J Deltafonds

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 miljoen). Totaal € 1.942.678

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 miljoen). Totaal € 1.783.076

A. ALGEMEEN

1 1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening

AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.

Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, het departementale jaarverslag van het Deltafonds (J) over het jaar 2025 aan.

Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Infrastructuur en Waterstaat decharge te verlenen over het in het jaar 2025 gevoerde financiële beheer.

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

Minister van Infrastructuur en Waterstaat,V.P.G.Karremans

Dechargeverlening door de Tweede Kamer

Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.

Dechargeverlening door de Eerste Kamer

Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.

2. Leeswijzer

Voor u ligt het jaarverslag van het Deltafonds, Hoofdstuk J van de Rijksbegroting. Naast het Deltafonds kent IenW ook de Beleidsbegroting Infrastructuur en Waterstaat (Hoofdstuk XII) en het Mobiliteitsfonds (Hoofdstuk A). Van deze begrotingen zijn separate jaarverslagen opgesteld.

In de Waterwet (stb. 2009, nr 107) is opgenomen dat er een Deltafonds wordt ingesteld met als doel de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Op grond van het amendement-Jacobi (Kamerstukken II, 2013-2014 33 503, nr. 8) is het met ingang van 1 januari 2015 mogelijk om de uitgaven op het gebied van waterkwaliteit, ook wanneer deze uitgaven geen relatie hebben met waterveiligheid en zoetwatervoorziening, te verantwoorden op het Deltafonds.

De producten van het Deltafonds zijn gerelateerd aan artikel 11 Integraal Waterbeleid op de beleidsbegroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting). De doelstelling van dit beleidsartikel is het op orde houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten heeft en over voldoende zoetwater beschikt.

Het Deltafonds wordt voor het grootste deel gevoed door een bijdrage uit de beleidsbegroting van IenW (artikelonderdeel 26.02). Daarnaast worden voor een aantal projecten uitgaven doorberekend aan derden, zoals andere departementen, lagere overheden, buitenlandse overheidsinstanties en de Europese Unie.

De apparaatsuitgaven en apparaatsontvangsten van het kerndepartement (met uitzondering van de Staf-Deltacommissaris) worden verantwoord op artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement van de begroting Hoofdstuk XII.

Opbouw

Normering jaarverslag

De financiële informatie in het beleidsverslag (onderdeel B) wordt gepresenteerd door middel van de tabellen ‘Budgettaire gevolgen van beleid’. Verschillen tussen de vastgestelde begroting en de realisatie worden conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2025 op het niveau van de artikelonderdelen toegelicht volgens onderstaande uniforme ondergrenzen. In aanvulling hierop worden ook de verschillen van de verplichtingen en ontvangsten volgens deze ondergrenzen toegelicht.

Afronding budgettaire tabellen en verantwoordingsstaat

De verplichtingen, uitgaven en ontvangsten in de verantwoordingsstaat zijn in lijn met de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften naar boven afgerond. Om aansluiting te hebben tussen de budgettaire tabellen en de verantwoordingsstaat, zijn de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten in budgettaire tabellen waar relevant tevens naar boven afgerond. Met deze werkwijze komen de cijfers in de verantwoordingsstaat overeen met de cijfers zoals opgenomen in de budgettaire tabellen.

Inzicht in budgetten van verkenningen en planuitwerkingprogramma’s en de realisatieprogramma's

In aanvulling op de toelichting op de budgettaire tabel, worden bij de projectoverzichten van het realisatieprogramma wijzigingen van het kasbudget op projectniveau toegelicht conform de staffel «Norm bij te verklaren verschillen» behorende bij de budgettaire tabel.

Grondslagen voor de vastlegging en de waardering

De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2025 en de Regeling agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.

Indicatoren en kengetallen

Het jaarverslag is opgesteld conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften (RBV). De RBV stelt dat er op 14 maart een door de Auditdienst Rijk goedgekeurd jaarverslag aan de minister van Financiën wordt aangeboden en dat wijzigingen door vakministers, in uitzonderlijke gevallen, tot 28 maart verwerkt kunnen worden. Voor enkele indicatoren en kengetallen in de jaarverslagen van IenW zijn op deze momenten de realisatiegegevens nog niet beschikbaar en kunnen derhalve niet worden toegevoegd aan het jaarverslag. Hierdoor komt het voor dat er realisatiegegevens van indicatoren en kengetallen bekend worden ná het opstellen van het jaarverslag maar vóór publicatie van het jaarverslag. Deze gegevens worden, zoals in het jaarverslag aangegeven, bij de eerstvolgende begroting aan uw Kamer aangeboden.

B. PRODUCTVERSLAG

3. Deltafondsverslag 2025

Werken aan waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit vraagt continu inspanningen en investeringen. Deze worden verantwoord in het Deltafonds. Het aantal mensen en de waarde van het te beschermen goed veranderen onder invloed van economische en demografische ontwikkelingen. Ook water en bodem veranderen in de loop van de tijd; de zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Door de klimaatverandering wordt het warmer, vertonen rivierafvoeren en regenval grotere extremen en komen er meer droge periodes.

Het Deltaprogramma is het nationale programma waarin Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samenwerken om Nederland veilig en aantrekkelijk te houden, te beschermen tegen hoogwater en optimaal om te gaan met het beschikbare zoetwater.

Het Deltaprogramma heeft als doel ons land nu en in de toekomst te beschermen tegen hoogwater en – met het oog op het veranderende klimaat – klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Ook voorziet het programma in het op orde houden van de zoetwatervoorziening.

Mijlpalen en resultaten 2025

Hieronder wordt ingegaan op de mijlpalen in het lopende programma. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2025 zijn opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2025 is gestart.

Zoetwater

Het Deltaprogramma Zoetwater werkte in 2025 aan de realisatie van maatregelen om Nederland weerbaar te maken tegen droogte in 2050. Meeste maatregelen zijn in uitvoering en dus niet hier als behaalde mijlpaal te noemen. In 2025 is begonnen met het laatste deel van het project Kleinschalige wateraanvoer West Nederland en met de voorbereidingen voor de volgende fase aan uitvoeringsmaatregelen (2028-2033).

Exploitatie, onderhoud en vernieuwing

Voor het exploitatie, onderhoud en vernieuwing zijn afspraken over prestaties gemaakt voor het watermanagement en het beheren en onderhouden van het hoofdwatersysteem, waaronder kustlijnhandhaving met zandsuppleties, stormvloedkeringen en peil- en hoogwaterbeheersing. Deze afspraken over prestaties zijn nader toegelicht in artikel 3 Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing van het Deltafonds.

De stand van zaken is nade toegelicht in bijlage 1 Instandhouding van deze jaarverantwoording. In 2025 heeft IenW onder meer de volgende activiteiten in het kader van exploitatie, onderhoud en vernieuwing uitgevoerd.

Aanleg

In 2025 is voortvarend gewerkt aan het verbeteren van de waterveiligheid, onder andere door het uitvoeren van het tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Hoogwater Beschermingsprogramma (HWBP). Hieronder volgen de mijlpalen die IenW bij deze programma’s in 2025 heeft behaald:

1 Nadelig saldo

In onderstaande tabel wordt de totale nadelig saldo gepresenteerd. Daarbij worden de grootste en/of belangrijkste realisaties apart toegelicht. De overige worden in de post «overige saldi» toegelicht.

De tabel geeft per begrotingsartikel een overzicht van de overuitputting1in 2025, zowel in miljoenen euro’s als in percentage van de vastgestelde begroting 2025. Een minus staat voor voordelig saldo een plus staat voor nadelig saldo. De tabel wordt ondersteund met een toelichting.

Toelichting:

Algemeen:

Het nadelig saldo wordt in mindering gebracht van 2026 zodat de beschikbare projectbudgetten meerjarig ongewijzigd blijven en daarmee onverminderd uitgevoerd kunnen worden.

Overprogrammering

Overprogrammering houdt in dat de programmering in 2025 hoger was dan het beschikbare kasbudget. Met overprogrammering wordt geanticipeerd op vertragingen, die zich op projectniveau in de regel voordoet. Thans is gebleken dat vertragingen zich minder hebben voorgedaan dan bij Najaarsnota werd aangenomen. Daardoor is de realisatie € 183,7 miljoen hoger uitgekomen dan eerder was voorzien.

Afsluitdijk

In 2025 zijn de uitgaven op de Afsluitdijk € -17,9 miljoen lager dan verwacht. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door uitstel besluitvorming of herijking van planning op een aantal (endogene en exogene) wijzigingen en de financiering daarvan (€ -21,5 miljoen). De belangrijkste oorzaken zijn de vertraging bij het collega-project renovatie Monument de Vlieter met als gevolg dat de werkzaamheden aan Dijk niet meer in 2025 plaatsvinden, herijking van het risicomanagementdossier en verwante planning van risico's, herijking kosten en betaaltermijnen voor werkzaamheden ten behoeve van bodembescherming Kornwerderzand. Omdat de werkzaamheden al zijn uitgevoerd moet de betaaltermijn, voor het aanbrengen van bodembescherming bij aansluiting van de spuimiddelen en pompen, in 2025 worden voldaan. Deze tweede betaaltermijn was verwacht in 2026. Daarnaast is er een onvoorziene betaling van miljoen, die betaald moet worden in verband met indexatie. Samen € 3,6 miljoen.

Hoogwaterbeschermingsprogamma

Het nadelig saldo betreft met name de uitvoering van het HWBP waar meer betalingen gerealiseerd zijn met name vanwege betalingen o.b.v. de werkelijke voortgang van het project.

Kaderrichtlijn water

Deltaplan zoetwater fase 2

Vanwege beperkte capaciteit konden aanvullende projecten niet worden opgestart, waaronder projecten projecten regio LAAG Noord Nederland en bij regio Zuid-Westelijke Delta. Een bedrag van € -8,5 miljoen wordt doorgeschoven naar 2026. Daarnaast is een SPUK-aanvraag niet binnende gestelde termijn ontvangen. Tevens zijn een tweetal projecten niet tot uitvoering gekomen doordat het plan van aanpak niet afdoende was.

Rivierverruiming Rijn en Maas

Voor Rivierverruiming Maas wordt € -15,4 miljoen doorgeschoven van 2025 naar 2026. Dit betreft met name het project Ruimte voor de Maas bij Oeffelt. De vergunningverlening door de bevoegde gezagen kost meer tijd dan beoogd.

Overige saldi

Dit betreft een saldo van diverse mee- en tegenvallers op het Deltafonds.

4. Productartikelen

4.1 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid

Het Rijk investeert in waterveiligheid om te voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en om een bijdrage te leveren aan het beheer van de Rijkswateren. Het artikel waterveiligheid is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting hoofdstuk XII.

Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdeel, de verplichtingen en ontvangsten een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.

2. De per saldo hogere realisatie op de HWBP-2 Waterschapsprojecten (€ 77,6 miljoen) is met name het gevolg van een ophoging van het kasbudget project Markermeerdijk ( € 77,4 miljoen) vanwege het toekennen van indexeringskosten en betalingen op basis van de werkelijke voortgang van het project.

1.01 Grote projecten waterveiligheid

Motivering

Deze projecten, waaraan de Tweede Kamer de status van Groot Project heeft toegekend, dragen bij aan de waterveiligheid in Nederland. Voor meer achtergrondinformatie over programmering in 2025 (en verder) wordt verwezen naar het MIRT Overzicht 2025, de betreffende voortgangsrapportages en het Deltaprogramma 2025.

Producten

Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2)

Onder dit programma vallen de verbetermaatregelen die zijn voortgekomen uit de periodieke toetsing volgens de Waterwet. Uit de resultaten van de eerste (2001) en tweede (2006) toetsing op veiligheid van de primaire waterkeringen bleek dat een deel van deze keringen niet voldeed aan de wettelijke norm (Kamerstukken II, 2007–2008, 27 625 en 18 106, nr. 103).

Conform de Regeling Grote Projecten heeft de Tweede Kamer in 2025 de Voortgangsrapportages 27 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025 Kamerstuk 32698-91) en 28 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32698-93) ontvangen.

Meetbare gegevens

Het HWBP-2 bestaat uit 87 versterkingsprojecten, inclusief de Zwakke Schakels. Per 31 december 2025 voldoen 86 projecten aan de vigerende veiligheidsnorm. Het laatste HWBP-2 project, zijnde het project Markermeerdijk Hoorn-Edam-Amsterdam, bevindt zich in de realisatiefase.

Het financiële risico op programmaniveau is gewijzigd van € 40,9 miljoen naar € 37,5 miljoen. Deze mutatie wordt o.a. veroorzaakt door vrijval programmarisico, bijstellingen ramingen van nog af te ronden projecten en het nog lopend project en prijspeilcorrectie 2024 naar 2025.

Het actuele programmabudget is gewijzigd en bedraagt op peildatum 31 december 2025 € 2.866 miljoen (VGR27 € 2.854 miljoen). Deze mutatie wordt veroorzaakt door het doorvoeren van prijsindexering van prijspeil 2024 naar 2025.De actuele programmaraming is de huidige verslagperiode afgerond gewijzigd en bedraagt op peildatum 31 december 2025 € 2.883 miljoen (VGR27 € 2.850 miljoen). Het programmabudget ligt € 17 miljoen lager dan de programmaraming, maar valt binnen de post programma-onvoorzien van € 37 miljoen.

Toelichting

• 1. De per saldo hogere realisatie op de HWBP-2 Waterschapsprojecten (€ 78 miljoen) is met name het gevolg van:

  • • Markermeerdijk (€ 77,4 miljoen) vanwege het toekennen van indexeringskosten aan het project en betalingen o.b.v. de werkelijke voortgang van het project.

Projectbudget: De toename van het projectbudget (€ 12 miljoen) is met name het gevolg van de prijsbijstelling (€ 8,9 miljoen) en een overheveling vanuit het HWBP naar HWBP-2 (€ 2,8 miljoen) ter correctie omdat vorig jaar bij de toedeling van de prijsbijstelling 2024 abusievelijk te weinig indexatie aan HWBP-2 was toegekend.

Ruimte voor de Rivier

Toelichting

Afgelopen jaar zijn geen middelen besteed aan Ruimte voor de Rivier.

Maaswerken

Maaswerken is voortgekomen uit het Deltaplan Grote Rivieren dat na twee hoogwaters in de Rijn en de Maas in december 1993 en januari 1995 tot stand kwam. Belangrijkste doelstelling is het verbeteren van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord-Brabant tegen hoogwater van de Maas.

Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status van Zandmaas en Grensmaas beëindigd. De rapportage over de voortgang en afronding van het programma vindt plaats via het MIRT overzicht. Het prioritaire deel van dit werk is in 2020 afgerond.

Grensmaas en Zandmaas, natuurontwikkeling

Toelichting

• 1. Projectbudget: De toename van het projectbudget (€ 0,9 miljoen) bij Grensmaas is met name het gevolg van de prijsbijstelling 2025 (€0,75 miljoen) en het desalderen van extra ontvangsten (€ 0,1 miljoen).

  De afname van het projectbudget bij Zandmaas komt door een meevaller omdat eerder toegevoegde IBOI niet meer nodig was vanwege de afronding van het project.

Maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid

De kengetallen hieronder geven informatie over de stand van zaken van maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid onder het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2), en de programma’s Ruimte voor de Rivier (RvdR) en Maaswerken. Het geeft een meerjarig inzicht in de voortgang van de maatregelen van de betreffende programma’s. De beleidsinspanningen van de Minister van IenW die onder Hoofdstuk XII (artikel 11) vallen richten zich op de regie op deze programma’s.

Figuur 3 Maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid

Bron: RWS 2025

1.02 Ontwikkeling waterveiligheid

Motivering

Naast de grote projecten op het gebied van waterveiligheid zijn hieronder de overige aanlegprojecten beschreven.

1.02.01 Planning waterveiligheid

De planning waterveiligheid dient om een probleem of een initiatief met maatschappelijke meerwaarde op het gebied van waterbeheer te verkennen en daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.

Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten en programma’s verantwoord die zich in de planningsfase bevinden.

Toelichting

• 1. Het huidige projectbudget van Ruimte voor de Rivier 2.0 is lager (- € 10 miljoen) vanwege een abusievelijke onttrekking aan het uitvoeringsbudget voor het project Well, die bij Voorjaarsnota 2026 wordt hersteld.

• 2. Voor Rivierverruiming Maas is het huidige projectbudget hoger( € 48 miljoen) dat wordt veroorzaakt door:

  • • Ophoging voor het project gebiedsontwikkeling Groene Rivier Well waar door het Rijk extra middelen beschikbaar zijn gesteld (€ 43 miljoen)

  • • Ontvangen loon- en prijsbijstelling 2025 (€ 2,6 miljoen).

  • • Diverse kleinere mutaties (€ 2,4 miljoen).

• 6. Het huidige projectbudget van IJsseldelta fase 2 is hoger ( €17,5 miljoen) als gevolg van het rondkomen van de afkoopsom voor het onderhoud aan de Roggebotbrug.

1.02.02 Aanleg waterveiligheid

Dit programma levert een bijdrage aan het voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij het Rijk en bij de waterschappen én levert een bijdrage aan het beheer van de Rijkswateren.

Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)

Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) is een alliantie tussen de waterschappen en IenW. Het programma heeft als doel in 2050 alle primaire waterkeringen in Nederland op orde te hebben. Circa 90% van de primaire waterkeringen is in beheer bij de waterschappen. Het overige deel is vrijwel volledig in beheer bij het Rijk. Door de samenwerking binnen de alliantie wordt de beschikbare kennis en deskundigheid van de verschillende waterbeheerders benut.

De opgave van het HWBP volgt uit de landelijke beoordelingsronde overstromingsrisico (LBO-1), die op 1 januari 2017 van start is gegaan en in 2023 is afgerond. De verwachte resterende opgave tot 2050 ligt binnen de bandbreedte van 1.366 kilometer +/- 10%. Het HWBP kent een voortrollend karakter, waarbij jaarlijks een actualisatie van het programma plaatsvindt en er een nieuw jaar aan de programmering wordt toegevoegd. Met deze werkwijze ontstaat een adaptief programma dat in kan spelen op nieuwe ontwikkelingen.

Het HWBP is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering.

Rivierverruiming, niet zijnde Ruimte voor de Rivier

Langs de Maas, de Rijn, de Waal en de Lek zijn projecten uitgevoerd ten behoeve van natuurontwikkeling in de uiterwaarden en om een grotere waterafvoer te kunnen opvangen, de zogeheten NURG (Nadere Uitwerking Rivieren Gebied) projecten. Het NURG-programma is uitgevoerd door de Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat. Inmiddels is het overgrote deel van de opgave gerealiseerd en hebben de beide ministeries bij de Herijking van de Ecologische Hoofdstructuur afspraken gemaakt over de verdeling van de restopgave. Hierin is afgesproken dat elk ministerie haar nog lopende restpunten afmaakt. Met de projecten Uiterwaardvergraving Afferdense en Deestse Waarden en Herinrichting Heesseltsche Uiterwaarden 2021 is het NURG programma voor het grootste deel afgerond. Er is nog een kleine restopgave die de verwerving en inrichting van enkele gebieden betreft. Voor de uitvoering hiervan heeft het ministerie van LVVN een opdracht verstrekt aan Staatsbosbeheer tot en met 2030.

Overige onderzoeken en kleine projecten

Onderdeel van overige onderzoeken en kleine projecten is onder andere het Project Roggenplaat. Rijkswaterstaat heeft in opdracht van de ministeries IenW en LVVN een zandsuppletie uitgevoerd om de negatieve effecten van de zandhonger in de Oosterschelde tegen te gaan. Het project is in de winter van 2019-2020 succesvol uitgevoerd met een omvang van 213 ha en 1,4 miljoen m3. Inmiddels is de monitoring tot en met 2025 uitgevoerd. Afronding van het project (dechargeaanvraag) zal naar verwachting in 2026 plaatsvinden.

Toelichting

Realisatie:

• 1. De lagere realisatie bij de HWBP Rijksprojecten per saldo (- € 2,4 miljoen) bestaat zowel uit projecten met een hogere realisatie (€ 9,2 miljoen) als projecten met een lagere realisatie (- € 11,6 miljoen). De hogere realisatie betreft:

  • • HWBP Rijksproject Marken (€ 9,2 miljoen) omdat het ontwerp en de uitvoeringswijze is aangepast door o.a. het aantreffen van asbest en teerhoudend asfalt als de nieuwe wettelijke eis voor geotextiel.

  De lagere realisatie betreft:

  • • HWBP Rijksprojecten (- € 6,2 miljoen) doordat er in 2025 niet volldig beroep is gedaan op de risicoreservering voor de Rijksprojecten, overheveling naar Rijksproject Marken en het schuiven bij Faalkansverlaging SVK Hollandsche IJsselkering aangezien aanbesteding en gunning pas zal plaatsvinden in 2027-2028 waardoor er nu beperkte uitgaven t.b.v. de uitvoering.

  • • HWBP Rijksproject Noordelijke Lekdijk (- € 4,8 miljoen) door aanpassing uitvoeringsplanning van het waterschap

  • • Programma Rijkskeringen (- € 0,6 miljoen)

De lagere realisatie bij HWBP Overige projectkosten (programmabureau) komt door capaciteitsproblemen en benodigde aanvullende tijd voor aanbesteding.

1.03 Studiekosten

Motivering

Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterveiligheid.

Producten

Nationaal Watermodel

In 2025 is het reguliere beheer en onderhoud van het Nationale Watermodel uitgevoerd. Ook is in 2025 de doorontwikkeling (het inbouwen van een nieuwe versie van het hydrologische model, met vertraging) van het Landelijk Waterkwaliteits Model doorgegaan. En er wordt een module voor zware metalen toegevoegd. De geplande eindoplevering (voorzien eind 2025) is vertraagd tot medio 2026 omdat oplevering van het Landelijk Hydrologisch Model 4.3 meer tijd vergt.

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie

Binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) werken alle overheden en hun stakeholders in 45 werkregio’s met elkaar samen aan het doel om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te hebben ingericht. Zij doen dit aan de hand van de zeven ambities van DPRA (o.a. stresstesten uitvoeren, dialogen, uitvoeringsagenda’s, voorbereid zijn op weersextremen). In 2025 is gewerkt aan de actualisatie van de stresstesten. Er zijn ook bovenregionale stresstesten beschikbaar gekomen waarmee een beter beeld is ontstaan van de gevolgen van grootschalige extreme regen. In 2025 is een project gestart waarmee de werkregio’s worden ondersteund om hun doelen ten aanzien van klimaatadaptatie te concretiseren. Ook is verder verkend hoe het vraagstuk van structurele financiering verder gebracht kan worden en is een landelijke aanpak voor monitoring ontwikkeld. Middelen van het Deltafonds zijn verder ingezet om alle benodigde basisinformatie en kennis beschikbaar te stellen. Dit doet IenW via het Kennisportaal Klimaatadaptatie en de Klimaateffectatlas. Tot slot zijn net als in eerdere jaren diverse ambtelijke en bestuurlijke bijeenkomsten georganiseerd om het netwerk van ruimtelijke adaptatie verder te versterken.

IJsselmeergebied

Samen met de partners in het platform IJsselmeergebied zijn activiteiten uitgevoerd, onder meer voor het Deltaprogramma IJsselmeergebied. In 2025 is gewerkt aan het in kaart brengen van de mogelijke strategieën en opties voor herijking van het Deltaprogramma IJsselmeergebied.

Missiegedreven innovatiebeleid

Het ministerie van IenW werkte in 2025 voor het laatste jaar in het missiegedreven innovatiebeleid, samen met de ministeries van LVVN en VWS en de betrokken topsectoren, aan de kennis en innovatie agenda voor het thema Landbouw, Water, Voedsel (KIA LWV). Vanaf 2026 vormt Water, Klimaatadaptatie en Maritiem een eigen thema binnen het missiegedreven innovatiebeleid.

In 2025 heeft IenW de TKI’s Water- en Deltatechnologie een opdracht gegeven verkenningen uit te voeren voor mogelijke innovatieprojecten naar het vervangen van zoetwater door brakwater in de industrie en het agrarisch waterbeheer. Deze onderwerpen sluiten aan bij actueel IenW-beleid, bieden kansen voor het toekomstig verdienvermogen van Nederland en maken onderdeel uit van de opgaven uit de KIA LWV. Tevens is in 2025 besloten de publiek-private innovatieprojecten te co-financieren op de kennisleemtes rond zandwinning en ecologische versterking van het Markermeer en IJsselmeer en de implementatie van lange termijn scenario’s/visies als NL2120 in gebiedsgerichte keuzes.

Water4All - Water Security for the Planet

IenW participeert in het Europese onderzoeksprogramma Water4All «watersecurity for the planet». Met dit zogenoemde partnerschap coördineren de lidstaten en de Europese Commissie gezamenlijk onderzoek dat waterkennis oplevert voor beleid en uitvoering.

Tussen 2022 en 2024 zijn calls geopend op integraal waterbeheer, aquatische ecosysteemdiensten en water in de circulaire economie. In 2025 is een call geopend over water en gezondheid. Talrijke Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen zijn gestart met door deze calls gefinancierd onderzoek. Doorwerking van kennis naar beleid en uitvoering wordt geborgd door middel van knowledge hubs en een demonstration call.

Integraal Riviermanagement / Ruimte voor de Rivier 2.0

Op 3 april 2025 is het Programma onder de Omgevingswet Integraal Riviermanagement (POW IRM) vastgesteld en is de aftrap geweest van het programma Ruimte voor de Rivier 2.0.

Met het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 werkt het kabinet aan een toekomstbestendig rivierengebied. De rivieren zijn van cruciaal belang voor de zoetwatervoorziening van grote delen van Nederland voor burgers, bedrijven, landbouw en de natuur en vervullen een belangrijke rol in het goederenvervoer. Ook hebben de rivieren grote regionaal economische betekenis voor aan de rivier gelegen steden en dorpen.

In 2025 is gewerkt aan de voorbereiding van deze beleidskeuzes die noodzakelijk zijn voor een veilig en florerend rivierengebied. Op basis van een gedeelde feitenbasis worden in 2026 de noodzakelijke beleidskeuzes gemaakt, inclusief een eerste maatregelenpakket voor de meest urgente problemen, om Nederland in de toekomst weerbaar te houden en te maken tegen te veel en te weinig water.  

Bij verschillende projecten die gericht zijn op het geven van ruimte aan de rivier zijn in 2025 stappen gezet. Bij de projecten Arcen en Meanderende Maas zijn de werkzaamheden in het veld begonnen. Zo zorgt IenW samen met medeoverheden voor een toekomstbestendig rivierengebied.

Programma Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI) 2023

Het programma BOI 2023 bouwt voort op de bestaande Technische Leidraden en voegt hier nieuw ontwikkelde kennis en functionaliteit aan toe zodat het instrumentarium aansluit op de actuele kennis en de ervaringen die in de eerste beoordelingsronde (2017-2023) zijn opgedaan. In 2025 is opdracht gegeven voor de productie van de nieuwe hydraulische belastingen die in de periode 2026-2027 opgeleverd zullen worden. Verder is gewerkt aan het invullen van een vernieuwd BOI-programma om te komen tot (doorontwikkeling van) instrumenten die nog beter aansluiten bij de behoeften van de gebruikers. Hier wordt in 2026 in samenwerking met de gebruikers en (kennis)partners in het veld verder aan gewerkt.

Lange termijn ambitie / Kennisprogramma Waterveiligheid

Er worden langjarige activiteiten (onderzoek) uitgevoerd om een solide kennisbasis te ontwikkelen. De kennis over waterveiligheid wordt hiermee op het vereiste niveau gehouden, zodat sprake is van actueel, effectief en uitvoerbaar waterveiligheidsbeleid.

Kennisprogramma Zeespiegelstijging

In het Kennisprogramma Zeespiegelstijging wordt onderzoek gedaan naar de effecten van zeespiegelstijging en de handelingsperspectieven voor de korte en de lange termijn. Het KNMI voert onder andere modelstudies uit naar versnelde smelt van Antarctica, omdat deze bepalend zal zijn voor de snelheid van zeespiegelstijging in de toekomst.

In aanvulling op de Tussenbalans van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging (Kamerstukken II, 2023/24, 36410-J-5), is in november 2025 het rapport ‘Ruimte voor zeespiegelstijging 2’ geactualiseerd en aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2025/26, 36 800 J, nr. 9). Hierin zijn de bevindingen van vier verschillende consortia gerapporteerd, die onderzochten op welke alternatieve wijze Nederland zou kunnen omgaan met een zeespiegelstijging van 2 tot 5 meter. Hieruit blijkt dat, hoewel het gaat om een erg grote opgave met veel impact, er verschillende denkrichtingen technisch haalbaar zijn. In het voorjaar van 2026 volgt de eindrapportage die inzicht biedt in de vraagstukken die zullen ontstaan en de keuzes die dan gemaakt kunnen worden. Dergelijke besluiten zijn nu nog niet aan de orde.

Weerbaarheid in de watersector

Om de digitale weerbaarheid in de watersector te verhogen is in 2020 het uitvoeringsprogramma «Versterken cyberweerbaarheid in de Watersector» gestart. Partijen in de watersector werken onder regie van het Ministerie van IenW in dit programma samen aan projecten die met name gericht zijn op operationele technologie (OT).

De activiteiten in het programma geven onder andere invulling aan de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS). In 2025 is een aantal activiteiten afgerond. De activiteiten zijn merendeels gedreven door wetgeving of doorontwikkeling van eerdere trajecten, waarbij voortgebouwd wordt op kennis en ervaring uit deze trajecten. Het project voor het analyseren van ketenrisico’s voor het hoofd- en regionale watersysteem is in 2025 afgerond. Ook zijn onder het programma OT-trainingen uitgerold waar deelnemers uit de watersector aan deelnamen.

Trainen en oefenen blijft een belangrijke pijler onder het continu weerbaarder maken van de sector. Ook in 2025 zijn Red Team/Blue team trainingen verzorgd. In 2025 heeft IenW geen activiteiten opgestart vanwege de overgang naar een nieuw juridisch kader.

Vitale infrastructuur

De implementatie van de Cyberbeveiligingswet (Cbw) en de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten (Wwke) – de nationale vertalingen van de Europese richtlijnen NIS2 en CER bieden het fundament om bedrijven verplichtingen op te leggen waarmee de digitale en fysieke weerbaarheid wordt verhoogd. Tegelijkertijd zorgen de wetten voor een impuls om de weerbaarheid te verhogen door bewustwording. In 2025 is in een projectstrcutuur gewerkt aan de wetten, Algemene Maatregelen van Bestuur en Ministeriële Regelingen, waarbij tegelijkertijd intensief met andere departementen en J&V is afgestemd. In 2025 is gestart met het ondersteunen van sectorale entiteiten – zoals waterschappen en drinkwaterbedrijven – bij het vertalen van wettelijke verplichtingen naar uitvoerbare (cyber)weerbaarheidsmaatregelen.

Door geopolitieke verschuivingen is de internationale veiligheidssituatie verslechterd, met reële gevolgen voor de nationale veiligheid. De dreiging van hybride aanvallen – zoals sabotage, cyberaanvallen en desinformatie – op vitale infrastructuur neemt toe, evenals het risico op een militair conflict met fysieke impact op Nederlandse voorzieningen. Ook voor de vitale infrastructuur in de watersector geldt dat de weerbaarheid versterkt moet worden.

1.09 Ontvangsten

Ontvangsten waterschapsprojecten

Conform de Spoedwet (Stb. 2011, 302) dragen de waterschappen vanaf 2011 € 81 miljoen per jaar bij aan het HWBP. Deze bijdrage van de waterschappen is conform het regeerakkoord Rutte I en het Bestuursakkoord Water aangevuld tot € 131 miljoen in 2014 en tot € 181 miljoen structureel vanaf 2015 (inclusief projectgebonden aandeel, prijspeil 2010). Deze bijdrage wordt geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het ministerie van Financiën. Voor 2025 komt dit bedrag uit op ongeveer € 239 miljoen (inclusief projectgebonden aandeel). De middelen van de waterschappen worden eerst ingezet voor de waterschapsprojecten van het HWBP-2 en vervolgens voor de waterschapsprojecten van het HWBP. Het in 2013 door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen wetsvoorstel Wijziging van de Waterwet (doelmatigheid en bekostiging hoogwaterbescherming) (Kamerstukken II, 2012-2013, 33 465, nr. 3) is per 1 januari 2014 in werking getreden. De wet regelt dat het Rijk en de waterschappen elk de helft van de bijdrage aan het HWBP betalen.

4.2 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening

Op het gebied van zoetwatervoorziening is het beleid gericht op een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. De uitvoering is gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van tekorten. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en gebruikers. Het Ministerie van IenW werkt samen met deze partijen in het Deltaprogramma Zoetwater. De maatregelen die in uitvoering worden genomen staan in het Deltaplan Zoetwater.

In periodes van ernstig watertekort (in droge zomers) wordt water verdeeld op basis van een verdringingsreeks.

Op dit artikel worden de producten op het gebied van zoetwatervoorziening verantwoord. De waterkwaliteit maatregelen in het hoofdwatersysteem die niet verbonden zijn aan waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden op artikel 7 van het Deltafonds verantwoord.

Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal waterbeleid) op de begroting van hoofdstuk XII.

2.01 Ontwikkeling waterkwantiteit

Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.

Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.

Er zijn momenteel geen projecten verantwoord.

2.02 Overige waterinvesteringen Zoetwatervoorziening

Motivering

Het betreft projecten die de zoetwatervoorziening bevorderen en de kwaliteit waarborgen. Dit zijn maatregelen en voorzieningen van nationaal belang ter voorkoming, en waar nodig beperking van, waterschaarste en ter bescherming of verbetering van de chemische of ecologische kwaliteit van watersystemen, voor zover deze onderdeel uitmaken van opgaven op het gebied van zoetwatervoorziening.

Producten

Realisatieprogramma Zoetwatervoorziening

Deltaplan Zoetwater 2015-2021 (fase 1)

De meeste maatregelen uit de eerste fase van het Deltaplan Zoetwater (2015-2021) zijn afgerond. Ca. 95% van het budget is benut (ruim € 173 miljoen van de € 182 miljoen die beschikbaar is in het Deltafonds).

De maatregelen Implementatie peilbesluit IJsselmeer en Hoekelingsdam zijn opgeleverd. Het project aanvoerdeel Noordervaart is in 2025 van start gegaan. De afronding van het project Versterken Friese IJsselmeerkust was door de provincie Friesland oorspronkelijk voorzien op 31-12-2025. Door diverse oorzaken, waaronder PFAS-problematiek en de Coronaperiode, is de afronding van dit project nu voorzien op 31-12-2027. Voor het project Natuurlijke inrichting Dwarsdiepgebieden is een peilbesluit in procedure.

Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027)

De zoetwaterregio’s en Rijkswaterstaat werken aan de uitvoering van het maatregelenpakket afgesproken in het Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027). Hiervoor is vanuit het Deltafonds € 252 miljoen beschikbaar waarvan € 170 miljoen inmiddels is verplicht (2025). De meeste maatregelen zijn nog in uitvoering en hier dus niet als behaalde mijlpaal te benoemen. Voorbeelden hiervan zijn o.a. implementatie Slim Watermanagement Fase 2, strategie klimaatbestendige zoetwatervoorziening Hoogwatersysteem, water vasthouden projecten in Oost en Zuidoost Nederland en Zeeland, aanvoer vergroten in West NL en Rivierengebied en pilots zuinig watergebruik. De verkenning naar antiverziltingsmaatregelen bij het sluizencomplex Den Oever (Afsluitdijk) is in 2025 vervolgd met een opdracht voor planstudie en realisatie. Verschillende haalbaarheidsstudies en projecten zijn in 2025 opgeleverd, waaronder haalbaarheidsstudie Brabantse Wal, Slim Regionaal Waterbeheer Waterschap Hollandse Delta en Robuuste Doorvoerroute Krimpenerwaard.

Maatregelen worden gefinancierd door het Rijk (Deltafonds), water­schappen, provincies, gemeenten, drinkwaterbedrijven en water­gebruikers. Maatregelen in het hoofdwatersysteem worden volledig bekostigd uit het Deltafonds; Regionale maatregelen worden voor 75% door de regio bekostigd en 25% uit het Deltafonds; en bovenregionale en innovatieve maatregelen kunnen in aanmerking komen voor maximaal 50% bijdrage uit het Deltafonds.

Tijdelijke Impulsregeling Klimaatdaptatie

De Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie is in 2025 geëvalueerd in samenhang met de evaluatie van de wijziging van de Waterwet in 2020 die nodig was om de regeling mogelijk te maken. Het rapport is op 20 mei 2025 aangeboden aan de Kamer (Deltaprogramma | Tweede Kamer der Staten-Generaal). Over het algemeen is de Impulsregeling Klimaatadaptatie ervaren als een groot succes. Het tweeledige hoofddoel van de regeling is bereikt: het versnellen van maatregelen ten aanzien van opgaven voor klimaatadaptatie én het versterken van regionale samenwerking en bewustwording.

Naast de beschikbaar gestelde € 200 miljoen van het Rijk is meer dan € 400 miljoen vrijgemaakt aan cofinanciering op decentraal niveau. Met de uitvoering van de maatregelen wordt bijgedragen aan de realisatie van een klimaatbestendige leefomgeving in 2050. Klimaatadaptatie maatregelen die zijn gefinancierd via de Impulsregeling moeten vóór 1 januari 2028 zijn uitgevoerd.

Toelichting (alleen RWS deel)

• 1. Deltaplan Zoetwater fase 2De bijstelling van het projectenbudget naar € 240 miljoen is met name het gevolg van het beschikbaar stellen van middelen voor de opdracht voor het uitvoeren van een gecombineerde plan van aanpak voor Vis- en verziltingsmaatregleen bij Den Oever. Deze opdracht wordt binnen het Deltafonds op een ander artikel verantwoord. Tevens is de prijsbijstelling toegekend en zijn middelen vanuit Zoetwater fase 1 herschikt naar fase 2.

Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma

Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.

Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.

2.03 Studiekosten

Motivering

Dit betreft kosten voor beleidsontwikkeling en onderzoek zoetwater, de aansturing van het Deltaplan Zoetwater en uitvoering van het zoetwaterbeleid.

Producten

In 2025 zijn diverse producten opgeleverd, zoals onderzoeken naar de keteneffecten van crisismaatregelen tegen droogte, toetsingskaders voor nieuwe zoetwatervragers en adviezen omtrent grondwater onttrekkingsplafonds. Voor het Deltaplan Zoetwater zijn sociaal economische kosten-batenanalyses uitgevoerd en diverse communicatieproducten opgeleverd, waaronder de jaarlijkse voortgangsrapportages. In het kader van kennisontwikkeling en -deling is een kennisagenda Zoetwater opgesteld.

4.3 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing

Op dit artikel worden de producten op het gebied van instandhouding verantwoord. Dit betreft het watermanagement, het regulier beheer en onderhoud en vervanging en renovatie. Doel hierbij is het duurzaam op orde houden van het watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, zodat Nederland droge voeten heeft.

Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid op de Begroting hoofdstuk XII.

3.01 Exploitatie

Motivering

Producten

De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.

Daarnaast is zorg gedragen voor een adequate informatievoorziening over de reguliere waterkwantiteit en waterkwaliteit. Dit houdt de vergaring en beschikbaarstelling in van interne en externe informatie over het water systeem. Het gaat daarbij om de dagelijkse informatie voor de verschillende gebruikers (waaronder scheepvaart, drinkwaterbedrijven, zwemwaterkwaliteit/provincies en recreatie) en om berichtgeving bij uitzonderlijke situaties over hoog- en laagwater, naderende stormvloeden, verontreinigingen en ijsvorming.

3.01.01 Exploitatie Watermanagement

Toelichting

Er is een grote afname van het wateroppervlak rond de BES-Eilanden. De equidistantielijn met de VS (US Virgin Islands) is opnieuw berekend, in het kader van de onderhandelingen met de VS over deze grens. De uitkomst was nog niet bekend bij het opstellen van de Begroting. Daarnaast is in 2025 de verbreding van het Julianakanaal gerealiseerd. Dit heeft tot een kleine toename van het wateroppervlak geleid. Doordat het Julianakanaal in 2025 is opgeleverd, was deze toename nog niet bekend op het begrotingsmoment.

Toelichting

3.02 Onderhoud en vernieuwing

Motivering

Onderhoud en vernieuwing omvat waterveiligheid (bescherming tegen overstromen door hoogwater) en de zoetwatervoorziening. Het is gericht op het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als voor de zoetwatervoorziening wordt vervuld.

Producten

De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.

Uitgesteld en achterstallig onderhoud

Conform toezegging aan de Tweede Kamer wordt in het jaarverslag aangegeven wat de omvang van het uitgesteld en (eventueel) achterstallig onderhoud aan het einde van het jaar was.

Voor het Hoofdwatersysteem bedroeg het uitgesteld onderhoud per 31 december 2025 € 377 miljoen, daarvan was € 30 miljoen achterstallig. Ten opzichte van 2024 is het achterstallig onderhoud met € 5 miljoen toegenomen.

Voor een overzicht van het uitgesteld en achterstallig onderhoud op alle RWS-netwerken, wordt u verwezen naar de bijlage 1 'Instandhouding netwerken Rijkswaterstaat' bij dit Jaarverslag.

Meetbare gegevens

3.02.01 Onderhoud Waterveiligheid

RWS heeft de wettelijke zorg voor de primaire waterkeringen waaronder de storm vloedkeringen, die in beheer zijn bij het Rijk, en voor de handhaving van de basiskustlijn. De handhaving van de basiskustlijn gaat afslag van strand en duinen tegen (veiligheid) en houdt Nederland (het strand) op zijn plaats. Het zijn voornamelijk de waterschappen die de primaire waterkeringen (dijken en duinen) beheren, ook die langs de Nederlandse kustlijn. Er wordt hier alleen gerapporteerd over het areaal dat in beheer van het Rijk is.

ad 1. Kustlijnhandhaving

Het handhaven van de kustlijn wordt gerealiseerd door het suppleren van zand op het strand of in de vooroever (onder water). Het Nederlandse kustsysteem kent een continu tekort aan zand mede als gevolg van de zeespiegelstijging. Tevens wordt ook extra zand in het kustfundament gesuppleerd om de zandverliezen deels te compenseren. Daarnaast zijn lokale maatregelen zoals onderhoud van dammen en strandhoofden van belang, om structurele kusterosie te bestrijden.

ad 2. Beheer en Onderhoud Rijkskeringen

• – Primaire keringen (excl. stormvloedkeringen): Primaire keringen zijn waterkeringen die bescherming bieden tegen het buitenwater. RWS beheert en onderhoudt 203 kilometer primaire Rijkskeringen. Hierbij gaat het met name om enkele zeedijken op de Waddeneilanden, de Afsluitdijk, de Houtribdijk, de dijk van Marken en dammen in Zeeland en Zuid-Holland. Er wordt vast onderhoud uitgevoerd, bijvoorbeeld het maaien van dijken. Daarnaast wordt variabel onderhoud gepleegd. Dat betekent dat de waterkeringen periodiek worden geïnspecteerd en dat zo nodig tekortkomingen worden verholpen. In 2023 is de Tweede Landelijke Beoordeling van Primaire Waterkeringen Overstromingskansen (LBO-2) gestart op basis van de Regeling veiligheid primaire waterkeringen 2023. De Regeling bevat regels, procedures en randvoorwaarden, voor het bepalen voor de beoordeling van de primaire waterkeringen.

• – Regionale keringen: Naast deze primaire waterkeringen beheert en onderhoudt RWS ook 508 kilometer regionale keringen (voornamelijk kanaaldijken). Deze beschermen tegen overstromingen uit kleinere wateren, zoals kanalen en boezems. De normen voor deze regionale keringen in beheer bij het Rijk zijn in 2015 door de Minister vastgesteld na afstemming met de provincies. In 2021 is de toetsing van de regionale Rijkskeringen afgerond en aangeboden aan de Tweede Kamer. In 2022 is een eerste voortrollend versterkingsprogramma voor de regionale keringen opgesteld.

• – Stormvloedkeringen: Om ons land tegen de zee te beveiligen is een aantal stormvloedkeringen aangelegd, die bij hoogwater gesloten kunnen worden. Deze stormvloedkeringen zijn primaire waterkeringen die vallen onder de Waterwet. Het Rijk heeft sinds 2018 zes stormvloedkeringen in beheer: de Oosterscheldekering, de Maeslantkering, de Hartelkering, de Hollandsche IJsselkering, de stormvloedkering Ramspol en de Haringvlietsluizen. Het onderhoud aan de keringen betreft voornamelijk het conserveren van schuiven en overige constructiedelen, het onderhoud aan werktuigbouwkundige en elektronische onderdelen en het onderhoud aan het besturingssysteem. Naast deze onderhoudsactiviteiten vindt de bediening van deze objecten plaats en worden periodiek inspecties uitgevoerd.

ad 3. Beheer en Onderhoud uiterwaarden

Het Rijk beheert 5.186 hectare aan uiterwaarden. Het beheer en onderhoud is gericht op het op orde houden van de vegetatie in de uiterwaarden teneinde hoogwater effectief te kunnen afvoeren.

3.02.02 Onderhoud Zoetwatervoorziening

Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn om het hoofdwatersysteem zodanig te onderhouden dat de beoogde functies voor waterverdeling volgens de vigerende regelgeving en waterakkoorden kunnen worden vervuld. De beoogde functies voor waterverdeling zijn opgenomen in het Nationaal Waterprogramma 2022-2027 (voorheen Beheerplan voor de Rijkswateren).

Onder zoetwatervoorziening valt ook de uitwerking van respectievelijk «Anders omgaan met water; Waterbeleid voor de 21e eeuw (WB21) en de maatregelen in het kader van Natura-2000. Natura-2000 streeft naar het beschermen van gezonde watersystemen die een duurzaam gebruik mogelijk maken.

Binnen het Deltaprogramma Zoetwater worden de functies voor waterverdeling geanalyseerd om knelpunten op te sporen. Dit gebeurt aan de hand van het instrument waterbeschikbaarheid.

In 2024 is Slim Watermanagement Fase 1 vrijwel geheel afgerond en een plan van aanpak voor fase 2 opgesteld. Jaarlijkse voorgangsrapportages worden gepubliceerd op de website van het deltaprogramma.

Meetbare gegevens

Beheer en onderhoud

In onderstaande figuur is een verdeling gegeven van de beheer- en onderhoudskosten voor kunstwerken, dijken, dammen, duinen, stormvloedkeringen, kustfundament en oevers. Deze percentages zijn gebaseerd op een meerjarig gemiddelde.

Toelichting

In de begroting 2025 was een kleine afname voorzien bij de primaire keringen door de overdracht van Dijkvak Sluis Bosscherveld, maar deze overdracht heeft nog niet plaatsgevonden.

De afname van circa 1 km van de primaire kering ten opzichte van de omvang 2024 is het gevolg van het verwerken van de in het verleden uitgevoerde werkzaamheden bij IJmuiden en een administrative correctie bij Marken.

In de begroting 2025 was er bij de niet-primaire keringen geen wijziging voorzien, maar de verbeterde registratie van de kering langs het Amsterdam-Rijnkanaal resulteert in een kleine afname over 2025 van 1 km, als gevolg van afronding. De grote afname van de niet-primaire keringen ten opzichte van de begroting 2025 is reeds in het Jaarverslag 2024 toegelicht: dit betrof niet-primaire duinen op de Waddeneilanden.

In de begroting 2025 was er voor het uiterwaarden oppervlak geen wijziging voorzien. Door diverse verbeteringen in de bron is er ten opzichte van het Jaarverslag 2024 een kleine toename. Verder valt de realisatie hoger uit dan begroot door reeds eerder vermelde wijzigingen in het Jaarverslag 2024.

Toelichting

• 1. Deze indicator geeft aan in hoeverre de kustlijn zeewaarts van de basiskustlijn ligt. De ligging van de basiskustlijn wordt iedere zes jaar geëvalueerd en herzien. De meest recente herziening is in 2023 geweest. Kleine verschuivingen zijn normaal en toegestaan en worden door middel van het programma voor kustsuppletie gecorrigeerd. Deze kleine verschuivingen komen tot uitdrukking in de streefwaarde dat tenminste 90% van de kustlijn op zijn plaats blijft. Deze streefwaarde is in 2025 gehaald.

• 2. Deze indicator is erop gericht dat de zes stormvloedkeringen in het stormseizoen voldoen aan de afgesproken faalkanseis of voldoen aan de toetsing op de wettelijk vastgestelde eis m.b.t. het overstromingsrisico (Oosterscheldekering en Haringvlietsluizen). De realisatie op deze indicator is 67% in 2025. Van de zes stormvloedkeringen voldoen er twee niet aan de faalkanseis. Op het peilmoment van 1 oktober 2025 was de betrouwbaarheid van het sluiten van de sluisdeuren van de Hartelsluis, onderdeel van de Hartelkering, onvoldoende wegens een manco in het besturingssysteem. De deuren staan sinds medio januari 2026 standaard in stormvloedkerende stand, tot het manco verholpen is.

  Bij de Maeslantkering kon niet aantoonbaar worden gemaakt of deze op het voornoemde peilmoment voldeed. Technische gebreken liggen hieraan ten grondslag. Begin 2026 zullen de problemen nader geanalyseerd zijn om deze vervolgens adequaat te kunnen aanpakken.

• 3. De indicator ‘voldoen aan de vegetatielegger uiterwaardengebied’ is een nieuwe indicator. Er is sprake van een achterstand op het vegetatieonderhoud in de uiterwaarden. De verwachting is dat de streefwaarde in 2028 door reeds in gang gezette maatregelen gehaald wordt.

Toelichting

De faalkanseisen voor de stormvloedkeringen worden vastgesteld op basis van de normering van de achterliggende waterkeringen. De achterliggende waterkeringen, zoals dijken, zijn bepalend voor de benodigde beschermingsniveaus. Welke aanvullende veiligheid de stormvloedkeringen moeten bieden, wordt afgeleid van de beschermingsniveaus en de sterkte van de achterliggende waterkeringen. Dit wordt bepaald in termen van waterstandsverlaging. De waterhuishoudkundige samenhang tussen stormvloedkeringen en achterliggende waterkeringen resulteert in verschillende faalkanseisen per stormvloedkering.

Voor stormvloedkeringen met maximaal twee kerende deuren of balgen, kan het effect op de waterveiligheid van het achterland direct worden door vertaald naar de prestatie-eis. Dit geldt voor de Ramspolkering, de Maeslantkering, de Hartelkering en de Hollandsche IJsselkering. De Maeslantkering mag bijvoorbeeld per honderd sluitvragen hooguit één keer falen (1:100).

De methodiek van faalkansberekening is bij de Oosterscheldekering en Haringvlietsluizen afwijkend van de andere stormvloedkeringen vanwege de constructie met 62 resp. 17 schuiven. Bij deze keringen is het van belang dat de combinatie wordt gemaakt van de verschillende faalscenario’s (partieel falen) en het gecombineerde effect daarvan op de waterstanden achter de keringen. Als de berekende prestatiepeilen onder de gehanteerde beoordelingspeilen liggen voldoen deze keringen aan de wettelijk vastgestelde eis m.b.t. het overstromingsrisico, waarbij de kans wordt uitgedrukt in jaren (bijvoorbeeld 1:10.000 jaar).

Figuur 4 Jaarlijkse hoeveelheden zandsuppleties en percentages raaien waarin de basiskustlijn is overschreden.

Bron: Rijkswaterstaat, 2026

Toelichting

Het streven is dat minimaal 90% van de kustlijn zeewaarts ligt van de basiskustlijn. In Figuur 4 is weergegeven hoe afgelopen jaren gepresteerd is op dat onderdeel, hoeveel zand er gesuppleerd is. In 2025 is er 9,7 Mm³ gesuppleerd.

Suppleren voor kustlijnzorg

Om de basiskustlijn en het kustfundament te kunnen handhaven, is een zandsuppletieprogramma opgesteld en worden meerjarige contracten afgesloten. Het suppletieprogramma wordt jaarlijks geactualiseerd aan de hand van de laatste kustmetingen. De inhoud en omvang van dit programma kan jaarlijks variëren naargelang de specifieke behoefte en budgettaire mogelijkheden. Om te bereiken dat voor het beschikbare budget de maximale hoeveelheid zand wordt gesuppleerd, hebben de aannemers binnen het contract de vrijheid om de suppletiewerkzaamheden over meerdere jaren te spreiden.

Toelichting

In 2024 is er 4,5 Mm³ en in 2025 is er 9,7 Mm³ gesuppleerd. De prognose voor 2025 en 2026 is respectievelijk 5,5 en 8,5 Mm³.

In totaal wordt er in het meerjarenprogramma 2024-2027 – in overeenstemming met de meerjarenafspraken – een totaal van 44 Mm³ in 4 jaar gesuppleerd, gemiddeld 11 Mm³/jaar. Van de 11 Mm³/jaar wordt 10 Mm3 gesuppleerd op locaties waar een basiskustlijn is vastgesteld. De overige 1 Mm3 bij de Hondsbossche Duinen en Maasvlakte 2 is per 2025 meegenomen bij deze indicator omdat realisatie nu vanuit programma Kustlijnzorg wordt verzorgd.

Toelichting

In 2025 is de verbreding van het Julianakanaal gerealiseerd. Dit heeft tot een kleine toename van het wateroppervlak geleid. Doordat het Julianakanaal in 2025 is opgeleverd, was de toename nog niet bekend op het begrotingsmoment.

Als gevolg van diverse verbeteringen in de bron is er een kleine afname ten opzichte van het Jaarverslag 2024. Door de afronding komt het binnenwater hierdoor 1 km2 lager uit.

De omvang is lager dan begroot, omdat er in 2024 een grote afname is geweest in de Oosterschelde. Hier zijn kwelders en schorren groter geworden, waardooor het wateroppervlak is afgenomen, zoals in het Jaarverslag 2024 is vermeld.

In 2025 waren er geen wijzigingen in het aantal kunstwerken. In de Begroting 2025 was een grote toename voorzien door de realisatie van diverse kunstwerken (2 gemalen / 8 spuisluizen) in de Afsluitdijk. Deze oplevering is van 2025 verschoven naar 2026, zoals reeds vermeld in de Begroting 2026. Verder valt de realisatie lager uit dan begroot door reeds eerder vermelde wijzigingen in het Jaarverslag 2024 (verbeterde registaties en overdracht).

3.02.03 Vernieuwing

Motivering

Het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als zoetwatervoorziening vervuld kan worden.

Producten

De waterveiligheid en beschikbaarheid moet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door de intensieve aanleg in de eerste helft en met name ook vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw valt te verwachten dat de opgave geleidelijk zal toenemen.

Vervangingen en renovaties van kunstwerken worden ondergebracht binnen het programma Vernieuwing. De scope van het programma omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het programma een levensduurproblematiek voordoet met mogelijke ernstige gevolgen voor de veiligheid en beschikbaarheid. De projecten in het programma verlengen de levensduur van de kunstwerken zodat de veiligheid en de beschikbaarheid van de bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.

Meetbare gegevens

Het budget dat op dit artikelonderdeel in de huidige verantwoordingspe­ riode is opgenomen, is bestemd voor de werkzaamheden ten behoeve van de Stuwen Maas (Gronst), Landelijk Meetnet Water, Sluiscomplex IJmuiden,  o.a. nieuwe pomp, Bediening en Besturing Maasobjecten (MB2), De Marijkesluis, de Krammersluis, gemaal IJmuiden en Onderzoeksprogramma en Kennisprogramma Natte Kunstweken.

4.4 Artikel 4 Experimenteren cf. Art. III Deltawet

De Waterwet voorziet in een zogenoemde experimenteerbepaling die het mogelijk maakt om uit het Deltafonds uitgaven te doen voor maatregelen en voorzieningen op andere beleidsterreinen zoals natuur, milieu of economische ontwikkeling. Voorwaarde is wel dat deze maatregelen samenhangen met maatregelen ten behoeve van waterveiligheid of zoetwatervoorziening en dat er sprake is van additionele financiering in de vorm van het toevoegen van extra middelen aan het fonds afkomstig van andere begrotingen van het Rijk of derden.

4.01 Experimenteerprojecten

Motivering

Het experimenteerartikel staat ten dienste van een integrale uitvoering van het Deltaprogramma en biedt de mogelijkheid tot integrale bekostiging.

4.02 Geïntegreerde contractvormen/PPS

Motivering

Bij infrastructuurprojecten waarbij sprake is van publiek-private samen werking (PPS) bestaat de betaling uit een geïntegreerd bedrag voor aanleg, onderhoud én financiering gedurende een langdurige periode. De meest toegepaste vorm is DBFM (Design, Build, Finance and Maintain) waarbij de overheid pas na oplevering betaalt voor een dienst (beschikbaarheid) in plaats van mijlpalen voor een product tijdens de bouwfase. Deze contractvorm garandeert een efficiënte en effectieve beschikbaarheid van de noodzakelijke capaciteit om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en leefomgeving, een betrouwbaar systeem te realiseren.

Producten

Het project Afsluitdijk is met een DBFM-contract op de markt gezet en verkeert in de realisatiefase. Openstelling (waterveilig) is voorzien in 2025 zoals ook aan de Tweede Kamer gemeld. Het project betreft de versterking van het dijklichaam volgens het principe van de overslagbestendige dijk, met behoud van de groene (vegetatie) uitstraling, het versterken van de schut- en spuicomplexen en het vergroten van de waterafvoercapaciteit door het aanbrengen van pompen in het spuicomplex Den Oever.

Toelichting

• 1. Er is € 3,8 miljoen meer gerealiseerd vanwege het naar voren halen van een tweede betaaltermijn op een contractwijziging. Verder zijn andere werkzaamheden dit jaar door aannemer eerder afgerond en gefactureerd

Projectbudget: De toename van het projectbudget (€ 23 miljoen) is per saldo het gevolg van prijsbijstelling 2025 (€ 23,2 miljoen)

4.5 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven

Op dit artikel worden de apparaatskosten van RWS en de Staf Deltacommissaris geraamd alsmede de investeringsruimte, de overige netwerkgebonden uitgaven van RWS en programma-uitgaven van de Deltacommissaris die niet direct aan de afzonderlijke projecten uit dit Deltafonds zijn toe te wijzen.

5.01 Apparaat

Motivering

In uitzondering op de systematiek van «Verantwoord Begroten» worden op deze begroting ook de apparaatskosten van de Staf deltacommissaris en RWS gepresenteerd.

Producten

Staf Deltacommissaris

Overeenkomstig de Waterwet heeft de deltacommissaris een eigen bureau ter ondersteuning van zijn taken en een toereikend budget voor de hem toebedeelde taken. Dit artikel betreft de apparaatskosten, die nodig zijn om de (ondersteunende) taken van de deltacommissaris te kunnen uitvoeren.

Apparaatskosten Rijkswaterstaat

Dit betreft de apparaatskosten (inclusief afschrijving en rente) voor de programma's Ruimte voor de Rivier, Maaswerken, HWBP-2, HWBP, Afsluitdijk, overige aanlegprojecten, verkenningen en planuitwerkingen, watermanagement, exploitatie en onderhoud en de uitvoering van landelijke taken en inhuur.

5.02 Overige Uitgaven

Producten

Overige netwerkgebonden uitgaven

Onder overige kosten zijn de externe kosten verantwoord die niet direct toewijsbaar zijn aan de producten van het Deltafonds. Hiertoe behoren externe kosten voor de landelijke taken basisinformatie, sectorspecifieke ICT, kennisontwikkeling & innovatie, watermanagement, beheer en onderhoud en overige.

Programmauitgaven Deltaprogramma

De afgelopen jaren waren een voorbode van het nieuwe klimaat van Nederland. Nederland kreeg te maken met de gevolgen van extreem veel en extreem weinig water. Het Deltaprogramma bereidt Nederland voor op dit nieuwe klimaat. Op dit artikel worden programmauitgaven verantwoord voor met namekennis- en strategieontwikkeling, advisering, rapportage over (de voortgang van) het programma. Bovendien zijn er programmauitgaven voor het informeren en betrekken van belanghebbenden en publiek. De partners in het Nationaal Deltaprogramma werken volop aan de tweede zesjaarlijkse herijking van deltabeslissingen en regionale voorkeurstrategieën die in 2015 zijn vastgesteld. Deze gaan over de bescherming tegen overstromingen, weerbaarheid tegen watertekort en en een klimaatbestendige inrichting van onze leefomgeving. De resultaten landen in Deltaprogramma 2027 dat op Prinsjesdag 2026 verschijnt. Het overzicht van analyses tot dusver bevestigt dat meer nodig is dan de goede dingen die we nu al doen. Het is onontkoombaar om keuzes te gaan maken over verdeling van het zoetwater over landsdelen en over functies, over strategische zandvoorraden en over de ruimte die we vrij moeten houden voor de uitbreiding van dijken en kustversterking. De samenhang in het watersysteem maakt samenwerking in de besluitvorming nog belangrijker.(Deltaprogramma 2026, Kamerstukken 2025-2026, 36800-J-3).

5.03 Investeringsruimte

Op dit artikel wordt de beschikbare investeringsruimte op het Deltafonds verantwoord. De investeringsruimte is beschikbaar voor inzet op prioritaire beleidsopgaven binnen de scope van het Deltafonds. Jaarlijks vindt een integrale afweging plaats van de inzet van de beschikbare investeringsruimte. Op dit artikel vindt geen realisatie plaats.

5.04 Reserveringen

Hierop worden budgetten geraamd voor toekomstige opgaven, maar waarover nog geen startbeslissing is genomen. In de begroting van het Deltafonds 2025 was tot en met 2038 € 3.416 miljoen gereserveerd. Jaarlijks vindt een actualisatie plaats van de reserveringen. De meest actuele stand van de verschillende reserveringen is opgenomen in de begroting van het Deltafonds 2026, waar de reserveringen € 2.878 miljoen bedragen. De sterke toename wordt vooral verklaard doordat de gereserveerde middelen voor Instandhouding zijn overgeboekt naar de uitvoeringsbudgetten (- € 1,6 miljard) bij Rijkswaterstaat en een aanvullende reservering is getroffen voor HWBP van € 1,0 miljard). In het Deltafonds 2025 zijn de reserveringen afzonderlijk toegelicht. Op dit artikel vindt geen realisatie plaats.

4.6 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk

Op dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord die ten laste van de begroting van IenW komen. De doelstellingen van het onderliggend beleid zijn terug te vinden in de Begroting hoofdstuk XII.

Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bijdragen aan de Investeringsfondsen op de Begroting hoofdstuk XII.

• 1. De per saldo hogere realisatie van € 24,7 miljoen is veroorzaakt door:

  • • Als gevolg van het geactualiseerde programma en om de overprogrammering op een verantwoord niveau te brengen is er een kasschuif met het generale beeld verwerkt op de begroting van het Deltafonds. De kasschuif heeft een meerjarige doorwerking en is over de gehele looptijd van het Deltafonds budgettair neutraal. De kasschuif betreft een verhoging met € 20 miljoen in 2025.

  • • Een taakstellende verlaging met € - 17 miljoen ter dekking van Herstel Toeslagen.

  • • De toegekende loon- en prijsbijstelling van € 30,6 miljoen die vanuit Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar het Deltafonds

  • • Diverse kleinere mutaties per saldo een verlaging van ‒ € 9 miljoen.

4.7 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit

Maatregelen op het gebied van waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water worden verantwoord op artikelonderdeel 7.01.

Omdat de KRW-doelen nog niet gehaald dreigen te worden, is het implusprogramma KRW gestart. Door klimaatverandering en toenemend maatschappelijk gebruik staan de natuur en ecologische waterkwaliteit en daarmee de biodiversiteit van de grote wateren onder druk. Er zijn daarom aanvullende systeemingrepen en een transitie naar duurzaam beheer nodig om een duurzame verbetering te realiseren. Het Rijk wil in 2050 toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige natuur die goed samengaat met een krachtige economie. Via de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) wordt invulling gegeven aan deze ambitie. Dit is verantwoord op artikel 7.02.

Met de Delta-aanpak Waterkwaliteit wordt een extra impuls gegeven aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en nieuwe uitdagingen om ons water chemisch schoon en ecologisch gezond te krijgen en te houden voor duurzaam gebruik. De prioriteiten daarbij zijn nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen, opkomende stoffen en medicijnresten in water. Maatregelen voor de Delta-aanpak worden verantwoord op artikel 7.03.

Het artikel investeren in waterkwaliteit is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting Hoofdstuk XII.

Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdeel, de verplichtingen en ontvangsten een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.

2. De lagere realisatie het realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water (- € 16 miljoen) is met name het gevolg van KRW Oost-Nederland door vertraging in de planstudie door de opdrachtnemer, waardoor termijnbetalingen verschuiven; bovendien zijn in 2025 te weinig grondtransacties gerealiseerd en is de benodigde capaciteit door het DBA‑kader beperkt beschikbaar (- € 8 miljoen), KRW Midden-Nederland door afwijking van de feitelijke situatie ten opzichte van eerdere aannames. Hierdoor is meer tijd nodig voor een samenwerkingsovereenkomst te sluiten met Staatsbosbeheer (- € 1,7 miljoen), KRW Klimaatpark IJsselpoort waar betrokken partijen meer tijd nodig hebben om tot interne afstemming te komen (- € 1,6 miljoen) en het saldo van mutaties < € 1 miljoen (- € 4,7 miljoen).

7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water

Motivering

De rijksoverheid, waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincies,  gemeenten, kennisinstituten, landbouw, industrie en natuurorganisaties  werken hard aan het verbeteren van de kwaliteit van het water. Schoon,  voldoende en gezond water is het doel, de KRW geeft hier een nadere  uitwerking aan. Over de voortgang van de KRW is de Tweede Kamer eind  2024 geïnformeerd  (Kamerstuk 27 625 Nr. 693). De Tussenevaluatie KRW is 20 december 2024 gedeeld met de Tweede Kamer (Kamerstuk 27 625 Nr. 696).

Producten

Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water

RWS voert voor de rijkswateren KRW-maatregelen uit ter verbetering van de ecologische waterkwaliteit in drie planperioden van zes jaar. In totaal worden door RWS 550 maatregelen uitgevoerd in en langs de grote wateren. Voorbeelden van KRW-maatregelen zijn nevengeulen,  natuurvriendelijke oevers en vispassages in het rivierengebied. De projecten moeten bijdragen aan het bereiken van een goede ecologische en chemische toestand van de watersystemen, zoals de Kaderrichtlijn Water vraagt. 

Meetbare gegevens

In maart 2022 zijn de geactualiseerde Stroomgebiedbeheerplannen  (SGBP’s) vastgesteld. Het maatregelpakket voor de derde tranche bestaat  uit 146 maatregelen, inclusief de 60 gefaseerde maatregelen uit de  tweede tranche.

Over de uitvoering van alle maatregelen, ook die worden uitgevoerd door de waterschappen en andere partijen, gericht op de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde, Eems en de uitvoering gericht op een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd via De Staat van ons Water (laatste publicatie: Kamerstukken II, 2024-2025, 27 625 Nr. 717). Omdat de Kaderrichtlijn Water werkt met planperiodes, is een volledige beschrijving van de toestand alleen om de 6 jaar mogelijk. Het Planbureau voor de Leefomgeving rapporteert jaarlijks op basis van de beschikbare gegevens over waterkwaliteit in het Compendium voor de Leefomgeving.

Toelichting

• 1. De lagere realisatie het realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water (- € 16 miljoen) is met name het gevolg van KRW Oost-Nederland door vertraging in de planstudie door de opdrachtnemer, waardoor termijnbetalingen verschuiven; bovendien zijn in 2025 te weinig grondtransacties gerealiseerd en is de benodigde capaciteit door het DBA‑kader beperkt beschikbaar (- € 8 miljoen), KRW Midden-Nederland door afwijking van de feitelijke situatie ten opzichte van eerdere aannames. Hierdoor is meer tijd nodig voor een samenwerkingsovereenkomst te sluiten met Staatsbosbeheer (- € 1,7 miljoen), KRW Klimaatpark IJsselpoort waar betrokken partijen meer tijd nodig hebben om tot interne afstemming te komen (- € 1,6 miljoen) en het saldo van mutaties < € 1 miljoen (- € 4,7 miljoen).

• 2. Projectbudget: De toename van het projectbudget (€ 203 miljoen) is het gevolg de toevoeging van de risicoreservering aan het budget (€ 168 miljoen), prijsbijstelling 2025 (€ 21,9 miljoen), opdracht voor Schoon en Emissieloos bouwen (€ 12,6 miljoen) en de extra middelen uit de overeenkomst met de provincies Gelderland en Overijssel voor de gezamenlijke kosten voor planstudies en realisatie van diverse KRW projecten (€ 1,5 miljoen).

7.02 Ontwikkeling Waterkwaliteit

Motivering

Naast het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren ten behoeve van de KRW zijn hieronder de overige aanlegprojecten inzake waterkwaliteit opgenomen.

Producten

Grote wateren

In 2025 zijn belangrijke mijlpalen bereikt binnen Programmatisch Aanpak Grote Wateren. Diverse inrichtingsprojecten zijn succesvol afgerond of hebben belangrijke stappen gezet. Deze resultaten illustreren de voortgang en impact van het programma op het herstel en de versterking van de ecologische waterkwaliteit en natuur in de grote wateren in Nederland.

Grondwater

Zoals in het advies van de Studiegroep Grondwater reeds werd aangegeven, staat de beschikbaarheid van  zoet grondwater van voldoende kwaliteit voor toekomstige generaties onder druk. Ook uit de Tussenevaluatie van de Kaderrichtlijn Water (2024) blijkt dat situatie van het grondwater, zowel kwaliteit als kwantiteit, steeds verder verslechterd. Een omslag is nodig om de duurzame bescherming van de grondwater te borgen.

Er is onvoldoende zicht op de hoeveelheid grondwater die wordt onttrokken, waardoor het lastig is hier beter grip op te krijgen. Ook voldoende zicht op de verontreiniging van het bovenste grondwater ontbreekt. Verontreinigingen van het grondwater verplaatsen zich ondertussen langzaam naar diepere lagen en vormen een bedreiging o.a. drinkwatervoorziening uit grondwater.

Om deze knelpunten aan te pakken zijn, vaak samen met de regionale grondwaterbeheerders, de eerste stappen gezet. Zo zijn de opties voor een ‘signaleringsmeetnet’ voor grondwaterkwaliteit bepaald, waarmee grondwaterverontreinigingen eerder in beeld zijn zodat hierop kan worden gehandeld. Daarnaast wordt aanpassing van de vergunnings- en meldingsplicht voor onttrekkingen voorbereid om meer grip te krijgen en te houden. Om op het totaal van onttrekkingen te kunnen sturen wordt een handreiking voor een grondwateronttrekkingsplafond opgesteld ter ondersteuning van de provincies.

IenW werkt op dit moment aan het programma Bodem, Ondergrond en Grondwater. In dit programma worden onder andere de begrenzing en bescherming van de Nationale Grondwater Reserves (NGR) vastgelegd. Deze diepe en schone grondwatervoorraden kunnen ingezet worden voor de drinkwatervoorziening op de langere termijn (na 2050) en tijdens extreme crisisscenario’s als calamiteitenvoorziening. Vanwege de toenemende druk op de drinkwatervoorziening, is dit van groot belang.

Subsidieregeling stimulering verwijdering medicijnrestenIn 2023 is de bijdrageregeling op basis van overeenkomsten succesvol omgezet naar een subsidieregeling verwijdering medicijnresten. In 2022 is bij RWZI Leiden Noord een aanvullende zuivering in bedrijf gesteld. In 2023 zijn er vier nieuwe aanvullende zuiveringen in bedrijf gesteld voor de verwijdering van medicijnresten (RWZI Dinther, RWZI Houten, RWZI Oijen en RWZI Wervershoof). In 2024 zijn er nog zes aanvullende zuiveringen in bedrijf gesteld (RWZI Groesbeek, RWZI Gouda, RWZI Hapert, RWZI Horstermeer, RWZI Simpelveld en RWZI Winterswijk). In Nederland zijn er in totaal elf aanvullende zuiveringen voor medicijnresten in bedrijf, mede tot stand gekomen met een subsidie van het Rijk. In november 2025 is de subsidieregeling stimulering verwijdering medicijnresten tweede tranche opengesteld.

Deltaplan Agrarisch Waterbeheer

In het kader van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) is gewerkt aan het bereiken van de doelen van de Kaderrichtlijn Water, de doelen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen en het voorkomen van schade door droogte en wateroverlast. Deze begrotingspost bevat een subsidieregeling ter verbetering van de waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid. Er was bij de raming rekening gehouden met de mogelijkheid van een hoge behoefte aan bevoorschotting in 2025, maar uiteindelijk is gebleken dat waterschappen minder bevoorschotting hebben aangevraagd voor 2025 en meer bevoorschotting in 2026 en 2027. De benutting van de subsidieregeling is zeer goed, dankzij deskundige ondersteuning vanuit het DAW supportteam en effectieve samenwerking tussen waterschappen en samenwerkingsverbanden van agrariërs. De financiering van het Kadaster voor het programmamanagement van DAW is op hoofdstuk 12 verantwoord.

Waterkwaliteit in glastuinbouwgebieden

Om de waterkwaliteit in glastuinbouwgebieden te verbeteren is in het Bestuurlijk Overleg KRW van 20 januari 2025 een nieuwe lijst maatregelen afgesproken. De coördinatie op de uitvoering van deze maatregelen is belegd bij het Platform Duurzame Glastuinbouw. De maatregelen betreffen o.a. wetswijzigingen waarmee toezichthouders beter in staat worden gesteld om lozingen op te sporen. Om toezichthouders te voorzien van goede data voor risicogericht toezicht is meer dan voorheen geïnvesteerd in de ICT infrastructuur van de uitvoeringsorganisatie glastuinbouw (UO Glastuinbouw).

Planning waterkwaliteit

Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.

Toelichting

• 1. De lagere uitgaven in 2025 voor de subsidieregeling verwijderen medicijnresten worden verklaard doordat openstelling van de regeling is vertraagd, waardoor bevoorschotting van de 2e tranche van de regeling niet meer in 2025 kon plaatsvinden, maar pas in 2026. De regeling is in november 2025 opengesteld voor de duur van 12 maanden.

• 2. Grote wateren: De lagere kasrealisatie is met name het gevolg van een actualisatie van de projectplanning waardoor een verschuiving van het programmabudget naar latere jaren is doorgevoerd. De verhoging van het projectbudget is met name het gevolg van het beschikbaar stellen van middelen vanuit Zoetwater fase 2 ten behoeve van de opdracht voor de vis- en verziltingsmaatregel. Tevens is de toename het gevolg van de toegevoegde loon- en prijsbijstelling.

7.03 Studiekosten

Motivering

Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterkwaliteit.

Producten

KRW

De uitvoering van de maatregelen uit de stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 is verder opgepakt. Begin 2023 is het impulsprogramma KRW gestart met 7 actielijnen, met als kernpunten: stevig sturen op uitvoeren van de afgesproken maatregelen, gezamenlijk aanpakken van de risico’s , intensiveren van maatregelen voor emissies van stoffen, aanpassen van de regelgeving en het voorbereiden op rechtszaken. Het traject om de stroomgebiedbeheerplannen 2028-2033 op te stellen loopt op schema. Daarnaast zijn handreikingen voor uitzonderingen en standaard motivaties voor uitzonderingen opgesteld, waarvan gebruik gemaakt kan worden in de eindverantwoording in. Onder leiding van de minister wordt via het Bestuurlijk Overleg KRW en via bilaterale voortgangsgesprekken met de individuele gedeputeerden stevig op de uitvoering gestuurd.

PFASHet RIVM voert in opdracht van het ministerie van IenW meerdere opdrachten uit op het gebied van PFAS. In 2025 ging het onder meer om de gezondheidsonderzoeken in de regio’s Westerschelde en Dordrecht en om brede PFAS-coördinatie en -ondersteuning.

Microplastics

Voor de kennisopbouw over de effecten van microplastics op de gezondheid van de mens investeert zowel IenW als VWS t/m 2025 in dit beleidsprogramma. De kennisopbouw wordt gecoördineerd door ZonMw. Om te bepalen hoeveel plastics in rivieren aanwezig zijn, ontwikkelt IenW monitoringsmethodieken voor zowel micro, meso- als macroplastics. Op dit moment wordt er gewerkt aan het opstellen van een meetplan voor microplastics in oppervlaktewater. Op basis van meetresultaten van de uitgevoerde onderzoeken naar microplastics in rivieren is vastgesteld dat er jaarlijks circa 3 miljoen kilo microplastics via de Rijn en Maas ons land binnenkomt. Daarnaast is er een start gemaakt met een risicobeoordeling van microplastics in oppervlaktewater. De ontwikkeling van monitoringsmethodieken door IenW de komende jaren voortgezet.

5. Bedrijfsvoeringsparagraaf

In de bedrijfsvoeringsparagraaf in het jaarverslag van het begrotingshoofdstuk Infrastructuur en Waterstaat (HXII) wordt gerapporteerd over het begrotingsbeheer, financieel beheer, de materiele bedrijfsvoering en overige aspecten van de bedrijfsvoering, over de rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen en belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering. Hieronder wordt gerapporteerd over de uitzonderingsrapportage rechtmatigheid en totstandkoming niet financiële verantwoordingsinformatie van het Deltafonds.

Rechtmatigheid

Bij de financiële verantwoording van het Deltafonds over 2025 is geen sprake van overschrijdingen van door de Rijksbegrotingsvoorschriften voorgeschreven rapportagetoleranties vastgesteld.

Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie

De niet-financiële verantwoordingsinformatie betreft de indicatoren en kengetallen die beogen inzicht te bieden in de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de beleidsuitvoering en de doelmatigheid van de bedrijfsvoering. Uit de controle van de ADR zijn geen materiële bevindingen gebleken op het totstandkomingsproces van de niet-financiële informatie.

C. JAARREKENING

6. Verantwoordingsstaat Deltafonds

7. Saldibalans

Toelichting samenstelling saldibalans

Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur en Waterstaat (XII), het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds, wordt per begroting een saldibalans opgesteld. Voor de begroting van Hoofdstuk XII, het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds worden geen gescheiden administraties gevoerd waardoor posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de saldibalans van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII).

Wat betreft de toelichtingen zijn de volgende uitgangspunten toegepast. Een post, welke in verhouding tot de totale omvang van de balansregel een grote omvang heeft of de grens van € 25 miljoen overschrijdt, is tekstueel toegelicht.

Alle bedragen in de Saldibalans zijn, conform de regelgeving, naar boven afgerond. Als gevolg hiervan kunnen kleine verschillen ontstaan met de overige tabellen waarbij de reguliere afrondingsregels zijn gebruikt.

4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding

Deze balansregel geeft de financiële verhouding met de Rijksschatkist weer.

10 en 10a) Vorderingen en Tegenrekening vorderingen

De Extra-comptabele vorderingen zijn vorderingen die voortvloeien uit uitgaven ten laste van de begroting.

12 en 12a) Voorschotten en Tegenrekening voorschotten

Voorschotten zijn bedragen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op later definitief vast te stellen of af te rekenen bedragen.

Toelichting

Artikel 01 Investeren in waterveiligheid

Voor de versterking van Markermeerdijken is aan het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier een voorschot verstrekt van € 446,8 miljoen.

Ten behoeve van de Dijkversterking van Hansweert is een voorschot verstrekt van € 113,4 miljoen verstrekt aan waterschap Scheldestromen. De realisatie is gestart in 2024.

Artikel 02 Investeren in zoetwatervoorziening

• – Aan het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden zijn voorschotten verstrekt van in totaal € 14,9 miljoen ten behoeve van het realiseren van de eerste stap naar een robuuste zoetwatervoorziening van West-Nederland in droge perioden, waarbij rekening is gehouden met de klimaatverandering en regionale ontwikkelingen tot 2022. Naar verwachting worden deze voorschotten in 2026 afgewikkeld.

• – Aan diverse gemeenten en provincies zijn in het kader van specifieke uitkeringen voor de Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2022–2027 voorschotten verstrekt voor € 166,3 miljoen. De afrekening van deze voorschotten wordt in 2028 verwacht.

• – Aan diverse provincies en waterschappen zijn voorschotten ad € 86,98 miljoen verstrekt voor specifieke uitkeringen in het kader van stimulering maatregelen 2e fase Deltaprogramma Zoetwater. De afrekening van deze voorschotten wordt in 2028 verwacht.

• – Verder is een voorschot ad € 12,64 miljoen aan provincie Friesland voor specifieke uitkering ten behoeve van versterking Friese IJsselmeerkust. De afrekening wordt in 2027 verwacht.

14 en 14a) Andere verplichtingen en Tegenrekening andere verplichtingen

De post Andere verplichtingen vormt een saldo van de verplichtingen per 1 januari van het begrotingsjaar, de aangegane verplichtingen, hierop verrichte betalingen en negatieve bijstellingen van in eerdere begrotingsjaren aangegane verplichtingen.

Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen

Inventarisatie van bestuurlijke afspraken voor zover al niet deel uitmakend van de juridische verplichtingen, zoals opgenomen in de financiële administratie (met name gesloten bestuursovereenkomsten of convenanten met decentrale overheden) heeft plaatsgevonden.

Ultimo 2025 is geen sprake van dergelijke bestuurlijke afspraken.

D. BIJLAGEN

Bijlage 1: Instandhouding

In deze bijlage bij het jaarverslag van het Mobiliteitsfonds en van het Deltafonds wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van de netwerken die onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen. Onderdeel A gaat in op de instandhouding van de netwerken die door Rijkswaterstaat worden beheerd. Dit betreft het Hoofdwegennet (HWN), het Hoofdvaarwegennet (HVWN) en het Hoofdwatersysteem (HWS). Onderdeel B gaat in op de instandhouding van de Hoofdspoorweginfrastructuur (HSWI) welke beheerd wordt door ProRail.

1 Onderdeel A - Instandhouding van de netwerken van Rijkswaterstaat

Het basiskwaliteitsniveau is het uitgangspunt voor de uitvoering van exploitatie, onderhoud en vernieuwing (instandhouding) door Rijkswaterstaat (RWS) op het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en hoofdwatersysteem. De instandhouding van de netwerken is erop gericht om de prestaties van de netwerken op peil te houden. Het zijn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de gebruikers direct ervaren. Eerst wordt een overzicht gegeven van de geleverde prestaties op de netwerken. Vervolgens wordt de omvang van het areaal in beheer bij RWS, de gerealiseerde budgetten voor instandhouding, de ontwikkeling van de balanspost ‘saldo op ontvangen bijdragen’ en het uitgesteld en achterstallig onderhoud toegelicht. Over de duurzaamheidsprestaties wordt gerapporteerd via het IenW Duurzaamheidsverslag.

Prestaties

De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in prestatie-indicatoren. In de begroting 2025 is aangegeven dat voor de netwerken in beheer van RWS de afspraken over het basiskwaliteitsniveau nog worden vertaald naar nieuwe indicatoren en streefwaarden. Voor het vegetatiebeheer in de uiterwaarden is in 2025 de prestatieafspraak ‘voldoen aan de vegetatielegger’ toegevoegd. Verder vergt de vertaling naar nieuwe indicatoren en streefwaarden nog verdere uitwerking, daarom wordt nog uitgegaan van de prestatieafspraken vanuit de Service Level Agreement (SLA) 2022-2023. De Tweede Kamer zal worden gerapporteerd over hoe gescoord wordt op de prestatie-indicatoren, maar het is zoals ook gold voor de SLA niet mogelijk om te sturen op het behalen van de streefwaarden. Het basiskwaliteitsniveau is het uitgangspunt voor het werk in voorbereiding en de uitvoering door RWS.