Er zijn geen eenduidige oprichtingsmotieven voor het oprichten van een stichting of vereniging. Het oprichten van een stichting is namelijk per definitie een uitzonderingsgeval. Uit ervaring blijkt wel dat er in bepaalde situaties snel aan een stichtingsvorm gedacht wordt – wat niet wil zeggen dat een stichtingsvorm ook passend is. Hieronder worden deze situaties nader gespecificeerd.
Vorming van een fonds
De Rijksoverheid stimuleert maatschappelijke doelen steeds vaker via (revolverende) fondsen. In sommige gevallen zijn in het verleden dergelijke fondsen vormgegeven als stichting. Toch is een stichting op voorhand geen logische keuze voor een (revolverend) fonds. Fondsen in een privaatrechtelijke vorm staan in principe niet op de rijksbegroting of in het jaarverslag, de middelen die zij beheren worden daarmee onttrokken aan het zicht van het parlement. Het Stichtingenkader komt voort uit een poging om het budgetrecht te borgen en dit geldt dan ook eens te meer voor fondsen in de stichtingsvorm. De vormgeving van een fonds in een stichting staat daarom nog meer dan in andere gevallen op gespannen voet met het budgetrecht. De Algemene Rekenkamer heeft in 2019 een kritisch rapport geschreven over het gebruik van revolverende fondsen op rijksniveau en in 2020 heeft de Rekenkamer van de gemeente Den Haag een handreiking geschreven over de fondsvorming op decentraal niveau. Beide onderzoeken staan stil bij de wijze waarop privaatrechtelijk fondsbeheer op gespannen voet staat met het budgetrecht.
Aandachtspunten
Als er echt geen andere optie is dan de stichtingsvorm, is het belangrijk bij de vormgeving van een fonds om in ieder geval extra aandacht te hebben voor:
Denk hierbij aan vragen zoals: welke informatie en bevoegdheden krijgt het parlement (en op welk moment)? In welke relatie staan deze bevoegdheden tot de organen van de stichting? Welke andere actoren zijn betrokken bij de financiering en/of aansturing van een stichting? En vloeien middelen terug naar het fonds en zo ja hoeveel en op welke wijze?
Bij een revolverend fonds is nog meer dan bij andere stichtingen belangrijk dat men nadenkt over een exit-strategie en wat te doen met een eventueel batig saldo.