XIII Economische Zaken en Klimaat

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). Totaal € 3.485,5 mln.

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). Totaal € 243,3 mln.

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, H.G.Herbert

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

Voor u ligt de beleidsbegroting Hoofdstuk XIII.

1. Leeswijzer

1. Begrotingsstructuur

Beleidsagenda

Na het onderdeel beleidsprioriteiten volgen: de belangrijkste begrotingsmutaties voor de uitgaven en de ontvangsten, de openbaarheidsparagraaf, de Strategische Evaluatie Agenda, het overzicht van de risicoregelingen en de paragraaf Slagvaardige Overheid.

Beleidsartikelen

Aansluitend op de beleidsagenda volgt de toelichting op de beleidsartikelen. Per beleidsartikel is een algemene doelstelling en een beschrijving van de rol en verantwoordelijkheid van de bewindspersonen opgenomen. Voor elk beleidsartikel zijn de belangrijkste beleidswijzigingen apart opgenomen onder het kopje «beleidswijzigingen». De financiële instrumenten zijn voorzien van een korte toelichting. Waar mogelijk wordt, voor een meer inhoudelijke en gedetailleerde beleidstoelichting, verwezen naar de relevante beleidsnota’s of brieven die al naar de Tweede Kamer zijn gestuurd.

In de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen zijn de financiële instrumenten onderverdeeld naar de volgende categorieën: subsidies, leningen, garanties, opdrachten, bijdrage aan agentschappen, bijdrage aan ZBO’s/RWT’s, bijdrage aan medeoverheden, bijdrage aan (inter-)nationale organisaties, storting begrotingsreserve en ontvangsten. Deze onderverdeling komt ook, indien relevant, terug in de structuur van het beleidsartikel.

In de begroting zijn verder de volgende bijlagen opgenomen: (bijlage 1) een overzicht van de ZBO’s/RWT’s vallend onder het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, (bijlage 2) een overzicht met de specifieke uitkeringen van EZK, (bijlage 3) het subsidieoverzicht met hyperlinks naar de betreffende subsidie, de meest recent uitgevoerde evaluatie en geprogrammeerde eerstvolgende evaluatie en de geplande einddatum van de subsidie en (bijlage 4) een nadere uitwerking van de Strategische Evaluatie Agenda en de meest recent uitgevoerde en geprogrammeerde beleidsdoorlichtingen en evaluaties met hyperlinks naar de betreffende rapporten.

Informatievoorziening

EZK hecht aan hoogwaardige, betrouwbare informatievoorziening om de impact van haar beleid en de voortgang op doelen te monitoren. Uitvoeringsorganisaties worden aangestuurd om relevante monitoringsinformatie te verzamelen over de voortgang en impact van beleid voor burgers en bedrijven. Daarnaast zet EZK in op gebruik van onafhankelijke voortgangsinformatie zoals van het Planbureau voor de Leefomgeving, het Centraal Planbureau, de EU en de OESO. EZK communiceert thematisch over beleidsvoortgang op websites als www.bedrijvenbeleidinbeeld.nl, dashboardklimaatbeleid.nl en dashboardgroningen.nl. Voor voortgang op brede welvaart publiceert het CBS de Monitor Brede Welvaart en Sustainable Development Goals. Daarnaast is informatie, zoals ook genoemd in de toelichting bij de beleidsartikelen, te vinden op websites van betreffende uitvoeringsorganisaties. Tot slot wordt op rijksfinancien.nl alle budgettaire data verzameld. Deze website biedt ook de mogelijkheid om gerelateerde informatie toe te voegen aan de reguliere begrotingsinformatie. Dat zijn bijvoorbeeld beleidsevaluaties, visualisaties van financiële tabellen, bijbehorende officiële stukken, en links naar aanvullende beleidsinformatie.

Begrotingsreserves

De EZK-begroting kent zeven reserves, specifiek voor garanties die worden afgegeven vanuit EZK onder de verschillende garantieregelingen. In de toelichting op de financiële instrumenten, onder onderdeel E van beleidsartikel 2 wordt verder ingegaan op de aard van deze instrumenten.

2. Prestatiegegevens

In de beleidsartikelen wordt onder de algemene doelstelling aangegeven waar de Minister van EZK voor verantwoordelijk is. Indien voor deze doelstellingen een directe relatie gelegd kan worden tussen het gevoerde beleid en de gewenste (maatschappelijke) uitkomst, zijn prestatie-indicatoren opgenomen. De voorwaarde voor het opnemen van een indicator is een (doen) uitvoerende rol van de Minister. Bij de doelstellingen waarbij EZK een belangrijke bijdrage kan leveren door de juiste randvoorwaarden te creëren en het resultaat afhankelijk is van externe factoren, is het niet of beperkt mogelijk om prestatie-indicatoren op te nemen en wordt volstaan met kengetallen over ontwikkelingen op het betreffende beleidsterrein. Daarnaast zijn, waar mogelijk, prestatie-indicatoren en kengetallen opgenomen op instrumentniveau, die inzicht geven in het bereiken van specifieke resultaten.

3. Groeiparagraaf

Met ingang van de Ontwerpbegroting 2027 zijn in de beleidsagenda, in het onderdeel beleidsprioriteiten, de hoofddoelen van het Ministerie van EZK voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s is van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. De belangrijkste budgettaire mutaties die samenhangen met de keuzes van kabinet zijn opgenomen in tabel 1 en 2 van deze begroting. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36 740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36 945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36 740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken. De hoofddoelen en risico’s zijn nader uitgewerkt in de beleidsartikelen, met daarbij ook nadere toelichting op de voornemens op dat specifieke beleidsterrein.

Daarnaast wordt de beleidsagenda van de departementale begrotingen aangevuld met een paragraaf Slagvaardige Overheid. Dit mede tegen de achtergrond van motie Van der Maas c.s. (Kamerstuk 36 945, nr. 16) en de motie Van Dijck (Kamerstuk 36 945, nr. 27). In deze paragraaf wordt zoveel mogelijk ingegaan op de concrete maatregelen en resultaten gericht op een eenvoudiger, productiever en slagvaardiger functionerende overheid.

Met ingang van het begrotingsjaar 2027 worden de organisatorische aanpassingen effectief die het gevolg zijn van de portefeuilleverdeling tussen de Staatssecretaris van EZK en de Staatssecretaris van BZK, zoals vastgelegd in de koninklijke besluiten horende bij de start van kabinet Jetten I. In deze begroting zijn vooruitlopend daarop de voor EZK beoogde budgetten overgeheveld vanuit de begroting van BZK. Deze middelen worden verwerkt op beleidsartikel 9 Digitaliseringsbeleid samenleving en overheid van de EZK-begroting.

In lijn met de Comptabiliteitswet (artikel 2.6), waarin is opgenomen dat de begrotingsstaat van een agentschap opgenomen dient te worden bij de begrotingsstaat van de departementale begroting van het ministerie waaronder het agentschap ressorteert, is het agentschap NEa vanaf de ontwerpbegroting 2027 opgenomen op de begroting van EZK en niet meer op de begroting van KGG. Voor begrotingsjaar 2026 staat de begrotingsstaat van de NEa nog opgenomen op de begroting van KGG, omdat deze begroting pas na de start van het kabinet Jetten is omgezet naar een programmabegroting.

4. Verwerking motie Schouw en motie Hachchi c.s.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw c.s. ingediend en aangenomen (Kamerstuk 2010-2011, 21 501-20, nr. 537). Deze motie zorgt ervoor dat de landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie voor Nederland op grond van het Nederlands Nationaal Hervormingsprogramma een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen.

Landspecifieke afspraken Herstel- en Veerkrachtplan (HVP)

Dit zijn Nationaal Groeifondsprojecten die (gedeeltelijk) onder het HVP zijn opgenomen. De HVP-mijlpalen die onder deze Groeifondsprojecten vallen zijn inmiddels afgerond en ook inhoudelijk beoordeeld door de Europese Commissie. Het project Health R&I loopt in 2028 af. De overige drie projecten lopen langer door, met daarvoor beschikbare middelen op de artikelen 1 en 2 van de EZK-begroting t/m 2030 en voorts een voorwaardelijke toekenning aan het project Nationaal Onderwijslab AI voor de jaren t/m 2034 op de begroting van het Nationaal Groeifonds.

Hiermee wordt invulling gegeven aan de landspecifieke aanbeveling om investeringen die in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden uitgevoerd te continueren. Er zijn geen hervormingsmaatregelen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit gerelateerd aan de beleidsartikelen 1 en 2.

In de beleidsartikelen 1 en 2 wordt aangegeven hoe invulling wordt gegeven aan de andere landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie.

Motie Hachchi c.s.

Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 28) brengen departementen in kaart welke uitgaven zij doen in Caribisch Nederland, uitgesplitst per instrument. Hiervoor geldt een ondergrens van € 1 mln. De totale uitgaven op de EZK-begroting voor Caribisch Nederland in 2027 bedragen € 13,7 mln. Deze uitgaven zijn verdeeld over de beleidsartikelen 1, 2 en 9.

2. Beleidsagenda

Beleidsprioriteiten

Inleiding

Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) staat voor een productieve, weerbare economie die brede welvaart creëert, kansen biedt en onze vrijheid beschermt – vandaag en morgen. Dat doen we door in te zetten op een sterke economie die structureel met 1,5% per jaar groeit door innovatie en digitalisering, ondernemerschap en weerbaarheid. Een economie die niet alleen onze welvaart, maar ook ons welzijn veiligstelt. Die zorgt voor goede banen en bestaanszekerheid, en voor de mogelijkheid om samen te blijven investeren in belangrijke publieke voorzieningen zoals gezondheidszorg, veiligheid, onderwijs en een sociaal zekerheidsstelsel.

Nederland staat voor grote uitdagingen. Door vergrijzing, geopolitieke spanningen, technologische versnelling en digitalisering, en klimaatverandering moeten we slimmer werken om met minder mensen hetzelfde of meer te doen. Alleen met een productieve én weerbare economie, een sterke digitale overheid en een sterk Europa houden we onze welvaart en vrijheid, voor de huidige én toekomstige generatie.

Met ingang van de Ontwerpbegroting 2027 worden in de begroting de hoofddoelen en de daarbij ingeschatte risico's van het Ministerie van EZK opgenomen.1Door het opnemen van de hoofddoelen geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen  prioriteit zijn.

• – Het verminderen van afhankelijkheden en het vergroten van leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en (half)producten door het versneld uitvoeren van de Nationale Grondstoffenstrategie. Het kabinet ondersteunt de ontwikkeling van strategische projecten voor leveringszekerheid, zoals de opzet van raffinage en recycling van kritieke grondstoffen.

  Risico: de opbouw van nieuwe projecten vergt aanzienlijke investeringen, tijd en samenwerking. Samenwerking met Europese en internationale partners is vereist om de afhankelijkheden af te bouwen.

Dit doen we gezamenlijk met het bedrijfsleven, regio’s, publieke dienstverleners (uitvoering en toezicht), medeoverheden en internationale partners.

Macro-economisch beeld

De wereldwijde economie bevindt zich in een periode van onzekerheid, waarbij geopolitieke spanningen en de gevolgen van het conflict in het Midden-Oosten de economische vooruitzichten direct beïnvloeden. De hogere olie- en gasprijzen drijven de inflatie op en vertragen de economische groei.

In 2025 liet de Nederlandse economie ondanks internationale handelsspanningen en geopolitieke onrust een groei van 1,8 procent zien, wat wijst op veerkracht.2De wereldhandel groeide, mede door anticipatie op handelstarieven en handelsverlegging naar alternatieve routes.3Voor 2026 wordt een economische groei van 1,4 procent verwacht en voor 2027 1,2 procent, terwijl de inflatie naar verwachting stijgt tot 3,3 procent in 2026 en 2,7 procent in 2027.4De doorsnee koopkracht zal in 2026 naar verwachting stijgen met 0,6 procent en in 2027 dalen met 0,1 procent. Het conflict in het Midden-Oosten zorgt echter voor grote onzekerheid over de ontwikkeling van olie- en gasprijzen, en daarmee over inflatie, koopkracht en economische groei.

In 2025 was de groei van de arbeidsproductiviteit – de toegevoegde waarde per gewerkt uur – met 2,4 procent onverwachts hoog.5Over de afgelopen tien jaar steeg de arbeidsproductiviteit gemiddeld slechts met 0,3 procent, zelfs inclusief de hoge gemeten groei van 2025. Het CPB raamt voor 2026 productiviteitsgroei van 2,5 procent en voor 2027 1,2 procent. Hoewel de Nederlandse economie veerkrachtig is, staat onze toekomstige welvaart onder druk. Door de vergrijzing zullen relatief steeds minder mensen werken, terwijl we onze publieke voorzieningen zoals onderwijs en zorg betaalbaar en van goede kwaliteit willen houden. Om het welvaartsniveau te behouden of te verhogen, is een stijging van de arbeidsproductiviteit noodzakelijk.

Het concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven is onder druk komen te staan door een combinatie van factoren. Relatief hoge energie- en loonkosten verzwakken de positie ten opzichte van andere landen. Daarnaast vormen belemmeringen in de fysieke leefomgeving, zoals een tekort aan ruimte op het elektriciteitsnet en beperkte milieuruimte, een rem op bedrijfsgroei en investeringen. Hoewel de spanning op de arbeidsmarkt afneemt, blijft deze hoog: in het eerste kwartaal van 2026 waren er voor elke 100 werklozen 91 vacatures.6

De stand van de Nederlandse economie is sterk afhankelijk van internationale ontwikkelingen. De geopolitieke onzekerheid leidt tot afnemend vertrouwen van bedrijven en consumenten zoals blijkt uit de laatste DNB Voorjaarsraming.7Omdat Nederland via handel en investeringen nauw verbonden is met het buitenland, is de economie gevoelig voor wereldwijde schokken inclusief geopolitieke ontwikkelingen. Het is daarom van belang te blijven investeren in een weerbare economie en samenleving, om strategische afhankelijkheid van het buitenland te verminderen en beter bestand te zijn tegen geopolitieke schokken.

Acties voor een productieve economie

Innoveren

Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI)

In navolging van het succes van buitenlandse innovatie-agentschappen zoals DARPA (Defence Advanced Research Agency) in de Verenigde Staten kiest dit kabinet voor de oprichting van een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI). NADI richt zich op het realiseren van oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen. Dit gebeurt via tijdelijke, probleemgedreven programma’s onder leiding van onafhankelijke programmamanagers, die parallelle R&D-teams aansturen op basis van scherpe mijlpalen, met een duidelijk transitiepunt richting toepassing of opschaling.

Strategisch industriebeleid

Met gericht industriebeleid zet het kabinet in op de verdere versterking van de Nederlandse positie op strategische markten. De Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat gaat daarbij, vergelijkbaar met de Beethoven aanpak, vanuit de overheid integraal oplossingen bieden voor de geïdentificeerde knelpunten indien de markt dat niet zelf kan. Denk hierbij aan regelgeving en marktcreatie. Voor digitale diensten en AI wordt in 2027 publiek privaat uitvoering gegeven aan het later dit jaar vast te stellen industrieprogramma.

Nationale Technologiestrategie (NTS)

Met de NTS kiest het kabinet voor tien prioritaire sleuteltechnologieën waar Nederland goed op gepositioneerd is om bij te dragen aan het toekomstig verdienvermogen, maatschappelijke uitdagingen en strategische autonomie. Met NTS wordt focus aangebracht in waar Nederland een technologische positie wil verkrijgen of versterken. Dit doet het kabinet door instrumenten goed aan te laten sluiten op de NTS en het veld te activeren met de gepubliceerde actieagenda's per technologie. De betrokken partijen gaan nu door als innovatiecoalities om opvolging te geven aan de actieagenda's. De sleuteltechnologieën moeten toegepast worden in de strategische markten van het industriebeleid.

Digitale infrastructuur en digitale innovaties

Nederland heeft een hoogwaardige en weerbare digitale infrastructuur, maar de positie als digitaal knooppunt staat onder druk door technologische vernieuwing en de opkomst van AI, (hybride) dreigingen en achterblijvende investeringen. In 2027 wordt verder ingezet op een meer geïntegreerde aanpak en een sterkere regierol voor de Rijksoverheid. Dit betreft het ontwikkelen van datacentercapaciteit, onderzoek naar de randvoorwaarden voor aanlanding van nieuwe strategische zeekabelroutes en de uitvoering van de gigabiteinfrastructuurverordening. Daarnaast vinden er Europese onderhandelingen plaats over de Digital Networks Act en de Cloud & AI development Act.

Het Ministerie van EZK continueert in 2027, in lijn met de Strategie Digitale Economie, de stimulatie van kennisontwikkeling op dit gebied zodat we alle kansen die digitale innovatie biedt ook benutten. Die kansen zitten op terreinen als AI, data, cloud, 6G en cybersecurity, via de Nationale Technologie Agenda’s. Zo realiseert het kabinet een AI-fabriek in Groningen, bestaande uit een AI-supercomputer en een expertisecentrum. Dit centrum richt zich op het ontwikkelen en testen van geavanceerde AI-modellen, waaronder op het gebied van veiligheid/defensie, zorg, landbouw, technische industrie, onderzoek/onderwijs en de (maak)industrie. Daarbij is speciale aandacht voor het mkb, de doorgroei van start-ups naar scale-ups, evenals het versterken van het AI-ecosysteem en de AI-infrastructuur. Het kabinet onderstreept het belang van een deelname aan de IPCEI AI waarmee het Nederlandse bedrijfsleven onderdeel gaat worden van een Europees ecosysteem van AI-innovatie.

Productiviteitsagenda

In juli 2026 heeft het kabinet de tweede Productiviteitsagenda gepresenteerd, een pakket aan maatregelen om de arbeidsproductiviteitgroei te verhogen. De Productiviteitsagenda laat zien hoe het kabinet stap voor stap werkt aan de structurele groeidoelstelling van 1,5% uit het coalitieakkoord. In de agenda staan acties gericht op het stimuleren van innovaties, voldoende bedrijfsfinanciering, een goed functionerende arbeidsmarkt, en goed functionerende markten. Deze acties worden samengebracht met beleid voor sterke kennis en vaardigheden van mensen, zoals goed onderwijs, goede basisvaardigheden en een leven lang ontwikkelen. Om de Productiviteitsagenda kracht bij te zetten is afgelopen jaar de Productiviteitsraad opgericht, met de wettelijke taak om het kabinet jaarlijks te adviseren over concrete maatregelen om de productiviteit te verhogen. Dit advies zal de basis vormen voor de jaarlijkse Productiviteitsagenda.

Actualisering mededingingsinstrumentarium

Mededingingsbeleid heeft als doel eerlijke concurrentie te bevorderen. Dit leidt tot transparante prijzen, meer efficiëntie en innovatie voor consumenten en bedrijven. Omdat concurrentie innovatie stimuleert, leidt het op de korte termijn tot voordelen in de vorm van consumentenwelvaart (eerlijke en transparante prijzen). Tegelijkertijd leidt het op de lange termijn tot voordelen in de vorm van toegenomen productiviteit door innovatie en technologische vooruitgang. Mededingingsbeleid en -toezicht is er daarnaast op gericht om marktmacht te voorkomen of negatieve effecten zoals kartels en machtsmisbruik aan te pakken.

Om het mededingingsinstrumentarium actueel en toekomstbestendig te houden wordt gewerkt aan de uitbreiding van het instrumentarium voor toezichthouder ACM. Met de inroepbevoegdheid kan de ACM fusies en overnames die de omzetdrempels voor verplichte melding bij de ACM niet overschrijden inroepen en zo toch beoordelen. Er zijn namelijk fusies en overnames die weldegelijk tot een significante belemmering van de mededinging op de Nederlandse markt of een deel daarvan kunnen leiden, ondanks dat deze niet verplicht gemeld hoeven te worden bij de ACM. Hiervoor is een initiatiefwetsvoorstel ingediend door Bushoff (PRO). MEZK heeft hier voor het zomerreces namens het kabinet positief op gereageerd, maar daarbij wel een aantal aandachtspunten rondom het verminderen van de regeldruk en het verbeteren van de rechtszekerheid genoemd. De plenaire behandeling van het initiatiefwetsvoorstel vond plaats op 2 en 3 september.

Financieren en investeren

Nationale Investeringsinstelling / Invest-NL

EZK is beleidsverantwoordelijk voor Invest-NL waarmee de financiering en ontwikkeling van de Nederlandse economie wordt versterkt. Vanuit EZK wordt een subsidie gegeven aan de business development tak van Invest-NL ter bevordering van de financiering markt, doet marktonderzoek en ontwikkelt financieringsinstrumenten.

Als opvolger van Invest-NL richt het kabinet een Nationale Investeringsinstelling (NII) op om financiering te verstrekken aan projecten en bedrijven die deze financiering niet zelfstandig op de private financieringsmarkt kunnen ophalen, bijvoorbeeld door hogere risico’s of gebrek aan beschikbaar durfkapitaal. De NII werkt op afstand van de politiek en opereert additioneel aan de markt door te investeren in projecten waarvan financiering nu niet tot stand komt maar die wel maatschappelijk gewenst en ook financieel rendabel zijn door hun positieve business case. De NII kan hier onder meer een rol spelen door privaat kapitaal te mobiliseren.

Ruimte voor ondernemers

Vereenvoudiging en vermindering van regels

Het kabinet blijft zich de komende jaren inzetten voor het verminderen van regeldruk, met name voor ondernemers en voor burgers, professionals en medeoverheden, onder coördinatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De ambitie van dit kabinet om 500 regels te schrappen of te vereenvoudigen is dan ook geen eenmalige actie. Het kabinet brengt het aantal regels voor burgers en bedrijven terug en maakt ze eenvoudiger. Er wordt niet alleen naar afzonderlijke regels gekeken, maar ook naar hun uitwerking als geheel. Het kabinet werkt hierbij nauw samen met medeoverheden, publieke dienstverleners, toezichthouders en andere betrokken organisaties.

Start- en scale-ups en academische spin-offs

Start- en scale-ups zijn jonge innovatieve technologiebedrijven met groeiambitie. Met het start-up- en scale-up-beleid werken wij middels een integrale ecosysteemaanpak aan het verbeteren van het ondernemingsklimaat voor jonge innovatieve techbedrijven. Het vorige kabinet heeft hiervoor de actieagenda start-up- en scale-up-beleid gepresenteerd. Een onderdeel van deze agenda is de verlenging van het Techleap-programma als aanjager voor het ecosysteem. Het kabinet zet de aanpak uit deze agenda voort en voert deze agenda uit.

Daarbovenop zal het kabinet een impuls realiseren om valorisatie te versnellen, zodat er meer academische spin-offs op basis van publieke kennis worden opgericht. Daartoe zal het kabinet financiering voor academische-spin-off-creatie bieden en dit koppelen aan ondernemersvriendelijke randvoorwaarden.

Voldoende ruimte voor economie

De fysieke ruimte voor bedrijven en economische activiteiten, waar het merendeel van ons geld wordt verdiend, is schaars. Wanneer we geen actie ondernemen zullen er in de nabije toekomst in verschillende provincies geen vrij uitgeefbare bedrijventerreinen meer zijn. Dit terwijl er wordt verwacht dat richting 2050, 3,5 procent van ons grondverbruik aan economie besteed zal worden.8Als dit niet gerealiseerd wordt belemmert dit startende bedrijven en het lokale mkb. Samen met decentrale overheden werkt het Ministerie van EZK via het lopende uitvoeringsprogramma Ruimte voor Economie aan deze opgave.

Verzilveren economische kansen in Nederlandse regio’s

Elke regio telt. In alle Nederlandse regio’s zien we unieke kenmerken die maken dat bedrijven en mensen zich er vestigen en dagelijks werken aan een sterke Nederlandse economie. Met een gebiedsgerichte aanpak wil het kabinet kansen voor het regionale verdienvermogen verzilveren die van nationaal belang zijn. Het Ministerie van EZK wil daarbij interventies doen in regionale innovatieclusters. Dat vraagt naast het stimuleren van innovatie óók om het zorgen voor de juiste (fysieke) randvoorwaarden in onderlinge samenhang.

Stabiel, voorspelbaar en gunstig fiscaal vestigingsklimaat

Het kabinet kiest voor een stabiel, voorspelbaar en aantrekkelijk fiscaal vestigingsklimaat, in het bijzonder ten aanzien van fiscale regelingen zoals de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) en de innovatiebox. De voorspelbaarheid van de WBSO is onmisbaar voor een doeltreffende en doelmatige regeling en vormt tegelijkertijd een belangrijk instrument voor het stimuleren van R&D-uitgaven ten behoeve van de 3%-R&D-doelstelling. Het kabinet onderzoekt momenteel hoe de doeltreffendheid van de regeling verhoogd kan worden en hoe de administratieve lasten verlaagd kunnen worden.

Dienstverlening vanuit de overheid richting ondernemers

Het is belangrijk om de continuïteit van publieke dienstverlening goed te borgen. Er wordt de komende periode ingezet op vier leidende principes. Dit zijn 1) het centraal stellen van de maatschappelijke opgave bij beleidsontwikkeling, 2) vereenvoudiging van wet- en regelgeving, 3) het borgen van wendbaarheid en weerbaarheid van publieke organisaties en 4) benadering van vraagstukken vanuit één ICT-ecosysteem. Dit alles is ook nodig om, tegen de achtergrond van taakstellingen, heldere beleidskeuzes te maken en deze ook uitvoerbaar te maken en houden voor publieke dienstverleners.

Acties voor een weerbare economie en samenleving

Economische veiligheid en weerbaarheid

Economische veiligheid

Het kabinet wil risicovolle strategische afhankelijkheden verminderen en strategische posities in hoogtechnologische sectoren behouden en verder opbouwen. Om onze economische veiligheid te verhogen hanteert het kabinet de strategie ‘protect, promote, partner’: bescherming via wetgeving (zoals Wet vifo en Cyberbeveiligingswet), versterking door investeringen in sleutelsectoren, en samenwerking met bedrijven en internationale partners. Op 24 april jl. bood het kabinet een voortgangsbrief over economische veiligheid aan de Kamer aan. In het tweede kwartaal van 2026 biedt het kabinet een voortgangsbrief over economische veiligheid aan de Kamer aan.9Ook legde het kabinet op 9 juni jl. een Algemene Maatregel van Bestuur over het toepassingsbereik van de Wet vifo voor.10In het najaar van 2026 volgt een verkenning naar economische veiligheidsrisico’s bij subsidieverlening.

Kritieke grondstoffen

Het kabinet zet in op leveringszekerheid van kritieke grondstoffen onder de Nationale Grondstoffenstrategie en de Europese Critical Raw Materials Act.11Het kabinet brengt een scherpere focus aan op basis van een nationale grondstoffenlijst en concentratie op leveringszekerheid van permanente magneten, batterijen en de defensie-industrie. Daarnaast zet het kabinet in op een omslag naar meer uitvoering via het ondersteunen van de ontwikkeling van strategische projecten voor leveringszekerheid, zoals de opzet van raffinage en recycling van kritieke grondstoffen. De verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven zelf voor meer weerbare ketens blijft hierbij ook essentieel voor succes.

Europees voorkeursprincipe

Het kabinet wil als innovatief en stimulerend opdrachtgever gaan optreden. Het EU voorkeursprincipe kan worden ingezet om de weerbaarheid van de EU te versterken en, wanneer minder ingrijpende maatregelen of inzet van bestaande handelsinstrumenten ontoereikend zijn, om strategische markten te stimuleren die essentieel zijn voor de lange termijn weerbaarheid van de Unie. Daarbij hecht het kabinet eraan dat een eventuele inzet tijdelijk, proportioneel en in overeenstemming met de internationale verplichtingen van de EU is. Vormgeving van een dergelijk principe zal gebeuren binnen de aankomende wettelijke kaders die momenteel in EU-verband worden opgesteld. Denk hierbij aan bundeling van inkoop van projecten waar de overheid nu al behoefte aan heeft, zoals AI-rekenkracht, en aan innovatieve digitale toepassingen voor scale-ups passend bij onze Europese waarden. Nederland heeft baat bij een sterke en onafhankelijke Europese technologiesector.

Digitale soevereiniteit, autonomie en weerbaarheid

Met de herverdeling van de digitaliseringsportefeuille binnen het nieuwe kabinet heeft het Ministerie van EZK een centrale coördinerende en kaderstellende rol gekregen in het digitaliseringsbeleid, waarbij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verantwoordelijk is voor de realisatie daarvan. Naast de verantwoordelijkheid die zij dragen voor de slagvaardige overheid en de daarmee samenhangende digitalisering. Dit betekent dus dat naast de eerder al bestaande verantwoordelijkheid voor de digitale economie het Ministerie van EZK ook een belangrijkere rol heeft bij het versterken van de digitale soevereiniteit en autonomie van Nederland, inclusief het beschermen van burgers en consumenten tegen risico’s in de digitale samenleving en het bevorderen van een goed functionerende digitale overheid.

Vanuit deze rol in het versterken van de digitale soevereiniteit zet het kabinet in op het verminderen van afhankelijkheden van niet-Europese digitale technologie en infrastructuur. Deze afhankelijkheden raken onze economie, samenleving en overheid en maken ons kwetsbaar. Geopolitieke ontwikkelingen zorgen voor meer onzekerheid voor wat betreft de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van digitale voorzieningen. Om deze strategische afhankelijkheden zo veel mogelijk tegen te gaan, zeggenschap te houden over onze digitale infrastructuur en democratische waarden te borgen is het nodig het versterken van onze digitale weerbaarheid en autonomie centraal te stellen.

Dat doet het Ministerie van EZK bijvoorbeeld door met de uitvoeringswet voor de Cyber Resilience Act (CRA) te regelen dat fabrikanten producten met digitale elementen cybersecure-by-design produceren, en deze de hele verwachte gebruiksduur veilig houden. We stellen onderzoeks- en onderwijsinstellingen en innovatieve bedrijven in staat om een bijdrage te leveren om in Nederland producten cybersecure-by-design te maken. Verder zet het Ministerie van EZK zich bij de Europese onderhandelingen over de herziening van de Cyber Security Act (CSA) in voor het verbeteren van het het Europese stelsel voor cybersecuritycertificering van ICT-producten, -diensten, processen en entiteiten, en een risico-gebaseerd Europees kader om cybersecurityrisico’s in ICT-toeleveringsketens effectief en proportioneel te kunnen adresseren. Daarnaast ontwikkelen we digitale gemeenschapsgoederen in Europees verband. Nederland is als voorzitter van de Digital Commons EDIC (Europees Consortium voor digitale infrastructuur) goed gepositioneerd om gezamenlijke alternatieven te ontwikkelen.

In 2026 is het rijksbrede cloudbeleid herzien met als doel de strategische afhankelijkheid van clouddiensten waarbij ook een risico van buitenlandse inmenging mogelijk is, te verminderen. Op basis daarvan gaan we met provincies, gemeente en waterschappen in gesprek om te komen tot een overkoepelend overheidsbreed cloudbeleid. Naast het verminderen van deze risico’s, biedt een dergelijk beleid ook meer kansen voor Nederlandse en Europese oplossingen. Ook verkent het kabinet de mogelijkheden voor het vergroten van de keuzemogelijkheden in het aanbod van AI via het Important Project of Common European Interest (IPCEI) AI. Als onderdeel van de NDS-prioriteit digitale weerbaarheid en autonomie wordt gewerkt aan een overheidsbrede routekaart en een referentiekader voor digitale autonomie, met vervolgactiviteiten voorzien in 2027.

Versterken en beschermen van burgers en consumenten tegen risico’s in onze digitale samenleving

Het kabinet heeft als doel een veilige en gezonde digitale samenleving waarin publieke waarden, grondrechten en digitale veiligheid centraal staan. Daarbij is specifieke aandacht voor de bescherming van kinderen en jongeren tegen online risico’s, zoals verslavende algoritmes, schadelijke content en gebrekkige moderatie. In dit kader wordt het bestaande online kinderrechtenbeleid geïntensiveerd, onder meer door de invoering van een minimumleeftijd van 15 jaar voor het gebruik van sociale media, zolang deze platforms als onveilig worden beschouwd.

Daarnaast acht het kabinet het van belang dat iedereen veilig en volwaardig kan deelnemen aan de digitale samenleving. Daarom wordt ingezet op digitaal burgerschap: de kennis en vaardigheden die nodig zijn om actief, kritisch en verantwoordelijk te participeren in de digitale omgeving. De ontwikkeling van digitale competenties in Nederland wordt gemonitord via de DigiQ2.0-monitor, die deze vaardigheden sinds 2025 in kaart brengt. In 2026 is tevens het onderzoek Grip op digitaal burgerschap van de Universiteit van Amsterdam opgeleverd, waarin wordt verkend hoe digitaal burgerschapsbeleid effectief kan worden vormgegeven. Op basis van de uitkomsten van de DigiQ2.0-monitor en het UvA-onderzoek wordt de Kamer begin 2027 geïnformeerd over nieuwe beleidsmaatregelen. Verder wordt het plan van aanpak tegen online discriminatie onverkort uitgevoerd. Daarvoor starten onder meer deze zomer met een landelijk gesprek over online discriminatie, zowel online als op fysieke locaties. Daarnaast laat het kabinet onderzoeken wat de juridische mogelijkheden zijn voor een concrete normstelling met betrekking tot platformontwerp en de daarbij behorende algoritmen.

Tot slot zet het kabinet in op het tegengaan van schadelijke content. De huidige inrichting van de online omgeving, met algoritmische aanbevelingssystemen en contentmoderatie, kan door kwaadwillende actoren worden benut om democratische processen te beïnvloeden, het vertrouwen in instituties te ondermijnen en maatschappelijke schade te veroorzaken. Daarom neemt het kabinet binnen Europa een actieve rol in de totstandkoming van de Digital Fairness Act, onder meer op het gebied van regulering van handelspraktijken in games en verslavend ontwerp, zoals in-game aankopen en buy-now-pay-latermechanismen.

Digitale overheid

De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) vormt de leidraad voor de versterking van de digitale overheid en de interbestuurlijke samenwerking die daaraan ten grondslag ligt. Om digitalisering effectief in te zetten, met digitale autonomie als centraal uitgangspunt, blijft de overheid als één geheel samenwerken.

Voor cloudbeleid wordt gewerkt aan de uitwerking van een koers richting meer soevereine overheidscloudvoorzieningen. In 2027 wordt beoogd binnen een federatief datastelsel bindende afspraken te maken over het delen van data, ten behoeve van betere dienstverlening aan burgers en ondernemers. Daarnaast wordt ingezet op het verhogen van de datavolwassenheid van overheidsorganisaties, het ontwikkelen van een systematiek om knelpunten in gegevensdeling structureel op te lossen, en het concreet maken hiervan via praktijkcasussen.

Ook ontwikkelt het kabinet kaders en richtlijnen voor een verantwoorde inzet van AI, zowel binnen de overheid als in de samenleving. Doel is de kansen van AI voor publieke dienstverlening, maatschappelijke opgaven en economische ontwikkeling te benutten, terwijl risico’s worden beheerst en publieke waarden, grondrechten en veiligheid worden gewaarborgd. Verder wordt gewerkt aan Europese digitale identiteitswallets. Burgers krijgen hiermee meer regie over hun eigen gegevens, indien zij dat wensen. Met de Europese Digitale Identiteitswallet kunnen gebruikers in de toekomst inloggen, zich authenticeren, gegevens delen en elektronische handtekeningen zetten bij publieke en private dienstverleners.

Ten slotte wordt in 2027 verder gewerkt aan de ontwikkeling van de Nederlandse Digitale Dienst (NDD), gericht op het leveren van meerwaarde voor burgers en ondernemers langs drie sporen: (1) een doorbraakfunctie voor prioritaire projecten, (2) het vaststellen van standaarden om de overheid als één geheel te laten opereren, en (3) het introduceren van richtlijnen voor moderne IT-ontwikkeling. Daarbij wordt gekozen voor een test- en leeraanpak met focus op concrete resultaten, op basis waarvan wordt bezien welke verdere taken de NDD zal oppakken. De startpositie van de NDD wordt geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.

Europese en internationale samenwerking

Het beleid van het Ministerie van EZK speelt zich af op een internationaal speelveld, waar geopolitieke onrust direct gevolgen kan hebben voor onze bedrijven en economie. In dit kader is het cruciaal om met Europese en internationale partners in gesprek te blijven en de samenwerking te blijven zoeken.

Een modern Meerjarig Financieel Kader met een ambitieus en gericht Europees Concurrentievermogen Fonds

Het Ministerie van EZK spant zich in voor een gemoderniseerd Meerjarig Financieel Kader (MFK) met een sterk Europees Concurrentievermogenfonds (ECF) en Horizon Europe waar selectie plaatsvindt in open en competitieve selectie op basis van excellentie en impact. Deze EU-programma’s moeten bijdragen aan het versterken van onderzoek, innovatie en concurrentievermogen in de EU. Waar Horizon Europe zich richt op onderzoek en innovatie, richt het ECF zich op de opschaling, valorisatie en commercialisatie van veelbelovende innovaties en technologieën.

De interne markt versterken en een industriebeleid gericht op verduurzaming

Het kabinet jaagt concrete acties voor versterking van de interne markt aan, zoals het harmoniseren van etikettering en één regime voor grensoverschrijdende detacheringen. Op industrie wil het kabinet de Nederlandse industrie in strategische markten versterken en de industrie verduurzamen onder andere door het stimuleren van lead markets, mede door effectieve, gebalanceerde instrumenten op te nemen in de Industrial Accelorator Act.

Het Ministerie van EZK levert een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van de concurrentiekracht en interne markt van Europa, voor zowel burgers als bedrijven. Zo blijft het Ministerie van EZK inzetten op uitvoering van de geactualiseerde actieagenda voor de interne markt (Kamerstuk 22 112, nr. 4361). De focus ligt op het wegnemen van belemmeringen die ondernemers ervaren, het verbeteren van de toepassing van interne marktregels en het versterken van de weerbaarheid van de interne markt. Het Ministerie van EZK trekt voor het verbeteren van de interne markt samen op met andere departementen en lidstaten. Ondernemers worden ook betrokken. Het kabinet jaagt daarnaast de snelle uitvoering van het Draghi-, Letta- en Wennink rapport aan, met focus op acties uit de Europese interne-marktstrategie en de One Europe One Market roadmap, zoals de European Product Act (EPA). Ook is de aanstaande Circular Economy Act (CEA), onder de verantwoordelijkheid van en toegelicht in de beleidsbrief van de Minister van Klimaat en Groene Groei, in dit kader relevant.

Geïntegreerd Europees technologiebeleid

Het Ministerie van EZK zet in op een geïntegreerd EU-technologiebeleid. Het Tech Sovereignty Package en initiatieven rond innovatie en kwantum moeten in samenhang de Europese weerbaarheid versterken. Nederland streeft naar een integrale benadering waarin vraag- en aanbodmaatregelen binnen de technologiestack hand in hand gaan. Aan de aanbodzijde verbindt EZK Commissievoorstellen zoals de Chips Act 2.0 en de Cloud & AI Development Act om risicovolle afhankelijkheden te verminderen. Aan de vraagzijde zet EZK in op het stimuleren van Europese afzetmarkten voor deze kritieke technologieën. Tenslotte zet EZK in op internationale samenwerking op het gebied van AI via coalities van gelijkgezinde landen.

Tot slot

Met een sterke uitgangspositie leggen we de basis voor een toekomstbestendig Nederland. Door te investeren in productiviteit, innovatie, digitalisering en een weerbare economie en samenleving, bouwen we aan een land dat niet alleen welvarend, maar ook veerkrachtig is. Met gerichte acties zorgen we ervoor dat onze economie wendbaar blijft in een wereld vol geopolitieke onzekerheden. Samen met het bedrijfsleven, regio’s, publieke dienstverleners (uitvoering en toezicht), medeoverheden en internationale partners werken we aan een productieve en weerbare economie die onze welvaart en welzijn veiligstelt.

Belangrijkste beleidsmatige mutaties

Totaaloverzicht belangrijkste beleidsmatige mutaties t.o.v. vorig jaar

In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen inzicht gegeven van de belangrijkste mutaties die zijn opgetreden tussen de begroting 2026 (incl. amendementen en Nota’s van Wijziging) en de begroting 2027.

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting

CA 22. ToekomstfondsIn het Coalitieakkoord is vastgelegd dat er taakstellend op het Toekomstfonds wordt omgebogen. Dit leidt tot een structurele verlaging van de uitgaven op het Innovatiekrediet, SEED-Capital, en Vroegefasefinanciering.

CA 61. EfficiencytaakstellingIn het Coalitieakkoord is afgesproken dat een efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid wordt doorgevoerd met als doel de apparaatsuitgaven structureel te verminderen. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 4,0 mln in 2027, oplopend tot € 18,8 mln in 2031.

CA 62. Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid

In het Coalitieakkoord is afgesproken dat aanvullend op de efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid een additionele taakstelling wordt doorgevoerd in het kader van de vernieuwing van de rijksdienst en een slagvaardige overheid. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 22,2 mln in 2029, oplopend tot € 53,4 mln in 2031.

CA 63. SubsidietaakstellingIn het Coalitieakkoord is afgesproken dat de subsidiebudgetten bij de departementen structureel worden verlaagd. Voor de begroting van EZK betekent dit een ombuiging van circa € 2,5 mln in 2031.

ExtrapolatieMet de extrapolatie wordt de begrotingshorizon 1 jaar uitgebreid.

NGF - project 6GDeze mutatie betreft de omzetting van de reservering voor het NGF-project op de NGF-begroting, naar een toekenning aan de EZK begroting. De focus van het project 6G Future Network Services ligt op intelligente radiocomponenten en antennes, intelligente netwerken en leidende toepassingen in maatschappelijk belangrijke sectoren. Het project werkt met verschillende lijnen, waarin verschillende onderdelen worden ontwikkeld waaronder de hardware voor de ontwikkeling van 6G, de benodigde software, specifieke toepassingen en een human capital agenda. 

NGF - project QuantumDeltaNLDeze mutatie betreft het opvragen van de eindejaarsmarge (€ 21,2 mln) en het actualiseren van de raming waarbij budget naar voren wordt gehaald (€ 17,7 mln).

NGF - project Oncode-PACTOp basis van uitvoeringsinformatie wordt de kasraming geactualiseerd.

NGF - project NXTGEN HIGH TECHDeze mutatie betreft het opvragen van de eindejaarsmarge (€ 4,7 mln) en het actualiseren van de raming waarbij budget naar voren wordt gehaald.

NWO-TTWDe NWO-TTW Perspectief is een subsidieregeling die publiek-private consortia ondersteunt die onderzoeksprojecten rondom nieuwe technologie uitvoeren op laag tot middel TRL-niveau. In de overkoepelende afweging van de instrumenten op de EZK-begroting is gekozen om deze regeling volledig om te buigen. Dit was een zeer lastig te nemen besluit, maar hiervoor is gekozen omdat bij de evaluatie van het instrument in 2022 nog geen duidelijke effecten geconstateerd konden worden. Hierom wordt de bijdrage na 2027 stopgezet en ingezet voor de onvermijdelijke en urgentie problematiek bij de 1e suppletoire begroting 2026. Bij de herziening van de PPS-innovatieregeling, waarbij de vernieuwde regeling in 2028 van start gaat, zal het effect van het stopzetten van het Perspectief programma worden meegewogen.

RuimtevaartDeze mutatie is het gevolg van de hogere inschrijving op de ESA-conferentie 2025. De dekking is gevonden in de latere jaren op Faciliteiten Toegepast Onderzoek.

Fund to FundDeze mutatie betreft dekking voor maatregel 22 uit het Coalitieakkoord van dit jaar over het Toekomstfonds.

ROM'sEr is een desaldering geboekt op ROM's (€ 19,4 mln) voor de herstructurering van ROM Impuls Zeeland door middel van eenaandelenswap met gesloten beurs. Momenteel is de Staat (EZK) aandeelhouder in de dochtermaatschappij van ROM Impuls Zeeland en heeft zij geen formele zeggenschap over bijvoorbeeld de benoeming van directieleden en commissarissen en over belangrijke strategische besluiten die de gehele ROM aangaan. De herstructurering heeft als doel om het aandeelhouderschap van EZK in de dochtermaatschappij over te hevelen naar de moedermaatschappij, zodat EZK formele zeggenschap in de moedermaatschappij verkrijgt en daarmee – zoals in de Nota Deelnemingenbeleid 2022 bepaald – als aandeelhouder het meest slagvaardig kan opereren en richting kan geven aan de borging van de publieke belangen. Bij de herstructurering worden de aandelen van EZK in de dochteronderneming volledig verkocht op basis van een fair market value van de aandelen per ultimo 2025, waarna de aandelen worden ingeleverd bij de moederonderneming. Hierbij wordt de koopprijs voor de aandelen in de dochteronderneming door de moederonderneming schuldig gebleven. De koopprijs van de aandelen wordt vervolgens verrekend met de door EZK verschuldigde volstortingsplicht op de aandelen die nieuw worden uitgegeven door de moederonderneming. Hierdoor is er sprake van een swap met gesloten beurs. Middels een ontvangstenmutatie van € 19,4 mln voor de verkoop van de aandelen in de dochteronderneming en corresponderende mutaties aan de uitgavenkant (verplichtingen en kas) voor de storting voor de aankoop van de aandelen in moederonderneming, wordt deze technische transactie verwerkt.

Eigen vermogen agentschappenOnder deze post wordt bovenmatig eigen vermogen van de agentschappen RVO, RDI en DICTU afgeroomd conform de regeling agentschappen. Deze middelen komen binnen aan de ontvangstenkant van de begroting en worden naar de uitgavenkant overgeheveld middels een desaldering.

Loon- en prijsbijstellingJaarlijks worden de middelen op de EZK-begroting gecorrigeerd voor de stijging in lonen en prijzen.

Kasschuiven

Deze mutatie betreft het actualiseren van de raming op diverse instrumenten.

Mutaties 1^e Nota van Wijziging eerste suppletoire begroting 2026

In de Kamerbrief «Acties Weerbaarheid Energieschok» (d.d. 20 april 2026) worden enkele maatregelen aangekondigd, waarvoor onder andere middelen uit het Klimaatfonds worden ingezet. Voor duurzaamheidsleningen via Qredits voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) wordt € 15 mln versneld beschikbaar gesteld bovenop de reeds beschikbare € 10 mln. Via Qredits kunnen mkb-ondernemers een zakelijke lening afsluiten tegen een verlaagd rentetarief om te investeren in verduurzaming van hun bedrijf.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

IPCEI-AI

In het Coalitieakkoord zijn additionele middelen aangekondigd voor EZK voor de uitvoering van de Nationale Technologiestrategie. Hiervan stelt het kabinet vanaf 2027 incidenteel € 120 mln ter beschikking voor deelname van bedrijven aan de door Duitsland geleide IPCEI-AI (Important Projects of Common European Interest). De IPCEI-AI vormt een geïntegreerd raamwerk dat innovatie, veiligheid, onafhankelijkheid en economische groei combineert. De IPCEI-AI bouwt voort op de eerdere IPCEI voor Clouddiensten en cloudinfrastructuur (CIS) en het daaruit voortkomende 8ra-initiatief. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Europese & Internationale programma’s

In het Coalitieakkoord zijn additionele middelen aangekondigd voor EZK om maximaal gebruik te maken van in Europa beschikbare middelen. Via deze mutatie worden deze middelen toegevoegd aan de EZK-begroting. Daarnaast wordt een eerdere taakstelling op onderzoek en wetenschapsmiddelen bij OCW teruggedraaid waardoor ook de korting op de middelen op de EZK-begroting voor onderzoek en wetenschap weer worden toegevoegd. Deze middelen worden toegevoegd voor Europese en Internationale samenwerkingen instrument. Vanuit dit instrument wordt onder andere Europese partnerschappen en nationale cofinanciering voor Europese programma’s betaald.

Ruimte voor economie

In lijn met de Nationale Technologiestrategie is in het Coalitieakkoord structureel € 100 mln toegezegd voor de versterking van regionale innovatieclusters. Een deel van dit budget wordt opgevraagd van de Aanvullende Post ten behoeve van de verdere ontwikkeling van innovatieclusters. Bij deze regeling wordt nauw samengewerkt met regionale overheden en ingezet op publieke cofinanciering. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent

Betreft een Aanvullende Post (AP) opvraag van € 137 mln voor fase 2 (2027-2028) van het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent. Deze middelen worden in de vorm van subsidies verstrekt aan onderwijsinstellingen in de regio's Eindhoven, Twente, Noord-Nederland, Delft en Arnhem-Nijmegen met als doel het opleiden van extra technici voor de semicon-industrie.

PEGA - Ruimte voor economie / PEGA econonomische bedrijvigheid (lening)

Betreft een mutatie voor de overheveling van Budget Strategische Acquisitie (BSA), onderdeel van Nij Begun, van het subsidie- naar het leninginstrument om verschillende marktconforme leningen aan te kunnen gaan. Deze leningen richten zich op het aantrekken van strategische internationale en buiten-regionale acquisities en dragen op deze manier bij aan het lange termijn verdienvermogen van de regio Groningen en Noord-Drenthe.

Stimulering academische spin-offcreatie

In lijn met de Nationale Technologiestrategie is in het Coalitieakkoord structureel € 100 mln toegezegd voor de versterking van regionale innovatieclusters en Nationale Technologiestrategie. Een deel van dit budget wordt opgevraagd van de Aanvullende Post ten behoeve van een nieuwe subsidieregeling voor de stimulering van academische spin-offs. Academische spin-offs zijn de ontbrekende schakel tussen Nederlandse kennisexcellentie en een gezonde economische dynamiek. Het beoogde doel is het dichten van de kloof tussen excellente kenniscreatie en suboptimale economische valorisatie. Hierover zal uw Kamer later conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet nader worden geïnformeerd.

Bijdrage aan TNO

Als eigenaar en stelselverantwoordelijke voor de toegepaste onderzoeksinstellingen verstrekt EZK de Rijksbijdrage aan TNO. Deze mutaties bestaan o.a. uit bijdragen van andere departementen in het kader van de opdrachten die zij aan TNO verstrekken. De budgetten lopen via de begroting van EZK en worden vervolgens aan TNO beschikbaar gesteld.

Tot slot is er ook een technische mutatie om de Rijksbijdrage aan TNO op te schonen van infrastructuur subsidie, conform de afspraken die in 2021 met TNO zijn gemaakt. De middelen worden via een meerjarige beschikking aan TNO ter beschikking gesteld. 

PPS-Innovatieregeling

Betreft bijdrage van Defensie aan EZK ten behoeve van de ontwikkeling, uitvoering en financiering van calls for proposals door de TKI's waaronder HTSM, Dinalog, ChemistryNL en Digital Holland in het kader van Kennis en Innovatie Agenda (KIA) Veiligheid. Voor 2027 gaat het om € 10,9 mln.

Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI)

Met het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) wordt beoogd de innovatiekracht van Nederland te versterken. Door gericht te investeren in veelbelovende innovaties vanuit onze excellente wetenschappelijke kennisbasis kunnen maatschappelijke problemen worden aangepakt. Daarom richt het kabinet NADI op: een organisatie die gericht R&D financiert en coördineert via tijdelijke, probleem gedreven programma's. De ambitie is om vanaf 2028 een wendbare organisatie die high-risk ontwikkeling kan financieren en naar de markt begeleidt op te richten. Vooruitlopend op de volledige start van NADI in 2028 wordt in 2027 gestart met een pilot programma.

Herverkaveling BZK

Dit betreft het overhevelen van middelen naar EZK in het kader van de portefeuilleverdeling die is vastgesteld in het constituerend beraad van het kabinet Jetten. Het betreft middelen die samenhangen met de overgedragen dossiers.

Versnellen taakstelling Slagvaardige Overheid en aanvullende taakstelling Rijk

In de augustusbesluitvorming is besloten de taakstelling Slagvaardige Overheid uit het Coalitieakkoord te versnellen in 2028 en 2029 en vanaf 2031 een aanvullende taakstelling Rijk door te voeren.

Kasschuiven

Deze mutatie betreft het actualiseren van de raming op diverse instrumenten.

Toelichting

Mutaties eerste suppletoire begroting

ExtrapolatieMet de extrapolatie wordt de begrotingshorizon 1 jaar uitgebreid.

Fund to Fund

Betreft een actualisatie van de ontvangstenraming voor DVI. Dit bedrag stond oorspronkelijk voor 2029 geraamd. De DVI fondsen bij het EIF gaan richting het einde van hun investeringsperiode, waardoor de verhouding tussen aanvullende stortingen en terugkerende ontvangsten is verschoven en er per saldo meer uitbetalingen zijn dan stortingen. Hierdoor komen in 2026 de eerste ontvangsten binnen á € 43,5 mln. Deze middelen worden uit 2029 naar 2026 geschoven. Hiernaast wordt er in 2029 € 51,8 mln afgeboekt omdat deze ontvangsten niet meer gerealiseerd worden doordat er is gesaldeerd bij het EIF en OostNL. Hierdoor zal er in totaal minder worden ontvangen, doordat ontvangsten bij het EIF en OostNL zijn ingezet voor stortingen in de fondsen. De totale investering van € 230 mln voor DVI I en II is hiermee alsnog voldaan, er zullen alleen minder ontvangsten terugvloeien naar de EZ-begroting omdat er ook minder uitgaven gedaan zijn.

ROM's

Er is een desaldering geboekt op ROM's (€ 19,4 mln) voor de herstructurering van ROM Impuls Zeeland door middel van eenaandelenswap met gesloten beurs. Momenteel is de Staat (EZK) aandeelhouder in de dochtermaatschappij van ROM Impuls Zeeland en heeft zij geen formele zeggenschap over bijvoorbeeld de benoeming van directieleden en commissarissen en over belangrijke strategische besluiten die de gehele ROM aangaan. De herstructurering heeft als doel om het aandeelhouder schap van EZK in de dochtermaatschappij over te hevelen naar de moeder maatschappij, zodat EZK formele zeggenschap in de moedermaatschappij verkrijgt en daarmee – zoals in de Nota Deelnemingenbeleid 2022 bepaald - als aandeelhouder het meest slagvaardig kan opereren en richting kan geven aan de borging van de publieke belangen. Bij de herstructurering worden de aandelen van EZK in de dochteronderneming volledig verkocht op basis van een fair market value van de aandelen per ultimo 2025, waarna de aandelen worden ingeleverd bij de moederonderneming. Hierbij wordt de koopprijs voor de aandelen in de dochteronderneming door de moeder onderneming schuldig gebleven. De koopprijs van de aandelen wordt vervolgens verrekend met de door EZK verschuldigde volstortingsplicht op de aandelen die nieuw worden uitgegeven door de moederonderneming. Hierdoor is er sprake van een swap met gesloten beurs. Middels een ontvangstenmutatie van € 19,4 mln voor de verkoop van de aandelen in de dochteronderneming en corresponderende mutaties aan de uitgavenkant (verplichtingen en kas) voor de storting voor de aankoop van de aandelen in moederonderneming, wordt deze technische transactie verwerkt.

ROM's

De ontvangstenraming voor de Corona Overbrugingsleningen (COL's) wordt met € 18,0 mln verlaagd. De afgelopen jaren zijn de ontvangsten vanuit de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) op deze leningen eerder teruggekomen naar de EZK-begroting dan initieel was geraamd. In 2025 waren de gerealiseerde ontvangsten daardoor€ 18,0 mln hoger dan geraamd. Aangezien er een vast totaalbedrag terugkomt, wordt de raming nu met hetzelfde bedrag naar beneden bijgesteld.

Eigen vermogen agentschappen

Onder deze post wordt bovenmatig eigen vermogen van de agentschappen RVO, RDI en DICTU afgeroomd conform de regeling agentschappen. Deze middelen komen binnen aan de ontvangstenkant van de begroting en worden naar de uitgavenkant overgeheveld middels een desaldering.

Mutaties ontwerpbegroting 2027

Diverse ontvangsten

Dit betreft een technische mutatie om de Rijksbijdrage aan TNO op te schonen van infrastructuur subsidie, conform de afspraken die in 2021 met TNO zijn gemaakt. De middelen worden via een meerjarige beschikking aan TNO ter beschikking gesteld. 

Openbaarheidsparagraaf

Dit is de openbaarheidsparagraaf bij de begroting van 2027 van het Ministerie van EZK en de bijbehorende dienstonderdelen.12De Wet open overheid (Woo) ziet op openbaarmaking op verzoek en openbaarmaking uit eigen beweging. Om dit goed te kunnen doen, is een toegankelijke, betrouwbare en duurzaam beheerde informatiehuishouding randvoorwaardelijk. In deze paragraaf wordt weergegeven hoe EZK en LVVN hier in 2027 invulling aan geven.

De urgentie voor een transparante overheid blijft in 2027 onverminderd hoog. Zoals opgenomen in de ambtseed ligt er een sterkte nadruk op het werken in het algemeen belang van de samenleving met aandacht voor het zorgvuldig en open werken als ambtenaren. Het zorgvuldig omgaan met informatie en het bijdragen aan een open overheid zijn kernwaarden die ook doorklinken in de vormgeving van het beleid op openbaarheid en de bredere bewustwording hiervan bij de professionals binnen de Rijksoverheid.

Openbaarmaking

Vanaf 2027 stopt de programmaorganisatie van het programma Transparantie in Informatie (PTiI) en worden de taken ten aanzien van openbaarheid geborgd binnen een centrale directie Open Overheid (DOO). Hierdoor ontstaat binnen EZK een structurele openbaarmakingsvoorziening voor het kerndepartement. Deze directie wordt verantwoordelijk voor de operationele uitvoering van openbaarmaking op verzoek, actieve openbaarmaking, openbaarmaking van beslisnota’s en aanverwante openbaarheidsprocessen. Met de centralisatie wordt beoogd versnippering terug te brengen, eigenaarschap duidelijker te beleggen, werkprocessen te uniformeren en beter te sturen op voortgang, kwaliteit, prioriteiten en termijnen. Door de beschikbare mensuren en expertise uit de voorgaande jaren centraal te bundelen, kunnen piekbelastingen beter worden verdeeld en kan capaciteit gerichter worden ingezet op gezamenlijke prioriteiten van EZK en LVVN.

Opleiding, bewustwording en professionele ontwikkeling De uitvoering van openbaarmaking vraagt juridische, bestuurlijke, documentaire, technische en communicatieve vaardigheden. Daarom wordt in 2027 verder gewerkt aan opleiding, kennisdeling en ondersteuning In 2026 is gestart met de organisatiebrede implementatie van het strategisch opleidingsplan. De eerste focus daarbij was het opleiden van beleidsmedewerkers zodat zij goed geëquipeerd zijn om openbaarheidsprocessen in de basis uit te voeren, onder meer via schrijven voor openbaarheid, onboarding en het breder aanbieden van trainingen. Inmiddels is het opleidingsplan verbreed door opleidingskansen buiten de beleidsmedewerkers te verkennen. Ook is gewerkt aan de ondersteuning van de Woo-unit bij het verbeteren van hun processen zoals het startgesprek en de brede werkwijze, het meetbaar maken van de Woo, het verbeteren van contact met de verzoeker en het onderzoeken van de inzet van AI in het Woo-proces. In 2027 wordt deze lijn voortgezet en verder uitgebouwd.

Financiële toelichting

Bovenstaande activiteiten die worden deels programmatisch uitgevoerd door het kerndepartement en de concernonderdelen en gefinancierd uit de POK-gelden en Woo-gelden. Naast deze gelden zijn er eigen/reguliere middelen en capaciteit vanuit de lijnorganisatie en ICT-investeringen. Het totale budget aan POK- en Woo-gelden voor 2027 bedraagt € 21,7 mln, waarvan € 7,9 mln reeds gealloceerd voor de inrichting van een structurele directie open overheid in oprichting. Daarnaast is een structurele reeks voor van € 0,81 mln voor informatiehuishouding ingeregeld.

Strategische Evaluatie Agenda

Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek 2022 (RPE 2022) is het overzicht met een planning van beleidsdoorlichtingen omgevormd tot een Strategische Evaluatie Agenda (SEA). Voorheen waren beleidsdoorlichtingen primair gericht op de doorlichting van afzonderlijke begrotingsartikelen; in de SEA staan tegenwoordig de beleidsthema’s van de missie van EZK centraal. Daarmee komt het vizier meer te liggen op de integrale en samenhangende beleidsaanpak van een beleidsthema (zoals ondernemerschap of innovatie) en minder op de afzonderlijke beleidsonderdelen. Vanwege de overkomst van «Digitaliseringsbeleid samenleving en overheid» van BZK naar EZK is ook hiervoor een nieuwe Periodieke Rapportage opgenomen. Met de SEA wordt tevens beoogd onderzoeken beter te laten aansluiten op de beleidscyclus en wordt meer recht gedaan aan ontwikkelingen op een beleidsveld. Op deze wijze kunnen ook leerervaringen benut worden om het beleid tussentijds bij te sturen als dat nodig blijkt.

Strategische Evaluatie Agenda (SEA)

De SEA is gericht op onderstaande beleidsthema’s waarbij in onderstaande tabel wordt aangegeven op welke beleidsartikelen dit betrekking heeft. In bijlage 4 wordt toegelicht welke onderliggende evaluatieplanning hiermee samenhangt.

Beschrijving SEA-thema's/budgettaire en beleidsmatige afbakening/inzichtbehoefteGoed functionerende (digitale) economie en marktenDe beleidsdoorlichting inzake beleidsartikel 1 goed functionerende economie en goed functionerende markten is in 2022 afgerond (Kamerstuk 30 991, nr. 37). Inmiddels is een groot deel van het digitale economie beleid samengebracht op artikel 1 van de EZK-begroting en is de evaluatieplanning aangepast. Daarnaast is de beleidsdoelstelling van het artikel opgesplitst in 3 doelstellingen (scheppen van voorwaarden voor goed functionerende markten, scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende digitale economie en voorzien in maatschappelijke behoefte aan statistieken). Beoogd is dat de eerstvolgende periodieke rapportage in 2027 onder andere antwoord geeft op de vraag in hoeverre het beleid doeltreffend en doelmatig is geweest in het bijdragen aan één of meerdere kenmerken van goed functionerende markten en een goed functionerende digitale economie, bijvoorbeeld op het gebied transparantie, consumentenbescherming- en vertrouwen, efficiëntie, weerbaarheid of toegankelijkheid. Voor de periodieke rapportage kan gebruik worden gemaakt van de afzonderlijke evaluaties in voorgaande jaren. In bijlage 4 wordt ingegaan op de evaluatieplanning en de stand van zaken van de afzonderlijke evaluaties.

Steun- en herstelbeleid CoronaDe overheid heeft meer dan 200 financiële steunmaatregelen getroffen om werkenden en bedrijven door de coronacrisis te helpen. De ministeries FIN, EZK en SZW hebben in 2025 een gezamenlijke synthesestudie afgerond op basis van het uitgevoerde (evaluatie)onderzoek. Omdat het tijdelijke steunmaatregelen betreft, wordt er geen nieuwe Periodieke Rapportage ingepland.

Het steunpakket was als geheel doeltreffend omdat doelen dankzij de maatregelen overwegend bereikt zijn. De maatregelen hebben bijgedragen aan het beperken van liquiditeits- en solvabiliteitsproblemen bij bedrijven en zelfstandigen, waarmee banen en waardeketens zijn behouden en armoede in grote mate is voorkomen. De indirecte gevolgen hiervan zijn dat vraaguitval en aanboduitval in grote mate zijn voorkomen, waarmee economische groei snel is teruggebracht tot het groeipad van voor het uitbreken van de coronacrisis.

De steun was deels doelmatig door de omvangrijke budgettaire kosten en het optreden van neveneffecten. De maatregelen zijn goed uitvoerbaar, met weinig gesignaleerd misbruik. Wel heeft er waarschijnlijk oneigenlijk gebruik plaatsgevonden. De kosteneffectiviteit was echter beperkt omdat de steun niet altijd in verhouding stond tot de geleden schade of noodzakelijk was om de pandemie door te komen. Ook heeft de steun de arbeidsdynamiek en bedrijvendynamiek tijdelijk verlaagd. Vanuit macro-economisch perspectief is de steun te lang voortgezet. De noodzaak om de economie te stabiliseren en om liquiditeitssteun te verlenen nam namelijk af, terwijl de verstorende werking van steun toenam.

OndernemerschapHet ondernemerschapsbeleid richt zich op het creëren van randvoorwaarden die bedrijven en ondernemers in staat stellen om te investeren, werkgelegenheid te creëren en nieuwe producten, diensten en processen te ontwikkelen. In 2025 is een Periodieke Rapportage uitgevoerd naar de thema's op het gebied van ondernemerschap, in samenhang met een Periodieke Rapportage van het Innovatiebeleid. De hoofdconclusie is dat het ondernemerschaps- en innovatiebeleid in het algemeen effectief en legitiem is. Het gevoerde beleid draagt bij aan een sterk verdienvermogen van Nederland, een aantrekkelijk ondernemingsklimaat en een innovatieve, veerkrachtige economie.

Het ondernemerschapsbeleid specifiek kent sterke punten ten aanzien van toegang tot financiering, kennisbescherming- en veiligheid, het beperken van regeldruk en leveren van goede en toegankelijke dienstverlening aan ondernemers. Verbeterpunten zijn er bij fiscale ondernemerschapsregelingen, die deels niet doeltreffend en doelmatig zijn. Dit geldt ook voor regelingen op het terrein van menselijk kapitaal, die te klein zijn voor macro-economische impact en concurreren met beleid van andere ministeries.

In 2026 wordt een evaluatie van de Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA) uitgevoerd. Een volgende Periodieke Rapportage wordt gepland in 2031.

InnovatiebeleidHet innovatiebeleid heeft als doel bij te dragen aan innovatie en economische vernieuwing, wat op de lange termijn cruciaal wordt geacht voor duurzame economische groei en welvaart. In 2025 is een Periodieke Rapportage uitgevoerd naar de thema's op het gebied van Innovatiebeleid, in samenhang met een Periodieke Rapportage van het Ondernemerschapsbeleid. De hoofdconclusie is dat het ondernemerschaps- en innovatiebeleid in het algemeen effectief en legitiem is. Het gevoerde beleid draagt bij aan een sterk verdienvermogen van Nederland, een aantrekkelijk ondernemingsklimaat en een innovatieve, veerkrachtige economie.

Innovatiebeleid is succesvol bij generieke regelingen gericht op het bevorderen van innovatie in het bedrijfsleven, het in stand houden van een hoogwaardig toegepast kennisstelsel en het vergroten van valorisatie van kennis en onderzoek. Missiegedreven innovatiebeleid adresseert systeem- en transitiefalen door innovatie te richten op maatschappelijke opgaven en past bij de noodzaak tot scherpere keuzes bij toenemende schaarsten. Aandachtspunten zijn, aldus de onderzoekers, schaal en samenhang voor het beleid gericht op valorisatie, startups en scale-ups, en de digitale transitie. Ook dient sectorspecifieke steun beter onderbouwd te worden. Deze kan vanuit strategische autonomie overigens verdedigbaar zijn, aldus de onderzoekers.

In 2026 wordt een evaluatie van het Missiegedreven Innovatiebeleid uitgevoerd. Een volgende Periodieke Rapportage wordt gepland in 2031.

Digitaliseringsbeleid samenleving en overheidMet de herverdeling van de digitaliseringsportefeuille binnen het nieuwe kabinet heeft het Ministerie van EZK een centrale coördinerende rol gekregen in het digitaliseringsbeleid, terwijl het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verantwoordelijk is voor de realisatie van digitalisering onder andere in het kader van de slagvaardige overheid. De onderwerpen die EZK sinds dit jaar op haar begroting heeft staan, worden ondergebracht op het begrotingsartikel 9 EZK. Omdat het gaat om een nieuw begrotingsartikel is hierop nog niet eerder een Periodieke Rapportage uitgevoerd. De eerste wordt gepland in 2032 en zal als doel hebben het evalueren van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid op het gebied van digitale samenleving en digitale overheid en de nieuwe coördinerende rol op digitalisering. Omdat deze onderwerpen eerst op de begroting van BZK stonden, zijn deze wel geëvalueerd in de Periodieke Rapportage van het betreffende begrotingsartikel (6.2) van BZK. Deze Periodieke Rapportage in 2026 van BZK heeft als status lopend.

Voor een verdere onderbouwing van de meerjarenprogrammering zie Bijlage 4: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda.

Voor het meest recente overzicht van afgeronde evaluaties en doorlichtingen, zie: Jaarverslag EZ 2025, bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek. Een interactieve weergave van de SEA is beschikbaar op www.rijksfinanciën.nl.

Overzicht risicoregelingen

Toelichting

Artikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)

De BMKB biedt zowel banken als niet-bancaire financiers een borgstelling voor leningen aan midden- en kleinbedrijven (≤ 250 werknemers) voor zover deze bedrijven onvoldoende zekerheden kunnen bieden aan de bank. Het knelpunt dat met de BMKB wordt bestreden is het verschijnsel dat in de kern gezond mkb – met voldoende zicht op rentabiliteit en continuïteit – niet of onvoldoende in een kredietbehoefte kan voorzien door een tekort aan zekerheden (onderpand).

Er is een begrotingsreserve (risicovoorziening) voor de BMKB waardoor een verevening mogelijk is van premie-inkomsten en schade-uitgaven over een reeks van jaren. De regeling is conjunctuurgevoelig (in tijden van krimp en recessie hogere verliezen) waardoor uitgaven en inkomsten kunnen fluctueren. 

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)

De garantieregeling GO is bestemd voor ondernemers die financiering willen aantrekken bij banken en is gericht op (middel)grote ondernemingen met substantiële activiteiten in Nederland en met bevredigende rentabiliteits- en continuïteitsperspectieven. De GO is voor nieuwe bankleningen en/of bankgaranties van minimaal € 1,5 mln en maximaal € 150 mln met een garantie van 50% door de overheid. De overheid deelt mee in de opbrengsten uit zekerheden. De GO kent een jaarlijks garantieplafond van € 300 mln.

Er is een begrotingsreserve (risicovoorziening) voor de GO waardoor een verevening mogelijk is van premie-inkomsten en schade-uitgaven over een reeks van jaren. De regeling is conjunctuurgevoelig (in tijden van krimp en recessie hogere verliezen) waardoor uitgaven en inkomsten kunnen fluctueren.

Covid-regelingen (BMKB-C, GO-C, KKC).

Naast de BMKB en de GO zijn gedurende de COVID-crisis de BMKB-C, GO-C en KKC regelingen geopend. Deze zijn inmiddels gesloten en op deze posten resteert enkel nog uitfinanciering van bestaande garanties.

Groeifaciliteit

De regeling Groeifaciliteit hielp bedrijven bij het aantrekken van risicodragend vermogen door garanties te geven op achtergestelde leningen verstrekt door banken en op aandelen verstrekt door participatiemaatschappijen aan ondernemingen. De groeifaciliteit verliep 1 januari 2025 en er resteert alleen de uitfinanciering van de resterende garanties.

MKB-financiering

In het kader van het aanvullend actieplan mkb-financiering van 8 juli 2014 heeft het kabinet inmiddels € 268,2 mln aan garanties verstrekt om de funding van nieuwe aanbieders van mkb-financiering mogelijk te maken. Er is een begrotingsreserve voor de verevening van premie-inkomsten en schade-uitgaven.

Qredits

In het verleden heeft de Staat een garantie afgegeven op een lening van de EIB aan Qredits van € 20 mln (inclusief overige kosten totaal € 23 mln). Dit komt naast een eerdere garantie verstrekt aan de Europese Investeringsbank van € 86,7 mln op de funding van Qredits. Met deze middelen verstrekt Qredits kredieten aan het micro- en mkb-krediet. Voor deze garantie ontvangt de Staat een premie. Daarnaast is een garantie van € 13,3 mln verstrekt aan de Council of Europe Bank (CEB) voor de funding van Qredits met een bedrag van € 16,6 mln. Een garantie van € 25 mln is verstrekt aan het BNG voor € 50 mln funding van Qredits.

Maatwerkgaranties

De Staat heeft een maatwerkgarantie van € 70 mln afgegeven. Premieontvangsten worden in rekening gebracht ter compensatie voor het risico dat de Staat middels de afgifte van de garantie loopt. De premieontvangsten worden na aftrek van de uitvoeringskosten toegevoegd aan een risicovoorziening op de EZ-begroting.

Toelichting

1 Microkrediet Nederland (Qredits)

Dit betreft een achtergestelde lening aan stichting Qredits voor het verstrekken van micro- en mkbkrediet aan ondernemers.

2 Microkrediet Nederland (Qredits SZW)

Dit betreft een achtergestelde lening aan stichting Qredits voor het verstrekken van microkrediet aan ondernemers.

3 Qredits (pilot achtergestelde leningen fonds)

Dit betreft een subsidie met terugbetaalverplichting in het kader van de pilot achtergestelde leningenfonds van Qredits.

4 MARIN

De lening van € 6,8 mln is in 2003 tussen de Staat en MARIN vastgelegd in een aangepaste overeenkomst van geldlening, in verband met de in 2003 opgerichte MARIN Stakeholders Association (MSA). In deze overeenkomst is bepaald dat MARIN is vrijgesteld van aflossingsverplichting voor zover de MSA voor ten minste het bedrag van de lening deelnemersovereenkomsten heeft gesloten.

5 Provincie Limburg

Dit betreft een lening aan de Provincie Limburg in het kader van Industriepark Swentibold.

6 Stichting Qredits microfinanciering

Dit betreft een lening aan Qredits ten behoeve van het verstrekken van overbruggingskredieten aan ondernemers.

7 B.V. Financiering Continuïteit IHC

Dit betreft een vergoeding aan de Staat van € 5 mln voor een overbruggingslening voor de continuiteit van Koninklijke IHC. Deze vergoeding staat voor onbepaalde tijd uit als lening aan B.V. Financiering Continuiteit IHC.

8 Stichting Garantiefonds Reisgelden Voucherfonds

Het kabinet heeft in 2021 een faciliteit van € 400 mln aan SGR beschikbaar gesteld voor de verstrekking van liquiditeitsleningen (voucherkredieten) aan reisorganisaties, die tijdelijk onvoldoende middelen hebben om vouchers terug te betalen aan consumenten.

9 Stichting Qredits Microfinanciering Nederland Corona overbruggingskrediet starters

Dit betreft een lening aan Qredits ten behoeve van het verstrekken van overbruggingskredieten aan startende ondernemers ten tijde van de Coronacrisis.

10 VZR Garant Onderlinge Verzekeringen U.A.

Dit betreft een lening aan VZR Garant Onderlinge Verzekeringen U.A. in verband met verwacht extra beroep dat bedrijven in de reissector zullen doen op deze verzekering ten gevolge van de coronacrisis.

11 Stichting Qredits Microfinanciering Nederland TOA-krediet

Dit betreft een lening aan Qredits voor de uitvoering van de TOA-faciliteit. Dit is een faciliteit voor mkb-ondernemers die met gebruikmaking van de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA), hun bedrijf willen doorstarten in de periode 2021-2024.

12 Smart Photonics Holding b.v.

Dit betreft een lening aan Smart Photonics als onderdeel van het NGF-project PhotonDelta.

13 PhiX B.V.

Dit betreft een lening aan Phix B.V. als onderdeel van het NGF-project PhotonDelta.

14 Regionale Ontwikkelingsmaatschappij InnovationQuarter B.V.

Dit betreft een lening aan InnovationQuarter ten behoeve van Airborne.

15 NOM MCPV

Dit betreft een lening aan de NOM voor MCPV Nederland BV. Het betreft een eenmalige bijdrage van maximaal € 3 mln uit het strategische acquisitiebudget Nij Begun Groningen (Economische Bedrijvigheid). MCPV Nederland BV heeft lening aangevraagd en ontvangen voor de voorbereidende fase van de realisatie van zonnecel- en moduleproductie in Veendam Groningen.

16 NOM GDI

Dit betreft een lening aan de NOM ten behoeve van Graphenix Development B.V.

17 INNL Publiek-Private Product Structurering B.V.

Dit betreft een lening aan Invest-nl waarmee gerichte bedrijfsleningen worden afgegeven.

18 NWO (Toegepaste en Technische Wetenschappen) 2019, 2020 en 2021

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroegefase-financiering.

19 Participatiemij Oost NL N.V. DVI

Dit betreft een lening aan Oost NL N.V. ten behoeve van het Dutch Venture Initiative.

20 Participatiemij Oost NL N.V. DVI-2

Dit betreft een lening aan Oost NL N.V. ten behoeve van het Dutch Venture Initiative II.

21 STW 2014-2015

Dit betreft een lening aan de Stichting Technische Wetenschappen voor het vertrekken van kredieten in het kader van de regeling Vroegefase-financiering.

22 STW 2016-2017

Dit betreft een lening aan de Stichting Technische Wetenschappen voor het vertrekken van kredieten in het kader van de regeling Vroegefase-financiering.

23 Nedermaas Hightech Ventures

Dit betreft een in 2009 aan de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij LIOF verstrekte lening ten behoeve van Nedermaas Hightech Ventures, een nieuw venture-capital fonds dat zich richt op de vroege financiering van hightech start up's in de Provincie Limburg.

24 LIOF (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij LIOF ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

25 NOM (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM B.V.) ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

26 Innovation Quarter (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan Innovation Quarter voor de investering in Innoge­nerics B.V. ten behoeve van de overname van de geneesmiddelen fabrikant Apotex.

27 Noord Holland Inwest (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan Innovation Quarter ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen in de provincie Noord-Holland.

28 BOM Capital I B.V. (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij B.V. ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

29 Corona OverbruggingsLening Regio Utrecht B.V. (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan COL RU ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

30 Oost NL N.V. (COL 1/2)

Dit betreft een lening aan de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Oost. N.V. ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

31 Investeringsfonds Zeeland B.V. (COL 1/2)

Dit betreffen leningen aan Investeringsfonds Zeeland B.V. ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

32 Horizon de Aanjager (COL 2)

Dit betreft een lening aan Horizon de Aanjager ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen in de provincie Flevoland.

33 BOM Capital I B.V. Smart Photonics

Dit betreft een lening aan de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) ten behoeve van de investering in Smart Photonics, een Eindhovense scale-up voor de productie van fotonische chips.

34 NWO (Toegepaste en Technische Wetenschappen) 2018

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroegefase-financiering.

35 Innovation Quarter

Dit betreft een lening aan Innovation Quarter ten behoeve van het verstrekken van Corona overbruggingsleningen aan ondernemingen.

36 Invest-NL Capital N.V.

Dit betreft een lening aan Invest-NL ten behoeve van het Dutch Alternative Credit Instrument (DACI).

37 Invest-NL Capital N.V. Dutch Future Fund

Dit betreft een lening aan Invest-NL ten behoeve van het Dutch Future Fund.

38 NWO 2022/2023/2024

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroege fase financiering.

39 Invest-NL Capital N.V. Deeptechfonds

Dit betreft een lening aan Invest-NL ten behoeve van het Deeptechfonds.

40 EIF European Investment Fund / ETCI

Dit betreft een lening aan EIF ten behoeve van European Tech Champions Initiative.

41 Invest-NL BEV

Dit betreft een lening aan Invest-NL ten behoeve van de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid (BEV).

42 NWO VFF

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroege fase financiering.

43 SecFund B.V.

Dit betreft een lening aan de Brabantse Onwikkelingsmaatschappij (BOM) ten behoeve van Security Fund (SecFund). 

44 NWO VFF 2025

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroege fase financiering.

45 NWO VFF 2026-2027

Dit betreft een lening aan NWO voor het verstrekken van kredieten aan ondernemingen in het kader van de regeling Vroege fase financiering

Slagvaardige Overheid

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor EZK gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat structureel oploopt tot circa € 88,4 mln. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

Om te komen tot een efficiëntere en effectievere overheid, neemt EZK uiteenlopende maatregelen. Zo zijn diverse AI-initiatieven gestart, waarmee onder andere het schrijven en redigeren van stukken vereenvoudigd wordt, maar waarmee bijvoorbeeld ook direct specifieke informatie verkregen kan worden over de Beatrixmijnen in Limburg. Ook is een dashboard ontwikkeld waarmee managementinformatie eenvoudig te vinden is.

Verder wordt binnen EZK gewerkt aan uniformering en het verminderen van regeldruk. Hierbij kan gedacht worden aan het samenvoegen van secretariaten en het gelijktrekken van inkoopprocessen binnen het concern. Zo worden verschillende interne onderhandse drempelbedragen gelijkgetrokken voor elke enkelvoudige inkoopaanvraag. Ook wordt gewerkt aan een wetsvoorstel om omzetdrempels voor concentratiemeldingen te indexeren en te verhogen, wat naar verwachting zal leiden tot een aanzienlijke afname van het aantal verplichte meldingen.

Ook op personeelsvlak neemt EZK een aantal gerichte maatregelen. Een voorbeeld hiervan is gerichte vacaturesturing waarbij vacatures alleen worden ingevuld als deze bijdragen aan de prioritaire opgaven van EZK en binnen de taakstelling passen. Er wordt gewerkt aan een stevigere inrichting van de interne controleprocessen gericht op apparaatsuitgaven, waarmee de personeelsuitgaven van het kerndepartement beter beheerst en gestuurd kunnen worden. Daarbij hoort onder andere dat personele mutaties als onderdeel van de budgettaire besluitvorming expliciet worden besproken in de Bestuursraad. Daarnaast wordt ingezet op rijksbrede samenwerking, onder meer binnen de Interdepartementale Commisie Organisatie en Personeelsbeleid (ICOP), zodat niet ieder departement zelf het wiel uit hoeft te vinden.

Voor wat betreft de invulling van de taakstelling ‘Vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid’ wordt vooralsnog gewacht op nadere concretisering van de te nemen maatregelen vanuit de Taskforce Slagvaardige Overheid.

3. Beleidsartikelen

Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten

Goed functionerende markten zijn een motor voor economische ontwikkeling, innovatie en brede welvaart. Dit geldt voor zowel de Nederlandse markt als de Europese interne markt. De Europese interne markt levert door de schaalgrootte nieuwe afzetmogelijkheden, de mogelijkheid om meer te specialiseren en voor nieuwe uitdagers de ruimte om snel op te schalen. Het kabinet zet zich daarom nationaal, Europees en internationaal in voor regels en afspraken die ervoor zorgen dat: (1) consumenten keuzevrijheid hebben, (2) bedrijven op een gelijk speelveld opereren en (3) markten open, eerlijk en transparant zijn. Hiermee wordt voorzien in belangrijke voorwaarden voor de in de beleidsagenda beschreven hoofddoelen van EZK.

1. Het scheppen van voorwaarden voor goed functionerende markten

Het Ministerie van EZK zet zich in Europees verband sterk in voor het competitief houden van markten en voor eerlijke onderlinge verhoudingen in markten. Hierdoor wordt de concurrentie tussen bedrijven geborgd, het vrije verkeer van diensten en goederen bevorderd en consumenten beschermd. De Europese interne markt, met inbegrip van vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal, vormt een kernonderdeel van de Europese Unie en is cruciaal voor het Nederlandse verdienvermogen. Goed functionerende markten die concurrentie stimuleren en waar de consument goed wordt beschermd, leveren een belangrijke bijdrage aan economische groei en innovatie. Moderne en toekomstbestendig consumentenbeleid draagt bij aan een sterke positie van consumenten, gezonde concurrentie, keuzevrijheid en kwalitatief goede producten en diensten. Goedwerkend mededingingsbeleid is een belangrijke randvoorwaarde voor de economie als geheel en het generieke vestigingsklimaat in Nederland. Het hangt nauw samen met de rest van ons economische beleid en kan een belangrijke bijdrage leveren aan het mogelijk maken van de complexe transities waar bijvoorbeeld klimaat, energie en digitalisering om vragen. Daarnaast werkt EZK aan goede kaders om de toekomstbestendigheid van het aanbestedingsbeleid te verbeteren en in te zetten als strategisch beleidsinstrument om doelen als strategische autonomie en duurzaamheid te bevorderen.

2. Het scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende economie

Nederland moet koploper worden in digitalisering en verantwoorde innovatie. Dit is geen doel op zich, maar een belangrijke voorwaarde voor het vergroten van onze strategische autonomie, concurrentiekracht en duurzame economische groei (1,5%). Nederland heeft hiervoor een goede basis met een hoogwaardige digitale infrastructuur en een digitaal opgeleide bevolking, maar is tegelijkertijd ook kwetsbaar door hybride dreigingen. Derhalve is het noodzakelijk om onze hoogwaardige digitale infrastructuur te behouden en versterken in een geopolitieke turbulent wereld. Digitalisering versterkt onze welvaart, maar raakt ook aan onze kwetsbaarheid door afhankelijkheid van buitenlandse digitale technologie en infrastructuur. Onze strategische afhankelijkheid van niet-Europese digitale technologie brengt risico's met zich mee. Digitale soevereiniteit is een belangrijke voorwaarde om onze democratische waarden in het digitale tijdperk te beschermen. Dit vergt het creëren van de randvoorwaarden voor het opbouwen van Nederlandse en Europese digitale alternatieven en het versterken van de concurrentiekracht van de Nederlandse en Europese techsector.

De ambities, doelstellingen en acties van EZK op het gebied van de digitale economie richting 2030, staan beschreven in de Strategie Digitale Economie (Kamerstuk 26 643, nr. 941) en de Agenda Digitale Open Strategische Autonomie (Kamerstuk 30 821, nr 228). Dit beleid is in lijn met het beleid van de Europese Commissie rond het digitaal decennium.

Voor nadere beleidsambities en -prioriteiten zal de staatssecretaris na Prinsjesdag een brief over haar strategische inzet sturen.

3. Het voorzien in maatschappelijke behoeften aan statistieken

Het Ministerie van EZK is systeemverantwoordelijk voor het in stand houden van de onafhankelijke productie van goede en betrouwbare statistieken, en voor rechtmatige en doelmatige besteding van publieke gelden die daarmee gemoeid zijn. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft als onafhankelijk kennisinstituut de taak om betrouwbare statistische informatie te leveren. Onafhankelijke en betrouwbare statistieken zijn van belang om meer inzicht te krijgen in de samenleving en maatschappelijke fenomenen. Deze informatie draagt bij aan het voeren van becijferde maatschappelijke debatten en inzichten voor beleid.

De Minister van EZK heeft als taak belemmeringen voor het goed functioneren van markten te verminderen of weg te nemen en innovatie te stimuleren. In dat verband is de minister systeemverantwoordelijk voor de Mededingingswet, de Aanbestedingswet en voor het functioneren van de Autoriteit Consument en Markt. Ook is de minister systeemverantwoordelijk voor de Dienstenwet, de Wet EU-beroepskwalificaties, de Metrologiewet, de Waarborgwet, de Postwet en het stelsel van normalisatie en accreditatie. Tot slot heeft de Minister van EZK een systeemverantwoordelijkheid voor de statistische informatievoorziening van rijkswege.

De Staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit is onder andere verantwoordelijk voor het stellen van regels voor vaste en mobiele communicatienetwerken (Telecommunicatiewet) en voor de uitvoeringswetten voor EU-regelgeving die digitale markten reguleren zoals de Digitale dienstenverordening en de Dataverordening. De staatssecretaris is daarnaast beleidsverantwoordelijk voor de digitale infrastructuur. Onder de digitale infrastructuur verstaan we de hele keten die zorgt voor connectiviteit, van de telecomnetwerken, zee- en landkabels, datacenters, hosting en internet exchanges tot en met toegang tot de cloud.

In bovenstaande tabel staan kengetallen uit de recente gegevens van de Europese Commissie t.a.v. de beschikbaarheid van de digitale infrastructuur en economie. De cijfers tonen de beschikbaarheid voor het betreffende jaar. In de kolom ambitie 2030 staan de streefwaarden van EZK voor de genoemde indicatoren voor 2030. In het jaarlijkse landenrapport voor Nederland van het Digitaal Decennium constateert de Europese Commissie dat Nederland een sterke bijdrage levert aan de Digital Decade doelstellingen. De Europese Commissie wijst op een goede staat van connectiviteit in Nederland en het hoge niveau van digitale vaardigheden van de Nederlandse bevolking. Tegelijkertijd benoemt zij ook dat er belangrijke uitdagingen bestaan als het gaat om het tekort aan ICT-specialisten en dalende publieke investeringen in digitale innovatie.

IPCEI-AI

De sleuteltechnologie AI heeft de potentie om het toekomstig verdienvermogen van Nederland te vergroten en 1,5% economische groei dichterbij te brengen. Zolang wij structureel blijven innoveren en toepassingen van AI mogelijk maken die bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke en economische vraagstukken. Het kabinet stelt na een interessepeiling vanaf 2027 € 120 mln ter beschikking voor deelname van bedrijven aan de door Duitsland geleide IPCEI-AI (Important Projects of Common European Interest). De IPCEI-AI vormt een geïntegreerd raamwerk dat innovatie, veiligheid, onafhankelijkheid en economische groei combineert. De IPCEI-AI bouwt voort op de eerdere IPCEI voor Clouddiensten en cloudinfrastructuur (CIS) en het daaruit voortkomende 8ra-initiatief. In combinatie met integratie van de bestaande initiatieven draagt deze inzet bij aan het versterken van de Europese waardeketen voor AI. Ook draagt het bij aan de opbouw van een Europees ecosysteem van bedrijven, overheden en kennisinstellingen met grensoverschrijdende samenwerking op het terrein van innovatie van geavanceerde AI-technologie.

Pan-arctische zeekabel

Zeekabels zijn cruciaal voor de onafhankelijkheidspositie van Nederland en leveren op digitaal- en economisch vlak een belangrijke bijdrage aan Europese autonomie. Daarmee dragen nieuwe zeekabelaanlandingen bij aan veiligheid en weerbaarheid met routediversiteit en redundantie en een strategische verbinding om Nederland als digitaal knooppunt aantrekkelijk te houden. Het kabinet stelt € 18 mln ter beschikking voor het mogelijk maken van de Nederlandse aanlanding van de Pan-Arctische zeekabel. De financiering is voor zeebodemonderzoek naar de Nederlandse aanlanding van deze kabel en dragen in samenwerking met de Zeekabel Coalitie bij aan de werking van de business case voor een Nederlandse aanlanding.

Versterken randvoorwaarden digitale economie

EU digitale regels hebben de afgelopen jaren een stevig fundament geplaatst voor het realiseren van een weerbare en concurrerende digitale economie. In 2027 wordt verder geschaafd aan het optimaliseren van de regels in de digitale waardeketen. Dit is onder meer met de uitvoeringswet van de AI-verordening, de onderhandelingen over de Cloud and AI Development Act (CADA verordening), de positiebepaling van de toepassing van het Europees voorkeursprincipe en de uitwerking van de Digital Networks Act (DNA verordening).

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

• – Subsidies (regelingen): Een groot deel van de subsidie-instrumenten is volledig juridisch verplicht; voorbeelden zijn NGF-project AlNed AI-fabriek.

• – Opdrachten: Een aantal opdrachten is reeds voor meerdere jaren aangegaan en daarmee juridisch verplicht. Dit geldt voor o.a. de bemiddelingsdienst voor doven en slechthorenden.

• – Bijdragen aan agentschappen: De opdrachten worden voorafgaand aan het begrotingsjaar verstrekt en zijn daarmee 100% juridisch verplicht. Dit geldt bijvoorbeeld voor opdrachten aan RDI en RVO.

• – Bijdragen aan ZBO's en RWT's: Betreft wettelijke taken van o.a. VSL, RvA en CBS.

• – Bijdragen aan (Inter)nationale Organisaties: Betreft o.a. de bijdrage aan de Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) en Commissie voor Aanbestedingsexperts.

Bestuurlijk gebonden

• – Betreft onder andere deelname aan de IPCEI AI vanaf 2027 en het zeebodemonderzoek voor de Arctische zeekabel.

Subsidies

Cybersecurity 

Er wordt subsidie verstrekt aan groepen van bedrijven in niet-vitale sectoren die op cybersecurityterrein willen samenwerken, in hun keten, regio of sector. Met het Cybersecurity Innovation Fund (CIF-NL) wordt innovatie van cyber security gestimuleerd door mkb'ers in staat te stellen om te werken aan innovatievecybersecurity-oplossingen.

Telecom Caribisch Nederland

De vaste lasten van essentiële diensten, zoals telecommunicatie en vast internet, zijn op Caribisch Nederland relatief hoog. Een beschikbaar, betaalbaar en betrouwbaar internet is noodzakelijk om volwaardig mee te kunnen doen in de (digitale) maatschappij. Daarom neemt het kabinet maatregelen om deze kosten te verlagen. Voor telecommunicatie stelt het kabinet 25 USD per aansluiting per maand beschikbaar op Bonaire en 35 USD per aansluiting per maand voor Saba en Sint Eustatius. Hiervoor is vanaf 2028 in totaal € 3,5 mln per jaar beschikbaar. Additioneel heeft het kabinet 15 USD per aansluiting per maand voor de BES eilanden in 2027 ter beschikking gesteld. Daarnaast wordt er incidenteel een investeringssubsidie beschikbaar gesteld voor de aanleg van snel en betrouwbaar (glasvezel)internet op Sint Eustatius.

EU-cofinanciering Digital Europe

Het Digital Europe Programme (DEP) is een programma binnen het huidige MFK (Meerjarig Financieel Kader van de EU) om het innovatie- en concurrentievermogen van de EU te verhogen en de strategische digitale capaciteiten te versterken. Dit is aanvullend op het Horizon Europe Programma, dat zich meer richt op onderzoek en innovatie. De voorgestelde prioriteiten binnen het programma zijn onder meer: artificiële intelligentie, cybersecurity en vertrouwen, digitale vaardigheden voor gevorderden, cloud data en European Digital Innovation Hubs.

(PEGA) AI-Fabriek

Met de realisatie van een nationale AI-fabriek kunnen bedrijven en onderzoekers gebruik maken van rekenkracht bij een AI-supercomputer, expertise en data. Dit vergroot de basis voor kennis, innovatie en talent voor de verantwoorde toepassing van AI in het bedrijfsleven, de wetenschap, het onderwijs en de overheid en draagt bij aan de concurrentiepositie van Nederland en Europa. De locatiekeuze voor Groningen draagt bij aan de Economische Agenda voor Groningen en Noord-Drenthe van Nij Begun. Ook sluit het aan bij de wens voor de aanwezigheid van een innovatief ecosysteem voor AI-onderzoek en innovatie, en beschikbare energie en ruimte. Hiervoor draagt de regio Groningen en Noord-Drenthe ook bij aan de realisatie van de AI-faciliteit. De investering komt deels voort uit de Economische Agenda Nij Begun.

Kennisbasis beleidseconomie

Dit instrument heeft als doel om de kennisbasis over beleidseconomie te ontwikkelen om de beleidskwaliteit te verhogen. Onder deze post valt een subsidie aan de stichting Instituut Financieel Economisch Beleid (IFEB). De stichting IFEB verzorgt BOFEB-traineeship waarmee financieel economische beleidsmedewerkers voor de Rijksoverheid worden opgeleid.

IPCEI-AI

De IPCEI-AI (Important Project of Common European Interest Artificial Intelligence) heeft als kerndoel om een Europees ecosysteem van bedrijven, overheden en kennisinstellingen met grensoverschrijdende samenwerking op het terrein van innovatie van geavanceerde AI-technologie op te bouwen. Inzet van de projecten is de ontwikkeling van een soeverein AI-continuüm met open en concurrerende basis-AI-modellen, efficiënte training- en inferentie-infrastructuur en energiezuinige AI-toepassingen. Daarnaast wordt gestandaardiseerde toegang tot industriële data binnen het kader van de Europese regelgeving gefaciliteerd. Tevens is het doel om AI-as-a-Service-oplossingen, open-source-oplossingen en brede integratie van AI in sectoren zoals energie, telecom, defensie, lucht- en ruimtevaart, maakindustrie en transport te stimuleren.

NGF-project AiNed

Het AiNed-programma wil de concurrentiepositie en strategische autonomie van Nederland op het gebied van AI versterken. AiNed versnelt de ontwikkeling en toepassing van AI in Nederland, zodat Nederland economisch en maatschappelijk kan blijven profiteren van AI en internationaal met de koplopers mee kan doen. Dankzij het AiNed-programma wordt Nederland gepositioneerd als een sterke AI-hub voor kennis en innovatie in Europa. Het programma pakt knelpunten aan voor de terreinen innovatie, kennisbasis, arbeidsmarkt, maatschappij en data delen. De focus ligt op sectoroverstijgende vraagstukken van groot gemeenschappelijk belang die veel overloop hebben naar verschillende toepassingsgebieden, zoals embedded AI en hybride AI-systemen.

NGF-project Nationaal Onderwijslab

Het Nationaal Onderwijslab AI (NOLAI) stimuleert de verantwoorde inzet van kunstmatige intelligentie (AI) in het onderwijs. Het programma richt zich op innovatie, onderzoek en opschaling van AI-oplossingen die het leren en lesgeven verbeteren.

Het lab ontwikkelt prototypes voor concrete AI-toepassingen in het onderwijs. Zowel om het leerproces zelf te ondersteunen, als om leerkrachten te ondersteunen in hun werkzaamheden. Het project draagt bij aan het duurzaam verdienvermogen van Nederland door de kwaliteit en doelmatigheid van het funderend onderwijs te verbeteren.

NGF-project 6G Future Network Services

Dit programma streeft naar een toppositie voor Nederland in de ontwikkeling van 6G, de volgende generatie mobiele communicatie. Met een publiekprivate investering in onderzoek, innovatie en onderwijs (human capital) ontstaat in de periode 2024-2030 een sterk Nederlands 6G-ecosysteem. Het project vergroot de kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven in de mondiale 6G-waardeketen. Ook versnelt het toepassingen in maatschappelijk belangrijke sectoren. In 2026 heeft het kabinet op advies van de adviescommissie NGF besloten om € 142 mln toe te kennen voor de uitvoering van de tweede fase van dit programma.

NGF-project Subsidieroute

Er zijn twee manieren waarop geld uit het NGF aan voorstellen kan worden verstrekt. Via een aanvraag bij de subsidieregeling en door overheveling van beleidsgeld naar een departementale begroting. De twee projecten die via de subsidieroute zijn goedgekeurd, worden rechtstreeks gefinancierd via de Subsidieregeling Nationaal Groeifonds, uitgevoerd door RVO, zonder eigenaarschap van een ministerie. Dit betreft middelen voor de uitfinanciering van deze NGF-projecten via de subsidieroute.

Opdrachten

Onderzoek en opdrachten

Dit betreft onderzoeksopdrachten die worden uitgevoerd ter ondersteuning van het beleid op het gebied van onder andere marktordening, mededinging, consumenten, aanbestedingen, Europese zaken, digitaal en de werking van de economie.

Beleidsvoorbereiding en evaluaties Veiligheid en Frequenties

De Beleidsvoorbereiding en evaluaties Veiligheid en Frequenties betreft opdrachten die gericht zijn op het bestemmen en verdelen van frequentiebanden, lokaal beleid en digitale connectiviteit, straling en gezondheid, regulering telecommarkt/telecomcode en nummerbeleid. Dit is allemaal gericht op een hoogwaardige digitale communicatie-infrastructuur die weerbaar is tegen diverse dreigingen voor de nationale veiligheid. Onder het laatste vallen sabotage of verstoring van vitale infrastructuur, weglekken van sensitieve technologie en kennis, en het ontstaan van risicovolle strategische afhankelijkheden binnen vitale infrastructuur of sensitieve technologie.

Cybersecurity

Om te zorgen dat bedrijven en consumenten de vruchten kunnen plukken van de digitale samenleving en economie is blijvende inzet nodig op het gebied van digitale weerbaarheid. Zo wordt blijvend ingezet op publieksvoorlichting via veiliginternetten.nl en in oktober de cybersecuritymaand. Door EU wet- en regelgeving zoals de Cyber Resilience Act te implementeren kunnen consumenten en bedrijven vertrouwen op digitale veilige producten. Ook wordt nationaal en Europees verder geïnvesteerd in cybersecurity kennisontwikkeling en innovatie via het Nationaal Coördinatiecentrum (NCC-NL) en de cybersecurityagenda onder de Nationale Technoglogiestrategie.

Digital Trust Center

Het Digital Trust Center (DTC) is er om het niet-vitale bedrijfsleven beter in staat te stellen hun eigen cyberweerbaarheid te organiseren (op basis van de Wet bevordering digitale weerbaarheid bedrijven). Sinds 2026 is het DTC met het Nationaal Cyber Security Centrum geïntegreerd (NCSC) en is er één nationaal loket voor bedrijven. De structurele middelen voor onder andere het personeel, het beheer, de doorontwikkeling en gebruik van een online platform/community, kennisopbouw over cyberrisico's en kennisdeling met de doelgroep niet-vitaal bedrijfsleven zijnovergeheveld naar het NCSC. De middelen op de EZK-begroting zijn bestemd voor het organiseren, vormgeven en uitvoeren van de jaarlijkse activiteiten van het DTC.

ICT-beleid

Werkzaamheden met betrekking tot ICT-beleid bestaan onder meer uit het uitzetten van concrete kennis- en innovatie calls, die voortvloeien uit de Kennis- en Innovatie Agenda en Human Capital Agenda. Deze innovatie- en onderzoekscalls zullen mede worden vormgegeven door de (vak)departementen. Het in te zetten instrumentarium zal onder meer bestaan uit calls in samenwerking met NWO. Daarnaast heeft het kabinet als doel om in 2030 één miljoen geschoolde mensen werkzaam te hebben op de arbeidsmarkt t.b.v. ICT voor de digitale transitie van Nederland (Actieplan Groene en Digitale banen). Ter ondersteuning hiervan worden voor de jaren 2024-2027 middelen beschikbaar gesteld voor publiek en private samenwerking in de regio.

CSIRT - DSP

Het CSIRT voor digitale diensten (Computer Security Incident Response Team) is een gespecialiseerd team van professionals die snel kunnen handelen bij een computer of netwerk beveiligingsincident. Het CSIRT geeft, naast het nemen van maatregelen, advies bij incidenten en zorgt voor het opsporen en analyseren van dreigingen. Het CSIRT-DSP verzorgt de informatievoorziening voor clouddiensten, onlinezoekmachines en online-marktplaatsen en is met het NCSC geïntegreerd om één nationaal loket voor bedrijven te verwezenlijken. Het NCSC verricht in opdracht van EZK de sectorale CSIRT-taken in het kader van de Cyberbeveiligingswet.

Nationaal Groeifonds

Het opdracht- en onderzoeksbudget NGF is het budget voor de ondersteuning van de Adviescommissie Nationaal Groeifonds. Hieronder vallen onder andere de onkostenvergoedingen van de commissieleden, het uitvoeren van onderzoek en inhuur van expertise ter ondersteuning van en communicatie ten behoeve van de adviescommissie.

Arctische zeekabel

Bij amendement van het lid Dassen c.s. ter vervanging van nr. 5 over middelen voor zeebodem-onderzoek (Kamerstuk 36 915, XIII nr. 7) heeft de Tweede Kamer middelen vrijgemaakt voor zeebodem-onderzoek ten behoeve van de Nederlandse aftakking van de intercontinentale zeekabels die tussen Europa en Japan via het Arctisch gebied in Noord-Amerika moet lopen. De in de tabel opgenomen bedragen betreffen de middelen voor de uitvoering van dit zeebodemonderzoek

Bijdrage aan agentschappen

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is als uitvoerende dienst van het Ministerie van EZK onder meer verantwoordelijk voor de voorlichting van ondernemers over de aanbestedingsregelgeving. Hieronder vallen ook de taken van PIANOo als expertisecentrum voor aanbestedende diensten en het daarbij behorende TenderNed, het systeem voor het elektronisch aanbesteden. Daarnaast is RVO verantwoordelijk voor o.a. opdrachten op het gebied van digitalisering en cybersecurity, zoals het National Contact Point Digital EU en National Coordination Centre voor digitale veiligheid. Ook voert RVO ondersteunende taken uit voor het NGF.

Rijksinspectie Digitale Infrastuctuur

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) draagt onder meer zorg voor de toelating tot het frequentie spectrum en ziet toe op het juiste gebruik daarvan. De toezichtstaken hebben betrekking op onder meer toezicht op ondergrondse netten (WIBON), Metrologiewet, Waarborgwet, bevoegd aftappen en dataretentie. De RDI voert het toezicht uit op de Europese eIDAS-Verordening, de Cyber Security Act (CSA) en de NIS2- en CER-richtlijnen. De voornaamste uitvoeringstaken zijn voorlichting in het kader van het antennebeleid, juridische procedures en een bijdrage voor werkzaamheden in het kader van vergunningvrije toepassingen. Daarnaast draagt RDI bij aan het voorbereiden bij uitvoering van nieuw beleid, met name op technische onderwerpen.

Bijdrage aan ZBO's/ RWT's

Metrologie

Met de Metrologiewet worden nationale meetstandaarden beschikbaar gesteld, die de basis vormen voor een internationaal herleidbare metrologische infrastructuur. Het gebruik van gecontroleerde meetinstrumenten bij het leveren van goederen draagt onder andere bij aan eerlijke handel- en consumentenbescherming. VSL B.V. is het nationaal metrologisch instituut (NMI) van Nederland. VSL B.V. ontwikkelt, beheert en onderhoudt de nationale meetstandaarden in opdracht van EZK op basis van een overeenkomst voor onbepaalde tijd.

Raad voor Accreditatie

De Raad voor Accrediatie (RvA) is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) dat controleert of een laboratorium, keurings-, certificerings-, of inspectie-instantie aan de accreditatienormen voldoet. De taken van de RvA zijn vastgelegd in de Wet aanwijzing nationale accreditatie-instantie. De RvA ontvangt jaarlijks een bijdrage van de Staat voor Europese en internationale activiteiten die relevant zijn voor de accreditatiesector als geheel.

Autoriteit Consument en Markt

De Autoriteit Consumenten en Markt (ACM) voert wettelijke taken uit als het gaat om generieke mededingingstoezicht en consumentenbescherming via de Mededingingswet Wet handhaving consumentenbescherming. Daarnaast is ACM ook belast met de regulering van de telecommarkt en het sectorspecifieke markttoezicht in de sectoren energie, telecommunicatie, post en vervoer. De apparaatsuitgaven van de ACM staan op artikel 40 van de EZK-begroting, net als de kosten van de ACM die worden doorbelast naar marktorganisaties die onder het ACM-toezicht vallen. Het bedrag op artikel 1 betreft de geraamde kosten van de leden van het bestuur van de ACM.

Centraal Bureau voor de Statistiek

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is opgericht vanuit de behoefte aan onafhankelijke, betrouwbare informatie om maatschappelijke vraagstukken te begrijpen. Het CBS heeft als onafhankelijk kennisinstituut dan ook tot wettelijke taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie, waardoor becijferde maatschappelijke debatten gevoerd kunnen worden. Informatie over het CBS en Caribisch Nederland treft u onder meer aan op Statline, de databank van het CBS.

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

Nederlands Normalisatie Instituut

Het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) ontvangt een bijdrage van de Staat voor het uitvoeren van werkzaamheden die voortvloeien uit de Europese Verordening voor normalisatie en de Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen die gaat over het verstrekken van informatie over normen. Tevens is de bijdrage bedoeld voor het informeren van Nederlandse belanghebbenden over initiatieven van de Europese en mondiale normalisatie-instellingen. Daarnaast gebruikt het NEN een deel van de bijdrage voor haar verschuldigde contributies aan de Europese en mondiale normalisatie-instellingen voor de controle op actualiteit van verwijzingen naar normen in regel- en kennisgeving aan ministeries.

Internationale organisaties

Toelichting op de ontvangsten

High Trust

De Hight Trust ontvangsten hebben betrekking op boetes die toezichthouders van EZK opleggen en waar – in het kader van het zogenaamde High Trust-beleid – een meerjarige raming voor wordt aangehouden. Verreweg het grootste deel van de ontvangsten betreft boetes die opgelegd worden door de ACM.

Diverse ontvangsten

De post diverse ontvangsten betreft de ontvangsten voor de bemiddelingsdiensten voor eindgebruikers met een hoor- of spraakbeperking welke het Ministerie van EZK jaarlijks voorfinancieert. De geregistreerde aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken- en diensten dragen uiteindelijk de kosten.

Extracomptabele fiscale regelingen

Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, is er een fiscale regeling die betrekking heeft op dit beleidsterrein. Het betreft de Btw-vrijstelling post. De Minister van Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van deze regelingen en voor de budgettaire middelen.

Voor een beschrijving van de regeling, de doelstelling, verwijzing naar de wettekst, verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en de ramingsgrond wordt verwezen naar het hoofdstuk ‘Kwalitatieve achtergrond informatie per fiscale regeling’ in de bijlage ‘Fiscale regelingen’ in de Miljoenennota.

Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Met het bedrijvenbeleid bouwt het Ministerie van EZK mee aan een sterke, productieve en weerbare economie die duurzame welvaart creëert en onze vrijheid en veiligheid waarborgt nu en in de toekomst. Bedrijven staan daarbij centraal. Zij dragen op een essentiële manier bij door werkgelegenheid te bieden, te innoveren en oplossingen te ontwikkelen voor maatschappelijke vraagstukken. Ze spelen een cruciale rol in het vervullen van basisbehoeften zoals voedsel, medische zorg, huisvesting en mobiliteit, en dragen bij aan verduurzaming door investeringen in alternatieve energie en technologieën van de toekomst. Dit maakt bedrijven onmisbaar voor maatschappelijk vooruitgang en onze kwaliteit van leven.

Door ruimte te geven aan nieuwe ideeën ontstaan kansen voor bestaande en nieuwe bedrijvigheid. Dat gebeurt in partnerschap tussen bedrijven, Rijk, regionale overheden, Europa en met bilaterale internationale samenwerking. De overheid zorgt voor de randvoorwaarden van een sterk vestigingsklimaat en ondernemingsklimaat (hierna: ondernemingsklimaat). Onder andere door letterlijk ruimte te scheppen, op bedrijventerreinen en in de stad, door lastenluwe regelgeving te bewerkstelligen en te zorgen voor voldoende talent.

Dit kabinet heeft de ambitie om de sterkste economie van Europa te zijn en weer tot de top-5 van meest concurrerende landen wereldwijd te horen. In lijn met de in de beleidsagenda gestelde hoofddoelen van EZK streeft EZK daarvoor naar een structurele economische groei van 1,5%; naar investering in onderzoek en ontwikkeling (R&D) conform de 3%-doelstelling, naar verhoging van de weerbaarheid van de samenleving en naar vermindering van afhankelijkheden van kritieke grondstoffen.

1. Het bevorderen van een innovatieve, concurrerende economie voortbouwend op de sterktes van de Nederlandse ecosystemen met een sterke positionering op de groeimarkten van de toekomst

Innovatie is één van de belangrijkste bronnen voor economische groei, welvaart en vooruitgang op tal van maatschappelijke terreinen. Succesvolle innovaties creëren niet alleen toegevoegde waarde, maar bieden ook (deel)oplossingen voor grote maatschappelijke vraagstukken, zoals op het gebied van veiligheid, energietransitie, zorg en landbouw. Door een combinatie van generiek beleid en specifiek industrie- en innovatiebeleid stimuleert het kabinet (private) investeringen in onderzoek en ontwikkeling (R&D). Voor een innovatieve economie hanteert het kabinet de doelstelling om in 2030 3% van het bruto binnenlands product uit te geven aan publieke en private investeringen in R&D. In 2025 is een 3%-R&D-actieplan opgesteld om die doelstelling te kunnen realiseren (Kamerstuk 33 009, nr. 165). Investeren in R&D is een van de fundamenten voor ons innovatief vermogen, naast randvoorwaarden als een goed ondernemingsklimaat, een goede kennisinfrastructuur, kennissamenwerking, een goed werkende financieringsmarkt (zie hiervoor ook beleidsartikel 3 van deze begroting) en het beschikbaar zijn van bekwaam personeel. Het benutten van (publieke) kennis door bedrijven voor het ontwikkelen van producten en diensten en het vermogen van bedrijven daarin op te schalen wordt valorisatie genoemd. Het kabinet zet in op valorisatie van kennis bij publieke instellingen, het vergroten van innovatieve toepassingen door effectieve samenwerking in innovatie-ecosystemen, het versterken van het ecosysteem voor startups en scale-ups en het realiseren van een excellent toepassingsgericht kennisstelsel gericht op maatschappelijke en economische vooruitgang.

Met het missiegedreven innovatiebeleid worden R&D-investeringen van publieke en private partijen gericht op het vinden van oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Dat gebeurt mede met behulp van inzet op sleuteltechnologieën en digitalisering, die een belangrijke rol vervullen bij het adresseren van maatschappelijke uitdagingen en voorts van groot belang zijn voor het economisch verdienvermogen van Nederland. Met de uitvoering van de Kennis- en Innovatieagenda’s en het daaraan gerelateerde Kennis- en Innovatieconvenant voor de periode 2024-2027 wordt invulling gegeven aan dit beleid door bedrijven, kennisinstellingen en overheids­ partijen (Kamerstuk 33 009, nr. 135).

De Nationale Technologiestrategie, NTS, (Kamerstuk 33 009, nr. 140) geeft bouwstenen voor een strategisch technologiebeleid door tien prioritaire sleuteltechnologieën te identificeren waar het Nederlandse kennisveld en het Nederlandse bedrijfsleven een positieve impact mee kunnen maken en waarin een unieke Nederlandse positie mogelijk is. Door de richting en focus die de NTS geeft, biedt deze een basis voor het toekomstig verdienvermogen van Nederland en een autonome positie in technologische waardeketens. Het kabinet stimuleert uitvoering van de NTS; het instrumentarium van EZK wordt – waar opportuun – op de NTS toegespitst. In de context van de Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologieën zijn door het veld actieagenda’s opgesteld op de tien kansrijke technologieën uit de NTS (website ‘Actieagenda's (NTS)’).

In de landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie voor Nederland in 2026-2027 (COM(2026) 219 final) zijn in relatie tot het bedrijvenbeleid van EZK aanbevelingen opgenomen. Hieronder worden deze toegelicht en wordt aangegeven hoe hier invulling aan wordt gegeven binnen het beleid op de artikelen 2 en 3 van de EZK-begroting.

De implementatie van de cohesieprogramma’s verloopt goed en nagenoeg het gehele beschikbare budget is reeds aan projecten toegewezen. Hoewel de ruimte voor herschikking en herprioritering van middelen beperkt is, worden bestaande kansen maximaal benut. Zo zijn de beheerautoriteiten van de cohesieprogramma’s gewezen op de mogelijkheden die de tussentijdse evaluatie/herziening biedt voor projecten met een focus op defensie en veiligheid. In april 2026 heeft het EFRO Zuid programma een specifieke call geopend voor projecten die de industriële capaciteit voor dual-use toepassingen en strategische dual-use technologieën versterken. Voorts is binnen het Just Transition Fund een deel van het budget geherprioriteerd naar projecten die passen binnen de doelstellingen van het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP-prioriteiten) (Staatscourant 2026, nr. 20470).

Middels de Nationale Technologiestrategie werkt het kabinet aan het gericht versterken van innovatie in Nederland, door in te zetten op specifieke sleuteltechnologieën (Kamerstuk 29 826, nr. 277). In het coalitieakkoord is er speciale aandacht voor beleid gericht op regionale innovatieclusters, onder andere met het aanwijzen van fysieke ruimte die van strategisch belang is rondom regionale innovatieclusters. Verder wordt met de EFRO-programma’s geïnvesteerd in regionale innovatie-ecosystemen. Het kabinet werkt aan verschillende initiatieven om financieringsknelpunten voor startups en scale-ups aan te pakken. Daarbij wordt ook ingezet op het mobiliseren van institutioneel kapitaal, zoals is beschreven in het 3%-R&D-actieplan (Kamerstuk 33 009, nr. 165) en in het coalitieakkoord. Technologie- en innovatiesteun aan mkb-bedrijven vindt structureel in sterke mate plaats met diverse subsidie- en financieringsregelingen en met de fiscale faciliteit WBSO. Ook co-financiert het kabinet de Smart Industry Productiviteitsagenda 2026-2028 van de FME, de Metaalunie en TNO, waarin onder andere innovatieve methodieken ontwikkeld worden om de productiviteit in de maakindustrie te verhogen.

2. Een sterk ondernemings- en vestigingsklimaat met optimale randvoorwaarden voor succesvol ondernemerschap

Hoewel het Nederlandse ondernemingsklimaat positief wordt beoordeeld in internationale ranglijsten, zijn er steeds meer zorgen over het ondernemings- en vestigingsklimaat. Het kabinet versterkt het verdienvermogen, het ondernemingsklimaat en de bestaanszekerheid. Knelpunten die ondernemers ervaren moeten worden aangepakt en opgelost, bijvoorbeeld via het terugdringen van regeldruk en het beter benutten van bedrijfsruimte. Een goed ondernemingsklimaat is essentieel voor het verdienvermogen in Nederland.

Bij het ontwikkelen van wet- en regelgeving is toetsing op werkbaarheid en uitvoerbaarheid voor met name het mkb steeds vaker de norm. Dit is belangrijk, aangezien regeldruk een veelgehoord knelpunt is voor ondernemers. In opschaling en uitrol van bijvoorbeeld nieuwe technologieën ondersteunt EZK enerzijds het bedrijfsleven onder andere door standaardisatie en het vastleggen van voorwaarden. Andere knelpunten waar ondernemers tegenaan lopen zien bijvoorbeeld toe op fiscaliteit en de energie-infrastructuur. Anderzijds helpt EZK bedrijven in het vernieuwen en toekomstbestendig maken van hun businessmodel door middel van wet- en regelgeving, onder meer ten aanzien van zaken als bescherming van intellectueel eigendom en het merkenrecht.

Ons concurrentievermogen valt of staat met voldoende talentvolle mensen met de juiste vaardigheden die willen en kunnen werken. Met name in kraptesectoren zoals de techniek, ‘groene’ banen en digitale banen. Toegang tot talent is cruciaal voor bedrijven om te kunnen ondernemen. Daartoe zet dit kabinet het Actieplan Groene en Digitale Banen voort, verkent het kabinet de opschaling van initiatieven, zoals het beleidsexperiment FRAIM en presenteert het kabinet binnenkort de Talentagenda.

EZK werkt verder aan een betere toegang tot financiering voor ondernemers, zodat zij kansen kunnen benutten om publieke en private middelen aan te trekken, waarmee zij kunnen ondernemen, groeien, vernieuwen, investeren in transities en periodes van tegenspoed kunnen overbruggen of daarvan herstellen.

Bovendien moet er voldoende fysieke ruimte komen voor bedrijven. Het nationaal programma Ruimte voor Economie en de Ruimtelijke Economische Visie13hebben een eerste fundament gelegd die nu wordt vertaald in een gezamenlijke uitvoeringsagenda van Rijk, decentrale overheden en bedrijfsleven. Om ook in de toekomst in de ruimtevraag van bedrijven te kunnen voorzien verwachten we dat richting 2050 zo’n 3,5% van het bodemgebruik voor economie nodig zal zijn tegen 2,8% in 2022.

Daarnaast stimuleert EZK duurzaam ondernemerschap door bedrijven, samen met het MVO-steunpunt bij RVO, te ondersteunen bij gepaste zorgvuldigheid en rapportage volgens de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), en bij het omgaan met wetgeving op het vlak van IMVO. Ook draagt EZK als adviserend lid van het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen bij aan toepassing van internationale normen voor verantwoord ondernemen.

3. Het vergroten van economische veiligheid en het voorbereiden op crises, terwijl Nederland een open economie blijft.

Het Nederlandse bedrijfsleven en specifiek onze industrie spelen een cruciale rol in het versterken van de weerbaarheid en het concurrentievermogen van Nederland. De ambitie is het behouden van een open, veilige en weerbare economie, met een sterk technologisch hoogwaardige industrie als belangrijk onderdeel daarvan. Hiervoor is naast het stimuleren van strategische markten en technologieën, ook het beschermen van onze economische veiligheid van belang.

Het economische veiligheidsbeleid heeft drie hoofddoelen: 1) het tegengaan van ongewenste kennis- en technologieoverdracht; 2) het verminderen en voorkomen van risicovolle strategische afhankelijkheden (inclusief de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen) en 3) het borgen van vitale processen. Hier wordt uitvoering aan gegeven in drie lijnen: Protect, Promote en Partner. Naast de drie doelen van het economisch veiligheidsbeleid werkt EZK ook aan het voorbereiden van het bedrijfsleven op crises.

Verder ontwikkelt en draagt EZK actief bij aan een strategisch, industriebeleid op nationaal, Europees en internationaal niveau. EZK zet met gericht industriebeleid in op de verdere versterking van de Nederlandse positie op halfgeleiders,14biotechnologie, aan de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie 2025-2029 (DSII) gerelateerde groeimarkten, digitale diensten (met name AI), machinebouw en innovatieve chemie (Kamerstuk 29 826, nr. 278). Ook wordt invulling gegeven aan het verminderen van risicovolle strategische afhankelijkheden en het vergroten van de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen, halffabricaten, (eind)producten en componenten die dergelijke grondstoffen bevatten.

De industrie vervult een centrale rol in de realisatie van een circulaire Nederlandse economie. In 2050 moet de industrie circulair zijn en worden er geen primaire grondstoffen (van niet-biogene oorsprong) meer gebruikt. De bijdrage die EZK levert aan de circulaire maakindustrie in het kader van het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) 2023-2030 draagt hier mede aan bij. EZK is daarnaast verantwoordelijk voor beleid gericht op de circulaire maakindustrie en circulariteit van kritieke grondstoffen, waaronder hergebruik, recycling en toepassing van substituten. Daarnaast versterkt het kabinet de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen via de Nationale Grondstoffenstrategie. De inzet op hergebruik van kritieke grondstoffen en de grondstoffentransitie is hier onderdeel van, in samenhang met het NPCE. Als randvoorwaarde wil het kabinet de concurrentiepositie van de industrie behouden en versterken, ook voor de weerbaarheid van Nederland. Verduurzaming en circulaire economie biedt immers grote kansen voor bedrijven die vooroplopen in de transitie.

Meer specifiek moeten we ons mkb en grootbedrijf beschermen en weerbaarder maken tegen buitenlandse dreigingen. Onze kenniseconomie maakt Nederland tot een aantrekkelijk doelwit voor landen die kennis en technologie willen vergaren ten gunste van hun eigen (technologische) positie. Geopolitieke spanningen verhogen de risico’s voor onze economische veiligheid. Dit vraagt om een aanpak van het versterken van het ondernemingsklimaat die óók deze risico’s adequaat ondervangt en de weerbaarheid van Nederland versterkt.

Kengetallen bedrijvenbeleid

In de aansluitende tabel staan de voornaamste kengetallen voor het bedrijvenbeleid. Het kabinet heeft de ambitie dat Nederland wereldwijd moet behoren tot de top 5 van de landen met een goede concurrentiepositie. Op basis van de meest recente World Competitiveness Ranking staat Nederland achtste. Verder wordt met het bedrijvenbeleid gestreefd naar een koppositie voor Nederland op de internationale ranglijsten van de arbeidsproductiviteitsniveau en het European Innovation Scoreboard.

Om – aanvullend op de begroting – het parlement te informeren over voortgang en effecten van beleid treft u op de website bedrijvenbeleidinbeeld.nl verdere informatie aan over de indicatoren en kengetallen.

Onderstaande tabel geeft een samenvattend overzicht van de rollen en verantwoordelijkheden die de Minister van EZK heeft in het bedrijvenbeleid. In de tekst onder de tabel wordt verder toegelicht wat deze rollen en verantwoordelijkheden behelzen en op welke van de drie hierboven onderscheiden strategische doelen ze betrekking hebben.

1. Het bevorderen van een innovatieve, concurrerende economie voortbouwend op de sterktes van de Nederlandse ecosystemen met een sterke positionering op de groeimarkten van de toekomst

Stimuleren

De minister stimuleert innovaties die bijdragen aan een innovatieve, concurrerende economie door private investeringen in R&D te bevorderen via onder meer de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO). Voor het stimuleren van private deelname aan publiek-private onderzoeksinitiatieven wordt onder meer de PPS Innovatieregeling ingezet vanuit de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s).

Financieren/regisseren

2. Een sterk ondernemings- en vestigingsklimaat met optimale randvoorwaarden voor succesvol ondernemerschap

Stimuleren

Regisseren

(Doen) uitvoeren

3. Het vergroten van economische veiligheid en het voorbereiden op crises, terwijl Nederland een open economie blijft

Stimuleren

De minister stimuleert economische weerbaarheid van het brede bedrijfsleven tegen militaire en hybride dreigingen. De minister werkt daarnaast samen met Defensie aan het versterken, beschermen en internationaal positioneren van de Nederlandse Defensie Technologische & Industriële Basis. Dit gebeurt onder meer via het Commissariaat Militaire Productie en de uitvoering van het industriële participatiebeleid.

Regisseren

Bedrijfsfinanciering

Met de actieagenda voor startups en scale-ups zet het kabinet in op beleidsinterventies die het verschil maken voor deze bedrijven (gamechangers) en wordt gewerkt aan verbinding van het technologie- en innovatiebeleid aan innovatief ondernemerschap. Een goed voorbeeld hiervan is de aangekondigde fiscale regeling voor medewerkersparticipatie en uitzondering voor aandelen in startups en scale-ups in box 3 (Kamerstuk 32 637, nr. 709).

Nationale talentstrategie

Het kabinet zet samen met werkgevers, werknemers, onderwijsinstellingen, studentenorganisaties, publieke dienstverleners en andere belanghebbenden in op het beter benutten van talent. Hiervoor heeft het kabinet een brede Talentstrategie opgezet, die beleid op het terrein van arbeidsmarkt, onderwijs, fiscaliteit en migratie met elkaar verbindt. Hiermee is de stap gezet om van losse sectorale aanpakken naar een samenhangende inzet voor een productievere, wendbare en weerbare beroepsbevolking, in lijn met het advies van de Staatscommissie Demografie en het rapport Wennink, te gaan. De strategie is opgebouwd langs de volgende lijnen: (1) Het kabinet zet erop in dat mensen relevante vaardigheden opdoen en sneller een baan vinden via opleidingen, om- en bijscholing en begeleiding naar (beter) werk; (2) dat meer mensen beschikbaar komen voor sectoren die cruciaal zijn voor onze brede welvaart via het beter benutten van onbenut arbeidspotentieel en gerichte werving van internationaal talent; (3) sectoren ondersteund worden in de uitdaging om meer met minder mensen te doen door investeringen in innovatie en productiviteitsgroei, het slimmer organiseren van werk en het verlagen van onwenselijke of onnodige arbeidsvraag.

Toegang mkb financiering

Voor het mkb dat wil starten, vernieuwen en groeien is de toegang tot mkb financiering cruciaal. Voor ondernemers die financiering nodig hebben tot € 1 mln is het relatief lastig en duur om die financiering te verkrijgen.15Om de toegang tot financiering onder de € 1 mln te verbeteren, breiden we de financiers die gebruik kunnen maken van de BMKB uit door ook crowdfunders toe te laten. Daarnaast zal de BMKB in 2027, in samenspraak met financiers, worden versimpeld om zo beter aan te sluiten op moderne kredietverlening. Deze stichting heeft tot doel non-bancaire mkb-financiers verder te professionaliseren en zal zorgen voor meer en strengere audits, kwaliteitscontroles en meer transparantie richting ondernemers. De impuls van de overheid moet de sector in staat stellen de zelfregulering duurzaam zelfstandig voort te zetten. De toegang tot financiering is ook cruciaal als bedrijven willen investeren in transities zoals verduurzaming en als ze periodes van tegenspoed moeten overbruggen. Om ondernemers tegemoet te komen die in de knel raken door de gestegen prijzen ten gevolge van de situatie in het Midden-Oosten is er een uitbreiding gekomen van de BMKB die onder andere voorziet in werkkapitaal. Verder zullen investeringen in duurzaamheid meer worden gestimuleerd door allereerst de rentekorting op duurzaamheidsleningen van Qredits verder te verhogen en komen er in 2027 extra middelen (€ 15 mln) uit het Klimaatfonds beschikbaar voor deze duurzaamheidsleningen.

Voldoende ruimte voor economie

De fysieke ruimte voor bedrijven en economische activiteiten, waar het merendeel van ons geld wordt verdiend, is schaars. Uit onderzoek blijkt dat als we geen actie ondernemen er in de nabije toekomst in verschillende provincies geen vrij uitgeefbare bedrijventerreinen meer zijn. We verwachten dat richting 2050 3,5% van ons grondverbruik voor economie nodig zal zijn. Daarom geven we voldoende ruimte aan de fysieke uitbreiding van bedrijven en tekenen we voldoende ruimte in voor bedrijventerreinen. Gemeenten die bedrijventerreinen opheffen of transformeren naar bijvoorbeeld woningbouw worden verzocht deze ruimte te compenseren met nieuwe ruimte voor bedrijven. Samen met decentrale overheden werk ik via het Uitvoeringsprogramma Ruimte voor Economie aan deze opgave. Uw Kamer wordt in het najaar van 2026 geïnformeerd over de stand van zaken van de Uitvoeringsagenda Ruimte voor Economie.

Verzilveren economische kansen in Nederlandse regio’s

Elke regio telt. In alle Nederlandse regio’s zien we unieke kenmerken die maken dat bedrijven en mensen zich er vestigen en dagelijks werken aan een sterke Nederlandse economie. Tegelijkertijd is het voor de lange termijn ook noodzakelijk de economische ontwikkeling door te zetten zodat we in de toekomst ook welvarend zijn. Met een integrale aanpak wil ik kansen voor het regionale verdienvermogen verzilveren en de randvoorwaarden hiervoor op orde te krijgen. Het kabinet stelt zich op als partner voor regionale stakeholders om zo oog te hebben voor de bevoegdheden, instrumenten en ideeën over de toekomst die leven buiten Den Haag. Als Minister van EZK ga ik aan de slag met een gebiedsgerichte aanpak en interventies in regionale innovatieclusters. Dat vraagt naast het stimuleren van innovatie óók om het zorgen voor de juiste (fysieke) randvoorwaarden. En dat in onderlinge samenhang te doen. Ik zet daar vanaf 2027 structureel middelen voor in, die oplopen tot € 25 mln. Hiermee herneemt EZK een regierol op het regionaal economisch beleid.

Ook neemt EZK een trekkende rol in regionale programma’s en ecosystemen die het verdienvermogen, en de randvoorwaarden daarvoor, versterken, zoals investeringen via de Economische Agenda Groningen, ontwikkeling van high-tech brandpunten, de Einstein Telescoop in Zuid-Limburg en de fotonicafabriek in Brainport. In het Caribisch deel van het Koninkrijk richt EZK zich op het versterken, diversifiëren en verduurzamen van de economie met gerichte keuzes en uitvoerbare investeringen. Recente uitspraken rondom het klimaatbeleid vergroten de urgentie om economische ontwikkeling en verduurzaming te verbinden in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het op te richten Economisch Groeiplatform Carib zal hierin een cruciale rol vervullen.

Herstructurering winkelgebieden

Met de Regeling specifieke uitkering Impulsaanpak winkelgebieden konden gemeenten tussen 2022 en 2024 een specifieke uitkering ontvangen voor de gebiedsgerichte en integrale herstructurering en transformatie van (delen van) centrale winkel­ gebieden en binnenstedelijke winkelstraten. Het kabinet heeft in 4 openstellingsronden € 100 mln geïnvesteerd om het realiseren van toekomstbestendige winkelgebieden in vitale binnensteden mogelijk te maken. Bij de 2e suppletoire begroting 2025 van Economische Zaken is aanvullend € 6 mln beschikbaar gesteld voor de Impulsaanpak Winkelgebieden. Tenslotte heeft de Tweede Kamer in 2026 een amendement van lid Kisteman C.S. aangenomen om het bestaande budget incidenteel met € 4,7 mln te verhogen. Hierdoor kunnen tot 2034 in totaal 47 projecten worden gerealiseerd.

Pilot programma’s Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) 

Veelbelovende innovaties komen in Nederland niet tot wasdom bij gebrek aan een wendbare organisatie die high-risk ontwikkeling kan financieren en naar de markt begeleiden. Daarom richt het kabinet NADI op: een organisatie die gericht R&D financiert en coördineert via tijdelijke, probleem gedreven programma's. Vooruitlopend op de volledige start van NADI begin 2028 worden in 2027 drie pilotprogramma's uitgevoerd. Elk programma is € 30–50 mln en gericht op een van de prioritaire domeinen uit het coalitieakkoord: Digitalisering & AI, Veiligheid & Weerbaarheid, en Life Sciences & Biotech.

Stimuleringsprogramma academische spin-offs

Het aantal academische spin-offs is in Nederland laag vergeleken met andere landen, zoals ook in rapport Wennink staat. Om het aantal spin-offs vanuit academische instellingen te verhogen start het kabinet met structurele financiering voor academische spin-offcreatie gekoppeld aan ondernemersvriendelijke voorwaarden. Hiermee kunnen universiteiten een vijfjarige subsidie aanvragen om valorisatie-activiteiten uit te voeren, waarbij ook een cofinanciering vanuit de universiteit wordt gevraagd. Hiervoor stelt het kabinet oplopend tot € 30 mln structureel beschikbaar.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

• – Subsidies: Een groot deel van de subsidie-instrumenten is juridisch verplicht; voorbeelden zijn bijdrages aan de ROM’s, Economische Bedrijvigheid en een aantal NGF-projecten.

• – Bijdragen aan ZBO's/RWT's: De bijdragen aan TNO en Kamer van Koophandel zijn juridisch verplicht.

• – Bijdragen aan (inter)nationale organisaties: De budgetten voor bijdragen aan (inter)nationale organisaties zijn grotendeels juridisch verplicht. Voorbeelden van juridisch verplichte instrumenten zijn bijdragen aan Marin, Deltares en NLR.

Bestuurlijk gebonden

• – Subsidies: Een deel van de subsidies is bestuurlijk gebonden. Voorbeelden zijn Bevorderen Ondernemerschap en Qredits duurzaamheid.

• – Bijdragen aan (inter)nationale organisaties: Een deel van deze budgetten is bestuurlijk gebonden, zoals het budget voor het Nationaal Agentschap Disruptieve Innovatie (NADI) en Nationaal Programma Ruimtevaart.

Beleidsmatig gereserveerd

• – Subsidies: Een deel van subsidies is beleidsmatig gereserveerd. Voorbeelden zijn Pilots Verduurzaming Bedrijventerreinen en het budget gereserveerd voor co-financiering aan Europese partnerschappen.

• – Bijdragen aan (inter)nationale organisaties: Enkele van deze kasbudgetten zijn beleidsmatig gereserveerd, zoals het budget gereserveerd voor de Faciliteiten Toegepast Onderzoek (FTO).

Subsidies

MKB Innovatiestimulering Regio en Topsectoren

De regeling MKB Innovatiestimulering Regio en Topsectoren (MIT) richt zich op het bevorderen van innovatie bij het mkb. Ook stelt de regeling het mkb beter in staat zich via de Topsectoren aan te sluiten bij de door de Topsectoren opgestelde innovatieagenda’s, het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid en de regionale innovatiestrategieën. Dit krijgt onder andere vorm door het stimuleren van samenwerking tussen MKB-bedrijven op het vlak van onderzoek, ontwikkeling en innovatie en het gebruik van publiek gefinancierde kennis door het mkb. De regeling wordt in samenwerking met de provincies uitgevoerd en gefinancierd. Meer informatie over de ondersteunde projecten vindt u op de website van RVO.

Europese & Internationale programma's

Binnen het instrument Europese & Internationale programma's worden gezamenlijke projecten gefinancierd door de deelnemende landen en de EU. De regelingen op de EZK-begroting zijn onder andere Eurostars ter bevordering van grensoverstijgende samenwerking door het (innovatief) mkb. Daarnaast zijn er ook gerichte programma’s op specifieke industrieën zoals EuroHPC en EuroQCI waarmee Nederland participeert in Europese programma’s ter bevordering van de High Performance Computing en Quantum Communication Infrastructure. Meer informatie over de ondersteunde projecten vindt u op de website van RVO.

Bevorderen ondernemerschap

Deze middelen zijn gereserveerd voor diverse initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap, zoals de ondersteuning van de digitalisering van het mkb, het stimuleren van ondernemerschapsonderwijs en maatregelen ten behoeve van het programma Actieplan digitale en groene banen.

Bijdrage aan Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROMs)

Met deze middelen worden de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) ondersteund: NOM (Noord-Nederland), BOM (Noord-Brabant), LIOF (Limburg), Oost NL (Gelderland en Overijssel), Innovation Quarter (Zuid-Holland), Impuls Zeeland (Zeeland), ROM Regio Utrecht (Utrecht), Horizon Flevoland (Flevoland) en ROM InWest (Noord-Holland).

Deze middelen hebben tot doel de economische krachten in de regio te versterken en te bundelen met sectorale initiatieven en ander generiek beleid en daarnaast om de samenwerking tussen het (innovatieve) mkb en kennisinstellingen in de regio te bevorderen. In juli 2022 is de evaluatie van de ROM’s over de periode 2016-2020 aangeboden aan de Kamer (Kamerstuk 32 637, nr. 502, bijlage 1). In algemene zin schetst de evaluatie een positief beeld van de toegevoegde waarde van de ROM’s, waarbij de meerwaarde vooral zit in de geïntegreerde aanpak van investeren, innoveren en internationaliseren in de regio, waarbij verbindingen met landelijk beleid worden georganiseerd. In de Kamerbrief (Kamerstuk 32 637, nr. 502) is aangegeven hoe de aanbevelingen uit de evaluatie worden opgevolgd.

Startup-beleid

De Rijksoverheid helpt ambitieuze ondernemers en startups die snel willen doorgroeien. Startups zijn jonge innovatieve, technologiegedreven bedrijven. Ze werken aan een schaalbaar verdienmodel en hebben internationale groeiambitie. Als onderdeel van de startup en scale-up agenda wordt voor de periode van 2026 t/m 2029 € 14,8 mln beschikbaar gesteld aan Stichting Dutch StartHub voor de uitvoering van het Techleap-programma.

Het Ministerie van EZK heeft samen met Techleap en andere publieke en private stakeholders een verkenning uitgevoerd hoe de taken en rollen van Techleap na medio 2026 structureel ingevuld kunnen worden. Hieruit blijkt dat met name voor de deeptech activiteiten nog publieke financiering nodig is, omdat daar systeemveranderingen nodig zijn. Middels de beschikbaar gestelde middelen blijft Techleap haar rol als onafhankelijke aanjager voor deeptech-startups en scale-ups vervullen. Techleap zal zich daarbij expliciet richten op 1) meer succesvolle startups uit kennisinstellingen en 2) startups en scale-ups die prioritaire sleuteltechnologieën toepassen in groeimarkten.

Invest-NL

In 2027 is € 9,4 mln beschikbaar voor projectontwikkeling door de Business Development dochter van Invest-NL. Naast het verstrekken van financiering aan ondernemingen, heeft Invest-NL ook als taak het ontplooien van ontwikkelactiviteiten en het aangaan van samenwerking met nationale en internationale promotionele instellingen. Deze activiteiten dienen marktfalen te bestrijden, zodat er meer rendabele financieringsmogelijkheden ontstaan voor marktpartijen.

Europees Defensie Fonds cofinanciering

Het Europees Defensie Fonds stimuleert innovatie en samenwerking in de defensie-industrie. De Europese Commissie (EC) wil met het Europees Defensie Fonds (EDF) onderzoek en ontwikkeling voor het defensie-domein verder stimuleren. Het EDF staat ook open voor technologieën die voor andere doeleinden geschikt zijn (dual-use). Het programma loopt van 2021 tot 2027.

Herstructurering winkelgebieden

Het kabinet investeert hiermee in het realiseren van toekomstbestendige winkelgebieden en in vitale binnensteden. Met de Regeling specifieke uitkering Impulsaanpak winkelgebieden kunnen gemeenten een specifieke uitkering ontvangen voor de gebiedsgerichte en integrale herstructurering en transformatie van (delen van) centrale winkelgebieden en binnenstedelijke winkelstraten. Er zijn vier openstellingen geweest en in totaal nemen 47 gemeenten deel aan het programma. Komende jaren vindt de uitfinanciering plaatst.

R&D Mobiliteitssectoren

DR&D mobiliteitsectoren is bedoeld voor deelnemers van een samenwerkingsverband uit de luchtvaart, maritieme en automotive sectoren. Via publiek-private samenwerking kunnen bedrijven kennisinstellingen, zoals TO2-instellingen en universiteiten, betrekken. Deze regeling heeft acht R&D samenwerkingsverbanden gehonoreerd die bestaan uit 214 unieke organisaties.

NGF-project Health-RI

Het project Health-RI heeft in totaal € 69 mln toegekend gekregen. Dit project investeert in (1) de ontwikkeling van een geïntegreerde, nationale gezondheidsdata- en onderzoeksinfrastructuur, (2) het wegnemen van sociale en organisatorische belemmeringen door middel van een afsprakenstelsel, en (3) een centraal punt voor data-uitgifte. Het doel is om innovatie in de life sciences and health-sector te stimuleren door data van Nederlandse ziekenhuizen en zorgorganisaties, kennisinstellingen, organisaties in de publieke gezondheid, patiëntenorganisaties, gezondheidsfondsen en bedrijven te standaardiseren en met elkaar te verbinden. Het voorstel richt zich op het delen en gebruiken van (onderzoeks)data.  

NGF-project RegMed XB

Het project RegMed XB investeert in de bouw van een landelijke regenera tieve geneeskunde-pilotfabriek met gespecialiseerde locaties (pilotlijnen) voor de verdere ontwikkeling van regeneratieve gezondheidszorg. Regeneratieve geneeskunde is erop gericht nieuwe behandelingen te ontwikkelen die slim gebruik maken van het zelf-herstellend vermogen van ons lichaam. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van gen-, cel- en weefseltherapieproducten. Het doel van RegMed XB is enerzijds om op lange termijn chronische ziekten te kunnen voorkomen of genezen, en anderzijds het Nederlandse bedrijfsleven in staat te stellen om innovatieve producten en processen te ontwikkelen en in te spelen op een sterk groeiende buitenlandse markt. In totaal is voor dit NGF-project 56 mln toegekend.

NGF-project QuantumDeltaNL

Het project Quantum Delta NL (QDNL) heeft € 615,2 mln toegekend gekregen en richt zich op het versterken van het Nederlands quantum ecosysteem. Quantumtechnologie is een sleuteltechnologie die radicaal nieuwe producten en diensten mogelijk maakt. Quantumcomputers, quantumsimulators, quantumnetwerken en quantumsensoren kunnen straks dingen die «klassieke» apparaten niet kunnen. En kunnen voor nieuwe verdienmodellen en oplossingen voor maatschappelijke problemen zorgen. Nederland staat hiermee aan het begin van een technologierevolutie.

NGF-project Oncode-PACT

Het doel van Oncode-PACT is om een infrastructuur op te zetten met innovatieve modellen en methoden waarmee effectieve kandidaat-kankermedicijnen sneller en goedkoper ontwikkeld worden voor specifieke patiëntengroepen. Hierdoor trekt het project investeringen aan en brengt het nieuwe medicijnen die preciezer en eerder werken bij de juiste patiënt. Dit verbetert de kwaliteit van het leven van kankerpatiënten en versterkt het toekomstige verdienvermogen van Nederland. In totaal is voor dit NGF-project € 284 mln toegekend.

NGF-project NXTGEN HIGH TECH

NXTGEN HIGHTECH ontwikkelt een nieuwe generatie high tech equipment binnen zes toepassingsdomeinen: lasersatellietcommunicatie, biomedische productietechnologie, semiconductors, composieten, energie en agrifood. Daarnaast draagt het voorstel bij aan de versterking van het innovatie-ecosysteem, dat samenwerkt over wetenschappelijke disciplines en sectoren heen en heeft het voorstel een verdiepingsprogramma voor de doorontwikkeling van hightech apparatuur in nieuwe domeinen zoals plasmatechnologie en ‘thin films’. Voor dit programma is in totaal € 450 mln toegekend voor een periode van 7 jaar.

NGF-project PhotonDelta

Het doel van PhotonDelta is versnelling van de ontwikkeling van het Nederlandse fotonica-ecosysteem. Het voorstel bouwt voort op het Nationaal Plan Geïntegreerde Fotonica. Geïntegreerde fotonica houdt in dat chips met optische signalen werken in plaats van elektrische signalen. Communicatie via optische signalen kan meer informatie tegelijk versturen en ook over een langere afstand. In totaal is € 421 mln toegekend aan dit NGF-project waarvan € 50 mln voorwaardelijk.

NGF-project Opschaling PPS beroepsonderwijs

Het project Opschaling van succesvolle publiek private samenwerkingen in het beroepsonderwijs overbrugt de kloof tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt, met name het midden- en klein bedrijf, in relatie tot de klimaat- en digitale transitie. Dit gebeurt door talentontwikkeling van huidige en aankomende werknemers en door het versterken van het innovatievermogen van bedrijven. Het budget van € 68,9 mln voor 2027 t/m 2031 wordt besteed aan de opschaling van een kopgroep van 18 publiek private samenwerkingen (tussen vmbo, mbo, hbo, ondernemersverenigingen en bedrijven) in het beroepsonderwijs. Om de voortgang te monitoren en de kennis en ontwikkelingen van de pps’en te waarborgen, voert van Platform Bèta Techniek (via Katapult) een kennis- en ontwikkelingsprogramma uit.

NGF-project Material Independence & Circular Batteries

Material Independence & Circular Batteries richt zich op het versterken van de positie van de Nederlandse maakindustrie in de mondiale batterijketen, waarbij duurzaamheid en circulariteit centraal staan. Hierdoor wordt Nederland minder afhankelijk van internationale toeleveranciers van benodigde grondstoffen die niet altijd beschikbaar zijn en batterijonderdelen. Dit is essentieel om de klimaatdoelstellingen te behalen en draagt bij aan het duurzaam economisch verdienvermogen in Nederland. In totaal is € 157,9 mln toegekend.

IPCEI Cloudinfrastructuur en services

De Important Project of Common European Interest Cloud Infrastructure and Services (IPCEI CIS) heeft als doel om uiteindelijk een volledig nieuwe Europese gedecentraliseerde software-infrastructuur voor het geavanceerde gebruik van computerbronnen op het gebied van cloud en edge te bouwen. Drie aan het Europese IPCEI CIS ecosysteem deelnemende Nederlandse projecten krijgen op grond van de Nederlandse IPCEI subsidieregeling subsidie verstrekt.

IPCEI Micro-elektronica

De Important Project of Common European Interest Micro-elektronica (IPCEI ME/CT) is een grootschalig Europees consortium met als doel de Europese industrie toegang te garanderen tot moderne en duurzame micro/nano-elektronica, inclusief de benodigde software, door de huidige waardeketen verder te versterken en uit te bouwen. Bij IPCEI ME/CT gaat het om onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten rond micro-elektronica en communicatietechnologie in de volledige waardeketen – van materialen en tools tot chipsontwerp en productieprocessen.

Inzet van deze projecten is het faciliteren van digitale en groene transformatie door innovatieve micro-elektronica- en communicatieoplossingen te creëren en energie-efficiënte en materiaalbesparende elektronicasystemen en productiemethoden te ontwikkelen. Deze projecten zullen bijdragen aan de technologische vooruitgang in diverse sectoren, zoals communicatie (5G en 6G), autonoom rijden, kunstmatige intelligentie en quantumcomputers. Ook ondernemingen die actief zijn in energieopwekking, -distributie en -gebruik, zullen steun krijgen bij het maken van hun groene transitie.

Qredits

Qredits verstrekt duurzaamheidsleningen aan het mkb. Het Klimaat- en energiefonds heeft additioneel € 15 mln aan middelen beschikbaar gesteld zodat Qredits duurzaamheidsleningen tot max. € 50.000 kan verstrekken. De € 15 mln van het Klimaat- en energiefonds wordt ingezet om een lening met een lage rente aan te kunnen bieden. Qredits zal hiermee ca. 1.700 leningen kunnen verstrekken aan ondernemers.

Actieplan Groene en Digitale Banen

Het Actieplan Groene en Digitale Banen zet in op het aanpakken van de tekorten aan technici en digitale professionals. Dit is randvoorwaardelijk voor de doelen van de groene en digitale transities, en voor een concurrerende weerbare economie. In het kader van het actieplan worden er middelen vrijgemaakt voor de opschaling van de omscholingstrajecten Twin Transition. Het doel van deze maatregel is om bestaande omscholingstrajecten van de netbeheerders op te schalen en uit te breiden. Een aparte focus ligt op statushouders, waarvoor een specifiek voorschakeltraject is ontwikkeld.

Ruimte voor Economie

Het Ministerie van EZK werkt aan een nationaal programma Ruimte voor Economie dat in de zomer van 2023 is gepubliceerd. Doel van het programma is het borgen van voldoende fysieke ruimte voor bedrijven op de juiste plek in kwantitatief en kwalitatief opzicht.

Het doel is om verduurzaming en herontwikkeling van bedrijventerreinen een impuls te geven en ervaring opdoen met het anders organiseren en financieren van het verduurzamen, toekomstbestendig maken en herontwikkelen van bestaande terreinen.

In 2025 is gestart met het ontwikkelen van 12 investeringsplannen om in kaart te brengen aan welke opgaven gewerkt moet worden om de bedrijventerreinen te verduurzamen en toekomstbestendig te maken en welke investeringen dat vraagt van zowel publieke als private partijen.

Onder Ruimte voor Economie valt tevens een nieuwe subsidieregeling voor de versterking van regionale innovatieclusters. Bij deze regeling wordt nauw samengewerkt met regionale overheden en ingezet op publieke cofinanciering. De regeling wordt de komende periode verder uitgewerkt.

Maritieme Maakindustrie

De Maritieme Maakindustrie richt zich op het ondersteunen maar de Maritieme sector via het maritiem innovatieprogramma (in samenwerking met het Ministerie van Defensie en Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) en de Duurzame innovatieve Scheepsbouw (SDS). Het doel van de SDS is het stimuleren van innovatieve, duurzaamheid bevorderende experimentele technologieën binnen de scheepsnieuwbouw- en ombouw.

Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent

De microchipindustrie is een van de belangrijkste pijlers van het huidige en het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Voor de verbetering van het vestigingsklimaat voor de microchipindustrie in Nederland is ruim € 2 mld beschikbaar vanuit de Rijksoverheid. Het doel van het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent is om te zorgen voor een groei van technici voor de microchipindustrie. Voor deze sector wordt op korte termijn - tot en met 2030 - een groeiende talentvraag verwacht van 38.000 extra technisch opgeleide mensen. Specifiek voor de talentopgave is tot en met 2030 in totaal incidenteel € 450 mln beschikbaar gesteld voor EZK en OCW gezamenlijk. De middelen op de EZK-begroting worden ingezet in de regio's Eindhoven, Enschede Groningen, Delft en Arnhem-Nijmegen voor initieel bekostigd onderwijs, onderwijs top-ups en voorinvesteringen, institutionele randvoorwaarden (t.b.v. verbetering samenwerking tussen onderwijssectoren) om- en bijscholingsactiviteiten en activiteiten als kennisdeling, wervingsactiviteiten, beurzen etc.

PEGA: Ruimte voor economie

Het Ministerie van EZK heeft binnen het maatregelenpakket Nij Begun Groningen een budget van € 100 mln beschikbaar gesteld voor strategische (internationale) acquisities. Dit budget is specifiek gericht op het versterken van het lange termijn verdienvermogen van de regio Groningen en Noord-Drenthe door het aantrekken van strategische internationale en buitenregionale investeringen.

Het Budget Strategische Acquisitie (BSA) biedt een breed scala aan financiële instrumenten, waaronder subsidies in de vorm van marktconforme lening (achtergesteld en/of converteerbaar naar deelnemingen) en subsidies. Deze flexibiliteit maakt het mogelijk om maatwerk te bieden in situaties waar de markt zelf niet toereikend is, maar ondersteuning wel gewenst is.

Deze aanpak creëert een unieke kans voor zowel de regio als het Rijk. Het BSA fungeert als een krachtige hefboom om kapitaal en internationale bedrijven aan te trekken, met een specifieke focus op de proces- en maakindustrie. Zo draagt dit initiatief bij aan een duurzame en innovatieve economische groei in Groningen en Noord-Drenthe.

IPCEI Advanced Semiconductor Technologies

Via het Important Projects of Common European Interest (IPCEI) mechanisme biedt de Europese Commissie de mogelijkheid om tot maximaal 100% van de onrendabele top van een project te financieren in een strategische belangrijke sector of markt. De IPCEI Advanced Semiconductor Technologies (AST) heeft als doel om de Europese positie in de wereldwijde halfgeleiderindustrie te versterken door de Europese positie in de wereldwijde halfgeleidersector te versterken door middel van innovatie en schaalvergroting. IPCEI AST ondersteunt onderzoek, ontwikkeling en eerste toepassing in een productieomgeving van nieuwe generaties halfgeleiders, ontwerptechnieken, productietechnologieën en toepassingen. Het initiatief bevordert de samenwerking tussen verschillende Europese landen om gezamenlijk complexe technologische uitdagingen aan te pakken met als doel versterking van de industriële infrastructuur in Europa. Voor de Nederlandse deelname aan de IPCEI AST is er in totaal € 230 mln gereserveerd op de EZK-begroting waarvan € 200 mln op artikel 2.

Leveringszekerheid Kritieke Grondstoffen

Leveringszekerheid van kritieke grondstoffen en materialen is belangrijk voor de Nederlandse welvaart en veiligheid. De middelen onder dit instrument zijn bedoeld voor initiatieven en instrumenten die hogere leveringszekerheid bevorderen of faciliteren, hoofdzakelijk in het kader van de Nationale Grondstoffenstrategie en de Europese Critical Raw Materials Act (CRMA). Dit instrument behelst onder meer de financiering van het Nederlands Materialen Observatorium (NMO) en overheidsondersteuning van ontwikkeling van strategische projecten.

Economische Veiligheid

De bedrijfslevenaanpak op het gebied van economische veiligheid heeft als doel het bedrijfsleven weerbaar te maken tegen dreigingen en de exclusiviteit van kennis en technologie te beschermen. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is het Ondernemersloket Economische Veiligheid, dat een centrale rol speelt in het vergroten van de bewustwording bij bedrijven en fungeert als vraagbaak en adviespunt. Daarnaast zetten we in 2027 in op het continueren van de communicatie en outreach naar het bedrijfsleven over de thema’s economische veiligheid en weerbaarheid. Hiermee willen we enerzijds de bewustwording vergroten en anderzijds praktische en weerbaarheidsverhogende middelen aanbieden. Daarnaast worden handelingsopties voor bedrijven in kaart gebracht, zodat bedrijven zich beter kunnen voorbereiden op grootschalige verstoringen, zoals langdurige stroomuitval of een cyberaanval. Verder wordt het distributiesysteem voor noodsituaties vernieuwd, dat bijdraagt aan de weerbaarheid van Nederland en essentieel is om bij grote schaarste op grond van de Distributiewet goederen evenwichtig te verdelen onder de maatschappij.

TSH Vliegtuigmaakindustrie

Het doel van de subsidiemodule TSH Vliegtuigmaakindustrie is om onderzoeksprojecten te stimuleren die bijdragen aan verduurzaming van de luchtvaart en daarmee de relatie tussen Europees onderzoek en innovatie en nationale onderzoeksactiviteiten op het terrein van civiele vliegtuigontwikkeling te versterken. Door de TSH (TopSector High Tech)-regeling draagt Nederland hier aan bij en wordt er gewerkt aan het verdienvermogen van de maakindustrie, samen met de kennisinstellingen en belangrijke ketenpartners. Met deze regeling wordt de internationale positie van het Nederlandse luchtvaartecosysteem versterkt en vergroot daarmee de kans op Nederlandse deelname aan de ontwikkeling en bouw van een nieuwe generatie duurzame vliegtuigen.

Stimulering academische spin-offcreatie

Het kabinet wil met dit instrument investeren in de versterking van academische spin-offcreatie vanuit Nederlandse kennisinstellingen. Het doel is om meer wetenschappelijke kennis en technologie om te zetten in nieuwe innovatieve bedrijven en hoogwaardige werkgelegenheid. Hiermee wordt het verdienvermogen van Nederland versterkt en wordt bijgedragen aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. De maatregel geeft uitvoering aan de ambitie uit het coalitieakkoord om kennisvalorisatie en ondernemerschap vanuit de wetenschap te versnellen.

Overige

Deze post bevat onder andere het beleidsondersteunend budget voor de teams in het kader van het Topsectorenbeleid.

Leningen

PEGA econonomische bedrijvigheid (lening)

Het Budget Strategische Acquisitie (BSA), onderdeel van herstlplan Nij Begun, wordt onder andere ingezet in de vorm van marktconforme lening (achtergesteld en/of converteerbaar naar deelnemingen).

Garanties

Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)

De BMKB maakt mogelijk dat bedrijven met te weinig zekerheden (onderpand) toch financiering kunnen krijgen, doordat de overheid borg staat voor het deel van de lening waar het bedrijf geen onderpand voor heeft. De overheidsborg bedraagt 90% van het borgstellingskrediet van 50% van het totaal verstrekte krediet (voor starters en innovatieve bedrijven gelden in verhouding hogere borgstellingskredieten ten opzichte van het totaal verstrekte krediet).

Groeifaciliteit

De groeifaciliteit is per 1 januari 2025 beëindigd en er volgt in de komende jaren nog een uitfinanciering van bestaande verplichtingen. De Groeifaciliteit richtte zich op buffervermogen – zoals aandelenkapitaal van participatiemaatschappijen en achtergestelde leningen door banken – en is vooral gericht op de groei- en expansiefase van een bedrijf of voor opvolging/overnames. 

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)

De GO geeft financiers de mogelijkheid om een garantie van 50% van de overheid te verkrijgen, indien zij vanwege het risicoprofiel niet zelfstandig of onvoldoende in staat zijn in de kerngezonde bedrijven te financieren. Jaarlijks kan voor maximaal € 300 mln aan garanties worden verleend, waarbij het gebruik afhankelijk is van de conjuncturele ontwikkeling. Het geraamde bedrag betreft de verwachte schades op de regeling. Tegenover de schades staan premieontvangsten en ontvangsten bij uitwinning van faillissementen. De GO is kostendekkend. Het totale garantieplafond voor de GO in 2027 bedraagt € 300 mln. De GO-corona (GO-C) module is vervallen op 30 juni 2022. Wel is er nog een kasbuffer aangehouden voor eventuele schades.

Maatwerk garanties

In het geval van maatwerkgaranties wordt een marktconforme premie in rekening gebracht, en worden uitvoeringskosten betaald. Deze worden op het maatwerkgaranties instrument geregistreerd. Premieontvangsten worden in rekening gebracht ter compensatie voor het risico dat de Staat middels de afgifte van de garantie loopt. De premieontvangsten worden na aftrek van de uitvoeringskosten toegevoegd aan een risicovoorziening op de EZK-begroting.

Opdrachten

Onderzoek en opdrachten

De middelen zijn gereserveerd ten behoeve van de monitoring, effectmeting en feitelijke onderbouwing van beleid (evidence based policy making), beleidsgerichte data-ontwikkeling, beleidsexperimenten en proefprojecten.

Caribisch Nederland

Het budget betreft onder meer de uitgaven voor de Rijksdienst Caribisch Nederland en de kosten van statistisch en beleidsonderzoek door onder andere het CBS voor Caribisch Nederland.

Regeldruk

Werkbaarheid, proportionaliteit en het zoveel mogelijk beperken van regeldruk van zowel voorgenomen als bestaande regelgeving staan centraal. Er is een regeldrukreductieprogramma dat gericht is op het merkbaar en meetbaar aanpakken van knellende wet- en regelgeving voor bedrijven, die met de mkb-indicatorbedrijvenaanpak voor verschillende sectoren in kaart zijn en worden gebracht. Met de aanpassing van de Bedrijfseffectentoets, de uitbreiding van het mandaat voor het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR), de bouw van het prototype WetWijzer voor bedrijven en aandacht voor regeldruk als gevolg van lokale en Europese regelgeving wordt aan de hand van de vier pijlers werkbaar, merkbaar, meetbaar en vindbaar het regeldrukprogramma verder vormgegeven.

Budget samenwerking regio

Dit budget heeft als doel de uitwisseling van ervaringen en kennis tussen Rijk en regio te stimuleren, en verbindingen te realiseren door partijen samen te brengen rondom EZK-thema’s als innovatie, ondernemerschap, digitalisering en ruimte voor economische activiteiten.

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage RVO

Deze middelen zijn grotendeels voor de uitvoering van de financierings- en innovatie-instrumenten (zoals MKB Innovatiestimulering Topsectoren, Eurostars, Internationaal Innoveren, PPS-toeslag, WBSO, BMKB, Groeifaciliteit, Garantie Ondernemingsfinanciering). Dit betreft activiteiten als beoordeling van aanvragen, bedrijfscontroles, voorlichting over de instrumenten, de organisatie van innovatiemissies en het terugontvangen van kredieten.

Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)

Met deze bijdrage verzorgt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) de uitvoering, het toezicht en de handhaving van de bepalingen uit de Wet ruimtevaartactiviteiten. Het gaat om werkzaamheden die voortkomen uit aanvragen, toetsen en eventueel afgifte van een ruimtevaartvergunning, registreren van ruimtevaartvoorwerpen, deelname aan internationale gremia, en adviseren en voorlichting geven over ruimtevaartactiviteiten. Het wettelijke toezicht heeft betrekking op de afgifte van ruimtevaartvergunningen.

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s

Bijdrage aan TNO

De Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) werkt samen met MARIN, Deltares, Wageningen Research en Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) in de federatie Toegepaste Onderzoek Organisaties (TO2). EZK investeert samen met een aantal andere ministeries in deze instituten, omdat hier onafhankelijk onderzoek in Nederland plaatsvindt dat kansen kan creëren voor innovatie en economische groei en dat een bijdrage levert aan de publieke kennis op terreinen van maatschappelijk belang. TNO bestrijkt een breed onderzoeksgebied op het terrein van meerdere topsectoren, met name HTSM en energie. Daarnaast ontwikkelt TNO-kennis op een aantal maatschappelijke thema’s, met name defensie, maatschappelijke veiligheid, arbeid en gezondheid. Tevens voert TNO wettelijke onderzoekstaken uit op het terrein van de mijnbouwwet en basisregistratie ondergrond. 

Kamer van Koophandel

De Kamer van Koophandel (KVK) voert wettelijke taken uit in het kader van ondernemerschapsbeleid: beheren van het Handelsregister, voorlichting en regiostimulering, innovatiestimulering en de ontwikkeling en het beheer van het digitale en de fysieke ondernemersplein(en). Daarnaast beheert KVK in het kader van het Wwft-beleid de registers van uiteindelijk belanghebbenden van juridische entiteiten en constructies zoals trusts.

Bijdrage aan NWO-TTW

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) financiert binnen het domein Toegepaste en Technische Wetenschappen (TTW) technisch-wetenschappelijk onderzoek aan Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen. Met de bijdrage van EZK wordt met name het Perspectiefprogramma gefinancierd, dat is gericht op technologieontwikkeling binnen het Missiegedreven Innovatiebeleid.

In de overkoepelende afweging van de instrumenten op de EZK-begroting is gekozen om op deze regeling volledig om te buigen. Dit omdat de uitkomst van de evaluatie van het instrument in 2022 diffuus was. Hierom wordt de bijdrage na 2027 stopgezet en ingezet voor onvermijdelijke en urgente problematiek. Bij de herziening van de PPS innovatieregeling, waarbij de vernieuwde regeling in 2028 van start gaat, zal het effect van het stopzetten van het Perspectief programma worden meegewogen.

Bijdrage aan medeoverheden

MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)

Dit betreft middelen voor de decentrale MKB Innovatiestimulering Regio en Topsectoren regeling (MIT). De decentrale MIT-regeling wordt uitgevoerd door de provincies. Er is een apart instrument voor de decentrale MIT-regeling. De landelijke MIT wordt uitgevoerd door RVO.

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

Internationaal Innoveren

In het kader van het beleid voor Internationaal Innoveren is voor Nederlandse deelname aan publiek-private onderzoeksprogramma’s in Europees verband cofinanciering beschikbaar. Deze middelen worden ingezet voor Eureka (Eurostars, Global Stars, Eureka-clusters) en de Chips Joint Undertaking, dat is gelieerd aan Horizon Europe. Beide initiatieven ondersteunen innovatiesamenwerking van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen met partners uit de EU-lidstaten en EU-geassocieerde landen als partners buiten de EU. Op Volginnovatie.nl vindt u meer informatie over de ondersteunde projecten van Joint Technology Initiatives, Horizon Europe en Eureka.

PPS-innovatieregeling

In 2013 zijn de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) gestart met het bundelen en stroomlijnen van de onderzoeksprogrammering in de gehele kennisketen. Het doel hiervan is om meer privaat-publieke samen­ werkingsprogramma’s (PPS) vanuit de onderzoekagenda’s van de Topsectoren te genereren, die zich daarbij richten op economische kansen van de maatschappelijke uitdagingen en sleuteltechnologieën onder het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid (MTIB). De TKI’s zijn daarbij programmerend en regisserend.

Na een grondige evaluatie in 2021 is de PPS-toeslagregeling in 2022 verlengd met vijf jaar (Kamerstuk 33 009, nr. 116). Tevens is de regeling in 2023 herzien en heeft het een nieuwe naam, de ‘PPS-Innovatieregeling’ (Staatscourant 2023, 28651). Hierin is de oude grondslag-systematiek vervangen door een vast budgetplafond per TKI op basis van de private inzet uit het verleden. Dit is noodzakelijk gebleken voor de budgettaire beheersbaarheid van de regeling. ‘Meer informatie over de ondersteunde projecten vindt u op www.rvo.nl/onderwerpen/volg-innovatie’.

TO2 (excl.TNO)

Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI)

Met het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) wordt beoogd de innovatiekracht van Nederland te versterken. Door gericht te investeren in veelbelovende innovaties vanuit onze excellente wetenschappelijke kennisbasis kunnen maatschappelijke problemen worden aangepakt. Daarom richt het kabinet NADI op: een organisatie die gericht R&D financiert en coördineert via tijdelijke, probleem gedreven programma's. De ambitie is om vanaf 2028 een wendbare organisatie die high-risk ontwikkeling kan financieren en naar de markt begeleidt op te richten. Vooruitlopend op de volledige start van NADI in 2028 wordt in 2027 gestart met een pilot programma.

Topsectoren overig

Onder dit instrument valt voornamelijk de bijdrage aan de Venture Challenge (VC) regeling die door NWO-TTW wordt uitgevoerd. De regeling is in 2024 positief geëvalueerd waarna deze met 5 jaar is verlengd tot 1 januari 2030.

De VC-regeling richt zich op valorisatie van kennis in de Life Sciences & Health (LSH) sector. Het VC-programma coacht ondernemende onderzoekers die een bedrijf starten om onderzoeksresultaten sneller naar de markt te brengen.

Ruimtevaart (ESA)

Het ruimtevaartprogramma bestaat uit bijdragen aan verplichte programma’s en inschrijvingen in optionele programma’s van het Europese Ruimtevaartagentschap (ESA). Tijdens de Ministeriële Conferentie 2025 is de inzet van Nederland voor de periode 2026-2028 bepaald. Daarnaast vindt nog uitfinanciering van de eerdere projecten plaats. Deze middelen vloeien terug naar Nederland via opdrachten aan Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen ter realisatie van de onderscheiden ruimtevaartprogramma’s ("Geo Return"- systeem). Daarnaast kent het ruimtevaartprogramma een (beperkt) nationaal flankerend programma, waarin onder andere de interactie van bedrijven en kennisinstellingen met ESTEC wordt bevorderd. Ook wordt daarmee technologieontwikkeling en de benutting van satellietdata door overheden gestimuleerd. Uitvoering van het beleid is opgedragen aan het Netherlands Space Agency (NLSA).

Bijdrage NBTC

EZK stelt op basis van meerjarenafspraken budget beschikbaar voor het Nederlands Bureau van Toerisme en Congressen (NBTC) voor bestemmingsmanagement, waaronder internationale «branding», ontwikkeling van aanbod, kennis en data, spreiding van toeristen en congressenwerving.

Overige bijdragen aan organisaties

Dit betreft onder meer de bijdrage aan het Centraal Bureau voor de Statistiek voor de Staat van het mkb en de Koning Willem I Stichting (€ 0,37 mln, waarvan € 0,07 mln wordt bijgedragen door IenW), bijdragen aan Holst Centre en Wetsus uit hoofde van de SBO-regeling en een bijdrage ten behoeve van het eengemaakt octrooigerecht (Unified Patent Court, UPC).

Economische ontwikkeling en technologie

De veranderende geopolitieke omstandigheden vragen om keuzes in het innovatiebeleid om zo sterke, internationaal onderscheidende posities in het bedrijfsleven en de kennisinfrastructuur te creëren. Deze post bevat meerdere incidentele en structurele middelen ter bevordering van gerichte economische ontwikkeling en bevordering van economische groei door innovatie.

EU-Cofinanciering JTF

Dit fonds zal zich vooral richten op de economische diversificatie van de, door de klimaattransitie, zwaarst getroffen gebieden en op de omscholing en actieve inclusie van de werknemers en werkzoekenden in deze gebieden. De middelen zijn toebedeeld op COROP-niveau. EZK neemt de voor JTF vereiste cofinanciering deels voor zijn rekening voor projecten die bijdragen aan nationale beleidsdoelen op het gebied van innovatie en de energietransitie, waarbij aansluiting wordt gezocht bij het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid (MTIB) en het nationale Klimaatakkoord. De in 2027 geraamde kasuitgaven bedragen ca. € 4 mln. Ook decentrale overheden en private partijen zullen bijdragen aan cofinanciering van JTF-projecten.

Faciliteiten toegepast onderzoek TO2 en RKI

Met een financieringsimpuls van ruim € 400 mln voor de periode tot 2031 beoogt dit instrument de achterstand in te lopen die in Nederland is ontstaan rond nieuwe onderzoeksfaciliteiten en de modernisering van bestaande faciliteiten. Het gaat hier om unieke en strategische, zowel instituutsgebonden (bijv. het onderzoek naar dierziektes of nieuwe zonnecellen) als ecosysteemdienende faciliteiten (bijv. voor testen en opschalen gericht op marktintroducties), en ook om nieuwe digitale onderzoeksmogelijkheden (Augmented Reality, Virtual Reality, Digital Twins) met de bijbehorende dataopslag en rekencapaciteit. Vanuit OCW is er in de periode 2027-2031 additioneel budget hiervoor vrijgemaakt. Vanaf 2032 komen er structurele middelen beschikbaar. De budgetten hiervoor zijn opgenomen in de begrotingen voor de komende jaren van EZK en de betreffende vakdepartementen.

NGF-project NXTGEN Ruimtevaart

Als onderdeel van het NXTGEN Hightech NGF-project worden ook onderdelen via de ESA besteed. Dit gaat om programma's op het gebied van de ontwikkeling van next-generation satelliettechnologie en aardobservatie.

Toelichting op de ontvangsten

Rijksoctrooiwet

De ontvangsten Rijksoctrooiwet 1995 betreffen de ontvangsten van Octrooicentrum NL, uit hoofde van procedure- en instandhoudingtaksen op basis van de Rijksoctrooiwet 1995. Daarin zijn begrepen de instandhoudingstaksen voor Europese octrooien, waarvoor geldt dat de hiervoor geraamde ontvangsten de helft zijn van de feitelijke ontvangsten uit taksen. De andere helft wordt afgedragen aan het Europees Octrooibureau.

Europese & Internationale programma's

De ontvangsten Eurostars betreft de Europese bijdrage aan Eurostars-projecten. De bijdrage bedraagt 25% van de nationale bijdrage.

Joint Strike Fighter

De ontvangsten F-35 betreffen de geraamde afdrachten door de defensie-industrie aan de Staat. Op basis van de medefinancieringsovereenkomst over de deelname van Nederland aan de ontwikkeling van de F-35 draagt de industrie 2% over de gerealiseerde omzet voor ontwikkeling en onderhoud van de F-35 af aan EZK.

Diverse ontvangsten

De post diverse ontvangsten betreft de ontvangsten voor diverse regelingen binnen Bedrijfsleven en Innovatie. De geraamde ontvangsten voor 2027 is € 1,3 mln. 

Bedrijfsteun

De ontvangsten betreft de aflossing op een leningsfaciliteit van € 150 mln die in 2020 beschikbaar is gesteld aan Stichting Garantiefons Reisgelden (SGR). Door deze leningsfaciliteit kan SGR consumenten schadeloos blijven stellen bij faillissement van aangesloten reisorganisaties. Onder de Bedrijfssteun vallen tevens de ontvangsten op de leningsfaciliteiten VZR Garant, voor kleinere garantiefondsen, en het Garantiefonds voor Gespecialiseerde Touroperators (GGTO).

BMKB, Groeifaciliteit, GO en maatwerkgaranties

De ontvangsten voor de BMKB, Groeifaciliteit, Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) en Maatwerkgaranties betreffen de premie-inkomsten in het kader van de verstrekte garanties. Bij de BMKB is daarnaast ook sprake van ontvangsten als gevolg van uitbetaalde maar later afgewezen verliesdeclaraties.

Tegemoetkoming Energiekosten

De geraamde ontvangsten voor de TEK betreffen € 11,2 mln in 2027. De TEK is vastgesteld in 2024 waarbij een deel van de uitgekeerde subsidie terugbetaald dient te worden.

Toelichting op de begrotingsreserves

De begrotingsreserves zijn bedoeld om inkomsten uit premies en uitgaven voor schades, die over de jaren kunnen fluctueren, te verevenen. De reserve wordt aangehouden om als buffer te dienen voor uitgaven door EZK indien bedrijven niet aan hun terugbetalingsverplichtingen kunnen voldoen inzake leningen bij financieringsinstellingen waarop EZK een borgstelling heeft afgegeven. Voor meer informatie over de ontwikkeling van de garanties en het verloop van de reserves wordt verwezen naar het overzicht van de risicoregelingen in het hoofdstuk Beleidsagenda van deze begroting.

Er zijn begrotingsreserves voor de BMKB (inclusief de BMKB-C), de BMKB-Groen, de regeling Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) (inclusief de GO-C), de Groeifaciliteit (GF) en de garanties voor nieuwe aanbieders van mkb-financiering. De BMKB, BMKB-G, GO, GF en de garanties voor alternatieve aanbieders van mkb-financiering betreffen kostendekkende garanties, waarvan de te realiseren premieontvangsten in principe toereikend zijn voor het afdekken van eventuele verliesdeclaraties. Ultimo 2027 wordt op basis van de gerealiseerde ontvangsten en uitgaven vastgesteld of een onttrekking of storting dient plaats te vinden.

Budgetflexibiliteit begrotingsreserves

BMKB

De begrotingsreserve dient ertoe om een discrepantie in de tijd tussen ontvangsten en uitgaven te verevenen en als buffer voor het niet-kostendekkende deel van de regeling. Het uitstaand obligo van de BMKB was ultimo 2025 circa € 1,1 mld, waarmee de volledige begrotingsreserve juridisch verplicht is.

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) en de Groeifaciliteit (GF)

Bij de Garantie Ondernemingsfinanciering en de Groeifaciliteit is sprake van in opzet kostendekkende regelingen. Bij deze regelingen dient de begrotingsreserve ertoe de discrepantie in de tijd tussen ontvangsten en uitgaven te verevenen. Bij deze regelingen kunnen relatief grote verliesdeclaraties worden ingediend, die de omvang van de in enig jaar te ontvangen provisies te boven gaan. Het uitstaande obligo voor deze regelingen was ultimo 2025 € 141 mln (GO) en € 71 mln (GF), de volledige reserves voor de GO en GF regeling is juridisch verplicht. 

MKB-faciliteiten

Dit betreft de begrotingsreserve ten behoeve van de fundinggaranties in het kader van het Aanvullend actieplan MKB-financiering. De begrotingsreserve dient ertoe de discrepantie in de tijd tussen de premieontvangsten en de uitgaven te verevenen. Het uitstaand obligo ultimo 2025 van deze garanties is € 24 mln, waarmee de volledige voorziening juridisch is verplicht.

Klein Krediet Corona

Dit betreft de begrotingsreserve ten behoeve van de garantieregeling Klein Krediet Corona (KKC). De begrotingsreserve dient ertoe de discrepantie in de tijd tussen de premieontvangsten en de uitgaven te verevenen. Het uitstaand obligo ultimo 2025 van deze garanties is € 1,5 mln. Deze is 13% juridisch verplicht.

Maatwerkgaranties

Dit betreft de begrotingsreserve voor maatwerkgaranties afgegeven door EZK. Op dit moment is de reserve € 30 mln tegenover een garantie van € 70 mln, waardoor deze 100% is juridisch verplicht.

Voorgenomen stortingen of onttrekkingen begrotingsreserves

Op basis van de daadwerkelijke verliesdeclaraties en premieontvangsten wordt ultimo boekjaar bepaald of voor deze reserves een aanvullende onttrekking of storting aan de reserves dient plaats te vinden. Dit geldt voor de begrotingsreserves van de BMKB, BMKB Groen, GO, GF, MKB-faciliteiten,KKC en Maatwerkgaranties.

Kengetallen

De financiële beleidsinstrumenten van het bedrijvenbeleid richten zich op het realiseren van de geformuleerde strategische doelen. Hieronder worden de kengetallen gepresenteerd behorend bij de beleidsinstrumenten. Een meer uitgebreide rapportage van kengetallen en indicatoren is te vinden op Bedrijvenbeleid in beeld.