratie. Daarom worden de adviezen van het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten en het SER-advies ‘Arbeidsmigratie naar waarde’ verder uitgevoerd. Zo wordt er onder andere gewerkt aan betere ondersteuning van arbeidsmigranten en worden maatregelen genomen om meer zicht te krijgen op de doelgroep.

2. Fatsoenlijke opvang realiseren, overlast aanpakken, doorstroom bevorderen en sneller meedoen

Er moet meer rust en stabiliteit komen in de asielopvang. Om die reden zet het kabinet in op het realiseren van voldoende en toekomstbestendige opvangcapaciteit. Doel is om menswaardige, veilige en voorspelbare opvang realiseren met bescherming van kwetsbaren, effectieve aanpak van overlast, sneller meedoen en versnelde doorstroom naar passende huisvesting.

De Spreidingswet wordt uitgevoerd. Gemeenten maken werk van het realiseren van hun opgave waarover aan de provinciale regietafels afspraken zijn gemaakt en zoals vastgelegd in de verdeelbesluiten van december 2024. Daarnaast zal het interbestuurlijk toezicht worden voortgezet richting gemeenten die niet voldoen aan hun wettelijke taak om opvangplekken te realiseren. Met het realiseren van meer reguliere en structurele opvanglocaties wordt de afhankelijkheid van noodopvang verminderd. Met meer reguliere en structurele opvangplaatsen beperken we de verhuisbewegingen van asielzoekers, met als belangrijkste aandachtsgroep kinderen.

Er is nog altijd een grote druk op de opvanglocaties van het COA. Een van de redenen daarvoor is dat statushouders onvoldoende uitstromen richting huisvesting in gemeenten. De versnelde uitstroom van statushouders uit de asielopvang is een deel van de oplossing om de druk op de migratieketen te verlichten. Bovendien zorgt uitstroom van statushouders naar gemeenten ervoor dat deze doelgroep een goede start kan maken in de Nederlandse samenleving door integratie en participatie. Het Rijk biedt verschillende mogelijkheden om te zorgen dat statushouders sneller naar een gemeente kunnen verhuizen en starten met inburgering. Gemeenten kunnen gebruikmaken van verschillende stimuleringsregelingen van het Rijk die (al dan niet ten dele) zijn gericht op het beter benutten van de huidige woningvoorraad of het toevoegen van nieuwe woningvoorraad om zo huisvesting van statushouders als ook Oekraïense ontheemden te stimuleren. Zo helpt de Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (SFT) gemeenten om flex- en transformatiewoningen sneller te realiseren. Met de Doelgroepflexibele regeling (DFR) per 1 juli 2026 versimpelt de geldstroom voor gemeentelijke opvang voor zowel asielzoekers, statushouders als Oekraïnense ontheemden waardoor gemeenten een locatie flexibel kunnen inzetten voor verschillende doelgroepen. Gemeenten kunnen met de decentralisatie uitkering Tijdelijk onderdak, die eveneens per 1 juli 2026 beschikbaar is, statushouders in tijdelijk onderdak blijven plaatsen in afwachting van huisvesting. In 2027 neemt het kabinet de lessen en ervaringen van het eerste halfjaar van de DFR mee in aanpassingen en verbeteringen van de regeling. 

Het kabinet wil dat nieuwkomers direct actief deelnemen én bijdragen aan de samenleving. Meedoen wordt de norm. Dit is goed voor het welzijn van de asielzoeker en past ook bij de visie van dit kabinet dat wederkerigheid en integratie van groot belang zijn. Daarom wil het kabinet de mogelijkheden daartoe vergroten. Asielzoekers met een goede kans op een verblijfsvergunning mogen daarom al na drie maanden aan het werk. Daarnaast is de inzet van het kabinet dat deze groep aan het begin van de asielprocedure al kan beginnen met Nederlandse taalles.

In 2027 volgt een nadere uitwerking voor het plan van aanpak «Werk en meedoen». Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid pakt hierin de voortrekkersrol in de keten. Daarnaast werkt het kabinet verder aan de uitbreiding van zogeheten Meedoenbalies, zodat asielzoekers sneller bemiddeld kunnen worden naar werk, taalles en andere activiteiten.

Het Nederlanderschap is een groot goed. Vanwege het verdwijnen van de permanente verblijfsvergunning maken we naturalisatie mogelijk op basis van een tijdelijke verblijfsvergunning. We verhogen daarom de lat voor naturalisatie. Iemand kan in beginsel na zes jaar naturaliseren mits de tijdelijke vergunning tweemaal opeenvolgend is verkregen en er in beginsel wordt voldaan aan de hogere taaleis op niveau B1. In 2027 werken we aan de realisatie van deze wetsvoorstellen.

Asielzoekers die de wet overtreden, worden harder aangepakt. De Top-X aanpak wordt geïntensiveerd door het beschikbare instrumentarium vaker en consequent toe te passen, waarbij overlastgevende asielzoekers door de IND in de procedure versneld uitsluitsel krijgen en de inzet van de handhaving- en toezichtlocatie (htl) van toepassing blijft op overlastgevers. Daarbij is meer aandacht voor recidive. In 2027 werken we aan de doorontwikkeling van de landelijke persoonsgerichte aanpak op overlastgevende en criminele vreemdelingen, samen met de VNG en gemeente Utrecht. Tevens werken we door aan de uitbreiding van verscherpte toezichtslocaties (vtl) en de procesbeschikbaarheidslocaties (pbl). Dit wordt samen met COA en andere ketenpartners opgepakt. Hierbij blijft bestuurlijke bereidheid van gemeenten essentieel. In samenspraak met politie, betrokken afdelingen binnen Justitie en Veiligheid en het lokaal gezag realiseren we extra politie-inzet bij aanmeldlocaties.

3. Terugkeer bevorderen

De Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring is een noodzakelijke verbetering en creëert een bestuursrechtelijk kader voor vreemdelingenbewaring en heeft tot doel dat de medewerking aan terugkeer beter kan worden afgedwongen als vreemdelingen moeten vertrekken uit Nederland. Indien de Eerste Kamer de wet aanvaard kan straks steviger worden opgetreden tegen vreemdelingen die met crimineel gedrag ernstige overlast veroorzaken. In 2027, na afronding van het parlementaire proces, gaat de migratieketen aan de slag met de nieuwe instrumenten uit deze wet.

Met de novelle bij de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring komen de betreffende wet, het Pact en de Algemene Verordening Gegevensbescherming in lijn met elkaar. De ophoudtermijn voor het opleggen van een bewaringsmaatregel zal daarmee worden verlengd van 6 naar 9 uur. Ook kan een grotere groep criminele, en daarmee veelal overlastgevende vreemdelingen, ongewenst worden verklaard. Zij moet Nederland dan onmiddellijk verlaten en mag niet terugkeren.

De Terugkeerverordening, die in 2026 is aangenomen en op onderdelen reeds dat jaar van toepassing wordt en een ander deel in 2027, moet worden beschouwd als het sluitstuk van het bredere Europese Asiel- en Migratiepact. Doel is o.a. om nationale terugkeerbesluiten onderling te erkennen waar dit de terugkeer effectiever maakt. Om effectieve terugkeer en vertrek van niet (meer) rechtmatig verblijvende vreemdelingen te bevorderen geeft het kabinet prioriteit aan het invoeren en implementeren van deze verordening. Het kabinet zal zich tevens inzetten om de terugkeersamenwerking met derde landen te bevorderen en de uitvoeringspraktijk in Europa te verbeteren.

Oekraïne

Ontheemden uit Oekraïne verblijven op dit moment onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) in Nederland. De Raad van de Europese Unie heeft besloten de activering van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (hierna: RTB) voor Oekraïense ontheemden met een jaar te verlengen, tot 4 maart 2028. Daarnaast beperkt het door de Raad aangenomen Uitvoeringsbesluit de reikwijdte van de tijdelijke bescherming, waardoor personen die niet voldoen aan hun militaire verplichtingen op grond van de Oekraïense wetgeving worden uitgesloten van RTB-bescherming.

Voor de periode daarna zet het kabinet, in lijn met de op EU gecoördineerde overgang uit de RTB, primair in op vrijwillige terugkeer vanwege de wederopbouw van onze bondgenoot Oekraïne. Tegelijkertijd is het van belang om realistisch te kijken naar de komende periode en in kaart te brengen welke voorbereidingen nodig zijn om een mogelijk langduriger verblijf van de ontheemden te faciliteren. Dit met zo min mogelijk druk op sociale voorzieningen, en met bevordering van terugkeer en zonder verdere belasting van de asielketen. Daarom zet kabinet in op het zoveel mogelijk meedoen en bijdragen van ontheemden zolang ze hier verblijven, waarbij hun rechten en plichten zoveel mogelijk worden ontleend aan de reguliere stelsels. Om het beroep op (sociale) voorzieningen zo veel mogelijk te beperken, zet het kabinet in op het verder bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, bijvoorbeeld door arbeidstoeleiding en taalondersteuning. Daarnaast verkent kabinet of en in hoeverre ontheemden kunnen doorstromen naar een reguliere vergunning voor werk, studie etc. Naar verwachting komt een deel van de ontheemden echter niet (direct) in aanmerking voor een reguliere vergunning. Om te voorkomen dat deze groep de asielprocedure ingaat, komt voor hen een transitiedocument beschikbaar, dat eveneens een overgang naar reguliere stelsels behelst.

Het kabinet hecht er daarom aan dat medeoverheden, naast de uitvoeringsinstanties en toezichthouders, nauw betrokken blijven bij de verdere beleidsvorming en de uitwerking van de transitie uit de tijdelijke bescherming. Daarbij staat uitvoerbaarheid van beleid centraal. Het kabinet zet in op een herziening van het Bestuurlijk Afsprakenkader (BAK 3.0), waarin afspraken worden gemaakt over rollen, verantwoordelijkheden, uitvoerbaarheid en de ondersteuning van gemeenten.

4. Risico’s

De afgelopen jaren is er veel gedebatteerd over de noodzaak tot aanpassing van ons migratiebeleid. Er zijn grote veranderingen doorgevoerd en met aanvaarding van een aantal wetten die nog aanstaande is, ligt voor 2027 de focus op de uitvoering van deze wetten. Een wet aannemen is pas de eerste stap, daarna zal die ook in uitvoering gebracht moeten worden. Dat vraagt dat we vertrouwen en ruimte geven aan de uitvoeringsorganisaties om hiermee aan de slag te gaan. Met andere woorden: we moeten ze ook in de gelegenheid stellen om deze taken uit te voeren. Dit kabinet heeft daarom gekozen voor stabiele financiering van de hele asielketen. Maar er blijven ook afhankelijkheden van bijvoorbeeld de rechtspraak en de advocatuur. De veranderingen leggen op alle organisaties een groot beslag en dat zal niet zonder slag of stoot altijd gelijk goed gaan. Om de veranderingen te laten slagen zal er nauw overleg blijven plaatsvinden om op de juiste momenten en de bij noodzakelijke onderdelen bij te sturen wanneer dit nodig is. Dit kabinet zal daarbij alle juridische ruimte die er is, benutten om de gestelde doelen te behalen; minder instroom, fatsoenlijke opvang en terugkeer van wie niet mag blijven.

Onderstaande selectie van risico’s heeft verder plaatsgevonden aan de hand van het jaarverslag van AenM, de jaarplannen, de rode draden die hieruit naar voren zijn gekomen, incidenten die in 2025 hebben plaatsgevonden en de begrotingsbrief van de Algemene Rekenkamer bij de begroting 2025.

Arbeidsmarktproblematiek

De huidige krapte op de arbeidsmarkt heeft invloed op de taakuitvoering binnen het departement en de organisaties in de migratieketen. Door tekorten aan gekwalificeerd personeel wordt het steeds moeilijker om alle taken tijdig en op het gewenste kwaliteitsniveau uit te voeren. Dit leidt in bepaalde gevallen tot een herverdeling van werkzaamheden, waarbij medewerkers meer taken op zich moeten nemen buiten hun oorspronkelijke functie. Het gevolg hiervan is een hogere werkdruk en een grotere kans op verminderende kwaliteit. Daarnaast dwingt het de organisaties om keuzes te maken in de prioritering van hun taken. Hierdoor komt er nadruk komt te liggen op de meest urgente of beleidsmatige belangrijke doelen.

Stabiele financiering

De uitvoeringsorganisaties in het AenM-domein kennen aflopende financiering in de ontwerpbegroting 2026. Het kabinet Jetten heeft met ingang van 2027 een ramingsbijstelling op de asielbegroting gedaan, waardoor stabielere financiering beschikbaar is gekomen.

Informatievoorziening-systemen

Nalevingsverplichtingen, bijvoorbeeld op grond van de Cyberbeveiligingswet, VIR-BI, BIO2 en AI‑verordening, zijn noodzakelijk. Ze geven echter ook compliance-druk. Dit kan leiden tot verdringing van functionele vernieuwing van informatievoorzieningen en kan capaciteit weghalen bij de centrale IT-voorzieningen voor de uitvoering van migratiebeleid.

Beschikbaarheid, vertrouwelijkheid, continuïteit en weerbaarheid van de ketenvoorzieningen staan onder druk door dreigingen. De dreigingen van criminele organisaties met bijvoorbeeld ransomware en dreiging van statelijke actoren, worden steeds groter. Om deze risico’s te mitigeren zijn verschillende maatregelen van belang. Het opstellen van de plannen en uitvoeren van de bijbehorende maatregelen is een arbeidsintensief traject, naar verwachting zal dit stapsgewijs in 2027 en volgende jaren steeds uitgebreid en verbeterd worden. Hoog op de agenda staat het verder inrichten van Business Continuity Management (BCM) in de Migratieketen. De focus ligt op het versterken van de weerbaarheid in het geval van uitval van IT. Voor de centrale voorzieningen worden Disaster Recovery Plannen (DRP’s) opgesteld. Back up en restore is hier een belangrijk onderdeel van. Voor de ketenprocessen worden business continuïteitsplannen (BCP’s) opgesteld door de ketenpartners.

In het geval dat uitval van IT dusdanige impact heeft dat de uitvoeringsprocessen langere tijd stilliggen kan er sprake zijn van een crisissituatie. Om die reden moet het crisismanagement van de migratieketen volledig op orde zijn en wordt er minimaal jaarlijks getraind en geoefend. Onlosmakelijk met bovenstaande verbonden is het testen van de werking van de plannen en maatregelen.

Continu ketenbreed balanceren tussen het invullen van de capaciteitsvraag voor compliance, beveiliging, continuïteit en functionele ontwikkelingen is de kern van succesvolle omgang met bovenstaande risico’s. Om gedragen afwegingen te maken en vervolgens de juiste prioriteiten vast te stellen, bestaat binnen de migratieketen een solide overlegstructuur.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

De onderstaande tabellen bevatten de belangrijkste mutaties voor respectievelijk de uitgaven en ontvangsten na de vastgestelde begroting 2026. De mutaties die groter zijn dan € 10 mln. worden toegelicht en indien politiek relevant worden ook kleinere mutaties toegelicht.

Toelichting Voorjaarsnota 2026 / eerste suppletoire begroting 2026

• 1. Maatregel 61 Efficiencytaakstelling

  Een efficiencytaakstelling op de rijksoverheid wordt doorgevoerd naar rato van de apparaatsuitgaven per departement en uitvoering, met als doel de apparaatsuitgaven structureel te verminderen.

• 2. Maatregel 62 Vernieuwing rijksdienst /slagvaardige overheid Aanvullend op de efficiencytaakstelling op de rijksoverheid wordt een additionele taakstelling doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Deze taakstelling wordt op dezelfde wijze verdeeld als de efficiencytaakstelling.

• 3. Maatregel 63 Subsidietaakstelling

  De subsidiebudgetten bij de departementen worden rijksbreed structureel verlaagd met 189 miljoen euro. Deze taakstelling wordt verdeeld naar rato van de subsidie uitgaven per departement. Voor AenM betekent het een structurele verlaging van € 0,5 mln. per jaar.

• 4. Maatregel 67 Ramingsbijstelling asielbegroting

  Deze middelen zijn bedoeld voor onder andere de opvangplekken bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), een deel van de incidentele meerkosten voor crisisnoodopvang, de kosten van het solidariteitsmechanisme, Vluchtelingenwerk, meedoenbalies en een stabielere financiering van overige organisaties in de asielketen.

• 5. Maatregel 68 Overige stabiele asielketen incl. crisisnoodopvang

  Dit betreft additionele meerkosten voor crisisnoodopvang en overige organisaties in de asielketen.

• 6. Migratiepartnerschappen

  In het Coalitieakkoord zijn partnerschappen opgenomen als een direct instrument met derde landen om de instroom te beperken en terugkeer te bevorderen. Hiervoor is voor de periode 2027-2028 jaarlijks € 12 mln. beschikbaar gesteld voor de begroting van Asiel en Migratie vanuit de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De middelen worden ingezet voor het bevorderen van terugkeer en het tegengaan van irreguliere migratie, (inclusief bijvoorbeeld de inzet van de keten bij grensmanagement en de aanpak van mensenhandel en mensensmokkel) via programma’s, projecten en uitbreiding van operationele inzet in derde landen, aansluiting bij en invloed op de EU-migratiepartnerschappen en het inrichten van pilots voor innovatieve partnerschappen.

• 7. Entry Exit Systeem (EES) op Amsterdam Airport Schiphol (AAS) fase 2 Binnen de Publiek Private Samenwerking voor het Entry Exit Systeem (EES) op Amsterdam Airport Schiphol (AAS) is een rijksbijdrage voor fase 2 toegezegd aan doorstroom bevorderende maatregelen (o.a. kiosken) om lange wachtrijen en daaruit volgende onveilige situaties

  te voorkomen. De bestuurlijke afspraak is dat de overheid 50% bijdraagt, met een bijdrage van € 25 mln. De werkzaamheden zijn sinds mei 2023 uitgevoerd en inmiddels grotendeels afgerond. AAS heeft alles voorgefinancierd uitgaande van de toegezegde 50% bijdrage vanuit de overheid en er is al een bestuurlijke toezegging gedaan richting AAS voor de bijdrage in 2025. De dekking wordt met deze mutatie beschikbaar gesteld. Voor deze mutatie heeft uw Kamer een onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW3.1) ontvangen.

• 8. Aanpak overlastgevende en criminele asielzoekers

  Voor de aanpak van overlast gevende asielzoekers is in 2025 het instrument van de decentralisatie uitkering (DU) ingezet voor een bijdrage aan gemeenten. In 2026 is de decentralisatie uitkering wederom beschikbaar gesteld voor de gemeenten. Gemeenten kunnen daarmee zelf bepalen welke maatregelen het beste bij hun lokale situatie past, bijvoorbeeld de inzet van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's), bodycams, extra cameratoezicht, persoonsgerichte aanpak of het organiseren van extra sport en activiteiten.

• 9. Uitvoering decentralisatie uitkering faciliteitenbesluit

  Een overboeking naar het gemeentefonds in het kader van uitvoering decentralisatie uitkering faciliteitenbesluit. Gemeenten die een opvangcentrum voor asielzoekers faciliteren ontvangen nu middelen voor de werkzaamheden in en voor de opvangcentra (Het faciliteitenbesluit tot 1 juli 2025, zie paragraaf 3.2.6 van de meicirculaire 2025), maar ook voor noodopvang, onderwijshuisvestingskosten, voorlichtingskosten en aanvullende bekostiging in het kader van het faciliteren van asielopvang waar niet vanuit een andere regeling aan tegemoet wordt gekomen. In totaal is er in deze circulaire een bedrag van € 11,69 mln. euro vrijgemaakt voor deze doeleinden.

• 10. Oekraïne ramingsbijstelling

  De budgetten voor de opvang onder de RTB voor de jaren 2026 t/m 4 maart 2028 worden naar beneden bijgesteld o.b.v. het verwachte aantal ontheemden, de hiervoor benodigde (gemeentelijke) opvangplekken. Daarnaast wordt in afwachting van besluitvorming over het langetermijnbeleid budget voor voornamelijk opvang van ontheemden op de Aanvullende Post gereserveerd.

• 11. Spreidingswet

  In het kader van de Spreidingswet wordt incidenteel € 10 mln. in 2026 en € 40 mln. in 2027 beschikbaar gesteld voor de bonussen aan gemeenten en provincies voor het aanbieden van extra of bijzondere plekken.

• 12. Meerjaren Productie Prognose (MPP)

  De raming van de Meerjaren Productie Prognose leidt tot een budgetverhoging van € 334 mln. voor de migratieketen in 2026, € 666,6 mln. in 2027 en vanaf 2028 meerjarig € 642,3 mln. De volgende budgetten worden meerjarig aangepast:

  • • COA: in 2026 verhoogd met € 220,4 mln., in 2027 met € 575,3 mln., in 2028 met € 549,4 mln. En vanaf 2029 meerjarig met € 553 mln.

  • • NIDOS: in 2026 € 56,1, in 2027 € 80,9 en vanaf 2028 meerjarig met 80,8 mln.

  • • IND: in 2026 met € 48,5 mln. (aanzuivering eigen vermogen) en in 2028 met € 3 mln.

  • • DTenV: in 2027 met € 3,3 mln. en vanaf 2028 meerjarig met € 3 mln.

  • • Rechtsbijstand asiel: (overboeking naar JenV): het budget wordt verlaagd met € -8,8 mln. in 2026, in 2027 met € -1,2 mln., en vanaf 2028 meerjarig met € -2 mln. (zie ook post 13).

  • • Raad voor de rechtspraak (overboeking naar JenV): het budget wordt verhoogd in 2026 met € 17,8 mln., in 2027 met € 8,2 mln. en vanaf 2028 meerjarig met € 8 mln. (zie ook post 14).

• 19. Rechtsbijstand asiel (naar JenV)Vanuit begrotingshoofdstuk XX Asiel en Migratie worden middelen overgeheveld naar de begroting van JenV voor de Rechtsbijstand van asielzaken, die zijn toegevoegd aan de begroting van Asiel en Migratie vanuit de Coalitieakkoord-middelen voor stabiele financiering en aanvullend ten behoeve van de Meerjaren Productie Prognose. Met deze overboeking naar JenV wordt het budget op de begroting van Asiel en Migratie in 2026 verhoogd met € 8,8 mln., in 2027 verlaagd met € 1,8 mln. en vanaf 2028 meerjarig verlaagd met € 8 mln.

• 20. Raad voor de rechtspraak (naar JenV)Vanuit de begroting Asiel en Migratie (begrotingshoofdstuk XX) worden middelen overgeheveld naar de begroting van JenV voor de Raad voor de rechtspraak, die zijn toegevoegd aan de begroting van Asiel en Migratie vanuit de Coalitieakkoord-middelen voor stabiele financiering en aanvullend ten behoeve van de Meerjaren Productie Prognose. Met deze overboeking naar JenV wordt het budget op de begroting van Asiel en Migratie in 2026 verlaagd met € 17,8 mln., in 2027 met € 28,2 mln. en vanaf 2028 meerjarig met € 28 mln.

• 21. Loonbijstelling 2026De tranche loonbijstelling 2026 is met deze mutatie aan de begroting van AenM toegevoegd.

• 22. Prijsbijstelling 2026De jaarlijkse prijsbijstelling wordt met deze mutatie toegevoegd aan de AenM-begroting.

• 23. ExtrapolatieDit zijn de standen van het jaar 2030 die nu ook voor 2031 zijn opgenomen (ook wel de extrapolatiestanden genoemd).

  Toelichting Miljoenennota 2027 / Ontwerpbegroting 2027

• 24. Middelen Klimaatfonds RijksvastgoedUit de begroting van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) wordt in 2027 € 11,4 mln. overgeheveld naar de begroting van Asiel en Migratie (AenM) vanuit het Klimaatfonds. Dit is ten behoeve van zeven locaties. 

• 25. Decentralisatieuitkering SpreidingswetVanuit de Spreidingswet hebben gemeenten een decentrale taak in het zoeken naar opvangplekken. Zij krijgen hiervoor compensatie vanuit het Gemeentefonds. Voor gemeenten is € 15,3 mln. beschikbaar gesteld. Dit wordt verdeeld via een vast bedrag van € 20.000 per gemeente en een variabel bedrag op basis van de indicatieve verdeling. Daarnaast wordt € 12,75 mln. overgeheveld naar het Provinciefonds om de Provinciale Regietafels (PRT's) te versterken in onder meer hun nieuwe taak rondom de Spreidingswet, wat variabel wordt verdeeld op basis van de opvanglocatie per provincie.

• 26. Doelgroep flexibele regeling (DFR)In de verzamelbrief opvang ontheemden uit Oekraïne van november 2025 is besloten om per 1 juli 2026 de doelgroepflexibele regeling (DFR) in werking te laten treden. De regeling geeft gemeenten meer financiële zekerheid voor de lange termijn en vergroot de mogelijkheden om te investeren doordat locaties flexibel in te zetten zijn voor verschillende doelgroepen. Ter dekking van de verwachte kosten worden de op de Aanvullende Post van de Rijksbegroting gereserveerde middelen deels overgeheveld naar de begroting van AenM voor de jaren 2028 (€ 775,9 mln.), 2029 (€ 1.446,2 mln.) en 2030 (€ 228,3 mln.). Voor deze mutatie heeft uw Kamer een onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW3.1) ontvangen.

• 27. Inzet COA -middelen in het kader van asielopvangOm de verwachte kosten die in het kader van asielopvang worden gemaakt te dekken, zijn er middelen vanuit het COA-budget overgeheveld. In 2026 gaat het enerzijds om dekking voor subsidies aan het Rode Kruis, Stichting Take Care BnB en stichting Thuisgevers (€ 4,72 mln). Anderzijds worden middelen overgeheveld ten behoeve van de SPUK Doorstroomlocaties (€ 50 mln) en het asieldeel van de Doelgroepflexibele Regeling (€ 15 mln).Voor 2027 worden middelen overgeheveld ten behoeve van de SPUK Doorstroomlocaties (€ 30 mln.) en het asieldeel van de Doelgroepflexibele Regeling (€ 15 mln).

• 28. Bekostiging 90 plekken VreemdelingenbewaringIn 2027 wordt € 19,5 mln. beschikbaar gesteld aan DJI ten behoeve van de vreemdelingenbewaring naar aanleiding van het Asiel- en Migratiepact. Dit bedrag is bestemd voor de exploitatie van 90 plaatsten in het Justitieel Complex Schiphol.

• 29. Verscherpt-toezichtlocaties (VTL) en PartnerschappenIn lijn met het coalitieakkoord wordt ingezet op overlast preventie en verscherpte toezichtlocaties (VTL). Hiervoor wordt jaarlijks € 6 miljoen. beschikbaar gesteld. Daarnaast wordt vanaf 2029 het budget voor migratiepartnerschappen jaarlijks verhoogd met € 6 miljoen.

• 30. Afrekening COA 2025Als gevolg van hogere kosten bij het COA in 2025 leidt de afrekening over 2025 tot een tegenvaller.

• 31. IND dwangsommenHet budget voor de IND wordt in 2026 verhoogd met € 106 miljoen. Deze middelen worden toegevoegd aan de voorziening voor dwangsommen. Het betreft een deel van de verwachte kosten die voortvloeien uit het niet binnen de wettelijke termijnen afhandelen van asielaanvragen.

• 32. Lagere realisatie NidosEr zijn minder kleinschalige opvangplekken (KSO) gerealiseerd dan benodigd; dit leidt dit jaar tot verwachte onderbesteding bij Nidos.

• 33. Inzet DISA-middelen tbv Overlast VTL en PartnerschappenBudget dat bestemd was voor de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) is vrijgevallen en wordt vanaf 2028 ingezet voor Versterkte toezichtlocatie (VTL) en partnerschappen.

• 34. Kasschuif SolidariteitsmechanismeDe middelen bestemd voor het solidariteitsmechanisme worden in het juiste kasritme geplaatst.

• 35. Kasschuif opvangbudget Oekraïne

  De realisatie van Gemeentelijke Opvangplekken voor ontheemden (GOO-plekken) blijft achter bij de aan gemeenten gecommuniceerde inspanningsverplichting (€ 51,7 miljoen). Daarnaast vindt een desaldering plaats van de ontvangsten vanuit de SISA-afrekening met gemeenten ter hoogte van € 51,8 miljoen. Deze middelen worden doorgeschoven naar volgende jaren om gemeenten te ondersteunen bij het beschikbaar stellen van nieuwe opvangplekken.

• 36. Single information Single audit (SiSa) afrekening OekraïneUit de SiSa afrekening van de Bekostigingsregeling

  opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd. Zie ook post 29.

• 37. Herverkaveling apparaatsuitgaven AenM naarJenVAls gevolg van het besluit om het Ministerie van AenM op te heffen^[1], zijn de apparaatsuitgaven van het kerndepartement van het voormalige Ministerie van AenM met ingang van 2027 structureel overgeheveld naar de begroting van Justitie en Veiligheid (JenV), als onderdeel van de uitgaven kerndepartement Ministerie van JenV.^[1] Staatscourant 2026, 8177.

• 38. Productie vreemdelingenzakenHet aantal vreemdelingenzaken bij de Raad voor de Rechtspraak wordt vanaf 2027 hoger ingeschat dan eerder was begroot. Daarom wordt het budget in 2027 opgehoogd met € 23,2 mln. aflopend naar € 17,8 miljoen. Deze middelen worden overgeheveld naar de begroting van JenV.

• 39. Middelen artikel 92 nog onverdeeldTer dekking van de tegenvallers en intensiveringen wordt de loon- en prijsbijstelling voor het COA en Nidos, incidenteel ingezet.

• 40. Verdeling loon- en prijsbijstellingDe toegekende loon- en prijsbijstelling tranche 2026 wordt met deze mutatie verdeeld over de desbetreffende budgetten. De LPO van Nidos en COA wordt niet doorverdeeld, maar voor de jaren 2026 en 2027 ingezet ter dekking van tegenvallers en intensiveringen.

• 41. Aanvullende taakstelling Rijk 2031 tot en met 2035

  De efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid uit het coalitieakkoord (maatregel 61) loopt op tot en met 2030. In aanvulling daarop wordt vanaf 2031 een aanvullende, oplopende taakstelling opgelegd. De aanvullende taakstelling wordt naar rato van de apparaatsuitgaven per departement en uitvoeringsorganisatie verdeeld, met als doel de structurele vermindering van de apparaatsuitgaven.

• 42. Versnellen taakstelling vernieuwing rijksdienst en slagvaardige overheidIn het coalitieakkoord is afgesproken dat een taakstelling wordt doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Deze taakstelling wordt versneld ingevoerd. Deze taakstelling wordt op dezelfde manier verdeeld als de aanvullende taakstelling (zie post 35).

• 43. De post ‘overige mutaties’ bestaat voornamelijk uit technische mutaties en mutaties van minder dan 10 miljoen euro.

Toelichting Voorjaarsnota 2026 / eerste suppletoire begroting 2026

• 1. Maatregel 61 Efficiencytaakstelling

  Een efficiencytaakstelling op de rijksoverheid wordt doorgevoerd naar rato van de apparaatsontvangsten per departement.

• 2. Maatregel 62 Vernieuwing rijksdienst /slagvaardige overheid Aanvullend op de efficiencytaakstelling op de rijksoverheid wordt een additionele taakstelling doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Deze taakstelling wordt op dezelfde wijze verdeeld als de efficiencytaakstelling.

• 3. ExtrapolatieDit zijn de standen van het jaar 2030 die nu ook voor 2031 zijn opgenomen (ook wel de extrapolatiestanden genoemd).Toelichting Miljoenennota 2027 / Ontwerpbegroting 2027

• 4. Afrekening Nidos 2025Doordat er minder kleinschalige opvangplekken (KSO) zijn gerealiseerd dan geraamd, leidt de afrekening over 2025 bij het Nidos tot een terugontvangst. Deze wordt ingezet voor de tegenvallers die zijn ontstaan.

• 5. Afrekening Single information Single audit (SiSa) Oekraïne 2025Uit de SiSa afrekening van de Bekostigingsregeling

  opvang ontheemden Oekraïne BooO met gemeenten over 2025 volgt dat een aantal gemeenten minder kosten hebben gemaakt dan het voorschot wat zij gekregen hebben. Deze middelen worden in 2026 teruggevorderd.

• 6. De post ‘Overige mutaties’ omvat de taakstellingen met een saldo van minder dan een miljoen euro.

2.3 Strategische Evaluatie Agenda

De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) is in 2021 geïntroduceerd als één van de instrumenten van het herziene Rijksbrede evaluatiestelsel. Sindsdien wordt er gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit hiervan.

Op de SEA van AenM staan drie thema's te weten: Toegang toelating en opvangvreemdelingen, Terugkeerbeleid en Opvang ontheemden uit Oekraïne. In de afgelopen jaren zijn er diverse evaluaties en onderzoeken verricht op deze thema's die in (meerdere of mindere mate) inzicht geven in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid. Voor het thema Toegang, toelating en opvang vreemdelingen hebben deze inzichten in 2025/2026 input geleverd voor de Periodieke rapportage. De Periodieke rapportage voor het Terugkeerbeleid staat voor 2026 gepland, die voor Opvang ontheemden uit Oekraïne voor 2028.

In «Bijlage 3: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda».No section foundworden de thema's en bijbehorende subthema's op de Strategische Evaluatie Agenda toegelicht en wordt een overzicht gegeven van alle geplande onderzoeken en evaluaties per thema. Voor het meest recente overzicht van de realisatie van periodieke rapportages (voorheen beleidsdoorlichtingen) klik op deze link: Status periodieke rapportages.

2.4 Openbaarheidsparagraaf

Met de Wet open overheid (hierna: Woo) is sinds 2022 een belangrijke stap gezet naar een open en transparantere overheid. Hoofdonderdelen van de Woo zijn: openbaarmaking op verzoek, openbaarmaking uit eigen beweging en het op orde brengen van de informatiehuishouding. Openbaarmaking op verzoek wordt ook wel ‘passieve’ openbaarmaking genoemd: de documenten waar om is gevraagd, worden openbaar gemaakt. Openbaarmaking uit eigen beweging, of wel ‘actieve’ openbaarmaking, houdt in dat het ministerie zelf proactief informatie openbaar maakt - ook als daar (nog) niet om is gevraagd.

Om dit te kunnen doen, is een adequate en toegankelijke informatievoorziening nodig; en die leunt op zijn beurt op een gezonde informatiehuishouding. In de openbaarheidsparagraaf op de begroting van JenV staat verder uitgewerkt hoe hier invulling aan wordt gegeven. Deze werkwijze is integraal onderdeel van het ministerie van JenV en is daarmee ook van toepassing op het onderdeel Asiel en Migratie.

2.5 Slagvaardige overheid

Aan de invulling van de taakstelling wordt op dit moment gewerkt. Daarbij is sprake van Rijksbrede samenwerking en uitwerking onder leiding van de Taskforce slagvaardige overheid. Daarnaast worden de gevolgen van de taakstelling ook uitgewerkt door de budgethouders die de taakstelling opgelegd hebben gekregen. Daarbij wordt in lijn met het CA gekeken naar vereenvoudiging van bedrijfsprocessen, bedrijfsvoering en de regelgeving. Ook zetten we in op het gebruik van AI. Tegelijkertijd is duidelijk dat er ook keuzes nodig zijn in de taakuitvoering door de diverse organisaties. Deze worden de komende periode verder uitgewerkt. In onderstaande tabel is de taakstelling weergegeven uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord.

3. Beleidsartikelen

3.1 Artikel 37. Asiel en Migratie

Een op maatschappelijk verantwoorde wijze en in overeenstemming met internationale verplichtingen gereglementeerde en beheerste toelating tot, verblijf in en vertrek uit Nederland van vreemdelingen, alsmede verkrijging van het Nederlanderschap of de intrekking daarvan.

Het kabinet zet in op meer grip op migratie. Doel is de instroom te verlagen, stabiele en fatsoenlijke opvang te realiseren, waarbij sneller meedoen de norm wordt en vertrek van uitgeprocedeerde asielzoekers te verhogen. Het kabinet stuurt daarnaast op gerichte arbeidsmigratie die onze economie versterkt en die écht nodig is, en pakt misstanden aan.

De beleidswijzingen die impact hebben op de begroting komen voort uit de aanvullende bijdrage uit het Coalitieakkoord (ruim € 2 mrd.). Het grootste gedeelte van dit geld gaat naar de stabiele financiering van de asielketen. Het resterende bedrag wordt nog verdeeld onder de beleidsprioriteiten.

Voor verdere toelichting wordt verwezen naar Hoofdstuk 2.2 » Belangrijkste beleidsmatige mutaties"

Budgetflexibiliteit

Ten aanzien van de budgetflexibiliteit voor 2027 is 98% van de begrote bedragen juridisch verplicht. De bijdragen aan de IND, het COA en Nidos zijn juridisch verplicht evenals een groot gedeelte van de opdrachten die voortvloeien uit het programma van de keteninformatisering en de uitgaven voor de vervoersbewegingen van de vreemdelingen. Dit laatste als gevolg van een meerjarig convenant met het agentschap DJI.

37.1 Apparaatsuitgaven uitvoeringsorganisaties

Op het artikelonderdeel 37.1 worden de apparaatsbudgetten van de uitvoeringsorganisaties voor Asiel en Migratie weergegeven.

Als gevolg van de besluitvorming om het Ministerie van AenM op te heffen4, zijn de apparaatsuitgaven van het voormalige kerndepartement van het Ministerie van AenM met ingang van 2027 opgenomen bij de uitgaven kerndepartement Ministerie van JenV. De apparaatskosten van de Nationale Opvang Organisatie (NOO) worden met ingang van 2027 verantwoord op dit artikel onderdeel.

37.4 Toegang, toelating en opvang vreemdelingen

De instroom is de afgelopen twee jaar gestabiliseerd. De IND gaat volgens de procedures uit het Europese Asiel- en Migratiepact efficiënter werken om de instroom tot een omvang van jaarlijks maximaal 25.000 eerste asielaanvragen bij te houden en via het plan van aanpak openstaande asielaanvragen van voor 12 juni aan de slag met het wegwerken van deze aanvragen^[1]. Op korte termijn zal de bezetting bij het COA nog toenemen en de druk op de opvang zal hoog blijven. De benodigde middelen voor het COA zijn op basis van de Kernprognose 2025 tot en met 2028 verwerkt.

Kengetallen vreemdelingenketen

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste kengetallen voor de vreemdelingenketen. Deze informatie wordt door het kabinet betrokken bij het vaststellen van de budgetten voor de organisaties in de asielketen.

ODA-toerekening

In de onderstaande tabel zijn de bedragen opgenomen die vanuit de verschillende JenV en AenM onderdelen worden toegerekend aan de ODA in het kader van de eerstejaarsopvang asielzoekers uit DAC-landen (Het Development Assistance Committee (DAC) van de OESO stelt deze lijst van landen samen). Onderstaande tabel is opgenomen naar aanleiding van een toezegging van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikke­lingshulp. Vanaf 2027 is deze toerekening gemaximeerd op 10% van het ODA-budget. In 2027 is hiervoor € 577,425 mln. begroot.

Bijdragen aan agentschappen

Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)

De IND is verantwoordelijk voor de uitvoering van het vreemdelingenbeleid en het beleid ten aanzien van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Dat houdt in dat de IND alle aanvragen van vreemdelingen beoordeelt die in Nederland willen verblijven of die Nederlander willen worden. De IND wordt voornamelijk bekostigd door de bijdrage van AenM en uit leges die de IND ontvangt voor het behandelen van aanvragen voor een reguliere verblijfsvergunning of verzoeken tot naturalisatie.

Met het overnemen van het advies Toekomstig Bestendige Bekostiging Systematiek wordt de IND vanaf 2027 gefinancierd op basis van een ‘standaard gereedstelling’ voor de producten Asiel, Regulier en Naturalisatie (Kamerstuk 36 800 XX, nr. 43). Bij hoge instroom of andere bijzonderheden is in deze methodiek ruimte voor maatwerkafspraken. Hiermee is de IND voor grootste deel PxQ gefinancierd. Daarnaast wordt een aantal specifieke activiteiten (zoals dwangsommen) nog apart gefinancierd.

Vanwege de verlenging van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) tot en met 4 maart 2028 door de Europese Commissie, is de IND verzocht de werkzaamheden in het kader van de RTB het komende jaar voort te zetten. Dit leidt tot een ophoging van het budget in 2027 met € 10 mln.

In de agentschapsparagraaf van de IND vindt u verdere informatie.

Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)

Samen met de ketenpartners in de migratieketen werkt DJI aan het (gedwongen) vertrek van vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf in Nederland.

DJI is onder meer verantwoordelijk voor aan de grens geweigerde vreemdelingen en illegale vreemdelingen aan wie een vrijheidsontnemende maatregel is opgelegd. De vreemdelingen verblijven op grond van een bestuursrechtelijke maatregel in een detentiecentrum. Ook is DJI verantwoordelijk voor vreemdelingen die in het kader van strafrecht zijn ingesloten.

DJI draagt zorg voor de vreemdeling vanaf het moment dat hij of zij bij hen verblijft. DJI werkt daarin nauw samen met onder meer DTenV, Politie, KMar, IND en COA. Het is de taak van DJI om vreemdelingen in de detentiecentra zo goed mogelijk te verzorgen, te ondersteunen bij voorbereiding van de terugkeer en hen beschikbaar te houden voor vertrek uit Nederland.

Ten behoeve van gezinnen met minderjarige kinderen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) is de Gesloten Gezinsvoorziening (GGV) te Zeist beschikbaar. Daarnaast werkt DJI samen met het COA, bijvoorbeeld als het gaat om de opvang van asielzoekers in de handhaving- en toezichtlocatie (HTL).

Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) draagt zorg voor de opvang van vreemdelingen in Nederland. Het COA biedt vreemdelingen huisvesting, verstrekt middelen van bestaan en geeft begeleiding. Het opvangbeleid is gericht op de opvang van asielzoekers gedurende de asielprocedure. Daarnaast biedt het COA onderdak aan vreemdelingen die meewerken aan hun terugkeer en aan gezinnen met minderjarige kinderen die zijn uitgeprocedeerd.

De verwachte uitgaven voor het COA zijn tot en met 2035 verhoogd. Dit komt voort uit het coalitieakkoord en de wens om een stabiel opvanglandschap te creëren.

Voor de uitstroom van statushouders naar gemeenten zijn en worden maatregelen genomen, waaronder tijdelijke financiële ondersteuning voor gemeenten bij huisvesting van statushouders. Gemeenten kunnen gebruikmaken van verschillende stimuleringsregelingen van het Rijk (Ministierie van JenV en Ministerie van BZK) die (al dan niet ten dele) zijn gericht op het beter benutten van de huidige woningvoorraad of het toevoegen van nieuwe woningvoorraad om zo huisvesting van statushouders te stimuleren. Vanuit het Ministerie van JenV zijn de Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting, ook wel de Doelgroepflexibele Regeling (DFR), en de Decentralisatie uitkering tijdelijke onderdak per 1 juli 2026 beschikbaar gesteld. 

De Doelgroepflexibele regeling (DFR) financiert opvanglocaties en (tijdelijke) huisvesting voor asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders. Gemeenten bepalen welke doelgroepen zij op welke locatie plaatsen. De regeling loopt bij aanvang tot 4 maart 2030. Deze regeling heeft een langere looptijd dan voorafgaande regelingen. Daarnaast dekt de regeling de daadwerkelijke kosten van gemeenten en houdt daarbij rekening met regionale verschillen.

De Decentralisatie uitkering tijdelijk onderdak biedt gemeenten een financiële vergoeding voor het bieden van tijdelijk onderdak aan statushouders, bijvoorbeeld in hotels of vakantieparken. De decentralisatie uitkering heeft een loopduur van 1 juli 2026 tot en met 31 december 2027. Bij voorjaarsnota 2027 wordt bezien of en zo ja, op welke wijze, vervolg wordt gegeven aan deze decentralisatie uitkering na 31 december 2027.

Stichting Nidos

Stichting Nidos is op grond van het Burgerlijk Wetboek aangewezen als instelling die is belast met de (tijdelijke) voogdij over alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV). De voogd begeleidt een AMV totdat deze de leeftijd van 18 jaar bereikt, wordt herenigd met zijn of haar ouders of terugkeert naar het land van herkomst. Daarnaast voert Nidos ondertoezichtstellingen (OTS) uit voor minderjarige vreemdelingen die met hun ouders in Nederland verblijven.

Nidos is verantwoordelijk voor de opvang van AMV met een verblijfsvergunning. AMV die bij aankomst in Nederland 15 jaar of ouder zijn, worden gedurende de asielprocedure en na een afwijzende beslissing opgevangen door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Na vergunningverlening verzorgt Nidos de opvang en begeleiding. Voor kinderen onder de 15 jaar wordt in beginsel opvang in opvanggezinnen van Nidos georganiseerd, ongeacht de verblijfsstatus. Daarnaast biedt Nidos verlengde opvang en begeleiding aan (ex-)AMV van 18 tot 21 jaar die nog niet voldoende in staat zijn zelfstandig te wonen, werken en leven in Nederland.

De subsidie aan Nidos bestaat uit een bijdrage voor begeleidingskosten (voogdij, jeugdbescherming en begeleiding), verzorgingskosten (met name opvang, waaronder de verlengde opvang en de Perspectief Opvang Nidos), en het instroomteam. De subsidie wordt verstrekt op basis van de jaarlijkse subsidieaanvraag en definitief vastgesteld op basis van de werkelijk gemaakte kosten.

De hoogte van de subsidie is afhankelijk van het aantal AMV dat onder begeleiding van Nidos staat en het aantal AMV waarvoor opvang en begeleiding wordt georganiseerd. Deze aantallen worden beïnvloed door de instroom van AMV, de uitstroom als gevolg van onder meer gezinshereniging of terugkeer en het bereiken van de leeftijd van 18 jaar. De normbedragen voor de verzorgingskosten zijn gebaseerd op de geraamde gemiddelde kosten per AMV, rekening houdend met de verdeling over de verschillende opvangvormen, waaronder de verlengde opvang en de Perspectief Opvang Nidos. Afrekening vindt jaarlijks plaats op basis van de werkelijk gemaakte kosten voor opvang.

Bijdragen medeoverheden

Om de provincies en gemeenten te ondersteunen bij hun extra taken rondom de Spreidingswet, ontvangen zij een bijdrage uit respectievelijk het provincie- en gemeentefonds. In totaal is hier € 28,05 mln. meerjarig beschikbaar. Via een decentralisatieuitkering worden deze middelen jaarlijks aan de fondsen overgemaakt.

Subsidies

Stichting Vluchtelingenwerk Nederland (VWN)

VWN is onder meer aanwezig op COA-locaties en biedt daar spreekuren aan, waar vragen worden beantwoord en praktische ondersteuning wordt gegeven. Jaarlijks wordt getoetst of de verstrekte subsidie nog voldoet aan de gestelde eisen. Op deze manier wordt toezicht gehouden op de rechtmatigheid en doelmatigheid van de subsidie.

Opdrachten

Programma Ketenvoorzieningen

Het budget voor keteninformatisering is bedoeld voor het beheer en de structurele doorontwikkeling van de centrale voorzieningen die digitale informatie-uitwisseling binnen de migratieketen en met de Europese migratiesystemen zoals EURODAC, VIS en EES mogelijk maken. Het gaat hierbij onder andere om de Basisvoorziening Vreemdelingenketen (BVV), SIGMA en de Terugmeldvoorziening Migratieketen (TMK) en het Europaloket.

Versterking vreemdelingenketen

Vanuit het budget voor Versterking vreemdelingenketen worden middelen ingezet voor het uitvoeren van maatregelen die de werking van de migratieketen verbeteren. De middelen worden onder andere ingezet voor:

Aanpak van overlastgevende asielzoekers en Opvanglocaties voor kansarme asielaanvragen (€ 30 mln.)

Enerzijds wordt met deze middelen wordt ingezet op het tegengaan van overlast en criminaliteit in en rond opvanglocaties. Het doel is om de veiligheid te vergroten en de leefomgeving van bewoners, personeel en omwonenden te verbeteren. Er wordt gewerkt aan een structurele en langdurige aanpak, in nauwe samenwerking met ketenpartners en lokale overheden.

Anderzijds worden er specifieke opvanglocaties ingericht voor asielzoekers met een kansarme aanvraag. Deze maatregel maakt een versnelde afhandeling mogelijk en zorgt ervoor dat beschikbare opvangplekken gerichter worden ingezet. Ook wordt hiermee beoogd de instroom van kansarme asielzoekers en overdrachten op grond van de Dublinverordening te beperken.

Migratiepartnerschappen (€ 28,8 mln.)

Er wordt in het kader van de Taskforce Internationale Migratie ingezet op brede partnerschappen met derde landen, waarbij een gelijkwaardige, open en duurzame relatie wordt ontwikkeld. Hiervoor is tot en met 2028 jaarlijks 22 miljoen euro extra beschikbaar gesteld aan de begroting van Asiel en Migratie vanuit de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Er wordt geïnvesteerd in samenwerkingsverbanden met en programma’s in herkomst- en doorreislanden. Deze partnerschappen richten zich op het terugdringen van irreguliere migratie en het bevorderen van terugkeer.

Solidariteitsmechanisme (€ 10,95 mln.)

Voor 2026 is de omvang van de solidariteitspool vastgesteld op 21.000 herplaatsingen of € 420 mln. Het aandeel van Nederland is 5,2%, wat neerkomt op een financiële bijdrage van € 10,95 mln. Nederland heeft steun verleend aan het voorstel en aangegeven financieel te zullen bijdragen, overeenkomstig het Regeerprogramma.

Daarnaast worden vanuit dit budget diverse kleinere opdrachten gefinancierd.

Versterking Grenstoezicht

Het budget voor Versterking grenstoezicht wordt ingezet om de uitvoerende taken op de grens te versterken, waaronder budget voor de bijdrage aan Frontex ( € 7,9 mln.). Frontex ondersteunt grensbewaking, terugkeeroperaties en operationele samenwerking binnen Europa. Hiermee wordt bijgedragen aan een goed functionerende buitengrensbewaking en versterking van de Europese migratie-infrastructuur.

Identificatie en Registratie vreemdelingen

Per 12 juni 2026 is de wettelijke taak van de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) komen te vervallen. Het Europese Asiel- en Migratiepact treedt in werking en de IND gaat het OVA-proces (Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag) uitvoeren. Daarmee beëindigt DISA de operationele taakuitvoering. DISA zal blijven bestaan als administratieve organisatie totdat het werk-naar-werk traject voor alle huidige DISA-werknemers volledig is afgerond, met een maximale doorlooptijd tot april 2028.

37.5 Terugkeer en bewaring vreemdelingen

Bijdragen aan agentschappen

DJI - Dienst Vervoer en Ondersteuning

De Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) schakelt de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DVenO) van DJI in voor het vervoer van vreemdelingen die geen recht op verblijf meer hebben in Nederland, bijvoorbeeld voor het vervoer naar ambassades in het kader van een terugkeertraject, evenals vervoer naar luchthavens.

Subsidies

REAN-regeling

REAN staat voor Return and Emigration Assistance from the Netherlands en betreft een programma waarmee vrijwillige terugkeer en herintegratie wordt ondersteund.

De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in Nederland voert op verzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid het REAN-programma uit. Op basis van dit programma biedt IOM praktische terugkeerondersteuning aan vreemdelingen die naar Nederland zijn gekomen met het oog op langdurig verblijf en zelfstandig uit Nederland willen vertrekken, maar niet over voldoende middelen beschikken om hun eigen vertrek te organiseren. Daarnaast wordt via het REAN-programma aan een specifieke groep vreemdelingen herintegratieondersteuning aangeboden in het land van herkomst. De IOM levert daarmee een bijdrage aan de uitvoering van het Nederlandse terugkeerbeleid.

Overige subsidies

Niet-gouvernementele organisaties in Nederland voeren op grond van de «Subsidieregeling ondersteuning zelfstandig vertrek 2023» projecten uit die gericht zijn op het voorkomen of beëindigen van onrechtmatig verblijf van vreemdelingen in Nederland door het ondersteunen van hun zelfstandig vertrek. De nadruk ligt op activiteiten die erop gericht zijn vertrekplichtige vreemdelingen te bewegen tot zelfstandig vertrek uit Nederland. Daarnaast biedt de subsidieregeling ondersteuning aan gemeenschapsonderdanen die de intentie hadden zich voor langere duur in Nederland te vestigen, maar er niet in geslaagd zijn voldoende inkomsten te genereren om in hun eigen levensonderhoud te voorzien en die voor overlast (kunnen) zorgen. Voor deze groep wordt ingezet op sociaal maatschappelijke begeleiding bij terugkeer. Tevens worden incidentele pilotprojecten gesubsidieerd die gericht zijn op het vertrek van vreemdelingen.

Opdrachten

Vertrek Vreemdelingen

Als professionele terugkeerorganisatie voert de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) het terugkeerbeleid uit. De DTenV regisseert met behulp van casemanagement het vertrek van vreemdelingen die geen recht hebben op verblijf in Nederland. Uitgangspunt is dat de eigen verantwoordelijkheid van de vreemdeling voorop staat. Bij vertrek kan de vreemdeling ondersteuning krijgen van de Nederlandse overheid. Pas wanneer de vreemdeling niet zelfstandig vertrekt en geen hulp aanvaardt van de DTenV of een andere organisatie, gaat de DTenV over tot gedwongen vertrek. Waar mogelijk vindt uitzetting plaats vanuit vreemdelingenbewaring of (strafrechtelijke) detentie. Zo levert de DTenV een bijdrage aan de veiligheid, het maatschappelijk evenwicht en aan het draagvlak voor het Nederlandse toelatingsbeleid.

37.7 Nationaal Programma Oekraïense Ontheemden

Bijdrage medeoverheden

Subsidies

Bij de opvang van ontheemden uit Oekraïne wordt gebruik gemaakt van de diensten van NGO's (non-gouvernementele organisatie) die daarvoor een subsidie ontvangen. Het budget wordt in 2027 geraamd op € 15,7 mln.

Opdrachten

De belangrijkste opdrachten onder deze post zijn de Regeling Medische Zorg Ontheemden (RMO) en Knooppunt Coördinatie en Informatie Oekraïne (KCIO).

Ontheemden uit Oekraïne hebben recht op medische zorg. Dit is geregeld in de Regeling Medische Zorg Oekraïne (RMO). De geschatte kosten voor 2027 bedragen € 267 mln.

Het KCIO is verantwoordelijk voor het plaatsen van nieuwe instroom aan beschikbare capaciteit, en verzamelt daartoe informatie over capaciteit en bezetting van alle gemeenten in Nederland. De kosten worden in 2027 geraamd op € 4,5 mln.

Ontvangsten

De bijdrage voor de grenscontroles voor directe treinverbinding Amsterdam – Londen onder het convenant met Eurostar. Daarnaast bestaat dit artikel uit diverse kleinere ontvangsten.

4. Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 91. Apparaat kerndepartement

Op dit artikel worden de personele en materiële uitgaven en ontvangsten van Asiel en Migratie weergegeven. Het betreft hier de verplichtingen en uitgaven voor zowel personeel (waaronder ambtelijk personeel en inhuur externen) als materieel (waaronder ICT-uitgaven en SSO’s).

Als gevolg van de besluitvorming om het Ministerie van AenM op te heffen5, zijn de apparaatsuitgaven van het voormalige kerndepartent van het Ministerie van AenM met ingang van 2027 opgenomen bij de uitgaven kerndepartement Ministerie van JenV. De apparaatskosten van de uitvoeringsorganisaties IND, DTenV en de NOO blijven verantwoord worden op de begroting van AenM.

Uitgaven

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten

De Minister van AenM is verantwoordelijk voor het agentschap IND. In de onderstaande tabel zijn de totale apparaatskosten van de IND weergegeven. Deze worden verder uitgesplitst en toegelicht in de agentschapsparagraaf. Daarnaast wordt inzicht gegeven in de apparaatsuitgaven van de ZBO’s en RWT’s. Alle begrotingsgefinancierde ZBO’s en RWT’s zijn in het overzicht opgenomen.

4.2 Artikel 92. Nog onverdeeld

De grondslag voor het in de begroting opnemen van het niet-beleidsartikel «Nog onverdeeld» staat in artikel 2, lid 7 van de Comptabiliteitswet 2016 (CW). Dit niet-beleidsartikel wordt uitsluitend gebruikt voor het tijdelijk «parkeren» van nog te verdelen loon- en prijsbijstellingen, andere nog te verdelen middelen en nog te verdelen taakstellingen.

Uitgaven

Op artikel 92 staan nog onverdeelde middelen die in een later stadium worden toebedeeld aan de andere artikelen.

5. Begroting agentschappen

5.1 Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is de toelatingsorganisatie van Nederland die als uitvoeringsorganisatie het immigratie- en asielbeleid effectief en efficiënt uitvoert in samenwerking met de partners in de keten. Dit houdt in dat de IND de aanvragen beoordeelt van vreemdelingen die in Nederland willen verblijven of personen die Nederlander willen worden.

Door de inwerkingtreding van het Europese asiel- en migratiepact gelden vanaf 12 juni 2026 nieuwe asielregels in de Europese Unie.  De invoering van de nieuwe asielprocedure als gevolg van het migratiepact is voor de IND de grootste verandering in ruim 25 jaar.

Toelichting meerjarige begroting van baten en lasten

Toekomstbestendige bekostigingssystematiekVanaf begroting 2027 wordt de toekomstbestendige bekostigingssystematiek voor de IND gehanteerd`. Fluctuaties in de instroom, mede veroorzaakt door externe (geopolitieke) ontwikkelingen, hebben de IND de afgelopen jaren voor knelpunten gesteld in de financiering en de sturing en als gevolg daarvan ook in de uitvoering en organisatie van het werk. Toekomstbestendige bekostigingssystematiek behelst financiering voor een ‘standaard gereedstelling’ langs drie producten: Asiel, Regulier en Naturalisatie. Bij hoge instroom of andere bijzonderheden is ruimte voor maatwerkafspraken.

Om meer rust te creëren vindt twee jaar voorafgaand aan het uitvoeringsjaar een gesprek plaats tussen het departement en de IND over het aantal aanvragen binnen de categorieën asiel, naturalisatie en regulier waar de IND zich voor in gaat richten. In de nieuwe methodiek is een aantal uitgangspunten geformuleerd over de realistische groei en krimp in productiecapaciteit, namelijk maximaal +9% of ‒ 9% van de begroting per jaar.

Openstaande asielaanvragenDe IND kampt al jaren met lange wachttijden bij asiel- en nareisaanvragen. De realiteit van dit moment is dat de behandeling van veel asielaanvragen een doorlooptijd kent die ver uitgaat boven de wettelijke beslistermijn. De IND is gevraagd om binnen maximaal drie jaar na 12 juni 2026 de asielaanvragen van voor die datum zoveel mogelijk van een eerste besluit te voorzien.

Baten

Baten als tegenprestatie voor levering van productenDe IND gaat vanaf 12 juni 2026 prioriteit geven aan de nieuwe instroom en om zo de nieuwe beslistermijnen van het Migratiepact bij te houden tot maximaal jaarlijks 25.000 eerste asielaanvragen (gebaseerd op medio instroomscenario uit de MPP Kernprognose en actuele situatie asielketen 2025).

Daarnaast gaat de IND de behandeling van openstaande asielaanvragen anders organiseren om wachttijden terug te dringen en aanvragers sneller duidelijkheid te geven. Het doel is om zoveel als mogelijk binnen drie jaar alle openstaande aanvragen van een eerste besluit te voorzien.

De totale IND baten zijn gebaseerd op de integrale kostprijzen (P) en de verwachte instroom- en productieaantallen van eerste aanlegzaken (Q). In de tabel doelmatigheidsindicatoren is de omzet gesplitst naar hoofdproduct. De bekostiging van de IND bestaat uit een bijdrage van het moederdepartement en de leges van derden.

De baten vanuit partijen anders dan departementen bestaan uit de leges die vreemdelingen betalen voor het behandelen van aanvragen voor verblijfsvergunning regulier of verzoeken tot naturalisatie. De verwachte legesbaten bedragen vanaf 2027 € 60 mln.

Baten als tegenprestatie voor levering van inputNaast de financiering vanuit de MPP zijn aanvullend specifieke middelen toegekend voor de voorbereiding en uitvoering van de asielmaatregelen uit het coalitieakkoord en het migratiepact (structureel € 35 mln vanaf 2026) en de voortzetting van de werkzaamheden volgend uit de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) in 2027 (ca. € 10 mln).

Lasten

Personele kosten

De benodigde capaciteit voor het primaire proces is opgebouwd uit ambtelijke medewerkers en externe inhuur. De inzet van uitzendkrachten in het primaire proces is een doelmatig instrument om flexibel te kunnen inspelen op wisselingen in de instroom en de uitvoering van tijdelijke activiteiten. Daarnaast zijn in de begroting de ingehuurde ICT-deskundigen opgenomen onder externe inhuur.

Het totaal aantal fte is opgebouwd uit ambtelijk inzet en inzet van uitzendkrachten en externen.

Materiële kosten

De materiële kosten houden verband met de bedrijfsvoering van de IND en betreffen o.a. huisvesting en in- en uitbesteding. De programmakosten hebben een directe relatie met de uitvoering van te leveren prestaties (tolken, proceskosten, verzorging, laboratoriumonderzoek, documenten en dwangsommen). Ook de kosten van automatisering voor het primair proces vallen onder programmakosten. De rentelasten hangen samen met het beroep op de leenfaciliteit. Over de aangegane leningen voor de financiering van de investeringen in de (im)materiële vaste activa wordt rente betaald.

Toelichting op het kasstroomoverzicht

De investeringen hebben betrekking op inventarissen en installaties (o.a. aanpassingen voor het hybride werken) en hard- en software (vervanging, uitbreiding en opwaardering van bestaande paketten).

Doelmatigheid

Doorlooptijd

De huidige procedure voor het behandelen van een aanvraag heeft tot doel om zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over de uitkomst, waarbij op een zorgvuldige manier wordt getoetst aan de voorwaarden voor het verkrijgen van een asielvergunning, regulier verblijf of naturalisatie.

Het streven is om het grootste deel van de asielaanvragen af te handelen in de algemene asiel-procedure. Voor de overige asielaanvragen geldt dat de IND streeft naar een tijdigheid van minimaal 90% ten opzichte van de wettelijke normtijd. Voor regulier verblijf en naturalisatie geldt 95%. De doorlooptijd binnen de asielprocedures is sterk afhankelijk van de daadwerkelijke ontwikkelingen in de instroom, de omvang van de voorraad en de zwaarte van de af te handelen asielverzoeken.

Standhouden beslissing

Deze indicator geeft aan in hoeveel procent van de gevallen de beslissingen van de IND standhouden voor de rechter. Dit is een (gedeeltelijke) indicatie van de kwaliteit van de beslissingen die de IND neemt in vreemdelingen­ zaken (asiel en regulier). In de tijd tussen een beslissing en een beroep kunnen zich echter ook nieuwe feiten voordoen die van invloed zijn op de beslissing.

Kostprijs per productgroep

Met de invoering van toekomstbestendige bekostigingssystematiek wordt de IND vanaf 2027 op output gefinancierd op basis van 3 intergrale kostprijzen. De productieaantallen (Q) zijn gebaseerd op de instroom en productieverwachting van de eerste aanlegzaken. Deze aanpassing in financieringsopbouw leidt tot een andere opbouw van de - integrale - kostprijs vanaf 2027.De daling van de integrale kostprijs vanaf 2027 hangt samen met de Ambitiedoelstelling van de IND om efficienter te werken. Dit sluit daarmee aan bij de doelstelling van het Kabinet om te komen tot een slagvaardige overheid en de daarmee samenhangende efficiencytaakstelling.

Omzet per prijsgroep

De IND wordt bekostigd op basis van output. De omzet per productgroep wordt gebaseerd op de integrale kostprijs en de aantallen te behandelen eerste aanlegzaken.

6. Wetgevingsprogramma

7. Bijlagen

Bijlage 1: ZBO's en RWT's

Bijlage 2: Subsidieoverzicht

Artikel 37

Een plan van aanpak ligt klaar t.b.v. een periodieke evaluatie van de lopende subsidies die helpen om de algemene doelstellingen van DGM te realiseren. Plan van aanpak ligt er, verdere uitwerking en realisatie hiervan volgt.De uitsplitsing van de paraplu subsidie «overige subsidies» wordt pas sinds 2026 bijgehouden. Hierdoor ontbreken de cijfers voor 2025. Vanaf 2026 zal deze consequent worden bijgehouden.In het huidige lopende jaar wijken de realisaties van de uitsplitsing tabel af van het IBOS kader waarop de paraplu-tabel is gebaseerd. In de Najaarsnota zullen deze verschillen worden opgelost.

Stichting Vluchtelingenwerk Nederland (VWN)

VluchtelingenWerk zet zich in voor de bescherming en het behartigen van de belangen van vluchtelingen in Nederland.  

De kerntaak van VluchtelingenWerk is het aanbieden van spreekuren op COA-locaties waar asielzoekers terecht kunnen met vragen over de asielprocedure. Daarnaast biedt Vluchtelingen maatwerk aan voor persnonen met extra ondersteuningsbehoefte die moeite hebben om het asielproces te begrijpen. Jaarlijks wordt getoetst of de verstrekte subsidie nog voldoet aan de subsidiedoelen en gestelde voorwaarden. Op deze manier houdt het ministerie van Justitie en Veiligheid toezicht op de rechtmatigheid en doelmatigheid van de subsidie.

Internationale Organisatie voor Migratie en REAN

REAN staat voor Return and Emigration Assistance from the Netherlands en betreft een programma waarmee vrijwillige terugkeer en herintegratie wordt ondersteund. De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in Nederland voert het REAN-programma uit. Op basis van dit programma biedt IOM praktische terugkeerondersteuning aan vreemdelingen die naar Nederland zijn gekomen met het oog op langdurig verblijf en zelfstandig uit Nederland willen vertrekken, maar niet over voldoende middelen beschikken om hun eigen vertrek te organiseren. Daarnaast wordt via het REAN-programma aan een specifieke groep vreemdelingen herintegratie-ondersteuning aangeboden in het land van herkomst. De IOM levert daarmee een bijdrage aan de uitvoering van het Nederlandse terugkeerbeleid. Er wordt jaarlijks gekeken of de subsidie die wordt verstrekt nog wel voldoet aan de eisen die hiervoor zijn gesteld. Op deze wijze houdt JenV controle op de juistheid (rechtmatigheid e.d.) van de toekenning.

Nationaal Programma Oekraïense vluchtelingen

Bij de opvang van ontheemden uit Oekraïne in Nederland is de hulp van verschillende non-gouvernementele organisaties (ngo’s) zoals Vluchtelingenwerk Nederland ingeroepen ten behoeve van ondersteuning, hulpverlening en advies. De ngo’s hebben hiervoor sinds de start van de oorlog veel werk verricht en ook kosten gemaakt – en maken deze nog steeds. Deze middelen zijn noodzakelijk om de diensten die deze ngo’s leveren voor de opvang van Oekraïense ontheemden in Nederland doorgang te laten vinden. Daarnaast zijn er kleinere subsidies voor stichtingen die herdenkingsbijeenkomsten (helpen) organiseren.

Overige subsidies

Het betreft een verzameling van overige subsidies (bijv. Movement on the Ground, COC en MOO). Specifieke uitsplitsing van deze subsidies en hun doorlooptijden vind je in de bijlage. De toekenning van de subsidie vindt plaats op basis van de beoordeling van de ingediende subsidieaanvragen. Indien bij toekenning vastgesteld wordt er door middel van tussentijdse rapportages gemonitord vanuit het departement. Bij vaststelling van de subsidie wordt een vaststellingsrapportage opgevraagd met een accountantsverklaring. Op basis van deze aangeleverde informatie wordt dan de vaststelling opgemaakt. Er inmiddels een plan van aanpak klaar om de evaluaties van de kleinere subsidies onder de noemer van «Overige subsidies» te beleggen bij het WODC, zodat deze individuele subsidies om het jaar worden geëvalueerd. Hiermee borgen we periodieke evaluaties gericht op doeltreffendheid en effecten, inclusief publicatie.

Overig terugkeer

Dit betreft een verzameling van overige subsidies aan niet-gouvernementele organisaties die uitgeprocedeerde asielzoekers ondersteunen bij het vertrek uit Nederland. Niet-gouvernementele organisaties in Nederland voeren op grond van de «Subsidieregeling ondersteuning zelfstandig vertrek 2023» projecten uit met als doel om onrechtmatig verblijf van vreemdelingen in Nederland te voorkomen of te beëindigen door hun zelfstandig vertrek uit Nederland te ondersteunen. De nadruk ligt op activiteiten die erop gericht zijn vertrekplichtige vreemdelingen te bewegen tot zelfstandig vertrek uit Nederland. Daarnaast beoogt de subsidieregeling gemeenschapsonderdanen die de intentie hadden om zich voor langere duur in Nederland te vestigen, die het niet gelukt is om in Nederland voldoende inkomsten te genereren om in hun eigen levensonderhoud te voorzien, die voor overlast (kunnen) zorgen en die sociaal maatschappelijke begeleiding nodig hebben bij hun terugkeer of herintegratie, te ondersteunen bij terugkeer. Daarnaast worden incidentele pilot projecten gericht op het vertrek van vreemdelingen gesubsidieerd.

Bijlage 3: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda

In deze bijlage worden de thema’s en subthema's van de Strategische Evaluatie Agenda (SEA) van het beleidsterrein Asiel en Migratie en de bijbehorende onderzoeksprogrammering voor de komende jaren toegelicht.

Toegang, toelating en opvang van vreemdelingen

Looptijd SEA: 2026 ‒ 2032Begrotingsartikel: 37.4

De doelstelling van het migratiebeleid is een, op maatschappelijk verantwoorde wijze en in overeenstemming met internationale verplichtingen, gereglementeerde en beheerste toelating tot, verblijf in en vertrek uit Nederland van vreemdelingen, alsmede verkrijging van het Nederlanderschap of de intrekking daarvan.

Specifieke doelen binnen artikel 37.4 zijn verder af te leiden uit de beleidsdoorlichting van 2018 en in het verlengde daarvan in o.a. de Vreemdelingenwet, wet Modern Migratiebeleid, en eerdere communicatie van de regering: tijdige, snelle en zorgvuldige behandeling van verzoeken, doelmatige asielopvang en stimuleren van zelfredzaamheid van migranten. De missie van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) op het gebied van migratie is: weloverwogen en uitvoerbaar migratiebeleid, met respect voor de migrant, dat bijdraagt aan de Nederlandse samenleving.

Verder spelen decentrale overheden en verschillende ngo’s een belangrijke rol in de keten, alsook inspectie- onderzoeks- en adviesinstellingen.

De vorige Periodieke rapportage (PR) is in het voorjaar van 2026 afgerond waarna weer een nieuwe cyclus is begonnen die loopt vanaf 2026.7 Het eindjaar van de nieuwe cyclus wordt nader bepaald maar moet in ieder geval vier tot zeven jaar na de laatste PR zijn. De start van deze nieuwe cyclus loopt gelijk met vele impactvolle veranderingen op het gebied van migratiebeleid en regelgeving, zo trad op 12 juni het EU-pact en de wet tweestatusstelsel in werking. Sommige onderzoeken en onderwerpen die op de vorige SEA stonden worden opnieuw opgenomen in de nieuwe cyclus, aangezien er ook beleidstrajecten zijn die langer doorlopen dan 2026. Tegelijkertijd betekenen de veranderingen op het gebied van migratie ook dat nieuwe inzichten de komende periode van belang zullen zijn.

De komende PR aan het einde van deze nieuwe cyclus moet inzicht geven in hoe doelmatig en doeltreffend het migratiebeleid is t.a.v. de  gestelde doelen van begrotingsartikel 37.4.

Via deze thematische indeling is het mogelijk om te kijken hoe ketenpartners samenwerken en bijdragen aan het behalen van de verschillende beleids- en ketendoelen. Er werken namelijk veel verschillende organisaties samen aan het migratiebeleid. De thematische indeling sluit deels aan op de beleidsdoorlichting van 2018 en is ook zo aangehouden in de PR van 2026. De indeling is iets gewijzigd ten opzichte van de doorlichting van 2018 door het subthema Grensbeheer toe te voegen. De ambitie is om binnen alle subthema’s aandacht te besteden aan het perspectief van de migrant en hoe beleid uitpakt voor de mensen om wie het gaat.

Hieronder worden de vier subthema’s nader toegelicht.

Subthema Behandelen asielverzoeken

Scope

Eén van de belangrijke doelstellingen binnen het migratiebeleid is dat de Rijksoverheid, binnen de daarvoor gestelde wettelijke termijnen, beslist op door vreemdelingen ingediende asielaanvragen. Uitgangspunt is dat asielzoekers snel duidelijkheid krijgen over hun verblijfsperspectief. In dit proces gaat het naast tijdigheid, ook om zorgvuldigheid, kwaliteit en respect voor asielzoekers.

De interventies waarop wordt ingezet zijn sporenbeleid, maatregelen in het kader van de Algemene Asielprocedure, groepenbeleid en geloofwaardigheidsbeoordeling. Mede op basis van een doorlichting van EY uit 2021 is gewerkt aan de Veranderopgave Migratieketen. Dit heeft geleid tot een nieuw ketenplan met nieuwe ketendoelen en nieuwe manier van sturing. Daarnaast is gewerkt aan stabiele financiering in de migratieketen. Inmiddels is gestart met implementatie.

De eerdergenoemde veranderingen, waaronder de aangenomen wet tweestatusstelsel en inwerking van het Pact, zullen ook van impact zijn op het gebied van de asielprocedure.

Inzichtbehoefte en onderzoeksprogrammering

In de meest recente PR, uitgevoerd in 2025/2026, wordt opgetekend dat de doorlooptijden tussen 2017 en 2024 wisselden, maar in algemene zin opliepen. Verschillende instrumenten die tussen 2017 en 2024 werden ingezet, zagen dan ook op het bespoedigen van asielbeslissingen en hoewel efficiëntieverbeteringen op korte termijn daarmee mogelijk bleken, blijken er tegelijkertijd aanwijzingen te zijn dat de efficiëntie op systeemniveau onder druk staat.

In de PR wordt verwezen naar het ontbreken van structurele evaluaties van cruciale instrumenten. Ook is het moeilijk gebleken om doelen zoals kwaliteit en respect te kwantificeren, wat het lastig maakt om op systematische wijze uitspraken te doen over de effectiviteit van het gehele asielbeleid. Deze inzichten bieden daarmee bruikbare input bij de bestendiging en toekomstige evaluatie van de nieuwe asielprocedure die sinds juni van kracht is. Met de inwerkingtreding van het Asiel- en Migratiepact is de gehele asielprocedure immers herzien en zijn veel van de instrumenten die in de rapportage worden benoemd, zoals het sporenbeleid, komen te vervallen. De asielprocedure is sterk vereenvoudigd, onverplichte procedurestappen zijn geschrapt.

De uitvoering en implementatie van het Asiel- en migratiepact vergt een zeer omvangrijke en ingrijpende wijziging van de Vw 2000, het Vb 2000, de daarmee samenhangende regelgeving. Ook de Wet invoering tweestatusstelsel brengt belangrijke stelselwijzigingen mee. Beiden wetten voorzien in een evaluatiebepaling. Het doel hiervan is de doeltreffendheid en effecten van de wet in de praktijk te beoordelen. Op dit moment wordt nog bezien hoe beide evaluaties precies moet worden opgezet, welke elementen en concrete data onderdeel van de evaluaties moeten zijn om tot nuttige en bruikbare evaluaties te komen. Daarbij kunnen de benoemde aandachtspunten in deze rapportage goed worden betrokken.

Er vinden daarnaast periodiek interne evaluaties plaats waarbij gekeken wordt in hoeverre de aanbevelingen vanuit EY zijn gerealiseerd. Een externe evaluatie van de ketengovernance volgt op een opportuun moment, wanneer de opvolging van de aanbevelingen al langere tijd loopt.

Subthema Asielopvang

Scope

Wie in Nederland asiel aanvraagt, heeft recht op opvang. Hierbij wordt gestreefd naar effectieve en efficiënte opvang. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) draagt zorg voor de opvang van vreemdelingen in Nederland. Voor de SEA op dit onderdeel is het relevant om rekening te houden met de bredere context en in het bijzonder de opvangcrisis die sinds de zomer van 2022 speelt.

In het kader van opvangbeleid worden verschillende instrumenten ingezet, zoals de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen, diverse maatregelen om (nood)opvang plekken te creëren conform het EUAA noodplan en de COA strategie op- en afschalen en nationale aanpak overlast asielzoekers.

Inzichtbehoefte en onderzoeksprogrammering

Uit de meest recente PR uitgevoerd in 2025/2026 blijkt dat de effectiviteit van het Nederlandse opvangbeleid gemengd is. Over het algemeen krijgen alle asielzoekers onderdak en basisvoorzieningen ondanks hoge druk. Wel worden er structurele problemen in het opvanglandschap geïdentificeerd: hoge bezetting, toename van (overlast)incidenten, onvoldoende kwaliteit door de inzet van noodopvanglocaties en de hoge bezettingsgraad in reguliere locaties en een stagnerende doorstroom. Beleidsinstrumenten als de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen en samenwerking met hulporganisaties bieden wel oplossingen, maar zijn nog niet effectief gebleken door het tekort aan structurele capaciteit. Per saldo kan worden gesteld dat het beleid de kernopdracht – opvang bieden – waarmaakt, maar dat de doeltreffendheid beperkt blijft door slechte leefomstandigheden, hoge kosten en onvoldoende doorstroommogelijkheden. Ook de doelmatigheid van het opvangbeleid is onder grote druk komen te staan. Hoge kosten door noodoplossingen, vertraagde doorstroom en veelvuldig verhuizen van bewoners maken het systeem inefficiënt. Structurele en stabiele financiering van opvangplekken biedt wel perspectief op een efficiënter opvangbeleid. Zolang de afhankelijkheid van dure en tijdelijke voorzieningen echter groot blijft, is geen sprake van een kosteneffectieve inzet van middelen.

Subthema Reguliere migratie

Scope

Binnen dit deel van het migratiebeleid vallen verschillende vormen van migratie: gezinsmigratie, arbeidsmigratie, studiemigratie en de verblijfsdoelen uitwisseling, bijzonder verblijf en humanitair tijdelijk en niet-tijdelijk. Onderdeel van het reguliere migratiebeleid is dat vreemdelingen met hun (huwelijks)partner of kinderen kunnen samenleven in gezinsverband in Nederland. Doelstelling van het Nederlandse beleid is daarnaast om uitnodigend te zijn voor reguliere migranten van buiten de EU die een bijdrage kunnen leveren aan de Nederlandse kenniseconomie, wetenschap en maatschappij. Dit vindt plaats binnen de bredere discussie over de impact van migratie op de samenleving en demografische ontwikkelingen.

De Wet arbeid vreemdelingen (Wav), Besluit uitvoering Wet arbeid vreemdelingen (BuWav), de kennismigrantenregeling en de toelatingseisen voor gezinsmigranten zijn belangrijke wettelijke kaders die voorwaarden uitzetten voor verblijfs- en werkvergunningen voor de verschillende typen migranten. Deze wet- en regelgeving biedt een overkoepelend instrumentarium om het beleidsdoel van dit beleidsterrein te bereiken. Aanvullende beleidsinstrumenten die deel uitmaken van deze Periodieke rapportage van het reguliere migratiebeleid zijn het zoekjaar hoogopgeleiden, de start-up-regeling en het Chavez-Vilchez-arrest.

Daarnaast is er nog het beleid inzake het verkrijgen van Nederlanderschap. Dit beleid is gericht op de doelstelling dat personen bij wie een daadwerkelijke en effectieve band met Nederland bestaat middels naturalisatie de Nederlandse nationaliteit kan worden verleend.

Inzichtbehoefte en onderzoeksprogrammering

Uit de meest recente PR uitgevoerd in 2025/2026 komen een aantal inzichten over effectiviteit van reguliere migratiebeleid naar voren. T.a.v. beleid voor (kennis)arbeidsmigranten blijkt dat de beleidsinstrumenten erin slagen om zoekjaarders en start ups aan te trekken. Minder duidelijk is de effectiviteit van de kennismigrantenregeling. De PR identificeert als aandachtspunt dat het salariscriterium mogelijk een te weinig selectief criterium zou zijn om de regeling goed te richten op kennis en talent dat een bijdrage levert aan de Nederlandse kenniseconomie.

De effectiviteit van het beleid voor gezinsmigranten is moeilijker te bepalen. Ook de doelmatigheid van het reguliere migratiebeleid kan slechts ten dele worden vastgesteld, omdat niet voor alle beleidsinstrumenten  evaluaties en cijfers beschikbaar zijn. Zo zijn er recente studies over het zoekjaar hoogopgeleiden, de start-up-regeling en de kennismigrantenregeling, maar ontbreken evaluaties voor overkoepelende wettelijke kaders zoals de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) en het gezinsmigratiebeleid. De beschikbare cijfers geven wel inzicht in doelbereik en uitvoeringskosten, zoals het aantal verleende vergunningen, de snelheid en zorgvuldigheid van beslissingen, en de instandhouding van besluiten.

In de komende jaren is de inzet om meer inzicht te verkrijgen in: wie er Nederland precies binnenkomt, hoe het hen vergaat, waar zij terechtkomen, wat zij doen en hoe lang zij blijven. Voor 2026 zijn in het kader van deze inzichtbehoefte verschillende onderzoeken geagendeerd. Zo is de pilotregeling essentieel start- up personeel geëvalueerd, als ook de aanscherpingen van de au-pair regeling. Ook is er een doorlopende monitor migratiemotieven.

Subthema Grensbeheer

Scope

Het grensbeheer omvat zowel het beheer van de gezamenlijke Schengenbuitengrenzen als het toezicht in de binnengrensstreek met België en Duitsland. Het grensbeheer draagt bij aan de voorkoming en bestrijding van illegale migratie en grensoverschrijdende (migratie)criminaliteit, en daarmee aan de veiligheid van Nederland en het Schengengebied. De inzet van Nederland is verankerd in de Nederlandse strategie voor geïntegreerde grensbeheer, conform het Europese geïntegreerd grensbeheer (EIBM). Het Nederlandse grensbeer wordt gekenmerkt door het gebruik van innovatieve technieken, informatiegestuurd optreden en een nauwe samenwerking in EU verband, waaronder het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex). De uitvoerende partners zijn de Koninklijke Marechaussee (KMar) en de Zeehavenpolitie (ZHP) in de Rotterdamse haven.

Ook de komende periode zet dit kabinet in op het versterken van het geïntegreerd grensbeheer. Zo treedt in 2026 het verruimde kader voor Mobiel Toezicht Veilig in werking, waardoor de KMar de controles ter voorkoming en bestrijding van illegale migratie in de grensstreek met België en Duitsland, op inkomende intra-Schengen vluchten en op treinen die vanuit een Schengenlidstaat Nederland inreizen, met meer flexibiliteit en efficiënter kan uitvoeren.

Met de resultaten van de Schengenevaluaties uit september en oktober 2026, versterkt dit kabinet de capaciteit voor grenscontroles en wordt ingezet op het gebruik van innovatieve technologie en informatiegestuurd werken. Ook de implementatie van grootschalige Europese systemen, waaronder het Entry and Exit System (EES) en het European Travel Information and Authorisation System (ETIAS) wordt voortgezet, evenals innovatieve grenspassageprojecten zoals het Digital Travel Credential (DTC). In Europees verband draagt Nederland actief bij aan het Europese grens- en kustwachtagentschap Frontex en zet in op versterking van het mandaat van het agentschap o.a. op het gebied van samenwerking met derde landen en terugkeer.

Tot slot, zet het kabinet in op de bestrijding van mensensmokkel en de instrumentalisering van migratie, door zowel de nationale als internationale aanpak verder te versterken. Het vernieuwde Beleidskader aanpak mensensmokkel, waarin de meest recente ontwikkelingen en trends binnen het mensensmokkellandschap worden verwerkt, zal naar verwachting in 2027 worden vastgesteld en geïmplementeerd.

Het Ministerie is als het gezag van de KMar en ZHP voor de grenspolitietaak verantwoordelijk voor het ontwikkelen van het beleid voor geïntrigeerd grensbeer. Het beheer en gezag over de marechaussee zijn gescheiden. De minister van Defensie is verantwoordelijk voor het beheer. Voor de taak tot grensbewaking wordt de KMar hiertoe beleidsmatig aangestuurd door het gezag van de Minister van Asiel en Migratie.

Inzichtbehoefte en onderzoeksprogrammering

De PR constateert t.a.v. grenzenbeleid dat de doeltreffendheid van het grensbewakingsbeleid redelijk is: irreguliere migratie via toegangsweigeringen en inklimmers wordt effectief tegengegaan, al nemen incidenten met documentfraude en asielaanvragen aan de grens toe. Ook laat de toegenomen inzet op grensbewaking volgens de rapportage een positieve ontwikkeling zien: het aantal asielverzoeken tijdens deze controles is de afgelopen jaren sterk gedaald. Het beperkt aantal evaluaties laat echter geen afgerond eindoordeel toe over de realisatie van de doelen van het grensbewakingsbeleid.