XXII Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 10.150.279.000

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 556.694.000

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld en worden de verplichtingen, ontvangsten en uitgaven van verplichtingen-kasagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,E.Boekholt-O'Sullivan

De Minister van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesP.E.Heerma

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1 Leeswijzer

Algemeen

Voor u ligt de begroting 2027 van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (XXII).

Groeiparagraaf

De begroting 2027 bouwt voort op de ontwikkeling van de begroting 2026 van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO).

Motie-Welzijn (Kamerstuk 36725 XXII, nr. 17)

Met deze begroting wordt invulling gegeven aan de motie-Welzijn (Kamerstuk 36725 XXII, nr. 17). Die motie verzoekt de regering om per woningbouwinstrument op te nemen aan hoeveel woningen de budgetten bijdragen, wanneer de bouw van die woningen start en wat het aandeel is in het betaalbare segment. Per woningbouwinstrument waar in 2027 budget voor staat op de begroting, zijn de verwachte cijfers toegevoegd. Dit is opgenomen in de toelichtingen op de financiële instrumenten van artikel 1 Volkshuisvesting. Dit betreft slechts een prognose op basis van ervaringscijfers en hierbij is niet gecorrigeerd voor mogelijke dubbelingen bij overlappende instrumenten. Wat er daadwerkelijk gerealiseerd wordt, is terug te vinden in de monitoringssystemen, zoals de Nationale Woningbouwkaart. Bovendien wordt de Kamer jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van woningbouwprojecten. Tot slot is er verantwoordingsinformatie terug te vinden in het jaarverslag.

Beleidsagenda

In het overzicht van risicoregelingen zijn de tabellen 'Garanties‘ en ‘Achterborgstellingen‘ opgenomen. Het betreft de herplaatsingsgarantie, de achterborgstellingen voor het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW).

Beleidsartikelen

Voor de toelichting op het niveau van de financiële instrumenten wordt, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2026, gebruik gemaakt van onderstaande staffel.

Budgetflexibiliteit

De peildatum van de gepresenteerde budgetflexibiliteit (op basis van juridische verplichtingen) is 1 januari 2027.

Niet-beleidsartikelen

Begroting agentschappen

Bijlagen

2 Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Nederland staat voor de opgave om het woningtekort terug te dringen en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving te versterken. Daarom zet het kabinet ook in 2027 in op een krachtige regie op de volkshuisvesting, met als doel jaarlijks 100.000 woningen te realiseren. Daarbij wordt gestuurd op voldoende betaalbare en passende woningen voor verschillende doelgroepen, met bijzondere aandacht voor ouderen, studenten en aandachtsgroepen. De actualisatie van de woondeals, de verdere uitrol van grootschalige woningbouwlocaties en een samenhangend pakket aan financiële instrumenten moeten zorgen voor continuïteit, versnelling en uitvoerbaarheid van de woningbouwopgave. Het kabinet-Jetten heeft 7 x € 1 mld. extra beschikbaar gesteld voor de jaren 2029-2035 om maatregelen te treffen die de woningbouw verder stimuleren. Deze middelen worden per Ontwerpbegroting 2027 overgeboekt van de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën naar de begroting van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

Naast nieuwbouw richt het kabinet zich op het beter benutten van de bestaande woningvoorraad en het vergroten van de leefbaarheid in buurten en wijken. Door woningdelen, woningsplitsing, doorstroming en hospitaverhuur te stimuleren, wordt de beschikbare woonruimte effectiever benut. Tegelijkertijd wordt geïnvesteerd in de kwaliteit van woningen en de woonomgeving, onder meer via verduurzaming, isolatie, klimaatadaptatie en het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Zo werken we aan betaalbaar, duurzaam en passend wonen in een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is aanvullend € 135 mln. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 voor het NPLV. Deze middelen worden per Ontwerpbegroting 2027 overgeboekt van de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën naar de begroting van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

De grote opgaven op het gebied van wonen, economie, energie, landbouw, natuur en mobiliteit vragen om duidelijke integrale ruimtelijke keuzes. Met de Nota Ruimte, de bijbehorende uitvoeringsstrategie en de gebiedsgerichte NOVEX-aanpak geeft het kabinet richting aan de inrichting van Nederland op de lange termijn. Door ruimtelijke keuzes in samenhang te maken en de schaarse ruimte doelgericht te benutten, wordt gewerkt aan een toekomstbestendig Nederland waarin woningbouw, bereikbaarheid, economische ontwikkeling en een gezonde leefomgeving hand in hand gaan.

In de beleidsagenda zijn de hoofddoelen van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken.

De hoofddoelen en risico’s zijn nader uitgewerkt in subdoelstellingen in de beleidsagenda en in de beleidsartikelen.

Beschikbaarheid van woningen

Beschikbaarheid: bouwen

1. Nieuwbouw van meer passende en betaalbare woningen

Regie op volkshuisvesting

Het toevoegen van nieuwe betaalbare woningen blijft nodig, gelet op het grote woningtekort. Het doel is het realiseren van 100.000 woningen per jaar om het tekort in te lopen. Bij nieuwe woondeals streven we naar 2/3 betaalbaar, waarvan 30% sociale huur en 25% betaalbare koop. Om dit te bereiken is samenwerking nodig met medeoverheden, corporaties en bouwende partijen. Het Rijk voert hierop regie.

De huidige Woondeals worden daarom begin 2027 geactualiseerd en kijken tien jaar vooruit. Dat schept duidelijkheid voor alle partijen en biedt continuïteit. Over de aantallen toe te voegen woningen, de betaalbaarheid, en voor wie we bouwen (onder anderen ouderen en studenten) worden geactualiseerde bestuurlijke afspraken gemaakt. Ook worden er samenwerkingsafspraken over belangrijke knelpunten voor realisatie (zoals netcongestie, stikstof en te weinig ambtelijke capaciteit) toegevoegd. Hiermee worden de risico's voor het behalen van het doel om 100.000 woningen per jaar te realiseren gemitigeerd.

Deze geactualiseerde woondeals kunnen vervolgens worden vertaald in de Volkshuisvestelijke Programma’s op basis van de Wet versterking regie op de volkshuisvesting. Daarmee kunnen overheden gerichter sturen op hoeveel, voor wie en waar zij gaan bouwen.

Aanwijzen van nieuwe grootschalige woningbouwlocaties

Het toevoegen van nieuwe woningen gebeurt grotendeels in de Nationaal Grootschalige Woningbouwlocaties (hierna: NGW-locaties). In de NGW-locaties wordt de realisatie van ongeveer 400.000 woningen tot 2035 nagestreefd. In 2026 is conform het coalitieakkoord het proces gestart om minstens 30 NGW-locaties van nationaal belang verspreid over het land te bouwen. Conform de opdrachtbrief Ministeriële Taskforce Versnelling Woningbouw is de minister van VRO verantwoordelijk voor het aanwijzen van ten minste 9 aanvullende locaties bovenop de huidige 21. In 2026 zijn hiertoe 10 nieuwe NGW-locaties aangewezen met verschillende doorlooptijden, die verankerd zijn in de Nota Ruimte. In 2027 zetten we voor alle 31 NGW-locaties in op het continueren en versterken van de aanpak nationaal grootschalige woningbouw. Gebiedsgericht werken we toe naar naar één uitvoeringsconvenant per NGW-locatie, om integrale, concrete en wederkerige afspraken over de woningbouwopgave vast te leggen. Vanuit het coalitieakkoord is cumulatief € 940 mln. beschikbaar gesteld voor de jaren 2029 t/m 2033 voor grootschalige woningbouwlocaties.

Samenhangend pakket aan financiële instrumenten voor de woningbouw

Het kabinet-Jetten heeft 7 x € 1 mld. extra beschikbaar gesteld om maatregelen te treffen die woningbouw stimuleren, vooral in de latere jaren en voor de komende jaren resteren er nog middelen van het vorige kabinet. Om recht te doen aan de verschillende opgaven waar gemeenten en regio’s in de woningbouw voor staan, is er voor 2027 een samenhangend pakket van financiële regelingen ontwikkeld om hen financieel te ondersteunen.

Het bouwen van betaalbare woningen kan namelijk niet zonder publiek geld. Vanuit het coalitieakkoord zijn middelen voor betaalbare woningen beschikbaar gesteld voor de Realisatiestimulans (cumulatief ca. € 2,3 mld.) en de Woningbouwimpuls (cumulatief € 650 mln.) voor de jaren 2029 t/m 2035. Dit zorgt voor stabiliteit in het financiële instrumentarium op het gebied van woningbouw waardoor gemeenten langjariger kunnen plannen en een meer continue bouwstroom op gang komt.

Innovatie- en Opschalingsprogramma

In 2027 zetten we in op het halen van 50% industriële nieuwbouw. Ook zetten we stappen in het halveren van het ontwerp- en vergunningstraject (van acht naar vier jaar) door industrialisatie, digitalisering, standaardisering en innoveren. Nieuwe stedenbouwkundige plankaarten, digitale vergunningverlening en ‘digital twins’ zorgen voor standaardisering en versnelling van de gebiedsontwikkeling en realisatie van industrieel gebouwde woningen. Innovaties worden toegepast en verder ontwikkeld in circa 40 gebieden van de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling. De herziening van de Woondeals en de inrichting van de 31 NGW-locaties worden zo opgezet dat het potentieel voor industrieel bouwen en digitaal parallel plannen maximaal wordt benut, met concrete stappen voor versnelling en opschaling.

Vanuit het coalitieakkoord is cumulatief € 205 mln. in de periode 2029 tot en met 2035 beschikbaar gemaakt voor innovatie, opschaling binnen woningbouw en het beter benutten van bestaande gebouwen. Hierbinnen valt het voortzetten van het IOP en onderzoek rondom het beter benutten van bestaande gebouwen.

Geclusterde en zorggeschikte woningen

We zetten in op de realisatie van zorggeschikte woningen voor aandachtsgroepen en ouderen, zoals nultredenwoningen. Daarbij is de inzet met name gericht op geclusterde en zorggeschikte woningen met bijbehorende financiële ondersteuningsmiddelen. VRO heeft vanaf 2027 tot en met 2030 € 420 mln. beschikbaar ter ondersteuning van de realisatie van deze woningtypes. In de periode 2032 t/m 2035 stelt VRO € 635 mln. beschikbaar voor de continuering van de Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimten in Ouderenhuisvesting (SOO) en de Stimuleringsregeling Zorggeschikte Woningen (SZGW). In totaal is bij VRO daarmee ca. € 1,1 mld. beschikbaar voor deze regelingen in 2027 t/m 2035.

Schrappen en versimpelen

We zetten in op het vereenvoudigen van wet- en regelgeving met als doel procedures voor woningbouw te versnellen en kosten te verlagen. We schrappen regels die niet langer effectief zijn en beperken de stapeling van eisen. Daarnaast zetten we in op structurele vereenvoudiging via een jaarlijkse Vereenvoudigingswet. Ook op Europees niveau wordt gewerkt aan vereenvoudiging om zo belemmeringen en risico's voor woningbouw weg te nemen. We zetten onder anderen actief in op het Housing Simplification Package dat de Europese Commissie heeft aangekondigd voor de eerste helft van 2027. Dit pakket heeft als doel om de administratieve lasten en bureaucreatie in de bouw- en renovatiesector te verminderen om zo de woningbouw in Europa te versnellen.

2. Beschikbaarheid: beter benutten en verbeteren van de leefbaarheid in de bestaande woningvoorraad en bestaande gebouwen

Het beter benutten van de bestaande voorraad gebeurt momenteel vaak nog op kleine schaal, terwijl onderzoek laat zien dat de potentie groot is. We werken hieraan door het maken van bestuurlijke (regionale) afspraken, het aanpassen van nationale wetgeving, de inzet van financiële middelen en het verbeteren van de informatievoorziening. We houden hierbij oog voor de leefbaarheid en de veiligheid.

In het kader van de Landelijke Aanpak Beter Benutten wordt een actieagenda voor de jaren 2026-2027 uitgevoerd. Hierbij hoort onder andere een verkenning over het makkelijker maken van optoppen, woningdelen en -splitsen. Afhankelijk van de gekozen maatregelen loopt de uitwerking en uitvoering hiervan door in 2027. Hierover is eind juni 2026 een brief gestuurd naar de Tweede Kamer (Kamerstuk 32847, nr. 1494). Daarnaast wordt ingezet op meer sturing op realisatie door inzicht in potentie in monitoring, door toegankelijke financiële ondersteuning, het verbeteren van werkprocessen en gebiedsgericht aan de slag gaan om kansen te maken met omwonenden en woningeigenaren. Hiermee kunnen mogelijke risico's bij het beter benutten worden gemitigeerd.

3. Sneller het tekort aanpakken door minder belemmeringen en meer realisatie

We stimuleren hospitaverhuur door belemmeringen weg te nemen middels een wetswijziging. Het wordt onder andere mogelijk om een tijdelijk huurcontract van maximaal vijf jaar af te sluiten met een proeftijd van negen maanden. Het wordt ook mogelijk om het contract te beëindigen bij (executie)verkoop en overlijden. Het streven is om het wetsvoorstel op 1 januari 2027 in werking te laten treden.

Daarnaast werkt het kabinet aan een doorstroombank of aantrekkelijk hypotheekproduct voor ouderen die moet zorgen dat stenen makkelijker in geld kunnen worden omgezet. Op dit moment wordt met marktpartijen, belangenorganisaties en toezichthouders onderzocht welke knelpunten ouderen ervaren bij doorstroming en welke oplossingen hierbij kunnen helpen. In 2027 wordt de Tweede Kamer over de uitwerking geïnformeerd, inclusief een implementatieplan.

Verder willen we in het kader van permanente bewoning van recreatiewoningen voorkomen dat mensen zomaar op straat komen te staan. Onderzoeken naar de uitvoerbaarheid van de (concept)instructieregel hebben niet tot werkbare oplossingen geleid om permanente bewoning mogelijk te maken. Er worden gesprekken gevoerd met de betrokken partijen om nadere werkafspraken te maken. Daarbij houden we rekening met de uitvoerbaarheid voor de uitvoering en lokale overheden om mogelijke risico's te kunnen mitigeren.

Beschikbaarheid: corporaties en specifieke doelgroepen

Het verdienmodel van corporaties staat sterk onder druk. In het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten zijn maatregelen aangekondigd om de financiële ruimte van corporaties te vergroten. De benodigde investeringen zijn hoog, terwijl de huurinkomsten ver onder een kostendekkend niveau liggen. Om het risico te voorkomen dat investeringen van corporaties in de nabije toekomst stilvallen zijn fundamentele keuzes nodig. Er wordt daarom een onafhankelijke adviescommissie ingesteld die hier advies over gaat uitbrengen en die naar verwachting eind 2027 haar advies zal opleveren.

Via onderlinge solidariteit kan een deel van de financiële opgave van woningcorporaties ingelost worden. In regio’s die als geheel te weinig geld hebben, kan bijvoorbeeld het wettelijke instrument van projectsteun worden ingezet. Projectsteun is een heffing die bij corporaties buiten de regio wordt ingezet om geld op te halen voor de realisatie van belangrijke projecten binnen die regio. Projectsteun staat in de Woningwet en wordt met een algemene maatregel van bestuur gemoderniseerd om beter aan te sluiten bij de praktijk en lokale vormen van projectsteun mogelijk te maken. Inwerkingtreding is beoogd per 1 januari 2027.

Daarnaast heeft het kabinet in de Taskforce Versnelling Woningbouw afgesproken om de fiscale lasten van woningcorporaties substantieel te verlagen. In plaats van de Vpb-faciliteit die in het coalitieakkoord werd overeengekomen, kiest het kabinet voor een vrijstelling voor woningcorporaties van de renteaftrekbeperking uit de Europese ATAD-richtlijn. Hiermee komt er substantieel meer investeringscapaciteit beschikbaar. De vrijstelling gaat in vanaf 2028 en wordt vastgelegd in het Belastingplan 2027, zodat woningcorporaties hier in hun aanstaande begroting al rekening mee kunnen houden.

Ten behoeve van een betere financiële balans in de corporatiesector wordt in 2026 in samenwerking met de corporaties de mogelijkheid verkend om het instrument van de inkomensafhankelijke huurverhoging een meer verplichtend karakter te geven. Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheden voor een vermogenstoets en een vermogensafhankelijke huurverhoging. In 2027 worden (delen van) de benodigde wetswijzigingen afgerond zodat deze vanaf 2028 in werking kunnen treden. Dit zal afhankelijk zijn van de uitvoeringsmogelijkheden.

We zetten ons in voor voldoende passende woningen voor diverse doelgroepen. Via de Woondeals zal aandacht zijn voor voldoende passende woningen voor aandachtsgroepen. Ook trad het wetsvoorstel Versterking regie op de volkshuisvesting op 1 juli 2026 in werking, en het bijbehorende besluit treedt op 1 januari 2027 in werking.

Het kabinet werkt daarnaast aan een voorstel om de huurbescherming voor arbeidsmigranten te verbeteren. Het voorstel gaat naar verwachting voor de zomer van 2026 in internetconsultatie, met vervolg in 2027. Verder verkent het kabinet de mogelijkheden voor het verplichten van het gebruik van een bedrijfseffectrapportage, om de huisvestingsbehoefte van arbeidsmigranten bij bedrijvigheid in beeld te brengen.

Daarnaast zal de in 2026 uitgewerkte aanpak voor het versnellen van de realisatie van aanvullende vormen van huisvesting voor statushouders, Oekraïense ontheemden en andere woningzoekenden met een acute woonvraag, in 2027 worden voortgezet. Ook het wetstraject voor de huisvesting van statushouders zal in 2027 verder lopen.

Verder voert het ministerie van BZK jaarlijks een landelijke monitor Woondiscriminatie uit. De resultaten van de zesde landelijke monitor worden in het laatste kwartaal van 2027 verwacht.

Tot slot is er in samenwerking met de koepel van universiteiten (UNL) een traject gestart dat moet leiden tot meer studentenhuisvesting op campusterreinen en zal er in 2027 naar verwachting weer een periodieke herijking zijn van de Nationale Prestatie Afspraken tussen Rijk, gemeenten en corporaties.

Betaalbaarheid van woningen

Het zorgen voor snelle en kwalitatief hoogwaardige geschilbeslechting in huur(prijs)geschillen is de primaire taak van de Huurcommissie. Op 1 januari 2027 treedt de Wet toekomstbestendige Huurcommissie in werking, waarmee wordt beoogd het uitvoeringskader van de Huurcommissie te verbeteren en de geschilbeslechting te vereenvoudigen. Hierdoor kan de Huurcommissie huurders en verhuurders nog beter helpen bij het oplossen van hun huurgeschil.

Daarnaast treedt op 1 januari 2027 de wetswijziging met betrekking tot servicekosten in werking. Met de wetswijziging komt er in het Besluit servicekosten een limitatieve lijst met zaken en diensten die verhuurders als servicekosten in rekening mogen brengen. Dat geeft duidelijkheid over de berekening van servicekosten.

Er wordt momenteel gewerkt aan een huurregister waarin bijgehouden kan worden welke verhuurders actief zijn en welke woonruimten zij (willen) verhuren. Afhankelijk van een besluit, uiterlijk in november 2026, start in 2027 de implementatie. Dit loopt door tot in 2030.

Het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen wordt voortgezet met aanvullende middelen uit het coalitieakkoord (cumulatief €100 mln. in de jaren 2028 t/m 2034). Het NFBK maakt meer nieuwbouwwoningen bereikbaar en betaalbaar voor koopstarters met een middeninkomen. Ontwikkelaars van nieuwbouwprojecten kunnen bij het fonds een aanvraag doen om woningen via het fonds met kopersondersteuning te verkopen. Het NFBK heeft een revolverende werking. De bestaande fondsomvang wordt op korte termijn volledig uitgegeven, maar vloeit pas in de periode 2030-2032 terug.

Investeringsklimaat

Ook wordt in 2027 verder gewerkt aan een stabiel en aantrekkelijk investeringsklimaat voor woningen middels de onderstaande maatregelen.

De (midden)huursector is van groot belang voor een goed functionerende woningmarkt. Door een combinatie van huur- en fiscale maatregelen en veranderde marktomstandigheden staat het investeringsklimaat voor huurwoningen echter onder druk. Daarom is een van de prioriteiten van de Taskforce Versnelling Woningbouw het verbeteren van het investeringsklimaat voor private verhuurders en woningcorporaties. Zo zal de overdrachtsbelasting voor investeerders in huurwoningen per 1 januari 2027 worden verlaagd van 8% naar 7%.

Daarnaast worden vanuit het coalitieakkoord middelen beschikbaar gemaakt voor een objectsubsidie middenhuur: € 100 mln. per jaar voor de jaren 2029-2033. Een objectsubsidie voor middenhuur is een woninggebonden subsidie om de bouw van betaalbare (midden)huurwoningen voor private investeerders te stimuleren en verlaagt de onrendabele aankoop- of bouwkosten. Met deze objectsubsidie wordt de businesscase voor de realisatie van middenhuurwoningen verbeterd waarmee de bouw van een groter aantal en een versnelling daarvan wordt beoogd, evenals het creëren van een gelijk speelveld tussen woningcorporaties en private partijen. Op 21 september zal het Actieplan van de Taskforce worden gepubliceerd waarin de maatregelen nader zullen worden toegelicht.

Vooruitlopend op deze uitkomsten van de Taskforce is een optimalisatie van de Wet betaalbare huur in april 2026 aangekondigd (Kamerstuk 27926, nr. 409). Deze maatregelen zien direct toe op het wegnemen van knelpunten en mitigeren van risico's voor met name particuliere investeerders in de bestaande voorraad in de grote steden. Concreet betekent dit: 1) het invoeren van een WOZ-opslag, 2) het afschaffen van minpunten bij het geheel ontbreken van buitenruimte, 3) een betere locatiewaardering voor kleine rijksmonumenten en 4) het mogelijk maken van een tijdelijk contract voor alle studenten. De drie aanpassingen aan het woningwaarderingsstelsel zijn in de zomer van 2026 ter advisering voorgelegd aan de Raad van State, met als doel per 1 januari 2027 in te gaan. Het mogelijk maken van tijdelijke contracten voor alle studenten wordt op verzoek van de Tweede Kamer per wet geregeld. Hiervoor volgt een internetconsultatie, waarbij iedereen op het voorstel kan reageren. Naast deze maatregelen wordt de tijdelijke nieuwbouwopslag voor middenhuurwoningen met vier jaar verlengd. Ook voor het besluit om deze opslag te verlengen volgt een internetconsultatie.

Door wijziging van het Europese DAEB Vrijstellingsbesluit zijn er meer mogelijkheden ontstaan om steun te verlenen voor (de bouw van) middenhuurwoningen. In 2027 worden benodigde wijzigingen van de Woningwet bij de Tweede Kamer ingediend, zodat borging van middenhuurwoningen vanaf 2028 mogelijk wordt.

De bestaande Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen wordt aangepast naar een objectsubsidie voor onzelfstandige eenheden. Onzelfstandige eenheden zijn geschikt als huisvesting voor studenten, maar ook voor een deel van de andere aandachtsgroepen. Hiermee wordt de regeling eenduidiger en eenvoudiger. Onder de regeling wordt maximaal € 9.000 euro toegekend per gerealiseerde onzelfstandige eenheid aan gemeenten om de onrendabele top te dekken. Zo ontstaat een gelijker speelveld tussen zelfstandige en onzelfstandige eenheden. Aanvullend wordt vanuit het coalitieakkoord cumulatief € 450 mln. beschikbaar gemaakt voor deze regeling voor de jaren 2029 t/m 2034.

Een groeiend tekort aan duurzame en betaalbare woningen speelt ook op breder niveau binnen de Europese Unie. De Europese Commissie heeft het Europees plan voor Betaalbaar wonen gepubliceerd. Dit plan moet het woningaanbod vergroten, investeringen en hervormingen stimuleren en steun bieden aan mensen en regio’s die het zwaarst getroffen worden door de wooncrisis. In 2027 blijven we nauw betrokken bij de uitvoering van dit plan.

Kwaliteit van woningen en leefomgeving

In 2027 zetten we verder in op het verbeteren van de kwaliteit van woningen, gebouwen en de woonomgeving. Iedereen verdient een gezond, comfortabel en betaalbaar (t)huis. Bouwen, wonen, energie, circulariteit en klimaatadaptatie zijn daarbij onlosmakelijk met elkaar verbonden en vormen de basis voor een toekomstbestendige gebouwde omgeving.

Met het Nationaal Isolatieoffensief versnellen we de verduurzaming van bestaande woningen. Via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid worden de gebieden geholpen met de grootste energiearmoede. Daarbij wordt aangesloten bij de aanpak van het Nationaal Isolatieoffensief. Goed geïsoleerde woningen gebruiken minder energie en zorgen zo voor een lagere energierekening en verbeteren het comfort van huishoudens. In de sociale huursector zetten we in op het uitfaseren van de slechtste energielabels richting 2028 en vanaf 2029 voeren we minimumnormen in voor de hele huursector, met verdere aanscherping richting 2040.

Voor eigenaar-bewoners en verenigingen van eigenaren (vve’s) verbeteren we de toegang tot financiering en we vereenvoudigen we de besluitvorming bij vve’s. Via subsidies en het Nationaal Warmtefonds ondersteunen we verduurzamingsmaatregelen. Daarnaast versterken we de ondersteuning via energieloketten en energiehuizen, waar advies, praktische hulp en financiering overzichtelijk op één plek samenkomen. Met het programma Verbouwstromen stimuleren we standaardisatie en opschaling van renovaties, wat de uitvoering versnelt en kosten verlaagt.

De gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie krijgt verder vorm. Gemeenten stellen uiterlijk eind 2027 warmteprogramma’s vast die duidelijkheid geven over de verduurzamingsoptie per wijk. Waar passend ondersteunen we warmtenetten en elders stimuleren we (hybride) warmtepompen. Vanaf 2029 wordt de (hybride) warmtepomp bij vervanging van de cv-ketel de norm. Tegelijkertijd zetten we in op het verlichten van netcongestie-efficiënte aansturing van (hybride) warmtepompen.

Ook in de utiliteitsbouw versnellen we de verduurzaming via normering, subsidies en ondersteuning, in lijn met aangescherpte Europese eisen. We zetten in op circulair en biobased bouwen en implementeren nieuwe Europese regels, waaronder de Whole Life Cycle-benadering voor broeikasgasemissies. Met aanpassingen in het Besluit bouwwerken leefomgeving borgen we dat gebouwen veilig, duurzaam en toekomstbestendig zijn. Het belang van een goed energielabel is de afgelopen jaren toegenomen. Vanaf 2027 verhogen we de kwaliteit en betrouwbaarheid van energielabels door publiek toezicht toe te voegen aan het stelsel.

Daarnaast intensiveren we de aanpak van funderingsschade, een groeiend probleem door klimaatverandering en veroudering van gebouwen. Met de Nationale Aanpak Funderingen zetten we in op bewustwording, preventie, betere informatie en ondersteuning bij onderzoek en herstel. Tot slot werken we aan een klimaatbestendige leefomgeving waarin zorg is gedragen tegen hittestress, wateroverlast en voor een gezond binnenklimaat.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)

In de twintig stedelijke gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) stapelen problemen rondom armoede, werkloosheid, onderwijsachterstanden, gezondheid, wonen en veiligheid zich op. Het kabinet-Jetten investeert in 2029 tot en met 2035 € 135 mln. extra per jaar in NPLV om het perspectief van de inwoners in deze wijken te verbeteren. Van 2026 tot en met 2028 is er € 400 mln. beschikbaar vanuit de specifieke uitkering (SPUK) Kansrijke Wijk. In deze regeling zijn middelen gebundeld van de ministeries van OCW, SZW en VRO met als doel om inwoners te ondersteunen bij het zetten van stappen richting de arbeidsmarkt, het tegengaan van geldzorgen, het voorkomen van onderwijsachterstanden bij kinderen en het versterken van gemeenschappen. In het fysieke domein wordt in 2027 ingezet op het realiseren van de Woontopafspraken. Er is afgesproken om tot 2030 (versneld) 50.000 woningen in de NPLV-gebieden te bouwen en de inzet van het bestaande wooninstrumentarium waarmee gestuurd kan worden op zaken als in- en uistroom, woonoverlast, malafide verhuur te optimaliseren. Dit vraagt om actieve regie, structurele monitoring gericht aanjagen en het tijdig signaleren en oplossen van knelpunten. Zoals hierboven genoemd worden de wijken met de grootste energiearmoede via het NPLV geholpen. Hiervoor is aanvullend € 15 mln. vrijgemaakt verdeeld over 2026, 2027 en 2028. Met deze aanvullende middelen kunnen bewoners in de 20 gebieden van het NPLV extra worden ondersteund bij verduurzaming en krijgen zij meer grip op hun energieverbruik. Het gaat om bijvoorbeeld huisbezoeken van energiecoaches en -fixers, die direct advies geven en eenvoudige energiebesparende maatregelen uitvoeren.

Leefbaarheidsproblemen zijn helaas niet voorbehouden aan de 20 NPLV-gebieden, maar ook andere gemeenten hebben zich de afgelopen jaren gemeld. We werken aan een aanbod waarin provincies ook een rol spelen. Daarnaast werken we aan een buddysysteem voor gemeenten en het delen van effectieve aanpakken zodat het resultaat niet tot één huishouden, wijk of gebied beperkt blijft, maar kan werken voor velen, ook buiten de NPLV-gebieden.

Samen met medeoverheden en partners bouwen we zo aan een duurzame, betaalbare en kwalitatief hoogwaardige leefomgeving voor iedereen.

Volkshuisvesting en ruimtelijk beleid Caribisch Nederland

Ook op Caribisch Nederland liggen er uitdagingen op het vlak van beschikbaarheid, kwaliteit en vooral betaalbaarheid van het wonen. In 2026 wordt het opstellen van de beleidsagenda VRO/CN 2027-2030 afgerond. Deze wordt eind 2026 met de Kamer gedeeld. Vanaf 2027 werken we aan uitvoering van de in die beleidsagenda opgenomen maatregelen.

Gebiedsgerichte realisatie van de Nota Ruimte

De ambities uit het coalitieakkoord vragen om duidelijke integrale ruimtelijke keuzes, regie en realisatie in samenhang. Denk aan de aanpak van de woningbouwopgave, netcongestie of landbouw en natuur. Het Rijk werkt in 2026 aan het definitief maken van de Nota Ruimte. Deze is zelfbindend voor het Rijk en richtinggevend voor medeoverheden. Bij de definitieve Nota Ruimte worden ook een Uitvoeringsstrategie en een Nota van Antwoord opgesteld. In de Nota van Antwoord zal worden aangegeven hoe we met de zienswijzen van 500 indienende medeoverheden, maatschappelijke organisaties en burgers zijn omgegaan. In de Uitvoeringstrategie wordt duidelijk gemaakt hoe we de keuzes na de publicatie van de Nota Ruimte laten doorwerken door middel van passend nationaal instrumentarium en in gebiedsgerichte samenwerking. De minister van VRO coördineert de doorwerking van het ruimtelijke rijksbeleid, bewaakt de samenhang en is verantwoordelijk voor de doorwerking in het verstedelijkings- en woningbouwbeleid. We moeten samen de uitvoering versnellen en maatwerk leveren per gebied of regio. Een gebiedsgerichte aanpak is hierbij essentieel. Daarom werken we gebiedsgericht samen via de zogenaamde NOVEX-aanpak. De NOVEX-aanpak kenmerkt zich door een integrale benadering van de fysieke leefomgeving, waarbij schaarse ruimte doelgericht wordt ingezet en meervoudig wordt benut.

In de NOVEX-gebieden blijven we als Rijk met medeoverheden samenwerken aan de grootste gestapelde opgaven in stedelijke, landelijke en haven-industriegebieden. Het Rijk en de regio geven hier gezamenlijk uitvoering aan de ruimtelijke opgaven uit het coalitieakkoord. In 2027 scherpen we de aanpak in de NOVEX-gebieden aan op basis van de belangrijkste opgaven en ambities uit het coalitieakkoord. In verschillende NOVEX-gebieden stellen we in 2027 Regionale Investeringsagenda’s vast en actualiseren we uitvoeringsagenda’s. Ook bezien we op welke manier we een vervolg kunnen geven aan de drie verstedelijkingsstrategieën die in 2026 voor Twente, Limburg Centraal en Stedendriehoek worden opgeleverd. We zetten met de uitvoeringsstrategie Nota Ruimte onder meer in op de uitwerking van de VISTA-strategie (versterken, initiëren, stimuleren, transformeren, accommoderen) voor wonen, werken en bereikbaarheid.

Het ministerie van BZK en de provincies zijn beide bevoegd gezag onder de Omgevingswet en werken in het kader van NOVEX-Provincies als ruimtelijke ordenaars samen in het voeren van regie op de fysieke leefomgeving. De nieuwe Nota Ruimte en de uitvoeringsstrategie vormen daarbij het nationale ruimtelijke kader voor de strategische dialoog binnen NOVEX-Provincies. Provinciale omgevingsvisies vormen een belangrijk regionaal kader voor gebiedsgerichte uitwerking en uitvoering.

In 2026 is de werkwijze NOVEX-Provincies herijkt. Dit betekent dat in 2027 bovengenoemde samenwerking en afstemming tussen Rijk en provincies plaatsvindt in een doorlopende dialoog met een coördinerende rol van de minister van VRO. Deze afstemming kan resulteren in (nieuwe) bestuurlijke afspraken waar nodig. Deze afspraken landen in (te vernieuwen) ruimtelijke arrangementen Rijk-Provincies. Meer concreet richt de werkwijze NOVEX-Provincies zich op vooruitkijken en op gestapelde opgaven die meerdere domeinen raken en bestuurlijke afstemming en (politieke) keuzes vereisen. Dan valt bijvoorbeeld te denken aan opgaven zoals woningbouw in relatie tot water en bodem, energie-infrastructuur in relatie tot landbouw, defensie of zoetwatervraag in relatie tot landbouw en drinkwatervoorziening. Ook wordt NOVEX-Provincies benut voor het oplossen van urgente ruimtelijke conflicten, schuurpunten en (meekoppel)kansen. Met alle betrokken partners wordt in verschillende gremia overlegd.

Voor realisatie van de gestapelde opgaven in de NOVEX-gebieden en (nieuwe) afspraken uit de ruimtelijke arrangementen is de inzet van ruimtelijke informatie en ontwerpkracht essentieel. Ontwerpend onderzoek zetten we om die reden in om samen met medeoverheden samenhang te creëren en tot innovatieve, breed gedragen oplossingen voor ruimtelijke vraagstukken te komen. In de doorlopende dialogen tussen Rijk en medeoverheden kunnen acties worden afgestemd in het geval de inzet van ruimtelijke informatie en ontwerpkracht achterblijven.

Grondbeleid en de grondbank

Het kabinet zet het grondinstrumentarium in voor de ruimtelijke opgaven uit het coalitieakkoord. Het sneller en goedkoper beschikbaar krijgen van grond is essentieel voor woningbouw en de andere ruimtelijke opgaven uit het coalitieakkoord en draagt bij aan haalbare plannen. We gaan door met het uitvoeren van de acties van de agenda modernisering van het grondbeleid. We versterken de kennis en capaciteit bij gemeenten over grondbeleid en het toepassen van instrumenten zoals het voorkeursrecht, anterieure overeenkomsten en het kostenverhaal. Ook het Rijk zet dit instrument vaker in, bijvoorbeeld ten behoeve van ruimte voor Defensie. De mogelijkheden voor kostenverhaal willen we uitbreiden en verbeteren door het aanpassen van de zogenaamde «inbrengwaarde» van grond. Met deze uitbreiding van het kostenverhaal kan een groter deel van de waardestijging van de grond worden gebruikt voor noodzakelijke publieke investeringen en worden prijsstijgingen van grond door speculatie voorkomen. We stellen gemeenten in staat vaker en eerder grondaankopen te doen tegen redelijke prijzen door als Rijk met een grondfaciliteit mee te doen in de financiering en het risico. Vanuit het coalitieakkoord is € 90 mln. in 2030 en 2031 beschikbaar gemaakt voor de uitvoering van het grondbeleid.

In 2026 is een verkenning naar de toegevoegde waarde van een eventuele oprichting van de landelijke integrale grondbank opgeleverd waarin geconcludeerd wordt dat voor eventuele oprichting van een grondbank de kaders uitgewerkt moeten worden. In 2027 wordt verder gewerkt aan de uitwerking van deze kaders en wordt besluitvorming om wel of geen grondbank op te richten voorzien. In 2027 blijven we ook de bestaande ruilgrondenportefeuille die het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) in opdracht van de minister van VRO beheert, inzetten voor de grote ruimtelijke opgaven.

Omgevingswet

De Omgevingswet, in werking getreden op 1 januari 2024, bundelt en vereenvoudigt verschillende wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving. De inzet is om via snellere besluitvorming, betere participatie en integrale samenwerking zorg te dragen voor een veilige en gezonde leefomgeving met goede omgevingskwaliteit waarbij het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving centraal staat. Hiermee beoogt het Rijk een balans te vinden tussen enerzijds het benutten en anderzijds het beschermen van de fysieke leefomgeving. In 2027 werken we verder aan de doorontwikkeling van het stelsel van de Omgevingswet en kijken we naar verdere vereenvoudiging. In 2027 wordt ook verder gevolg gegeven aan de afspraken die in 2026 zijn gemaakt om de taken van het tactisch beheer vanuit TBO Kadaster onder te brengen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, tijdens deze transitieperiode kunnen zich risico’s voordoen. De transitieperiode bevindt zich in de opstartfase. In deze opstartfase worden (potentiële) risico's verder in kaart gebracht en indien noodzakelijk mitigerende maatregelen daaraan toegevoegd.

De Omgevingswet vraagt ook om een andere manier van werken, zowel van het Rijk als de medeoverheden: integraal en in samenhang. In 2027 wordt verder gewerkt aan de ondersteuning van de bevoegde gezagen hierbij. Ook wordt gewerkt aan de verdere afbouw, doorontwikkeling en uitbouw van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) waarbij wordt gekeken naar het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid van het Omgevingsloket.

In 2027 wordt gevolg gegeven aan de afspraken die in 2026 zijn gemaakt om de taken van het tactisch beheer vanuit TBO Kadaster onder te brengen bij BZK. De verwachting is dat deze transitie goed zal verlopen, maar mogelijk kan hier een risico in schuilen.

Monitoring en evaluatie 2027

Met verschillende monitors – de Monitor Werking Omgevingswet, de (interbestuurlijke) financiële monitoring en de monitoring van het DSO – wordt de komende jaren zicht gehouden op de werking van de Omgevingswet en het behalen van de doelen van de wet. De onafhankelijke Evaluatiecommissie Omgevingswet (Eco) brengt een jaarlijks tussenrapport uit en publiceert in 2029 de volledige wetsevaluatie. Met behulp van input uit de uitvoeringspraktijk en de invoeringstoets houden we zicht op de implementatie van de Omgevingswet. We sturen bij als de monitoring en evaluatie daar aanleiding voor geven. Dit betekent dat in 2027 in ieder geval gewerkt wordt aan de Monitor Werking Omgevingswet 2027. Daarnaast wordt in 2027 het jaarlijkse rapport van de Eco in 2027 wordt aangeboden.

Tot slot speelt ook de regeringscommissaris Omgevingswet een belangrijke rol in het bewaken en borgen van de kwaliteit en eenheid van het stelsel. Hij stimuleert een optimaal gebruik van de mogelijkheden van het stelsel en heeft hierbij de taak om gevraagd en ongevraagd te adviseren over belangrijke ontwikkelingen rondom het stelsel. Ook in 2027 wordt hij gevraagd om invulling te geven aan zijn rol door middel van aanwezigheid bij bijeenkomsten en het op stellen van adviezen.

Digitalisering binnen het ruimtelijk domein

Digitalisering speelt een belangrijke rol bij het afstemmen van maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, energietransitie, stikstof, vervoer en sociale voorzieningen. Om weloverwogen integrale keuzes te kunnen maken, moeten overheden, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties in heel Nederland datagedreven kunnen (samen)werken. Door data en technologie slim in te zetten ontstaat er meer inzicht, efficiëntie en samenhang tussen verschillende beleidsterreinen. Deze digitale transformatie ondersteunt het hele proces, van visualisatie en realisatie tot besluitvorming.

Productieverhoging

Door de geopolitieke situatie in de wereld, de Nederlandse maatschappelijke opgaven en de technische toestand van het vastgoed van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), moet er de komende jaren veel gebeuren met hoge urgentie in weinig tijd. De vraag naar producten en diensten van het RVB is in de afgelopen jaren toegenomen en zal de komende jaren verder stijgen. Om de gevraagde opgaven, vanuit onder andere Defensie en de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), te kunnen realiseren moet het RVB de productie tot en met 2030 verdubbelen. Deze stijging van productie wil het RVB deels halen uit efficiency en deels uit extra medewerkers. Het werk zal anders moeten worden georganiseerd. Ook in lijn met het voornemen uit het coalitieakkoord dat ‘Uitvoeringsorganisaties jaarlijks een efficiencydoelstelling krijgen’, wordt hier binnen het RVB vol op ingezet. Efficiency betekent in de regel met minder hetzelfde doen, maar bij het RVB zal het vooral betekenen dat de productie in verhouding veel harder groeit dan de capaciteit. We zetten daarmee blijvend in op productiegroei in combinatie met een efficiëntere bedrijfsvoering, in lijn met de ambities van de Koers RVB 2025-2030.

Defensieopgaven

Om deze productieverhoging in relatie tot de Defensieportefeuille het hoofd te kunnen bieden is de Commandopost Vastgoed (CPV) opgericht. De CPV is een regie- en samenwerkingsstructuur van Defensie, het RVB en de markt, die helpt om de Defensieopgave sneller en slimmer te realiseren. In deze samenwerking ligt de focus op directe realisatie van projecten via drie bouwstromen: 1) standaarden voor nieuwbouw, 2) complexe gebiedsontwikkelingen, 3) enkelvoudige projecten. Op veel locaties zijn stikstof en netcongestie vertragende omgevingsfactoren.

Maatschappelijke opgaven (realiseren betaalbare woningen en verduurzaming)

Naast de opgaven binnen de Defensieportefeuille vervult het RVB ook een belangrijke rol bij bredere maatschappelijke vraagstukken. Met zijn vastgoed (gronden en gebouwen) en expertise draagt het bij aan de nationale doelen voor de fysieke leefomgeving, zoals verwoord in de ontwerp-Nota Ruimte. Daarbij ligt de focus de komende periode op de woningbouw en de landbouw- en energietransitie. Grondbezit speelt hierbij vaak een grote rol. Het RVB verwerft daarom onder meer agrarische gronden, zodat agrariërs die moeten wijken voor de realisatie van een nationaal doel een alternatief kan worden geboden. Ook werkt het aan de toekomstbestendigheid van deze grondenportefeuille, onder andere door in te zetten op meer biologische teelt en gebruik te maken van de Open Bodem Index (OBI). De OBI maakt de integrale bodemkwaliteit van percelen inzichtelijk en ondersteunt daarmee een gerichtere sturing op bodemkwaliteit. In 2027 organiseert het RVB een dag voor pachters. Tijdens deze bijeenkomst wordt kennis gedeeld over onder andere maatregelen die zij kunnen treffen om de bodemkwaliteit te verbeteren.

De verschillende vastgoedportefeuilles in beheer bij het RVB bieden ook kansen om de energietransitie te ondersteunen en te versnellen. Door het opwekken van energie op of nabij locaties waar het Rijk in zijn huisvesting voorziet, kan netcongestie worden vermeden en kan ook de omgeving meeprofiteren. In 2027 gaat het RVB hier concrete proposities voor ontwikkelen en processen voor stroomlijnen.      

De inzet van het RVB bij de ontwikkeling van een aantal grootschalige woningbouwlocaties op rijksgronden zoals in de projecten Valkenhorst, Lelystad-Zuiderhage en Oosterwold is gericht op versnelling van de realisatie en de totstandkoming van duurzame leefgemeenschappen. In 2027 verwacht het RVB daarnaast vervolgstappen te zetten in het ontwikkelen van kleinere woningbouwlocaties op agrarische gronden op diverse plekken in het land.

Tot slot werkt het RVB blijvend aan grote, lopende projecten waaronder de renovatie van het Binnenhof. Voor het Binnenhof worden het komende jaar de laatste realisatiecontracten ondertekend. Verder vorderen de bouwwerkzaamheden aan het gehele Binnenhofcomplex, met onder meer herstel van daken en gevels en de start van de realisatie van de nieuwe publieksentree van de Tweede Kamer. In 2027 wordt de Kamer zoals gebruikelijk geïnformeerd over de renovatiewerkzaamheden via de halfjaarlijkse voortgangsrapportages. Bij Voorjaarsnota 2026 is budget toegevoegd voor de renovatie van de Grafelijke Zalen en is het project opgestart. In 2027 zullen de eerste renovatiewerkzaamheden aan het dak en de gevel van de Grafelijke Zalen plaatsvinden.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

In onderstaande tabellen zijn de belangrijkste beleidsmatige uitgaven- en ontvangstenmutaties opgenomen ten opzichte van de vastgestelde begroting 2026. Hieronder worden de belangrijkste mutaties toegelicht die plaatsvinden bij de ontwerpbegroting 2027.

Deze tabellen bevatten ook de belangrijkste mutaties die bij de eerste suppletoire begroting 2026 hebben plaatsgevonden. Toelichtingen op die mutaties zijn opgenomen in de eerste suppletoire begroting 2026 (Kamerstuk 36915 XXII, nr. 2) en de nota van wijziging op de eerste suppletoire begroting 2026 (Kamerstuk 36915 XXII, nr. 3).

Toelichting uitgavenmutaties

37) Desaldering ontvangsten Nationale Hypotheek Garantie (NHG)

Dit betreft de desaldering van de NHG-middelen die het Rijk ontvangt van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) over 2025. Het WEW draagt ieder jaar een deel van zijn garantie-inkomsten af aan het Rijk om te kunnen storten in de risicovoorziening ten behoeve van de achterborgfunctie van het Rijk. Het gaat om € 78,9 mln. in 2026 (over 2025).

38) Overboekingen gemeentefonds en provinciefonds Wet Regie

De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 in werking getreden en zorgt ervoor dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. Het Rijk, provincies en gemeenten kunnen zo de regie hernemen op de volkshuisvesting en de woningbouwopgave in het bijzonder. Voor de uitvoering van de Wet regie door gemeenten en provincies zijn eerder structureel middelen vrijgemaakt op de begroting van VRO om dit te kunnen bekostigen. Deze mutatie betreffen de overboekingen van een deel van deze middelen naar het gemeentefonds voor uitbetaling aan gemeenten en naar het provinciefonds voor uitbetaling aan provincies. Het gaat om structureel € 56,2 mln. voor gemeenten en structureel € 17,8 mln. voor provincies.

39) Afdrachten aan btw-compensatiefonds

Dit betreft diverse afdrachten aan het btw-compensatiefonds. Zo vindt er een afdracht van € 13,8 mln. in 2026 plaats voor Gebiedsbudget. Het Gebiedsbudget stelt gemeenten waarbinnen grootschalige woningbouwlocaties vallen in staat om gebiedsmaatregelen te realiseren die randvoorwaardelijk zijn voor woningbouw. Het Rijk cofinanciert 50% middels het Gebiedsbudget op de tekorten die gelden voor deze maatregelen.

40) Desaldering Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA)

Dit betreft de desaldering van de RHA-ontvangsten uit terugvorderingen op voorgaande tranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd. Het gaat om € 19,9 mln.

41) Desaldering Woningbouwimpuls

Dit betreft een desaldering van ontvangsten (€ 9,1 mln.) uit terugvorderingen op eerdere Woningbouwimpulstranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd en worden deze toegevoegd aan het budget van de Woningbouwimpuls in 2026.

42) Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA)

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de verlenging van de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen: € 60 mln. in 2029 en € 65 mln. per jaar voor de jaren 2030-2035. Deze regeling voorziet in middelen voor de bouw van onzelfstandige woonvormen voor aandachtsgroepen, waarmee relatief efficiënt ruimtegebruik en sociale interactie worden bevorderd.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

43) Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) LPO

Vanuit de LPO-tranche 2026 zijn extra middelen beschikbaar gemaakt en toegevoegd aan het budget voor de RHA. Dit betreft € 2,8 mln. in 2026, € 25 mln. voor de jaren 2027 en 2028 en € 15 mln. voor 2029.

44) Stimuleringsregeling ontmoetingsruimten en Ouderenhuisvesting (SOO)

De SOO ondersteunt de bouw of verbouwing van nieuwe gemeen-schappelijke ontmoetingsruimten in geclusterde woonvormen. In de Realisatiestimulans was cumulatief € 420 mln. beschikbaar voor ouderenhuisvesting vanuit de woningbouwmiddelen uit het kabinet Schoof. Deze middelen worden voortaan via een subsidieregeling (waaronder de SOO) in plaats van een SPUK uitgekeerd. Met deze mutatie wordt er daarom cumulatief € 160 mln. in de jaren 2028 tot en met 2030 naar de SOO overgeboekt. Om deze middelen in het juiste kasritme volgens de uitbetalingssystematiek te zetten, wordt er via een kasschuif € 52 mln. vanuit 2030 doorgeschoven naar latere jaren.

Verder is er vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden aanvullende middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de continuering van de SOO. Dit bedraagt cumulatief incidenteel € 240 mln. in de jaren 2032 tot en met 2042.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

45) Innovatie en opschaling woningbouw (IOP)

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Hiervan wordt cumulatief € 205 mln. in de periode 2029 tot en met 2035 vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor innovatie, opschaling binnen woningbouw en het beter benutten van bestaande gebouwen. Onderdeel hiervan is het voortzetten van het IOP, dat zich richt op industrieel bouwen, digitaliseren, innoveren en standaardiseren om woningbouw te versnellen en onderzoek rondom het beter benutten van bestaande gebouwen.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

46) Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen (NFBK)

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden extra middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor het Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen: € 25 mln. per jaar voor de jaren 2029 en 2030, € 20 mln. in 2031, € 15 mln. in 2032, € 10 mln. in 2033 en € 5 mln. in 2034. Via een kasschuif is € 12,5 mln. van 2029 naar 2028 geschoven om de middelen in het juiste ritme te zetten.

Het NFBK maakt meer nieuwbouwwoningen bereikbaar en betaalbaar voor koopstarters met een middeninkomen. Ontwikkelaars van nieuwbouwprojecten kunnen bij het fonds een aanvraag doen om woningen via het fonds met kopersondersteuning te verkopen. Het NFBK heeft een revolverende werking. De in het huidige fonds beschikbare middelen worden naar verwachting in 2027 volledig uitgegeven, maar vloeien pas in de periode 2030-2032 terug. Met de toevoeging van deze middelen wordt geborgd dat er in de tussentijd toch nieuwe tranches kunnen worden uitgegeven.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

47) Realisatiestimulans

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de verlenging van de Realisatiestimulans. Deze middelen zijn middels een kasschuif in het juiste ritme gezet. Hierdoor zijn jaarlijks de volgende bedragen beschikbaar: € 5 mln. in 2030, € 380 mln. per jaar voor de jaren 2031-2035 en € 375 mln. in 2036. Deze regeling is een bijdrage voor de bouw van betaalbare woningen aan gemeenten. Hierin is ook een reeks voor Caribisch Nederland opgenomen (€ 5 mln. per jaar).

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

48) Realisatiestimulans inzet ouderenhuisvesting

Van de realisatiestimulans is € 420 mln. beschikbaar gesteld voor ouderenhuisvesting en overgeboekt naar het instrument subsidies (€ 84 mln. in 2028, € 131 mln. in 2029 en € 205 mln. in 2030.).

49) Stimuleringsregeling Zorggeschikte Woningen (SZGW)

Met de SZGW wordt subsidie uitgekeerd aan woningcorporaties of zorgaanbieders voor het realiseren van zorggeschikte woningen. In de Realisatiestimulans was cumulatief € 420 mln. beschikbaar voor ouderenhuisvesting vanuit de woningbouwmiddelen uit het kabinet Schoof. Deze middelen worden voortaan via een subsidieregeling (waaronder de SZGW) in plaats van een SPUK uitgekeerd. Met deze mutatie wordt er daarom cumulatief € 260 mln. in de jaren 2028 tot en met 2030 naar de SZGW overgeboekt. Om deze middelen in het juiste kasritme volgens de uitbetalingssystematiek te zetten, wordt er via een kasschuif uit de jaren 2028 tot en met 2030 cumulatief € 162,5 mln. doorgeschoven naar de jaren 2031 tot en met 2037.

Verder is er vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden aanvullende middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de continuering van de SZGW. Dit bedraagt cumulatief incidenteel € 395 mln. in de jaren 2032 tot en met 2042.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

50) Grootschalige Woningbouw

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is met de Woningbouwenveloppe 7 x € 1 mld. voor de jaren 2029-2035 gereserveerd om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post beschikbaar gesteld voor Grootschalige woningbouwlocaties: € 560 mln. in 2029, € 220 mln. in 2030, € 70 mln. in 2031, € 50 mln. in 2032 en € 40 mln. in 2033. Met dit budget worden de restopgave van de toerekenbare publieke onrendabele top en de netcongestie op de 21 bestaande locaties aangepakt. Ook worden er middelen toegekend voor de tien nieuwe grootschalige woningbouwgebieden. Dit zijn middelen voor de toerekenbare publieke onrendabele top, maar ook voor netcongestie en de water- en bodemopgave. Over de eerste helft van de aangewezen gebieden is de Kamer reeds geïnformeerd. De overige vijf gebieden zullen vastgelegd worden in de definitieve Nota Ruimte.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

51) Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)

In het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is afgesproken om voor de jaren 2029-2035 € 135 mln. per jaar beschikbaar te stellen voor het NPLV. Met deze mutatie worden die middelen overgeheveld naar de begroting van VRO vanaf de Aanvullende Post. Vanaf 2029 wordt hiermee onder andere jaarlijks € 109 mln. vrijgemaakt via het NPLV om de energiearmoede aan te pakken door middel van onder meer verduurzaming en om de fysieke leefbaarheid van woningen in kwetsbare wijkten te verbeteren. De komende periode wordt de aanpak gezamenlijk met alle betrokken partijen nader concreet gemaakt. De Tweede Kamer wordt voor het einde van het jaar over de laatste stand van zaken geïnformeerd.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

52) Objectsubsidie middenhuur

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor een objectsubsidie middenhuur: € 100 mln. per jaar voor de jaren 2029-2033. Een objectsubsidie voor middenhuur is een woninggebonden subsidie om de bouw van betaalbare (midden)huurwoningen voor private investeerders te stimuleren en verlaagt de onrendabele aankoop- of bouwkosten. Met deze objectsubsidie wordt de businesscase voor de realisatie van middenhuurwoningen verbeterd waarmee de bouw van een groter aantal en een versnelling daarvan wordt beoogd, evenals het creëren van een gelijk speelveld tussen woningcorporaties en private partijen.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

53) Uitvoeringskosten Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor uitvoeringskosten van verschillende woningbouwregelingen: € 7,6 mln. in 2029, € 9,8 mln. in 2030, € 10,6 mln. per jaar voor de jaren 2031 en 2032, € 10,5 mln. per jaar voor de jaren 2033 en 2034 en € 10,4 mln. in 2035.

54) Woningbouwimpuls

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de verlenging van de Woningbouwimpuls: € 125 mln. per jaar voor de jaren 2030-2032, € 100 mln. per jaar voor de jaren 2033 en 2034 en € 75 mln. in 2035. Hiermee kunnen complexe projecten ondersteund worden waarvoor grote publieke investeringen nodig zijn.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

55) Capaciteit medeoverheden

Vanuit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is € 1 mld. per jaar beschikbaar gesteld vanaf 2029 tot en met 2035 om het bouwen van woningen te stimuleren. Met deze mutatie worden middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar de VRO-begroting voor de capaciteit bij de medeoverheden: € 19,2 mln. per jaar (€ 14,7 mln. voor een bijdrage aan provincies, € 4,5 mln. voor een subsidie aan de VNG) voor de jaren 2030-2035. De middelen voor de provincies worden enerzijds ingezet voor een regionale capaciteitspool waar gemeentes gebruik van kunnen maken en anderzijds voor het versterken van de regionale samenwerking. De subsidie aan de VNG is voor het oprichten en onderhouden van een expertisecentrum dat kennis en innovatie op het gebied van woningbouw beschikbaar stelt aan gemeentes en provincies.

56) Grondbeleid

Vanuit het kabinet Schoof was cumulatief € 390 mln. beschikbaar gesteld voor de Regeling grondverwerving voor woningbouw (voorheen: grondfaciliteit). In 2026 was hiervoor € 90 mln. beschikbaar, maar deze middelen zijn ter dekking ingezet voor de intensiveringen opgenomen in de Kamerbrief «Acties Weerbaarheid Energieschok" (Kamerstukken II 2025/26, 36933 nr. 1). Vanuit de coalitieakkoord middelen voor woningbouw is deze regeling weer aangevuld tot het initiele bedrag van € 390 mln. en is additioneel nogmaals € 90 mln. toegevoegd aan de regeling, waardoor nu cumulatief € 480 mln. beschikbaar is voor grondbeleid. De middelen uit het coalitieakkoord worden in 2030 en 2031 toegevoegd.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1).

57) Kasschuif bijdrage Rijksvastgoedbedrijf (RVB) verduurzaming rijksgebouwen

Het RVB is uitvoerder voor de rijksgebouwen en heeft een nieuwe verdeling van de Klimaat- en energiefondsmiddelen gemaakt op basis van de voortgang van de aanbesteding van de reeds lopende eerste en de tweede tranches, alsmede de beschikking van derde tranche per 2027. Met deze kasschuif worden de middelen in het juiste ritme gezet. Uit 2026 schuift € 69,8 mln. naar de jaren 2027-2031 (resp. € 5,0 mln., € 13,4 mln., € 13,4 mln., € 8,8 mln. en € 29,1 mln.).

58) Desaldering Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA)

Binnen de tranches 1-4 van DUMAVA hebben terugvorderingen van reeds verstrekte voorschotten plaatsgevonden. Deze middelen worden weer ingezet voor de regeling. Dit betreft € 19,5 mln. in 2026.

59) Kasschuif Subsidieregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH)

Binnen de SAH vindt een kasschuif plaats om middelen in latere jaren beschikbaar te houden, omdat een aantal aanvragers uitstel hebben gevraagd voor de afronding van hun project. Uit 2026 wordt € 15 mln. geschoven naar 2030 (€ 2,5 mln.) en 2031 (€ 12,5 mln.).

60) Kasschuif Subsidieregeling Verduurzaming voor Vve's (SVVE)

Op basis van de prognose van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) vindt een kasschuif plaats om de beschikbare middelen voor de SVVE in het juiste ritme te zetten. Er vindt een schuif van € 10 mln. plaats van 2027 naar 2026.

61) Isolatieaanpak Groningen en Noord-Drenthe (Nij Begun)

In het kader van maatregel 29 van Nij Begun worden er middelen overgeheveld vanaf de Aanvullende Post naar de VRO-begroting voor het isoleren en verbeteren van de ventilatie van woningen in Groningen en Noord-Drenthe. Dit betreft € 6,5 mln. in 2026 en € 7,5 mln. in 2027.

62) Bijdrage verduurzaming vastgoed aan JenV

Dit betreft een overheveling van € 24,1 mln. in 2027 naar de begroting van het ministerie van JenV als bijdrage voor de verduurzaming van het vastgoed in gebruik van de politie. Deze middelen zijn afkomstig uit het Klimaat- en energiefonds (tranche III, duurzaam Rijksvastgoed).

63) Bijdrage verduurzaming vastgoed aan AenM

Dit betreft een overheveling van € 11,4 mln. in 2027 naar de begroting van AenM als bijdrage voor de verduurzaming van het vastgoed in gebruik van het COA. Deze middelen zijn afkomstig uit het Klimaat- en energiefonds (tranche III, duurzaam Rijksvastgoed).

64) Toekomstbestendige Leefomgeving fase II

Deze middelen zijn bestemd voor fase 2 van het programma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) en worden overgeboekt vanuit het Nationaal Groeifonds. In fase 2 schaalt TBL de ontwikkelde innovaties uit fase 1 op in zes ketens: biobased bouwsystemen, industriële renovatiesystemen, circulaire gevels, circulaire wegverhardingen, toekomstbestendige bruggen en tijdloze grachten. Het gaat om € 18,9 mln. in 2027, € 10 mln. in 2028 en € 2,4 mln. in 2029.

65) Overboekingen naar BZK

Vanwege het opheffen van het ministerie van VRO wordt een groot deel van de middelen op het centrale apparaatsartikel overgeboekt naar het centrale apparaatsartikel van de begroting van het ministerie van BZK. Dit betreft € 72,8 mln. in 2027, € 70,3 mln. in 2028, € 67,4 mln. in 2029, € 64,9 mln. in 2030 en eveneens € 64,9 mln. in 2031.

Daarnaast wordt ook de doorverdeling van de bijstelling voor de loon- en prijsontwikkeling (LPO-tranche 2026) naar de begroting van BZK overgemaakt. Dit betreft € 4,6 mln. in 2026, € 8,9 mln. in 2027, € 4,8 mln. in 2028, € 3,2 mln. in 2029, € 2,0 mln. in 2030 en € 0,9 mln. in 2031.

66) Versnellen slagvaardige overheid

Voor de taakstelling versnellen slagvaardige overheid is het bedrag op de begroting van VRO € 2,1 mln. in 2028 en € 2,0 mln. in 2029.

67) Aanvullende taakstelling Rijk

Aanvullend op de taakstellingen uit het coalitieakkoord heeft het kabinet besloten tot een extra efficiencytaakstelling die voor de begroting van VRO voor 2031 € 1,8 mln. bedraagt en daarna jaarlijks tot en met 2035 oploopt.

Toelichting ontvangstenmutaties

7) Desaldering ontvangsten Nationale Hypotheek Garantie (NHG)

Dit betreft de desaldering van de NHG-middelen die het Rijk ontvangt van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) over 2025. Het WEW draagt ieder jaar een deel van zijn garantie-inkomsten af aan het Rijk om te kunnen storten in de risicovoorziening ten behoeve van de achterborgfunctie van het Rijk. Het gaat om € 78,9 mln. in 2026 (over 2025).

8) Desaldering Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA)

Dit betreft de desaldering van de RHA-ontvangsten uit terugvorderingen op voorgaande tranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd. Het gaat om € 19,9 mln.

9) Desaldering Woningbouwimpuls

Dit betreft een desaldering van ontvangsten (€ 9,1 mln.) uit terugvorderingen op eerdere Woningbouwimpulstranches. Dit komt voornamelijk doordat gemeentes niet aan de voorwaarden van de regeling hebben voldaan of het voorgeschoten bedrag niet volledig is benut. Hierdoor moeten de middelen worden teruggevorderd en worden deze toegevoegd aan het budget van de Woningbouwimpuls in 2026.

10) Desaldering Verduurzaming maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)

Binnen de tranches 1-4 van DUMAVA hebben terugvorderingen van reeds verstrekte voorschotten plaatsgevonden. Deze middelen worden weer ingezet voor de regeling. Dit betreft € 19,5 mln. in 2026.

11) Desaldering Dienst van de Huurcommissie

Conform de regeling agentschappen mag een agentschap een eigen vermogen aanhouden van 5% over de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar. Bij de Dienst van de Huurcommissie is een surplus op het eigen vermogen ontstaan. Het surplus wordt afgedragen aan de begroting van VRO en bedraagt € 7,1 mln. Deze middelen worden overgeboekt naar de begroting van BZK ter dekking van een deel van de kosten voor het EU-voorzitterschap in 2029.

2.3 Strategische Evaluatie Agenda

De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) laat zien hoe VRO de komende jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe. Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek (indicatie 4-7 jaar) per thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een periodieke rapportage (voorheen: beleidsdoorlichting). Hieronder is de planning van deze syntheseonderzoeken opgenomen.

Bijlage 6: Uitwerking Strategische Evaluatie Agendabevat een nadere toelichting op de SEA. Daarnaast is daar ook de programmering van alle (deel)evaluatieonderzoeken te vinden.

Voor het recentste overzicht van afgeronde evaluaties en Periodieke Rapportages zie: Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek | Ministerie van Financiën - Rijksoverheid

2.4 Overzicht risicoregelingen

Herplaatsingsgarantie

Toelichting

Om de woningnood aan te pakken zet het kabinet onder andere in op een financiële herplaatsingsgarantie voor flexwoningen. Kern van de garantie is het vergroten van de kans op vervolglocaties na de eerste exploitatie op de tijdelijke locatie en, in het geval dat dat niet lukt, een mogelijke financiële uitkering als de woning verkocht moet worden. De garantie kent een totale looptijd van maximaal veertig jaar. Op 2 mei 2023 is het toetsingskader financiële herplaatsingsgarantie gepubliceerd (Kamerstuk 32847, nr. 1037, bijlage 1089724) en is de regeling opengesteld voor aanvragen.

Het kabinet heeft voor deze risicoregeling € 220 mln. beschikbaar gesteld en het garantieplafond vastgesteld op maximaal € 783 mln. De genoemde ramingen zijn gebaseerd op het expert judgement van Finance Ideas (Kamerstuk 32847, nr. 1037, bijlage 1089725). Naar verwachting creëert de garantie een multipliereffect, waarbij slechts een deel van de woningen die onder de garantie vallen daadwerkelijk een uitkering uit de garantie behoeven. Bij het aangaan van een garantie kan voor het eerst na tien jaar exploitatie een uitkering plaatsvinden. De financiële uitkering is dan gebaseerd op het verschil tussen de marktwaarde en de vastgestelde boekwaarde, gepaard met een risicoverdeling tussen partijen waarbij het Rijk 60% en de gemeente 25% betaalt en de investeerder een eigen risico van 15% draagt. Daarnaast leveren investeerders een eigen bijdrage van € 1.000 per woning als een garantie aan hen wordt verleend. Deze bijdrage wordt toegevoegd aan het budget voor de garantieregeling. De middelen bedoeld voor eventuele uitkeringen worden ondergebracht in een risicovoorziening.

Om overschrijding van de beschikbaar gestelde middelen te voorkomen, wordt jaarlijks een prognose en verantwoording over het aantal verstrekte garanties verstrekt. De garantie wordt na één jaar incidenteel en na vijf jaar meerjarig geëvalueerd. Na het twaalfde jaar, twee jaar nadat de eerste aanspraken zich hebben voorgedaan, volgt een tweede incidentele evaluatie.

Dit jaar zal de herplaatsingsregeling (RTHF) technisch worden gewijzigd in het kader van de evaluatie na het eerste jaar. Dit naar aanleiding van een door RVO gehouden enquête onder gemeenten en corporaties. Deze wijzigingen hebben geen gevolgen voor de cijfers van de risicoregeling met betrekking tot de RTHF.

Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)

Toelichting

Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) zorgt dat de deelnemende woningcorporaties toegang hebben tot de kapitaalmarkt tegen zo optimaal mogelijke financieringskosten. Dit doet het WSW door borg te staan voor de rente- en aflossingsverplichting van door het WSW geborgde leningen van woningcorporaties. Op het moment dat een woningcorporatie niet aan de rente- en aflossingsverplichting voor een door WSW geborgde lening voldoet, kan een geldverstrekker aanspraak doen op het WSW.

Het Rijk en de gemeenten vormen de achtervang voor het WSW. Dit houdt in dat het Rijk en de gemeenten (beide voor 50%) een renteloze lening aan het WSW verstrekken, indien het WSW onvoldoende liquide middelen heeft om aan zijn verplichtingen te voldoen.

WSW beschikt over een eigen risicovermogen/bufferkapitaal en kan daarnaast indien nodig een jaarlijkse obligoheffing van maximaal 0,25% van het uitstaande saldo van geborgde leningen in rekening brengen bij de deelnemende woningcorporaties, evenals gecommitteerd obligo opvragen tot 2,6% van het saldo geborgde leningen. De door het WSW geborgde leningen worden gedekt door onderliggend woningbezit met een maximale Loan to Value (LTV) van 70%.

Financiële problemen bij corporaties worden in eerste instantie dus opgevangen door WSW en de corporatiesector zelf via bufferkapitaal en obligo. Pas daarna komen Rijk en gemeenten in beeld via de achtervang. De achtervang is tot op heden nog nooit aangesproken. In de opzet, toepassing en beheersing van zijn activiteiten spant WSW zich optimaal in om te sturen op een omvang van het risicokapitaal dat met een kans van 99% voldoende is om mogelijke verliezen van WSW te dekken. De Autoriteit Woningcorporaties ziet toe op de naleving van de afspraken over het risicomanagement bij WSW. Uit de meest recente kapitaaltoereikendheidstoets blijkt dat het beschikbare kapitaal van het WSW boven het vereiste niveau ligt.

WSW betaalde de afgelopen jaren rente en aflossing als gevolg van aanspraken op geborgde leningen van Stichting WSG  en Stichting Humanitas Huisvesting. WSW is van plan om deze dienst der lening ineens af te kopen. Daarvoor zal het risicovermogen worden aangesproken. Bij een heffing van het ingerekende jaarlijks obligo van 0,168% (= de helft van het maximum) zou dit in drie jaar mogelijk zijn met instandhouding van het benodigde risicovermogen.

Per eind 2025 heeft WSW € 100,8 mld. aan leningen geborgd, een stijging van € 5,8 mld. ten opzichte van 2024. Het totale obligo is met € 343 mln. gestegen naar € 3,25 mld. Het bufferkapitaal nam in 2025 met € 25,4 mln. toe, voornamelijk als gevolg van obligoheffing.

Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)

Toelichting

De Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) is de uitvoerder van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Het Rijk vormt de achtervang van het WEW. Dit betekent dat het Rijk een achtergestelde renteloze lening aan het WEW zal verschaffen zodra het WEW onvoldoende vermogen heeft om aanspraken op de garantstelling te kunnen betalen. Tot 2011 vormde het Rijk samen met de gemeenten de achtervang van het WEW. Vanaf 1 januari 2011 vervult alleen het Rijk deze rol. Voor de oude gevallen blijven de gemeenten verantwoordelijk voor 50% van de achtervang. Een geldnemer betaalde in 2024 voor een hypothecaire lening met NHG een eenmalige premie van 0,6% aan het WEW, waarvan het WEW 0,3%-punt afdraagt aan het Rijk als vergoeding voor diens rol als achtervanger. Deze achtervang vergoeding wordt gestort in de in de tabel genoemde risicovoorziening waaruit een eventuele aanspraak op de achtervang allereerst zal worden opgevangen. De premiemethodiek, waaronder de afdracht aan het Rijk, is in 2024 geëvalueerd. Vanaf 2025 is de premie 0,4%, waarvan het WEW 0,2% afdraagt aan het Rijk.

Het gegarandeerd vermogen is het bedrag aan hypotheken waarop een NHG is afgegeven verminderd met het bedrag aan garanties dat is vervallen door volledige aflossing, oversluiting of gedwongen verkopen verminderd met de annuïtaire daling van de garantie. Nieuwe garanties zullen een positief effect op het gegarandeerd vermogen hebben. Het gegarandeerd vermogen is geen weergave van het risico dat het WEW en de overheid (als achtervanger van het fonds) lopen. Tegenover de hypothecaire leningen staat de actuele waarde van de desbetreffende woningen. Het risicodragend gegarandeerd vermogen is het vermogen gecorrigeerd voor de waarde van de desbetreffende woningen bij gedwongen verkoop en is daarmee een inschatting van de maximale schadelast voor het WEW als alle lopende hypotheekgaranties uitmonden in een gedwongen verkoop. Eind 2025 bedroeg het risicodragend gegarandeerd vermogen € 6,9 mld.

2.5 Slagvaardige Overheid

Toelichting

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (begrotingshoofdstuk XXII) gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat oploopt tot € 13 mln. structureel. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

De apparaatstaakstellingen uit het coalitieakkoord zijn beide meerjarig verwerkt op de begrotingen van BZK, KR en VRO in lijn met de berekening en verdeling die het ministerie van Financiën heeft toegepast. Daarbij is de taakstelling Slagvaardige Overheid ingeboekt vooruitlopend op de verdere uitwerking van de actieagenda Slagvaardige Overheid. De uitgewerkte actieagenda zal bepalend zijn voor de invulling van die taakstelling. In de komende jaren zijn ook ijkmomenten opgenomen (waarvan in mei 2027 de eerste) om periodiek te bezien welke besparingen slagvaardige overheid daadwerkelijk oplevert om vervolgens te bepalen of (en waar) een andere invulling nodig is. Voor de invulling van de Efficiencytaakstelling wordt de verdeling zoals deze nu is geboekt, als vertrekpunt gehanteerd. Deze invulling wordt in 2026 verder uitgewerkt. Op de budgetten voor bijdragen aan agentschappen en ZBO’s heeft deze taakstelling al vanaf 2027 effect. De Efficiencytaakstelling heeft pas vanaf 2029 effect op het budget voor ‘eigen personeel’. Dit geldt ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid. De verdere onderverdeling van de taakstelling binnen ‘eigen personeel’ wordt meegenomen in het ijkmoment in mei 2027, zodat dan een zorgvuldig traject kan worden gestart om daar (ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid) met fte-reductie invulling aan te geven. Ondertussen leidt de taakstelling op het apparaat van het kabinet-Schoof bij de directoraten-generaal van het ministerie van BZK tot een fte-reductie die vanaf 2026 oploopt tot 170 fte in 2029. Dat is 4 fte minder dan tot nu toe gecommuniceerd, omdat het aandeel van de taakstelling kabinet-Schoof op de formatie voor digitalisering (4 fte) mee overgeheveld is naar het ministerie van EZK.

3 Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1. Volkshuisvesting

We werken aan een voldoende beschikbare, betaalbare en kwalitatief goede woningvoorraad in leefbare buurten, met extra ondersteuning voor degenen die dat nodig hebben.

Het zo toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig mogelijk maken van volkshuisvesting lukt alleen door veel samen te werken en alle belangen af te wegen. Dit doen we als Rijksoverheid, samen met provincies, gemeenten, woningcorporaties, zorginstellingen, investeerders, projectontwikkelaars, bouwers, makelaars en vele anderen. Ieder heeft een eigen rol, maar altijd samen met anderen.

De minister van VRO jaagt die samenwerking aan door zoveel mogelijk belemmeringen weg te nemen, perspectief te bieden in wetten en regels en door het bewaken van de kwaliteit en duurzaamheid van bouwen en wonen, zodat prettig en betaalbaar wonen voor iedereen mogelijk is en blijft.

Beleid en regelgeving

Onder meer via de Wet op de huurtoeslag (WHT), de huur(prijs)regulering en maatregelen ten aanzien van de koopwoningmarkt is de minister verantwoordelijk voor het beleid en de regelgeving met betrekking tot de betaalbaarheid van het wonen. Tevens is de minister medeverantwoordelijk voor de regelgeving met betrekking tot de fiscale behandeling van de eigen woning en de hypothecaire leennormen.

De minister is verantwoordelijk voor het beleid en de regelgeving inzake de huurtoeslag. Ook is de minister verantwoordelijk voor het budgettair beheer van de huurtoeslag op grond van de WHT.

Stimuleren

De minister is er verantwoordelijk voor om de leefsituatie en het perspectief van bewoners in de kwetsbaarste gebieden te verbeteren en stimuleert de interdepartementale en interbestuurlijke samenwerking via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. De minister faciliteert alle betrokken partijen door zorg te dragen voor kennisontwikkeling en –verspreiding.

Regisseren

De minister voert de regie over een heldere verdeling van rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen op het terrein van wonen. Tevens voert de minister de regie ten aanzien van het bevorderen van een evenwichtige omvang en verdeling van de woningvoorraad.

De minister is verantwoordelijk voor de regelgeving ten aanzien van (het stelsel van) woningcorporaties. Woningcorporaties zijn via de Woningwet (Wonw) gebonden aan een begrensd werkdomein waarbinnen zij werkzaamheden met staatssteun mogen uitvoeren. Deze zijn het bouwen, verhuren en beheren van woningen met een lage huur voor huishoudens met een laag inkomen en andere doelgroepen die op de reguliere woningmarkt moeilijk een woning kunnen vinden.

Tevens draagt de minister zorg voor het kapitaalmarktbeleid betreffende investeringen in de woningmarkt, bijvoorbeeld via het beleid ten aanzien van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW).

Uitvoeren

De minister draagt zorg voor een adequate uitvoering van een laagdrempelige beslechting van huurgeschillen. In het Burgerlijk Wetboek (art. 7:249 t/m 7:261) is vastgelegd dat huurders en verhuurders een beroep kunnen doen op de Huurcommissie. De organisatie en werkwijze van de Huurcommissie, evenals de administratieve ondersteuning door de Dienst van de Huurcommissie (DHC), is vastgelegd in de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte (Uhw).

Coalitieakkoord kabinet-Jetten

Het kabinet-Jetten heeft met het coalitieakkoord aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor het versneld en langjarig realiseren van 100.000 woningen per jaar. Het coalitieakkoord reserveert in totaal € 7 mld. (€ 1 mld. per jaar van 2029 tot 2035).

Dit kabinet geeft de aanpak van de woningnood de hoogste prioriteit. In het coalitieakkoord is een duidelijke opdracht geformuleerd. Enerzijds nemen we belemmeringen voor woningbouw weg door regelgeving te schrappen, te versoepelen en te vereenvoudigen. Anderzijds geven we ruim baan aan woningbouw door regie te nemen, innovaties op te schalen en de juiste financiële randvoorwaarden te creëren. In 2027 worden hiervoor de eerste concrete stappen gezet. Daarnaast is onder leiding van de minister-president de Ministeriële Taskforce Versnelling Woningbouw opgericht. In september 2026 volgt het Actieplan Versnelling Woningbouw, met daarin de koers richting de realisatie van 100.000 woningen per jaar en de vertaling naar een operationeel plan.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

In het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten is opgenomen dat het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) «op gelijk niveau» wordt doorgezet. Vanaf 2029 tot en met 2035 is jaarlijks € 135 mln. beschikbaar voor het NPLV. Deze financiële reeks wordt ingezet om het NPLV voor de lange termijn te borgen en om extra inzet te plegen op het tegengaan van energiearmoede via isolatie.

Beleidskeuzes uitgelegd

In antwoorden op de begrotingsrapporteurs van de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening over het departementale jaarverslag 2024 is toegezegd om in het begrotingsartikel een verwijzing op te nemen naar eerder verstuurde kaders «beleidskeuzes uitgelegd» (Kamerstuk 36740 VII, nr. 16). Dit om daarmee het inzicht in de koppeling tussen doelen en ingezette middelen op dit begrotingsartikel verder inzichtelijk te maken. Onderstaande tabel toont de eerder met de Tweede Kamer gedeelde onderbouwing van instrumenten die in dit begrotingsartikel terugkomen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 1 is 90% juridisch verplicht. Dit betreft met name de volgende instrumenten:

Inkomensoverdrachten

Het huurtoeslagbudget 2027 is voor 100% juridisch verplicht. Jaarlijks wordt een verplichting aangegaan voor het gehele huurtoeslagbudget voor het begrotingsjaar.

Bijdrage aan medeoverheden

De uitgaven voor de bijdragen aan medeoverheden zijn voor 49% juridisch verplicht. Dit betreft vooral bijdragen aan medeoverheden voor het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en Grootschalige woningbouwgebieden.

1.1 Woningmarkt

Subsidies (regelingen)

Ouderenhuisvesting

De Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimten in Ouderenhuisvesting (SOO) stimuleert de bouw van ontmoetingsruimten voor ouderen, ook wanneer ze een zware zorgvraag hebben. De regeling is bedoeld voor woningcorpo­raties, marktpartijen, burgerinitiatieven en zorgaanbieders. Deze partijen kunnen een beroep op de regeling doen voor de realisatie van ontmoetings­ruimten, in zowel nieuw als bestaand vastgoed. Tranche vier van de SOO is € 40 mln. min uitvoeringskosten. 90% van tranche vier wordt in 2027 beschikt. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de bijdrage aan de SOO voortgezet in 2028-2042.

Woningmarkt

Dit betreft diverse subsidies voor onderzoek en kennisoverdracht op het terrein van wonen om te komen tot evidence-based beleidsvorming. Het gaat om enkele structurele subsidies, zoals voor de Woonbond om de positie van huurders op de woningmarkt te versterken.

Daarnaast gaat het om incidentele subsidies met name gericht op kennisontwikkeling en verspreiding van kennis op verschillende thema's binnen de volkshuisvesting door verschillende partijen.

Opdrachten

Woningmarkt

Om te kunnen zorgen dat iedereen betaalbaar en prettig kan wonen moet er veel onderzoek gedaan worden. Bijvoorbeeld naar de groei van het aantal huishoudens, de ontwikkeling van huur- en koopprijzen en de stand van zaken van lokaal beleid. Daartoe worden opdrachten verstrekt aan onderzoeksbureaus en kennisinstellingen voor verkenningen, dataverzameling en monitoring. Zo zorgen we dat we kunnen uitgaan van actuele gegevens om het beleid zoveel mogelijk op feiten te baseren.

Inkomensoverdrachten

Huurtoeslag

Circa 1,6 miljoen huishoudens ontvangen huurtoeslag. De huurtoeslag is een bijdrage in de huurlasten en kan worden aangevraagd wanneer de huur hoog is in verhouding tot het inkomen. De huurtoeslag is een bewezen effectief middel om huurders met een laag inkomen in hun woonlasten te ondersteunen. In 2026 is een aantal wijzigingen in de huurtoeslag doorgevoerd die ook in latere jaren doorwerking hebben (afschaffen maximale huurgrens, afschaffen subsidiëring servicekosten, verlaging leeftijdsgrens naar 21 jaar en een verhoging van de huurtoeslag met € 7,58 per maand).

Om inzicht te geven in de uitwerking van de huurtoeslag op de huurlasten voor ontvangers van huurtoeslag, tonen onderstaande grafieken het aandeel van de bruto huur dat per saldo (na aftrek van de huurtoeslag) nog netto door ontvangers van huurtoeslag is verschuldigd. Het percentage is berekend voor voorbeeldhuishoudens met een minimum inkomen en een huur op exact 90% van de diverse huurgrenzen van de huurtoeslag. Vanaf 2025 is het aantal huishoudentypen binnen de huurtoeslag gewijzigd van vier naar twee en zijn de parameters gewijzigd ten opzichte van voorgaande jaren. Daardoor treedt enige vertekening ten opzichte van eerdere jaren op.

In 2027 blijft de verhouding van de bruto- en nettohuur ongeveer gelijk voor elk huishouden.

Figuur 3 Eenpersoonshuishouden

Het percentage netto huur is de te betalen huurprijs (bruto huur) minus de huurtoeslag, gedeeld door de bruto huur (%netto huur = (bruto huur -/- huurtoeslag)/bruto huur).

Bron: Eigen berekening ministerie van BZK.

Figuur 4 Meerpersoonshuishouden, twee personen

Het percentage netto huur is de te betalen huurprijs (bruto huur) minus de huurtoeslag, gedeeld door de bruto huur (%netto huur = (bruto huur -/- huurtoeslag)/bruto huur).

Bron: Eigen berekening ministerie van BZK.

Figuur 5 Meerpersoonshuishouden, drie of meer personen

Het percentage netto huur is de te betalen huurprijs (bruto huur) minus de huurtoeslag, gedeeld door de bruto huur (%netto huur = (bruto huur -/- huurtoeslag)/bruto huur).

Bron: Eigen berekening ministerie van BZK.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Woningmarkt

De activiteiten voor (basis)onderzoek en kennisoverdracht hebben betrekking op het terrein van wonen en bouwen, specifiek in samenwerking met bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) en het Kadaster. De ontwikkelingen op de woningmarkt vragen om actuele gegevens over de woningmarkt. Het budget wordt besteed aan onder meer verkenningen, monitoring en op feiten gebaseerd onderbouwen van beleid, dataverzamelingen en ontwikkeling van ramingsmodellen.

Bijdrage aan medeoverheden

Caribisch Nederland

In Caribisch Nederland wordt via diverse wegen bijgedragen aan de betaalbaarheid van wonen. Middels de verhuurderssubsidie (VHS) wordt in de sociale huursector een lastenverlichting gerealiseerd op Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Er zal in 2027 totaal ca. € 3,3 mln. worden uitgekeerd, waardoor ca. 820 huishoudens met ca. $ 350 per maand worden ondersteund. In de particuliere sector worden in 2027 op Bonaire, Saba en Sint Eustatius pilots uitgevoerd waarbij huishoudens met een lager inkomen, die vanwege het tekort aan sociale huurwoningen noodgedwongen particulier huren, worden ondersteund in hun huurlasten. Hier gaat het om ca. € 3,9 mln. in 2027, waardoor ca. 750 huishoudens met ca. $ 400 per maand worden ondersteund.

Daarnaast worden de huurcommissies in Caribisch Nederland gefinancierd, waardoor huurders en verhuurders ook in Caribisch Nederland een laagdrempelige toegang tot geschilbeslechting hebben. Dit is van belang in het kader van het ‘comply or explain’-principe. De huurcommissies dragen bij aan betaalbaarheid van wonen, bijvoorbeeld door te toetsen of er een eerlijke huurprijs gevraagd wordt.

Opvang Evacuees

Van dit budget worden de kosten betaald voor tijdelijke opvang van evacués met een Nederlands paspoort en/of verblijfsvergunning. De minister van VRO heeft de zorgtaak voor de tijdelijke en duurzame huisvesting voor evacués met een Nederlands paspoort of een Nederlandse verblijfsstatus. Deze mensen zijn door het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) in georganiseerd verband naar Nederland overgebracht.

Uitvoeringskosten Wetsvoorstellen Regie en Betaalbare Huur

De middelen op dit instrument zijn bedoeld om de kosten van de wetsvoorstellen regie op de volkshuisvesting en betaalbare huur te dekken. Deze middelen worden verstrekt aan de uitvoerders van deze wetten, de provincies en gemeenten.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

De minister van VRO is vanaf 2026 verantwoordelijk voor de uitvoering van de interdepartementale Regeling Kansrijke Wijk (Kamerstuk 30995, nr. 103), met als doel het behalen van resultaten die bijdragen aan de doelstellingen van het onderdeel ‘meedoen in de samenleving’ van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Op deze regeling kunnen twintig gebieden verbonden aan het NPLV een beroep doen. Dit programma wordt voortgezet tot en met 2035.

Bijdrage aan agentschappen

Dienst van de Huurcommissie

De Huurcommissie bestaat uit twee onderdelen die zich tezamen als één toegankelijke organisatie presenteren. Het Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO) zonder eigen rechtspersoonlijkheid bestaat uit een bestuur, de zittingsvoorzitters en de zittingsleden. Dit ZBO wordt ondersteund door het agentschap de Dienst van de Huurcommissie (DHC). Door de verwevenheid van het ZBO met DHC zijn de kosten van het ZBO in de begroting van de Dienst van de Huurcommissie opgenomen. Een van de aanbevelingen uit de vijfjaarlijkse agentschapsdoorlichting was het zichtbaar maken van het onderscheid tussen ZBO- en agentschapskosten in de begroting en jaarverantwoording. Deze aanbeveling is in deze begroting opgevolgd door te specificeren welke lasten specifiek voor het ZBO zijn.

Huurders en verhuurders in het lage- en middenhuursegment kunnen bij de Huurcommissie terecht met geschillen over onder andere huurprijzen, (onderhouds)gebreken, huurverhogingen en servicekosten. In de vrije sector kunnen (ver)huurders bij de Huurcommissie terecht met geschillen over servicekosten, huurverhogingen of – in bepaalde gevallen – (aanvangs)huurprijzen, of als zij met elkaar hebben afgesproken dat zij in geval van een geschil de Huurcommissie om advies kunnen vragen.

De Huurcommissie is geschillenbeslechter volgens de Implementatiewet voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting consumenten. De Huurcommissie is hiermee een Europese Alternative Dispute Resolution (ADR) instantie.

Voor de uitoefening van haar taken ontvangt de Huurcommissie een bijdrage van het ministerie van BZK. Het zorgen voor snelle en kwalitatief hoogwaardige geschilbeslechting in huur(prijs)geschillen is de primaire taak van de Huurcommissie. Uiteraard neemt de Huurcommissie ook in 2027 weer alle benodigde stappen om een goede uitvoering van deze kerntaak te waarborgen. Daarnaast treden dit jaar de Wet modernisering servicekosten en de Wet toekomstbestendige Huurcommissie in werking, die beide gevolgen hebben voor de Huurcommissie. Deze wetten zorgen voor een helderder uitvoeringskader en eenvoudigere procedures, als gevolg waarvan de Huurcommissie huurders en verhuurders nog beter kan helpen en de doorlooptijden versneld kunnen worden.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Financiën (IXB)

Dienst Toeslagen voert de huurtoeslag uit voor de minister van VRO en ontvangt uitvoeringskosten voor beleidswijzigingen, die het ministerie van BZK invoert.

Infrastructuur en Waterstaat (XII)

De Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT) ontvangt jaarlijks een bijdrage voor het WNT-toezicht bij woningcorporaties door de Autoriteit woningcorporaties (Aw) en voor de uitvoering van SBR-wonen (Standard Business Reporting).

1.2 Woningbouw

Motie-Welzijn (Kamerstuk 36725 XXII, nr. 17)

Dit is slechts een prognose op basis van ervaringscijfers en hierbij is niet gecorrigeerd voor mogelijke dubbelingen bij overlappende instrumenten. Wat er daadwerkelijk gerealiseerd wordt, is terug te vinden in de monitoringssystemen, zoals de Nationale Woningbouwkaart. Bovendien wordt de Kamer jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van woningbouwprojecten. Tot slot is er uiteraard verantwoordingsinformatie terug te vinden in het jaarverslag.

Subsidies

Opschalen woningbouw

Vanuit het kabinet-Schoof zijn t/m 2029 woningbouwmiddelen beschikbaar gesteld voor het opschalen van de woningbouwproductie door het wegnemen van belemmeringen in het woningbouwdomein, stimuleren van innovatie (waaronder industrialisering en digitalisering), standaardisering en verkorten van de doorlooptijden in de planfase, onder andere door snellere processen en procedures en meer uitvoeringskracht. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de bijdrage aan het opschalen van de woningbouw voortgezet in 2029-2035.

Opdrachten

Woningbouw

Om te kunnen zorgen dat iedereen betaalbaar en prettig kan wonen moet er veel onderzoek gedaan worden. Bijvoorbeeld over de groei van het aantal huishoudens, de ontwikkeling van huur- en koopprijzen en de stand van zaken van lokaal beleid. Daartoe worden opdrachten verstrekt aan onafhankelijke onder­zoeksbureaus en kennisinstellingen voor verkenningen, dataverzameling en monitoring. Ook worden er onafhankelijke bureaus ingeschakeld om subsidieaanvragen te analyseren, wat bijdraagt aan een objectieve beoordeling. Zo zorgen we dat we kunnen uitgaan van actuele gegevens om het beleid zoveel mogelijk op feiten te baseren en bij te sturen indien de realiteit daarom vraagt.

Bijdrage aan medeoverheden

Grootschalige woningbouwgebieden

Middels het gebiedsbudget ontvangen medeoverheden een bijdrage voor gebiedsmaatregelen in de grootschalige woningbouwgebieden. Tijdens het Bestuurlijk Overleg over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT) van eind 2025 zijn afspraken gemaakt over de inzet van de gereserveerde middelen (cumulatief meerjarig € 833 mln.). Bij een volledige uitputting van het totale budget draagt het Gebiedsbudget bij aan het realiseren van circa 128.000 woningen in totaal waarvan een bijdrage voor minimaal 50% in het sociaal segment. Deze afspraken dragen bij aan de financiële haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling. In 2027 is hiervoor € 625 mln. aan kasbudget beschikbaar. Dit budget is bedoeld voor gebiedsgerichte maatregelen, niet zijnde infra, die nodig zijn bij het realiseren van een woningbouwproject. Denk hierbij aan het realiseren van openbare ruimte, het saneren van een locatie of het verplaatsen van hindergevende activiteiten. De verwachte startbouw is afhankelijk van het project, de bouw moet uiterlijk in 2030 of 2034 beginnen. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de bijdrage aan grootschalige woningbouwlocaties voortgezet in 2029-2033.

Kwetsbare groepen

De Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) stelt gemeenten in staat om versneld huisvesting te realiseren voor aandachtsgroepen. Het gaat dan om huisvesting voor bijvoorbeeld dak- en thuisloze mensen, studenten of arbeidsmigranten. In 2027 is hiervoor € 25 mln. beschikbaar gesteld. Bij een volledige uitputting van het bedrag in 2027 kan de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen naar verwachting bijdragen aan de bouw van circa 2.700 woningen, volledig in het betaalbare segment. De verwachte startbouw is afhankelijk van het project, de bouw moet uiterlijk 36 maanden na ontvangst van de rijksbijdrage beginnen. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de bijdrage aan de RHA voortgezet in 2029-2035.

Versnelling huisvesting

Voor de doelgroep flexibele regeling is de Stimuleringsregeling Flex-en Transformatiewoningen (SFT) in 2026 en 2027 uitgebreid. Dit om versneld tot (opstart)woningen te komen voor kwetsbare doelgroepen, waaronder spoedzoekers, ontheemden en vergunninghouders. Hiervoor is aanvullend € 79 mln. beschikbaar gesteld, bovenop reeds beschikbare € 100 mln. in de SFT (cumulatief € 179 mln.).

Gemeenten ontvangen in totaal € 20.000 per nieuw te realiseren woning, waaronder een component voor de onrendabele top en een component voor sociaal beheer. Van de woningen moet 30% bestemd zijn voor statushouders of ontheemden uit Oekraïne.

Bij een volledige uitputting draagt de SFT bij aan het realiseren van circa 2.600 woningen in het betaalbare segment. De verwachte startbouw is afhankelijk van het project, de bouw of transformatie start uiterlijk binnen 18 maanden vanaf de besluitdatum. Gemeenten ontvangen de bijdrage achteraf via de jaarlijkse SiSa-verantwoording ('Single Information, Single Audit').

Vestigingsklimaat

In het voorjaar van 2024 zijn middelen beschikbaar gesteld naar aanleiding van het Convenant van Rijk en Brainportregio Eindhoven over investeringen in het ondernemingsklimaat van de microchipsector. De minister van VRO draagt als onderdeel hiervan zorg voor verschillende maatregelen op het gebied van woningbouw, te weten het realiseren van additionele (studenten)woningen en gebiedsmaatregelen. Voor de periode 2025-2028 wordt cumulatief € 212,5 mln. beschikbaar gesteld op de begroting van VRO. In 2027 is er € 40 mln. beschikbaar.

De 21 gemeenten in de Brainportregio kunnen binnen het plafond van de regeling zelf bepalen welk bedrag zij willen aanvragen. Uitgaande van een gemiddelde bijdrage per woning zouden de bijdragen uitkomen op circa 5.000 woningen in 2027, waarvan minimaal 50% van de woningen betaalbaar is. De bouw van de laatste woningen start op zijn laatst op 31 december 2030 en het project is op zijn laatst in 2033 klaar.

Woningbouwimpuls

De wens om betaalbare woningen te realiseren kan op sommige locaties ertoe leiden dat, ondanks inzet van alle partijen en de algemene bijdrage uit de Realisatiestimulans, plannen een financieel tekort kennen. Veelal mede als gevolg van specifieke eisen en locatiegebonden beperkingen. Voor die locaties ondersteunen we gemeenten met de Woningbouwimpuls. Voor de Woningbouwimpuls is tot en met 2029 circa € 100 mln. per jaar beschikbaar. Bij een volledige uitputting draagt de Woningbouwimpuls bij aan het realiseren van circa 11.000 woningen in 2027, waarvan een bijdrage voor minimaal 50% in het betaalbare segment. De verwachte startbouw is afhankelijk van het project, de bouw moet uiterlijk 36 maanden beginnen. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de Woningbouwimpuls voortgezet in 2030-2035.

Realisatiestimulans

Om gemeenten te ondersteunen bij het bouwen van betaalbare woningen is de Realisatiestimulans ingevoerd. Gemeenten ontvangen een vaste bijdrage van € 7.000 per betaalbare woning waarvan de bouw start in de periode 2025 tot en met 2029. Hiervoor is circa € 1,5 mld. beschikbaar. Daarnaast is er € 230 mln. beschikbaar voor een additionele bijdrage aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Een deel van het oorspronkelijke budget van de Realisatiestimulans dat bestemd was als bijdrage voor het versterken van ambtelijke capaciteit en het bijdragen aan de bouw van zorggeschikte woningen wordt separaat ingezet. Dit bedraagt € 420 mln. over de periode 2028-2030. Vanuit de 7 x € 1 mld. van het coalitieakkoord wordt de Realisatiestimulans voortgezet in 2030-2035.

In de begroting is in 2027 € 378,5 mln. gereserveerd. Bij een volledige uitputting van het bedrag in 2027 wordt de Realisatiestimulans uitgekeerd ten behoeve van circa 38.000 gestarte betaalbare woningen in 2026. Ook zullen bijdragen verstrekt worden ten behoeve van het NPLV. Op basis van het daadwerkelijke aantal woningen waarvan de bouw is gestart, wordt conform de reguliere begrotingssystematiek bezien of het geraamde bedrag moet worden bijgesteld.

Grondfaciliteit (grondbeleid)

Naar aanleiding van het IBO-rapport «Op grond kun je bouwen» (Kamerstuk 32847, nr. 1198) is een regeling ontwikkeld om grondaankopen voor woningbouw door gemeenten te stimuleren. De regeling is een instrument dat het risico voor grondaankopen ten behoeve van woningbouw samen met gemeenten moet gaan delen.

Voor dit instrument was aanvankelijk € 390 mln. beschikbaar, waarvan € 90 mln. in 2026. Het beschikbare bedrag in 2026 is vrijgemaakt en ter dekking ingezet voor de intensiveringen opgenomen in de Kamerbrief 'Acties Weerbaarheid Energieschok'. Uw Kamer is hierover geïnformeerd middels een Nota van Wijziging op de eerste suppletoire begroting 2026 van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Voor 2027, 2028 en 2029 is per jaar € 100 mln. beschikbaar. Door € 90 mln. in 2030 en 2031 aan het budget toe te voegen, is het initiële budget van € 390 mln. aangevuld met € 90 mln. Hiermee is in totaliteit € 480 mln. beschikbaar voor de regeling.

Bijdrage aan agentschappen

Grootschalige Rijksprojecten

Het RVB is gestart met fase 1 van het grootschalige woningbouwproject Zuiderhage in Lelystad. Hier worden in de komende jaren, in samenwerking met de provincie en gemeente, 14.000 woningen gebouwd op rijksgrond. De benodigde middelen zijn bij de eerste suppletoire begroting 2024 beschikbaar gesteld en bij de eerste suppletoire begroting 2025 is het kasritme herijkt. In 2027 is er circa € 27,5 mln. beschikbaar.

RVO

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) ontvangt een bijdrage voor de voorbereiding, uitvoering en beheer van woningbouwrege­lingen en het Expertteam Woningbouw. RVO verzorgt de technische ondersteuning aan gemeenten en vervult de loketfunctie voor de aanvragen.

Ontvangsten

De ontvangsten bestaan grotendeels uit teruggevorderde huurtoeslag (€ 402,8 mln. in 2027). Terugvorderingen ontstaan tijdens en vooral na afloop van het toeslagjaar bij de definitieve vaststelling van de bijdrage. De ontvangsten in 2027 zijn dus grotendeels gebaseerd op het terugvorderen van huurtoeslag die in 2026 is verstrekt. Daarnaast zijn er ontvangsten à € 5,4 mln. geraamd voor de Regeling Tegemoetkoming Herplaatsing Flexwoningen (RTHF, voorheen financiële herplaatsingsgarantie). Ook zijn er ontvangsten à € 33,2 mln. geraamd voor het grootschalige Rijksproject Zuiderhage.

Extracomptabel

Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale regelingen die betrekking hebben op de woningmarkt. De Minister van Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage ‘Fiscale regelingen’ in de Miljoenennota. Naast de fiscale regelingen die in onderstaande tabel zijn opgenomen, hebben ‘OVB vrijstelling wijkontwikkelingsmaatschappijen’ en ‘OVB vrijstelling wooninvesteringsfondsen’ betrekking op dit beleidsartikel.

Voor een beschrijving van de regeling, de doelstelling, verwijzing naar de wettekst, verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en de ramingsgrond wordt verwezen naar de paragraaf ‘Kwalitatieve achtergrond informatie per fiscale regeling’ in de bijlage ‘Fiscale regelingen’.

3.2 Artikel 2. Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit

Stimuleren van een goede kwaliteit van de gebouwde omgeving op de aspecten duurzaamheid, veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en toegankelijkheid.

Met het oog op de doelen binnen dit beleidsartikel is de inzet van burgers, instellingen, bedrijven en de gehele overheid noodzakelijk. Met alle betrokken partijen wordt intensief gesproken over de noodzakelijke acties en te nemen maatregelen. Samen met medeoverheden, corporaties, netbeheerders, energiebedrijven, de financiële sector, de ontwerp-, bouw-, en technieksector en talloze andere bedrijven, instellingen en maatschappelijke organisaties gaan we, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid, mensen helpen met het verduurzamen van hun huis of gebouw. We maken wetgeving, stellen eisen aan de huursector, de utiliteitsbouw en stimuleren energiezuinige installaties. De minister van VRO heeft hierbij een stimulerende, regisserende en wetgevende rol.

Stimuleren

Op basis van artikel 120 van de Woningwet, hoofdstuk 4 van de Wet milieubeheer en de Kadasterwet is de minister verantwoordelijk voor het stimuleren van energiebesparing en reductie van CO₂-uitstoot in de gebouwde omgeving. De minister geeft invulling aan deze verantwoordelijkheid door kaderstelling (wet- en regelgeving), financiering en ondersteuning, het uitvoeren van acties, ondersteuning van innovatie (onder andere door middel van subsidies) en monitoring. De minister stimuleert energietransitie in de gebouwde omgeving met verschillende (subsidie)instrumenten, afspraken en ondersteuningsmaatregelen.

Regisseren

Op basis van artikel 4.3 van de Omgevingswet is de minister verantwoordelijk voor het opstellen en het beheer van de bouwregelgeving en stelselverantwoordelijk voor het borgen van de bouwkwaliteit. Op grond van deze verantwoordelijkheid worden in ieder geval regels gesteld over het bouwen van nieuwe bouwwerken, de staat van bestaande bouwwerken en het gebruiken en slopen van bouwwerken. Deze regels worden gesteld vanuit het oogpunt van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, duurzaamheid. Door naleving van deze regels is de minimumkwaliteit van bouwwerken gewaarborgd. Toezicht en handhaving hierop berust bij gemeenten.

Gebiedsgerichte aanpak warmtetransitie

De (collectieve) wijkgerichte aanpak loopt stroef. De collectieve verduurzamingsoplossingen (met de laagste maatschappelijke kosten) zijn op veel plekken nog steeds onvoldoende aantrekkelijk (waaronder betaalbaar) voor de individuele eindgebruiker. Om warmtenetten van de grond te krijgen wordt onderzocht of ingezet kan worden op clusterdeals op plekken waar het warmtenet een robuuste keuze is richting 2050. Deze actie loopt samen met de inzet van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Op 1 januari 2027 treedt de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) in werking die gemeenten de bevoegdheid geeft om gebieden aan te wijzen die van aardgas overstappen op een duurzaam alternatief. Op grond van de Wgiw moeten gemeenten in 2027 hun warmteprogramma vaststellen waarin zij bekend maken of en in welke wijken zij de komende tijd aan de slag gaan met verduurzaming. De ondersteuning aan medeoverheden voor de energietransitie wordt in 2027 gebundeld in een nieuw Landelijk Ondersteuningsprogramma Energietransitie (LOE).

Verduurzaming individuele aanpak woningen

In 2027 wordt het beleid voor verduurzaming van woningen en Verenigingen van Eigenaren (vve’s) doorgezet en op een aantal manieren versterkt. Zo loopt de ondersteuning van vve’s via het Expertisecentrum verduurzaming vve’s en de helpdesk door en is er € 25 mln. extra beschikbaar gesteld voor de Subsidieregeling Verduurzaming voor Verenigingen van Eigenaars (SVVE) als onderdeel van het maatregelenpakket energiecrisis. Ook wordt de SVVE per 2027 verder verbeterd en vereenvoudigd.

Met middelen uit het energiecrisispakket die in 2026 beschikbaar zijn gesteld voor het Nationaal Warmtefonds kan het Nationaal Warmtefonds ook in 2027 gunstige leningen voor energiebesparende maatregelen aan woningeigenaren met lage en middeninkomens en vve’s verstrekken. Met de extra middelen in de SVVE en gunstige financiering bij Nationaal Warmtefonds kan ondersteuning via gemeenten aan kwetsbare woningeigenaren en vve’s bij het isoleren van hun woningen in 2027 worden doorgezet.

In 2027 wordt de Subsidieregeling verduurzaming en onderhoud huurwoningen (SVOH), die private verhuurders helpt bij verduurzaming, geëvalueerd. In 2027 zal de SVOH, op basis van inzichten uit de markt en van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), worden verbeterd. Ten slotte zal onderzocht worden hoe er invulling gegeven kan worden aan de wens in het coalitieakkoord om per 2040 energielabels D en C bij huurwoningen uit te faseren.

Verduurzaming utiliteitsbouw

De verduurzaming van de utiliteitsbouw wordt doorgaand gestimuleerd met een instrumentenmix van subsidies, fiscale regelingen, financiering, ontzorging voor mkb, maatschappelijk vastgoed en bedrijventerreinen. Daarnaast zal in 2027 de implementatie van de vastgestelde European Performance Buildings Directive (EPBD IV) voor utiliteitsbouw afgerond worden. Dit zal onder meer leiden tot normering voor de gebouwen met de slechtste energieprestatie vanaf 2030, en een koplopersrol voor overheidsinstanties.

Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

Sinds 1 januari 2024 is het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) in werking getreden alsmede de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) voor eenvoudige nieuwbouw (gevolgklasse 1). Het kwaliteitsborgingsstelsel wordt gedurende de eerste drie jaar na invoering gemonitord en jaarlijks voorzien van een tussenevaluatie. Ten behoeve van politieke besluitvorming over het vervolg van het stelsel zal in 2027 een eindevaluatie worden uitgevoerd. In 2027 wordt verder gewerkt aan enkele wijzigingen van het Bbl, waaronder een verruiming en vereenvoudiging van het vergunningvrij bouwen. Ook wordt er gewerkt aan wijzigingen van het Bbl in verband met de implementatie van EU-regelgeving, zoals de EPBD IV. In 2027 wordt gestart met publiek toezicht op energielabels om de kwaliteit en betrouwbaarheid van labels verder te borgen.

Innovatie en circulariteit in de bouw

Het kabinet zet in op innovatie en verhoging van productiviteit om sneller, schoner en betaalbaarder te kunnen verduurzamen en bouwen. In 2027 worden partijen ondersteund met innovatieve projecten op gebieden als AI, robotisering en automatisering. Daarnaast wordt in 2027 gewerkt aan de ontwikkeling van een landelijke voorziening gebouwgegevens, waardoor gebouwgegevens uit het publieke domein beter ontsloten worden aan rechthebbenden, die hiermee beter geïnformeerd beslissingen over onder meer verduurzaming kunnen nemen. Tevens worden in 2027 industrialisatie en de adoptie en opschaling van standaarden voor gegevensuitwisseling en digitale instrumenten in de hele plan-, bouw- en onderhoudsketen versneld doorgevoerd. De Nationale Aanpak Biobased Bouwen gaat in 2027 een nieuwe fase in met een herijkt programma. De aanpak zal nog meer gericht zijn op opschaling van de markt voor biobased bouwproducten en het stimuleren van de vraag. In 2027 wordt de routekaart WLC-GWP (whole life cycle – global warming potential) aangeboden aan de Europese Commissie. Met dit voorstel wordt beoogd de bijdrage aan de opwarming van de aarde gedurende de gehele levenscyclus van bouwwerken te verlagen richting een klimaat-neutrale gebouwde omgeving.

Aanpak funderingsschade

We werken in 2027 verder aan de nationale aanpak funderingen. Er wordt de komende jaren in stappen toegewerkt naar het normaliseren van de aandacht voor funderingen, waarbij eigenaren tijdig inzicht krijgen in het type fundering onder hun woning en in de mogelijke risico’s op korte en langere termijn. Daarnaast wordt gewerkt aan meer transparantie en betere informatie in het koopproces, zodat mensen bij het kopen van een woning beter afgewogen keuzes kunnen maken. Er wordt hiervoor een convenant opgesteld, dat in 2027 tot uitvoering zal komen. Daarnaast wordt ook gewerkt aan kwaliteitsborging en innovatie voor funderingsonderzoek en -herstel.

Beleidskeuzes uitgelegd

In antwoorden op de begrotingsrapporteurs van de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening over het departementale jaarverslag 2024 is toegezegd om in het begrotingsartikel een verwijzing op te nemen naar eerder verstuurde kaders «beleidskeuzes uitgelegd» (Kamerstuk 36740 VII, nr. 16). Dit om daarmee het inzicht in de koppeling tussen doelen en ingezette middelen op dit begrotingsartikel verder inzichtelijk te maken. Onderstaande tabel toont de eerder met de Tweede Kamer gedeelde onderbouwing van instrumenten die in dit begrotingsartikel terugkomen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 2 is 78% juridisch verplicht. Dit betreft met name de volgende instrumenten:

Subsidies (regelingen)

De uitgaven voor subsidies zijn voor 82% juridisch verplicht. De subsidies voor energietransitie en duurzaamheid betreffen onder andere subsidies voor Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed en Verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe Wooncorporaties.

Bijdrage aan medeoverheden

De bijdragen aan medeoverheden zijn voor 96% juridisch verplicht. Het betreft voornamelijk voor de ondersteuning aanpak energiearmoede en verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe isolatie en ventilatie.

2.1 Energietransitie en duurzaamheid

Subsidies

Energiebesparing Koopsector

Woningeigenaren van verenigingen van eigenaren (vve's) die hun woning willen verduurzamen kunnen voor verduurzamingsmaatregelen terecht bij de subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaren (SVVE). Aan deze regeling zijn Klimaat- en energiefondsmiddelen toegekend en is budget beschikbaar tot en met 2030. Aan dit budget is voor 2027 vanwege de stijgende energieprijzen als gevolg van de situatie in het Midden-Oosten eenmalig € 25 mln. toegevoegd.

Energietransitie en duurzaamheid

In het kader van de afspraken voor energietransitie in de gebouwde omgeving verstrekt de minister van VRO subsidies aan enkele partijen, waaronder aan Woonbond, Stichting HIER en de Brede Stroomversnelling, die zich richten op de versnelling van de digitale keten samenwerking in de gebouwde omgeving.

Aan de voorlichtingsorganisatie Stichting Milieu Centraal wordt voor de basisactiviteiten jaarlijks maximaal € 1,5 mln. toegekend voor de periode 2026 tot en met 2029. Dit bedrag heeft betrekking op de verlening van een subsidie aan Milieu Centraal voor het uitvoeren van de basisactiviteiten gericht op de kerntaak van consumentenvoorlichting en het zijn van een onafhankelijke vraagbaak voor consumenten en media op verschillende duurzaamheidsthema’s. De onafhankelijke positie van Milieu Centraal en de wetenschappelijke kennisbasis die hieraan ten grondslag ligt, zijn belangrijk voor consumenten om duurzamere keuzes te maken.

Deze begrotingsvermelding vormen de wettelijke grondslag voor de hier bedoelde subsidieverlening(en) aan Milieu Centraal als bedoeld in artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.

Maatschappelijk Vastgoed Fonds

Om de toegankelijkheid van financiering voor het integraal verduurzamen van maatschappelijk vastgoed te verbeteren wordt een waarborgfonds maatschappelijk vastgoed ingericht.

Daarnaast zijn voor de jaren 2026 tot en met 2030 middelen toegevoegd uit het Klimaat- en energiefonds voor subsidie aan InvestNL waarmee een borgstellingsfaciliteit wordt ingericht voor het verduurzamen, integraal renoveren en vervangende nieuwbouw van maatschappelijk vastgoed. Doel is om eigenaren in het maatschappelijk vastgoed te ondersteunen bij het verkrijgen van financiering, waarmee het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed toegankelijker wordt.  

Nationaal Groeifonds

Vanuit het Nationaal Groeifonds lopen momenteel twee projecten die bijdragen aan het klimaatadaptief en toekomstbestendig maken van de gebouwde omgeving. Met het project Werklandschappen van de Toekomst wordt toegewerkt naar een nieuw normaal, waarin bedrijventerreinen transformeren naar groene, gezonde, energie-efficiënte en klimaatbestendige werklandschappen van de toekomst. Het project Toekomstbestendige Leefomgeving beoogt maatschappelijke uitdagingen in de fysieke leefomgeving op te lossen met emissievrije, circulaire en klimaatbestendige gebouwen en infrastructuur. Dit wordt bereikt door een impuls te geven aan de modernisering van de ontwerp-, bouw- en technieksector, zodat er versnelling, opschaling en een cultuuromslag kan plaatsvinden. 

Ontzorgen VvE

Voor de ontzorging van vve's wordt in samenwerking met Milieu Centraal een landelijk kennis- en expertisecentrum opgericht om vve’s te helpen bij het ingewikkelde verduurzamingsproces. Dit is nodig omdat vve’s in vergelijking met andere soort bebouwing in de gebouwde omgeving achterlopen om hun bijdragen te leveren aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving.

Renovatieversneller

Om de opschaling van de verduurzaming van (huur)woningen te bevorderen, is de huidige subsidieregeling Renovatieversneller aangepast voor vraag- en aanbodbundeling van marktpartijen die op grote schaal willen renoveren. De resterende middelen zijn in lijn met de eerdere doelstellingen van de renovatieversneller gekoppeld aan drie onderdelen: het ondersteuningsprogramma Verbouwstromen, de Subsidieregeling procesondersteuning opschaling renovatieprojecten (SPOR) en de subsidie voor industriële aanpak uitfasering EFG-labels bij woningcorporaties.

SAH

Vanuit de afspraak in het Klimaatakkoord om bestaande huurwoningen te verduurzamen biedt de Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH) subsidie bij het isoleren en aardgasvrij maken van huurwoningen. Woningen kunnen ook op een warmtenet worden aangesloten en van het aardgas af worden gehaald. In 2027 is € 22,8 mln. beschikbaar voor de vaststellingen van lopende subsidies.

Subsidie verduurzaming en onderhoud huurwoningen

Met de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) kunnen verhuurders van (bestaande) huurwoningen subsidie aanvragen voor het laten uitvoeren van verduurzamingsmaatregelen binnen de bestaande thermische schil van de huurwoning(en). Dit omvat isolatiemaatregelen, ventilatiesystemen en duurzame warmteopties.

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

Voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed zijn aan de bestaande subsidieregeling DUMAVA uit het Klimaat- en energiefonds middelen toegekend voor de jaren 2024 tot en met 2030 voor verduurzaming van gebouwen en voor verduurzaming op portefeuilleniveau. Tevens zijn middelen vrijgemaakt voor energielabels in het maatschappelijk vastgoed en handhaving van de normering ter uitfasering van de slechtste labels.

In 2026 is voor de DUMAVA de 5^e tranche opengesteld. Voor toegekende subsidies binnen deze tranche zal het voorschotbedrag worden gepland en overgemaakt in 2027. Ook worden vaststellingen betaald van eerdere tranches. Daarnaast wordt ultimo 2027 een volgende tranche opengesteld.

Warmtefonds

Het Nationaal Warmtefonds biedt bredere financieringsmogelijkheden voor woningverduurzaming, in het bijzonder voor woningeigenaren met een laag inkomen en vve’s. Deze stichting biedt financieringsmogelijkheden met 0% rente voor woningeigenaren met huishoudinkomens tot € 60.000 bruto en een rentekorting voor vve's.

Verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe Wooncorporaties

Aan de woningcorporaties in Groningen en Noord-Drenthe is in 2027 voor de isolatie- en verduurzamingsmaatregelen en ontzorging € 76,8 mln. beschikbaar gesteld in het kader van Nij Begun (Maatregel 29).

SAH warmteprojecten

Vanuit het ministerie van EZK is er momenteel een groot aantal warmteprojecten in ontwikkeling. Vanuit het Klimaat- en energiefonds is in totaal € 77 mln. beschikbaar waarmee vanuit de nieuwe SAH regeling subsidie kan worden verleend voor het aardgasvrij maken van huurwoningen middels inpandige aanpassingen. De openstelling is op 1 oktober 2026, waarbij het grootste deel van de aanvragen in 2027 wordt bevoorschot.

Opdrachten

Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie

Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) is een interbestuurlijk programma van het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) en ondersteunt gemeenten bij de lokale warmtetransitie door kennis en expertise beschikbaar te stellen over het vormgeven en uitvoeren van de lokale warmtetransitie. Voor de uitvoering van het Programma is jaarlijks € 2 mln. beschikbaar tot en met 2030.

Bijdrage aan medeoverheden

Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie

Vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) is met de regeling Specifieke Uitkering (SPUK) regionale structuur Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie jaarlijks € 9 mln. beschikbaar. Regio’s kunnen deze SPUK inzetten voor activiteiten die tot doel hebben om regionaal samen te werken aan het uitvoeren van de warmtetransitie op lokaal niveau.

Ondersteuning aanpak energiearmoede

Vanuit het Klimaat- en energiefonds is voor het pakket Weerbaarheid Energieschok (Nationaal isolatieoffensief) in totaal € 80 mln. vrijgemaakt (€ 40 mln. in zowel 2026 als 2027). Hiermee zet het kabinet via de gemeenten in op het versneld isoleren van woningen waarmee de energierekening van burgers kan worden verlaagd en de afhankelijkheid van buitenlandse energiebronnen kan worden verminderd.

Daar boven op is € 15 mln. beschikbaar gesteld voor een snellere isolatie van woningen in de wijken van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Het kabinet wil de inwoners intensiever begeleiden bij het verduurzamen van hun huis. Bijvoorbeeld door te helpen met het aanvragen en voorfinancieren van subsidies.

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

Middelen zijn beschikbaar gesteld voor de verduurzaming van Rijksvastgoed, die op een natuurlijk moment staan om gerenoveerd te worden, of als alternatief sloop/nieuwbouw. Het gaat onder meer om Rijkskantoren, vastgoed van het COA, Politie en Rijksvastgoed in Caribisch Nederland.

Verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe isolatie en ventilatie

Uit het totale toegekende budget voor verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe «Nij Begun» (Maatregel 29) zijn middelen toegekend voor het treffen van isolatie- en verduurzamingsmaatregelen van woningen in de provincie Groningen en in Noord-Drenthe. Tevens is ook budget beschikbaar voor de uitvoeringsorganisatie, jaarlijks € 5 mln.

Energiehuis SCF (Klimaat- en energiefonds)

Het Social Climate Fund (SCF) is een Europees fonds waar Nederland een bijdrage voor aanvraagt voor de periode 2027-2032. Een deel hiervan is bestemd voor energiehulp (zoals energiecoaches en -fixers) vanuit Energiehuizen om energiearmoede aan te pakken. Voor 2027 is er € 42,7 mln. aan middelen beschikbaar.

Bijdrage aan agentschappen

RVO (energietransitie en duurzaamheid)

In opdracht van het ministerie van BZK voert de RVO het jaarprogramma uit, voornamelijk op het gebied van energietransitie in de gebouwde omgeving. Het programma behelst kennisverspreiding, beleidsonderbouwing en uitvoering van subsidieregelingen. Daarnaast betreft dit ook de bijdrage voor de RVO voor de uitvoering van diverse regelingen.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

EGO (innovatie)

In het kader van de Integrale Kennis en Innovatieagenda van het Klimaatakkoord en van het missiegedreven innovatiebeleid is de missie vastgesteld en geïnstrumenteerd om te komen tot een CO₂-vrije gebouwde omgeving in 2050. Dit gebeurt via een aantal innovatieprogramma's als de Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma (MMIP) en de Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI). Binnen de programma’s ondersteunt het Rijk Research en Development (R&D) investeringen van grootschalige samenwerkingsverbanden tussen marktpartijen en kennisinstellingen. Deze ondersteuning krijgt vorm via Missiegedreven Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie (MOOI-regeling). Daarnaast wordt geïnvesteerd in kennisopbouw en uitwisseling rondom maatschappelijk vastgoed, via het kennis- en innovatieplatform maatschappelijk vastgoed. Hieraan zijn voor het MMIP vanuit het Klimaat- en energiefonds, onderdeel Nationaal Isolatie Programma, middelen toegevoegd.

Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed

In het Kennis- en innovatieplatform verduurzaming maatschappelijk vastgoed (KIP MV) bundelen organisaties van de sectoren zorg, sport, monumenten, musea, onderwijs en gemeenten hun krachten om binnen hun maatschappelijke sector te faciliteren en te ondersteunen bij het verduurzamen van gebouwen.

Daarnaast zijn middelen beschikbaar voor het verduurzamen van rijksvastgoed. Dit betreffen projecten die verder gaan dan de minimale wettelijke vereisten met betrekking tot het verduurzamen van rijksvastgoed. Hierbij worden projecten ondersteund die ten minste richting de renovatiestandaard gaan. Daarmee wordt de voorbeeldrol van het Rijk steeds zichtbaarder.

2.2 Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

Opdrachten

Bouwregelgeving en bouwkwaliteit

De minister van VRO verstrekt ten behoeve van een goed functionerend stelsel van bouwregelgeving in 2027 opdrachten voor werkzaamheden van het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN), de stichting Nationale Milieu Database (NMD) en diverse onderzoeken in het kader van bouwregelgeving en bouwkwaliteit.

Vanuit de kerntaak «het wettelijk waarborgen van een maatschappelijk noodzakelijk minimum kwaliteitsniveau van bouwwerken» worden waar nodig wijzigingen in het Besluit bouwwerken leefomgeving aangebracht.

Bijdragen aan medeoverheden

Aanpak funderingsschade

De middelen voor aanpak funderingsschade zijn onder andere bestemd voor het ontwikkelen van handelingsperspectief voor gebouweigenaren met funderingsschade en betrokken partijen op lokaal niveau, als onderdeel van de gebiedsgerichte leeraanpak.

3.3 Artikel 3. Ruimtelijke ordening en Omgevingswet

Een goede kwaliteit van de leefomgeving

De realisatie van een veilige, gezonde en aantrekkelijke woon- en leefomgeving en een efficiënt gebruik van onze ruimte, nu en in de toekomst. Daarnaast werkt de minister van VRO aan de nationale wettelijke kaders en instrumenten waarmee overheden burgers en bedrijven gezamenlijk werken aan een veilige en gezonde leefomgeving een goede omgevingskwaliteit.

Stimuleren

Om de slagvaardigheid van het openbaar bestuur te versterken stimuleert de minister de samenwerking tussen overheden en het werken als één overheid.

Regisseren

De minister coördineert aan rijkszijde de integrale aanpak van de grootstedelijke problematiek vanuit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.

De minister kan op basis van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek op verzoek van de gemeenteraad wooncomplexen of straten aanwijzen waarin aan woningzoekende huurders eisen kunnen worden gesteld of voorrang wordt verleend. Op basis van de Wet aanpak woonoverlast (artikel 151d van de Gemw) is de minister stelselverantwoordelijk om hiermee gemeenten de mogelijkheid te bieden ernstige en herhaaldelijke hinder voor omwonenden tegen te gaan door middel van het opleggen van een gedragsaanwijzing.

Daar waar het juridisch instrumentarium ontoereikend is voor het oplossen van de grootstedelijke problematiek en een integrale aanpak in de weg staat, zal door de minister meer ruimte worden gecreëerd voor experimenten en maatwerk.

Dataspace Fysieke Leefomgeving (DSFL) en doorontwikkeling Nationale Geo-informatie Infrastructuur (NGII)

In 2027 zetten we de eerste stappen richting de realisatie van een Data Space voor de Fysieke Leefomgeving, als onderdeel van de meerjarige doorontwikkeling van de Nationale Geo-informatie Infrastructuur (NGII). De NGII wordt op basis van de beleidsvisie «Zicht op Nederland» doorontwikkeld naar een ecosysteem dat geschikt is voor datagedreven werken in de fysieke leefomgeving. De Data Space vergemakkelijkt het efficiënt én veilig uitwisselen van gebiedsinformatie tussen alle betrokken partijen, ten behoeve van het aanpakken van complexe, maatschappelijke opgaven in onze leefomgeving. Zo waarborgen we dat gegevens waar nodig afgeschermd blijven, zonder onnodige belemmeringen te creëren. Daarnaast versterken we de samenwerking tussen ministeries, overheden en private partijen om het gebruik van ruimtelijke informatie verder te bevorderen en zelf in de praktijk te brengen.