XXIII Klimaat en Groene Groei

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 mln). Totaal € 6.071,3 mln.

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 mln). Totaal € 4.161,3 mln.

A. ALGEMEEN

1. Aanbieding jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening

AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.

Hierbij bied ik, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (XXIII) over het jaar 2025 aan.

Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Klimaat en Groene Groei decharge te verlenen over het in het jaar 2025 gevoerde financiële beheer.

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.van Veldhoven - van der Meer

Dechargeverlening door de Tweede Kamer

Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Dechargeverlening door de Eerste Kamer

Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.

2. Leeswijzer

1. Opbouw jaarverslag

Dit jaarverslag bevat het beleidsverslag, een jaarrekening, en diverse bijlagen. Deze bevatten informatie over de in 2025 gerealiseerde beleidsresultaten en de budgettaire realisatiegegevens van KGG.

De beleidsartikelen in dit jaarverslag hebben dezelfde opzet als de begroting 2025 (Kamerstuk 36 600 XXIII, nrs. 1 en 2) en zijn conform de Rijksbegrotingsvoorschriften opgesteld (https://rbv.rijksfinancien.nl). Elk beleidsartikel bevat een paragraaf beleidsconclusies waarin voor de belangrijkste instrumenten een oordeel wordt gegeven over de uitvoering van het beleid in het afgelopen jaar. De bedrijfsvoeringparagraaf doet verslag van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van KGG.

De jaarrekening bestaat uit de departementale verantwoordingsstaten, de samenvattende verantwoordingsstaten inzake de agentschappen, de jaarverantwoordingen van de agentschappen, de saldibalans en de WNT-verantwoording.

De volgende bijlagen zijn opgenomen: Toezichtrelaties en Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s), Afgerond evaluatie- en overig onderzoek, Inhuur externen, Budgettair overzicht Oekraïne, Rijksbreed overzicht klimaatuitgaven, Rapportage burgercorrespondentie en een lijst van afkortingen.

2. Ondergrenzen toelichtingen

Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde begroting 2024 zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.

3. Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens

Het jaarverslag bevat zowel financiële als niet-financiële gegevens (kengetallen en indicatoren). Deze gegevens zijn aan verschillende controlenormen onderhevig. De controle van financiële informatie is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de Comptabiliteitswet 2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2026 (RBV). De controle van beleidsinformatie en informatie over de bedrijfsvoering is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de RBV.

4. Groeiparagraaf

Ingevolge het verzoek van de Tweede Kamer om bij het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2025 aandacht te besteden aan het thema ‘Risico’s voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld’ wordt eenmalig in het Jaarverslag 2025 het Focusonderwerp FJR 2025 opgenomen als onderdeel van het beleidsverslag.

5. Grondslagen voor de vastlegging en de waardering

De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2026 en de Regeling agentschappen 2024. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.

6. Motie Schouw en motie Hachchi c.s.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw c.s. ingediend en aangenomen (Kamerstuk 2010-2011, 21 501-20, nr. 537). Deze motie zorgt er voor dat de landspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie voor Nederland op grond van het Nederlands Nationaal Hervormingsprogramma een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen.

Voor aanbeveling 4 wordt de algemene afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderd door de uitrol van hernieuwbare energiebronnen te versnellen en de energie-efficiëntie te verbeteren, met name in gebouwen. De congestie van het elektriciteitsnet wordt verminderd door de capaciteit van het transmissie- en distributienet te vergroten, flexibiliteitsoplossingen toe te passen, zone-overschrijdende handel te maximaliseren en vergunningsprocedures verder te vereenvoudigen. Structurele maatregelen worden uitgevoerd om overmatige stikstofafzetting en de verslechtering van de waterkwaliteit doeltreffend aan te pakken, met name door verdere inspanningen te leveren op het gebied van duurzame landbouw.

Landspecifieke afspraken HVP

Op 4 oktober 2023 is het definitieve Nederlandse Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) goedgekeurd. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei geeft uitvoering aan de volgende vijf maatregelen: Groenvermogen Waterstof, Hervormingspakket Energiemarkt, Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing, Energiewet en Wind op Zee. Zoals aangegeven werkt het kabinet hard aan de implementatie van het Herstel- en Veerkrachtplan (HVP).

Nederland heeft in 2024 twee betaalverzoeken en in 2025 één betaalverzoek ingediend bij de Europese Commissie ter waarde van € 1,3 mld en € 1,2 mld respectievelijk € 551 mln. Alle drie de betaalverzoeken zijn inmiddels goedgekeurd. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei was voor de eerste drie betaalverzoeken verantwoordelijk voor de uitvoering en verantwoording van verschillende mijlpalen en doelstellingen en het borgen van de financiële belangen van de Unie voor de relevante maatregelen van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei.

Motie Hachchi c.s.

Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (Kamerstuk 33 000 IV, nr. 28) brengen departementen in kaart welke uitgaven zij doen in Caribisch Nederland, uitgesplitst per instrument. Voor het opnemen van deze uitgaven in de budgettaire tabellen geldt een ondergrens van € 1 mln. De totale uitgaven (realisatie) van KGG voor Caribisch Nederland in 2025 bedroegen € 12,1 mln. Deze uitgaven betreffen beleidsartikel 31. 

B. BELEIDSVERSLAG

3. Beleidsprioriteiten

Inleiding

Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt aan een maatschappelijk gedragen klimaat- en energietransitie, voor een schoner en sterker Nederland. Naast het verder terugdringen van de CO₂-uitstoot zijn in 2025 belangrijke stappen gezet in de verantwoorde afbouw van het fossiele energiesysteem en de opbouw van een duurzaam, robuust en betaalbaar energiesysteem. Daarbij is aandacht voor een zorgvuldige ruimtelijke inpassing van energie-infrastructuur en voor actieve betrokkenheid van burgers en regio’s. De energietransitie is nauw verbonden met het toekomstig verdienvermogen van Nederland. Daarom zet het ministerie in op het realiseren van een duurzame en concurrerende industrie. Hiermee wordt de economische structuur versterkt en verduurzaamd en ontstaan nieuwe kansen voor economische groei.

Tegelijk loopt de energietransitie steeds vaker aan tegen problemen in de randvoorwaarden zoals netcongestie, stikstofproblematiek, lange vergunningstrajecten en hoge energie-/elektriciteitsprijzen. Afgelopen jaar is dan ook veel aandacht uitgegaan naar het op orde brengen van de randvoorwaarden.

Bovenstaande inzet draagt bij aan de strategische onafhankelijkheid van Nederland in een tijd van toenemende geopolitieke onzekerheid. Door minder afhankelijk te worden van fossiele energie-importen en te investeren in een toekomstbestendige economie, wordt de weerbaarheid van Nederland vergroot.

Klimaatbeleid

Met effectief klimaatbeleid waarborgen we dat we een schonere en gezondere wereld kunnen doorgeven aan toekomstige generaties. Daarnaast is de transitie nodig voor een weerbaar en betaalbaar energiesysteem, een gezonde leefomgeving, en een toekomstbestendige economie die minder afhankelijk is in tijden van geopolitieke onrust. De transitie biedt kansen voor hoogwaardige werkgelegenheid, innovatieve bedrijven en nieuwe technologie die ons concurrentievermogen vergroot.

Nationale klimaatdoelen en het Klimaat- en energiefonds

In het voorjaar van 2025 is een beleidspakket opgesteld gericht op het streefdoel van 55% CO₂-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. Ten aanzien van het Klimaat- en energiefonds is besloten € 5,0 mld toe te kennen, voor onder andere de aanpak van netcongestie; het stimuleren van de uitrol van CCS, warmte en waterstof en de voorbereiding van de bouw van kerncentrales. Van de resterende € 21,4 mld in het Klimaat- en energiefonds is € 7,6 mld toegekend onder voorwaarden of gereserveerd voor specifieke maatregelen. In totaal is € 13,6 mld, waarvan het merendeel bedoeld is voor kernenergie, nog niet toegewezen voor een specifieke maatregel.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) raamde in de Klimaat- en Energieverkenning 20241 een CO₂-reductie van 45-52% in 2030. In het voorjaar van 2025 is het Pakket voor Groene Groei tot stand gekomen waarin wordt ingezet op het op orde brengen van de randvoorwaarden voor verduurzaming, een weerbaar energiesysteem en een toekomstbestendige economie.2 Met Prinsjesdag is de Klimaat- en Energienota gepubliceerd met extra aandacht voor het verder op orde brengen van de randvoorwaarden.3 Het PBL verwacht in de KEV 20254 een CO₂-reductie van 46,8-54,5% in 2030. Dat is een verbetering, maar meer is nodig, ook in de komende periode.

Nationaal Burgerberaad Klimaat

Het Nationaal Burgerberaad Klimaat is ingericht om de stem van burgers mee te nemen in klimaatbeleid. De deelnemers kwamen met 13 breed gesteunde aanbevelingen die zich richten op voedselverspilling, duurzaam vervoer zoals treinreizen, het verhogen van garanties en circulariteit van producten, en het belasten van producten met een hogere klimaatimpact om gedragsverandering te bevorderen. In december werd het advies aangeboden aan het kabinet en de Kamer.5 Medio 2026 komt het kabinet met een reactie op het advies en bespreekt de Kamer het advies en de kabinetsreactie.

Europees en mondiaal klimaatbeleid

Eind 2025 heeft de EU een 2040-doel van 90% vastgesteld op weg naar klimaatneutraliteit in 2050. Hierbij is overeengekomen dat maximaal 5% hoge kwaliteit internationale koolstofkredieten tussen 2036-2040 mogen worden ingezet om dit doel te bereiken. Op basis hiervan zal de Europese Commissie in de tweede helft van 2026 met voorstellen komen voor de wijze waarop dit doel kan worden gerealiseerd.

In de EU is een akkoord bereikt over REPowerEU dat de import van Russisch gas in de EU volledig en permanent verbiedt. Dit verbod is in lijn met de Nederlandse inzet.

Om de energietransitie EU-breed te versnellen is er een Commissievoorstel voor het EU Grids Package gepubliceerd. Het voorstel ziet op goed functionerende energie-infrastructuur. Hierin is onder andere opgenomen dat er meer ruimte komt voor energieprojecten die tijdelijk leiden tot stikstofuitstoot, maar op termijn zorgen voor minder stikstofuitstoot. Dit conform de Nederlandse inzet in het non-paper ‘Versnellen van de energietransitie met tijdelijke, beperkte stikstofdepositie’.6

Tijdens COP30 heeft de Nederlandse onderhandelingsdelegatie zich ingezet voor een ambitieus eindbesluit. Nederland heeft toegezegd een bijeenkomst over het wegbewegen van fossiele brandstoffen, een bestaande COP-afspraak, te co-hosten met Colombia. De door Nederland geleide ‘Coalition on Fossil Fuel Incentives including Subsidies’ die in december 2023 werd opgericht bestaat nu uit zeventien leden die, in navolging van Nederland, de door hen geboden fossiele voordelen in kaart brengen. Het doel van de Coalition is om koploper te zijn voor het afbouwen van financiële steun aan fossiele brandstoffen.

Energiebeleid

Energiebeleid gericht op een toekomstbestendig Nederland maakt de ontwikkeling van hernieuwbare energie en de bijbehorende infrastructuur mogelijk, en ondersteunt sectoren en huishoudens bij het zetten van concrete stappen richting verduurzaming.

Daarmee bouwen we aan een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoorziening die niet alleen bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen, maar ook de energieonafhankelijkheid van Nederland versterkt en onze samenleving weerbaarder maakt voor de toekomst.

Energiewet

Om de Energiewet in te voeren zijn het Energiebesluit en de Energieregeling voorbereid en vastgesteld.7 Het regime van de Energiewet biedt een toegankelijk, geactualiseerd en toekomstgericht ordeningskader voor het transport en de levering van zowel elektriciteit als gas. De Energiewet stimuleert goed werkende nationale en Europese energiemarkten en de transitie naar een schone, veilige en betaalbare energievoorziening.

Wet collectieve warmte

In 2025 hebben de Tweede Kamer en de Eerste Kamer de Wet collectieve warmte aangenomen. Deze wet draagt bij aan de opschaling van warmtenetten in de gebouwde omgeving. Het doel van de wet is om duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtelevering te borgen, waarbij de regierol van gemeenten wordt versterkt. Tevens bevat de wet de eis dat aangewezen warmtebedrijven op termijn in meerderheid in publieke handen zijn.

Wind op zee

In 2025 is het Programma Aansluiting Wind op Zee – Eemshaven vastgesteld.8 Met dit programma wordt het mogelijk om 4GW vanuit windpark Doordewind aan te sluiten in Noord-Nederland, goed voor duurzame elektriciteit voor ruim 4 miljoen huishoudens. Het Rijk stelt € 124 mln beschikbaar aan de regio om te investeren in de leefbaarheid en zo de spin-off van deze aanlanding optimaal te benutten.

Om de kans op een succesvolle tender te vergroten, is in 2025 in plaats van 4 GW een tender van 1 GW (Nederwiek 1A) uitgezet, waarop geen biedingen kwamen. Een belangrijk marktsignaal. In het Actieplan windenergie op zee is aangekondigd dat het kabinet windparken op zee met subsidie gaat vergunnen.9 Omdat de huidige EU-regels vanaf midden 2027 geen subsidies meer toestaan, is in 2025 al begonnen met wetgeving voor nieuwe Contracts for Difference (CfD’s) vanaf dat moment.10 Bij Contracts for Difference (CfD’s) wordt het verschil tussen een vaste prijs en de marktprijs verrekend: bij lage prijzen ontvangt de producent bijbetaling, bij hoge prijzen moet hij terugbetalen, waardoor overwinsten tijdens prijscrises worden voorkomen en de baten eerlijker worden verdeeld.

Waterstof

In 2025 heeft het kabinet een aantal belangrijke resultaten behaald met de uitvoering en uitwerking van het waterstofbeleid.11 De opschaling van elektrolyse kreeg een belangrijke impuls met de tweede ronde van de OWE (opschalingsregeling voor waterstofproductie met elektrolyse): elf nieuwe projecten met een totale omvang van 600 megawatt (MW) ontvingen in totaal ruim € 700 mln aan steun; voor één groot project van 200 MW nam een van de aanvragers direct na de uitslag de finale investeringsbeslissing. Voor de ondersteuning van import zette het kabinet een belangrijke stap met de goedkeuring van de Europese Commissie voor een importtender samen met de Duitse overheid, die in 2026 moet plaatsvinden.

Delta Rhine Corridor

De Delta Rhine Corridor (DRC) is cruciaal voor het behalen van de klimaatdoelen, de energietransitie en de verduurzaming en concurrentiekracht van de Nederlandse industrie en de Rotterdamse haven. De DRC is een tracé van ondergrondse buisleidingen tussen Rotterdam en de Duitse grens bij Venlo, via de industrie in Moerdijk. Dat gebeurt in 2 afzonderlijke procedures die op elkaar aansluiten: DRC West en DRC Oost. De DRC West transporteert waterstof en CO₂ tussen Rotterdam en Boxtel. De DRC Oost transporteert CO₂ tussen Boxtel en de Duitse grens bij Venlo. De projectprocedure voor de ruimtelijke inpassing verloopt volgens schema. Realisatie van de waterstofleiding (onderdeel van het landelijke waterstofnetwerk) is voorzien in 2031/32 en voor CO₂ in 2032/33.

Instrumentering van de energietransitie

De SDE++ is in 2025 weer succesvol opengesteld. In deze ronde was € 8 mld beschikbaar. Gedurende de openstelling zijn 468 subsidieaanvragen ingediend, met een budgetclaim van in totaal bijna € 22 mld. RVO beoordeelt de aanvragen op technische- en financiële haalbaarheid. Aanvragen met de laagste subsidie-intensiteit, die de meeste CO₂ besparen tegen de laagste kosten, krijgen als eerste subsidie. Zo worden de middelen zo efficiënt mogelijk besteed. Uiteindelijk wordt maximaal € 8 mld aan subsidie beschikt. Daarnaast zijn in 2025 verdere stappen gezet voor de doorontwikkeling van de SDE++. Ook zijn de uitkomsten van het traject Toekomst van de SDE++ gedeeld met de Kamer.12

In 2025 hebben de innovatieregelingen (DEI+, EKOO en MOOI Systeemintegratie) wederom succesvol opengestaan. De DEI+ (als geheel) was opnieuw overtekend met in totaal 164 aanvragen, goed voor een subsidievraag van ongeveer € 620 mln, terwijl er € 370 mln beschikbaar was. Daarnaast zijn 7 integrale innovatieprojecten van in totaal € 21,5 mln gehonoreerd binnen de MOOI Systeemintegratie, met name gericht op innovaties in datagedreven sturing, sectorale koppeling en nieuwe (governance)-structuren. Ook is in 2025 de organisatiestructuur van het missiegedreven innovatiebeleid herijkt, waarbij de Topteams zijn afgeschaft en er een nieuw, kleiner Themateam is opgericht aan het hoofd van de missie ‘een klimaatneutraal Nederland in 2050’.

Langetermijnontwikkeling van het energiesysteem

In 2025 is gestart met het proces om tot aanpassingen te komen voor de actualisatie van het NPE in 2026. Ook werd verdere uitwerking gegeven aan het toekomstbestendig maken van de bekostiging van de elektriciteitsinfrastructuur. De publicatie van het IBO ‘Schakelen naar de toekomst’ over de bekostiging van de elektriciteitsinfrastructuur heeft geleid tot een kabinetsreactie voorzien van een beleidsagenda.13

Met betrekking tot de regionale doorvertaling van het NPE is een visie op de gewenste decentrale ontwikkelingen van het energiesysteem opgesteld.14 Daarnaast is afgelopen jaar verder gewerkt aan de uitwerking van de interbestuurlijke samenwerkingsagenda (ISA).

Ruimtelijke sturing

Via het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) geven we verder vorm aan de ruimtelijke sturing op de nationale onderdelen van het energiesysteem. De Kamer is via een startnotitie geïnformeerd over de scope en mijlpalen van het tweede PEH dat in 2028 wordt opgeleverd.15 Het PEH II is in scope uitgebreid ten opzichte van de eerste versie uit 2024. Het gaat onder meer om keuzes over voorkeursgebieden voor kerncentrales, kansrijke locaties voor diepe aanlanding en ruimte voor importterminals en CO₂-infrastructuur.

Er is uitgebreid (milieu)onderzoek nodig om ruimtelijke keuzes te maken. Dit is nader uitgewerkt in het onderzoeksplan van het PEH II dat ter inzage heeft gelegen.16 Daarnaast heeft het kabinet de Ontwerp-Nota Ruimte gepubliceerd waarbinnen alle nationale ruimtelijke opgaven (waaronder energie) in samenhang worden bezien.17 In de Nota Ruimte is het belang van voldoende ruimte voor energie geborgd.

Netcongestie

Door het elektriciteitsnet gericht uit te breiden en te verzwaren en bestaande capaciteit slimmer te benutten, creëren we ruimte voor verdere verduurzaming en economische ontwikkeling. Zo zorgen we ervoor dat duurzame energie ook daadwerkelijk kan worden aangesloten en benut, en leggen we een stevige basis voor een betrouwbaar en robuust energiesysteem dat klaar is voor de toekomst.

Versnellen uitbreiding elektriciteitsnet

Het kabinet heeft in samenwerking met TenneT in april 2025 een nieuwe aanpak aangekondigd voor de versnelde uitbreiding van het elektriciteitsnet.18 Door in te zetten op meer regie bij de versnelling van projecten, een aanpak voor kortere procedures, het vergroten van draagvlak door gebiedsinvesteringen en het optimaliseren van de werkwijze van TenneT wordt de doorlooptijd verkort. Hiervoor zijn middelen uit het klimaatfonds beschikbaar gesteld.

Er zijn 26 hoogspanningsprojecten geselecteerd die een belangrijke bijdrage leveren aan de verlichting van netcongestie. Per project wordt nu een plan van aanpak opgesteld met de betrokken netbeheerders, provincies en gemeenten om de realisatie te versnellen.19

Om het draagvlak te vergroten is er geld beschikbaar gesteld voor gebiedsinvesteringen. Deze hebben als doel een bijdrage te leveren aan het verbeteren van de ervaren leefomgevingskwaliteit van direct omwonenden in gebieden waarbinnen projecten bovengemiddeld veel impact hebben.20

Beter benutten van het netOm de wachtrijen voor transportcapaciteit op het elektriciteitsnet fors en versneld terug te dringen heeft het ministerie in samenwerking met netbeheerders, marktpartijen en de ACM beleidsopties geselecteerd en uitgewerkt voor het beter benutten van het elektriciteitsnet. Deze worden in 2026 gepubliceerd. Daarbij wordt gekeken naar de mogelijkheden voor flexibel gebruik, de inzet van gasgestookte opwek en het gecontroleerd zwaarder belasten van het elektriciteitsnet.21

Kernenergie

Kernenergie levert een belangrijke bijdrage aan een stabiele en duurzame energievoorziening. Met een groter aandeel kernenergie in de elektriciteitsmix versterken we de CO₂-vrije elektriciteitsproductie en vergroten we de flexibiliteit en betrouwbaarheid van het energiesysteem.

Daarmee draagt kernenergie bij aan een grotere energiezekerheid en aan een robuuste basis voor een toekomstbestendig en klimaatneutraal Nederland.

Nieuwbouw van kerncentrales

De voorbereidingen van de bouw van twee conventionele kerncentrales gaan door. De uitkomsten van technische onderzoeken die zijn uitgevoerd in samenwerking met technologieleveranciers, en zijn gevalideerd door een onafhankelijke partij, zijn gedeeld met de Kamer.22 De voorbereiding van het inkoopproces is aansluitend opgestart. Daarnaast heeft het kabinet een financieringsvoorstel gedaan met een nader uit te werken Government Support Package (GSP).23 Tevens vordert het proces om tot een locatiebesluit te komen. Hiervoor is in 2025 de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD) gepubliceerd.24

Voor de regio is het van belang om breed met het Rijk afspraken te maken over de voorwaarden waaronder kerncentrales gebouwd kunnen worden en over de borging daarvan in de jaren tot en met de bouw. In dat kader heeft de heer Knops als gebiedsverbinder Kernenergie Zeeland zijn tweede advies uitgebracht in juli 2025.25 Zijn aanbevelingen worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van een Rijk-Regiopakket en er is afgelopen september een eerste inhoudelijke reactie op de Zeeuwse voorwaarden gedeeld.26

Verder zal voor de voorkeursgebieden van kerncentrales 3 en 4 richting worden gegeven via het Programma Energiehoofdstructuur (PEH). In dat kader zal worden bekeken of het wenselijk is om vanuit de totale opgave voor ons toekomstige energiesysteem, en in samenhang met andere ruimtelijke ambities, andere (ruimtelijke) uitgangspunten te gaan gebruiken dan voor centrales 1 en 2 worden gehanteerd.

Openhouden Borssele

Door Borssele langer open te houden behouden we na 2033 485 MW vermogen aan CO₂-vrije elektriciteit. Om dit te realiseren is een wijziging van de Kernenergiewet nodig. Hiervoor is een wetsvoorstel opgesteld en gedeeld met de Kamer.27

De huidige publieke aandeelhouders zijn niet bereid om nu te investeren in bedrijfsduurverlening, daarom wordt gesproken over overname van die aandelen door de Staat.

Nucleair ecosysteem

In 2025 zijn stappen gezet om het nucleaire ecosysteem te versterken, met investeringen in kennis en innovatie.28 Via het MOOI-instrument is een regeling voorbereid die in 2026 € 10 mln beschikbaar stelt voor nucleaire projecten, en NWO heeft daarnaast ruim € 6 mln beschikbaar gesteld voor onderzoek naar reactor- en splijtstoftechnologie en radioactief afval.29

De Nederlandse nucleaire waardeketen is inzichtelijk gemaakt. Dit heeft geresulteerd in de publicatie van een kansenkaart voor Nederlandse bedrijven met mogelijkheden in de toeleveringsketen van nucleaire projecten in Nederland.30

Small Modular Reactors (SMR)

In 2025 is uitvoering gegeven aan het SMR-programma, wat uiteindelijk heeft geleid tot een SMR-strategie.31 Met de SMR-strategie heeft het kabinet een aantal duidelijke keuzes gemaakt op randvoorwaarden die nodig zijn voor SMR-ontwikkeling, zoals duidelijkheid rondom bevoegd gezag, ruimtelijk beleid en financieringsopties voor private initiatieven.

Verduurzaming industrie

De energie-intensieve industrie blijft ook in de toekomst een belangrijke pijler onder de strategische autonomie en het verdienvermogen van Nederland. Dit vraagt blijvende aandacht om te waarborgen dat bedrijven kunnen blijven investeren in verduurzaming en innovatie. Daarom is het van belang dat Nederland een aantrekkelijk en voorspelbaar vestigingsklimaat behoudt voor zowel bestaande als nieuwe industriële bedrijven die willen bijdragen aan een duurzame en concurrerende economie.

Maatwerkafspraken

Het kabinet heeft afgelopen jaar gekozen voor realisme en concrete kansen in de maatwerkaanpak.32 Het kabinet heeft drie nieuwe intentieverklaringen (Joint letter of Intent, JLoI) ondertekend met AnQore, Coöperatie Koninklijke Cosun (Cosun) en Tata Steel Nederland. Met de Coöperatie Koninklijke Cosun is ook een bindende maatwerkovereenkomst getekend. De investeringen door Cosun voor 2 maatwerkprojecten bedragen € 256 mln, waarvan de Staat maximaal € 73 mln subsidieert. De ondertekening van de JLoI met Tata Steel Nederland is een belangrijke stap richting een bindende maatwerkafspraak, waarmee een uitstootreductie tot 7,2 megaton CO₂ (ongeveer 5% van de Nederlandse uitstoot) en reductie van de uitstoot van schadelijke stoffen, fijnstof, stikstof en geluidshinder kan worden gerealiseerd.33

NIKI-openstelling en IKC-verlenging

Het kabinet heeft binnen de mogelijkheden die er zijn om de elektriciteitskosten concurrerend te maken besloten om de Indirecte Kostencompensatie (IKC)-ETS met een jaar te verlengen t/m 2028.34 Door deze regeling te verlengen kunnen geëlektrificeerde bedrijven met weglekrisico ondersteund worden, door compensatie van ETS-kosten in de elektriciteitsprijs.

De eerste ronde van de Nationale Investeringsmodule Klimaatprojecten Industrie (NIKI) is in 2025 voor het eerst opengesteld. Deze regeling ondersteunt projecten voor het opschalen van innovatieve technieken in de industrie, zoals voor groene chemie of elektrificatie. Voor deze projecten kan een NIKI-subsidie van minimaal € 30 mln worden verstrekt.

Ruimte voor de industrie

Afgelopen jaar heeft een consortium onder leiding van advies- en onderzoeksbureaude Stec laten zien dat er voor de energie- en circulaire transities en verduurzaming voor de industrieclusters een groot ruimtelijk vraagstuk ligt.35 Het kabinet onderschrijft het belang om ook in de toekomst voldoende fysieke- en milieuruimte te borgen voor de clusters. In de Ontwerp-Nota Ruimte heeft het kabinet de grote industrieclusters daarom aangeduid als gebieden van nationaal belang en werkt het met de clusters verder aan een langetermijnstrategie.36

Transitie diepe ondergrond

De diepe ondergrond speelt een cruciale rol in de energietransitie en de veiligheid van onze energievoorziening. Het kabinet werkt eraan om het gebruik van deze ondergrond duurzaam, veilig en maatschappelijk verantwoord vorm te geven. We leggen de basis voor innovatieve energieoplossingen en werken aan een zorgvuldige afhandeling van mijnbouwschade.

Duurzaam gebruik van de diepe ondergrond

Het kabinet werkt aan het opstellen van een nationaal programma Duurzaam Gebruik Diepe Ondergrond. Dit programma moet inzicht geven in de ruimtelijke ontwikkelingen in de diepe ondergrond ten behoeve van de energie- en de grondstoffenvoorziening en onder welke voorwaarden gebruik van de diepe ondergrond kan.37 Het in 2025 gepubliceerde rapport van TNO is een belangrijke bouwsteen voor dit programma. Om maatschappelijk draagvlak te versterken is er in 2025 verder gewerkt aan de maatschappelijke dialoog en wordt er parallel een plan-mer procedure gevolgd.

Gaswinning Ternaard

De NAM (Nederlandse Aardoliemaatschappij B.V.) wilde gas gaan winnen uit het gasveld ten noorden van het dorp Ternaard. Een klein deel van dit gasveld ligt onder land, het grootste deel onder de Waddenzee. De Nederlandse staat en de NAM hebben een akkoord bereikt waardoor er geen gas wordt gewonnen onder de Waddenzee bij Ternaard. Er is afgesproken dat de NAM het verzoek tot instemming met het winningsplan intrekt.38

Gaswinning in de energietransitie

Met het Sectorakkoord Gaswinning in de Energietransitie en het uitgewerkte hoofdstuk gaswinning op land is afgelopen jaar een belangrijke stap gezet in het stimuleren van nieuwe investeringen in de opsporing en winning van gas uit de Nederlandse kleine velden op de Noordzee en op land.39

Doel hiervan is de importafhankelijkheid zo beperkt mogelijk te houden en de voorzieningszekerheid te bevorderen, waarbij veilige en verantwoorde gaswinning het uitgangspunt blijft.

Carbon capture and storage (CCS)

Naast de aanleg en afronding van de bouw van Porthos, is het noodzakelijk dat er verdere CO₂-infrastructuur ontwikkeld wordt op de Noordzee. Omdat grote infrastructurele projecten aanlooprisico’s kennen, zijn er in 2025 de benodigde middelen gereserveerd vanuit het Klimaatfonds. Hiermee wordt EBN in staat te gesteld om de Aramis-pijpleiding en de ontwikkeling van meerdere CO₂-opslaglocaties te financieren. Ook wordt een deel van het vollooprisico door de staat afgedekt, om zeker te stellen dat er tijdig een investeringsbesluit kan worden genomen. 

Afhandeling mijnbouwschade Limburg

Eind 2025 is het digitale loket van de schadeafhandeling gestart. Begin januari is het fysieke loket van het Instituut voor Mens, Milieu en Mijnbouw (I3ML) voor de afhandeling van de mijnbouwschade in Limburg geopend waar huiseigenaren uit het schadegebied zich kunnen melden.40 Rijk en regio hebben nauw samengewerkt om te komen tot een gedragen uitvoering van de schadeafhandeling. Hierbij is goed gekeken naar de wensen van de bewoners in Zuid-Limburg en is gebruikgemaakt van de ervaringen in Groningen. 

Tot slot

In 2025 heeft het Ministerie van Klimaat en Groene Groei verdere stappen gezet om ambitie te koppelen aan een realistische uitvoering. Door de randvoorwaarden voor verduurzaming zorgvuldig op orde te brengen, wordt de basis gelegd voor een succesvolle energietransitie en duurzame economische groei. De doelen van het ministerie blijven onverminderd relevant: de risico’s van klimaatverandering zijn urgent, en in een geopolitiek onrustige wereld blijft meer energie-onafhankelijkheid essentieel. Daarom blijft het ministerie zich inzetten voor het verder terugdringen van CO₂-uitstoot, het versterken van de energiezekerheid en het vergroten van het verdienvermogen van Nederland.

Realisatie periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen

Lerende evaluatie Klimaatbeleid: Elke vijf jaar wordt op basis van de Klimaatwet een nieuw klimaatplan vastgesteld. Ten behoeve hiervan is het klimaatbeleid geëvalueerd. Er is voor gekozen om dit te doen via een «lerende evaluatie» en een syntheseonderzoek. De lerende evaluatie verbreedt de blik naar de vraag hoe de governance en het instrumentarium van het beleid kunnen worden ingericht op de transformatie richting klimaatneutraliteit in 2050. De lerende evaluatie is daarmee complementair aan het synthese-onderzoek. PBL heeft de Lerende Evaluatie Klimaatbeleid in mei 2024 afgerond en gepubliceerd. PBL formuleert in het rapport handelingsperspectieven om het transformerend vermogen van het klimaatbeleid richting klimaatneutraliteit in 2050 te vergroten. De uitkomsten zijn in het Klimaatplan 2025-2025 meegenomen.

Synthese-onderzoek Klimaatbeleid: Eind 2023/begin 2024 is een synthese-onderzoek naar het klimaatbeleid uitgevoerd. Het synthese-onderzoek heeft de beleidstheorie van het Nederlandse klimaatbeleid gereconstrueerd en een analyse gemaakt van wat we weten over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het klimaatbeleid tussen 2019 (Klimaatplan) en de Voorjaarsbesluitvorming 2023. Het synthese-onderzoek is daarbij uitgegaan van de beschikbare instrumentenevaluaties, onderzoeksrapporten en analyses. Het eindrapport is in juni 2024 aan de Tweede Kamer aangeboden. De uitkomsten zijn in het Klimaatplan 2025-2035 meegenomen.

Evaluaties van herziening in regelgevend kader (o.a. Energiewet en Warmtewet): Betreft de synthese van evaluaties van de gewijzigde Elektriciteit- en gaswet en Warmtewet. Dit thema richt zich op de in voorbereiding zijnde nieuwe Energiewet (wetsvoorstel tot vervanging van de Elektriciteit en Gaswet). Deze wet zal naar alle waarschijnlijkheid vijf jaar na inwerkingtreding (begin 2026) geëvalueerd worden (2031). Ook de nieuwe Warmtewet (Wet Collectieve Warmtevoorziening) is nog in voorbereiding en zal naar verwachting half 2026/begin 2027 in werking treden. Deze wet zal net als de Energiewet naar alle waarschijnlijkheid vijf jaar na inwerkingtreding geëvalueerd worden (2031/2032).

Samenvatting afgerond onderzoek 2025:

Geen.

Voor het meest recente overzicht van de programmering van periodieke rapportages/beleidsdoorlichtingen, zie het overzicht Ingepland en uitgevoerd onderzoek op rijksfinanciën.nl.

Voor de realisatie van deze en andere grote (evaluatie)onderzoeken, zie bijlage 2 «Afgerond evaluatie- en overig onderzoek».

Overzicht van risicoregelingen

1 NRG

Aan Stichting Nuclear Research and Consultancy Group (NRG) is een lening verstrekt voor het uitwerken en uitvoeren van een Herstelplan. In algemene zin is deze gericht op de continuïteit van de bedrijfsvoering van NRG en in het bijzonder op het scheppen van de noodzakelijke financiële, technische, commerciële en organisatorische voorwaarden voor het in bedrijf houden van de Hoge Flux Reactor (HFR).

2 Pallas

Aan de Stichting Voorbereiding Pallas-reactor is een lening verstrekt voor fase 1 van de totstandkoming van een nieuwe hoge fluxreactor (de Pallas-reactor), die bestemd is voor de productie van medische en industriële radio-isotopen en voor nucleair technologisch onderzoek.

3 t/m 5 Fibrant

De leningen aan Fibrant zijn verstrekt voor investeringen in (de ombouw van) installaties waar lachgas is gereduceerd. Hiermee zijn drie projecten uitgevoerd met een totale lachgasreductie van ruim 0,6 Mton CO₂ equivalent.

6 EBN

De achtergestelde lening tegen 0% rente van in totaal € 48 mln van EZK aan EBN is bedoeld voor investeringen in geothermieprojecten in Nederland. EBN zal samen met professionele marktpartijen risicodragend deelnemen in projecten voor 20% tot 40%.

7 ECN

In 2016 is aan ECN (tegenwoordig onderdeel van TNO) een lening verstrekt van € 40 mln voor het verwerken en afvoeren van historisch radioactief afval in Petten.

8 EBN BV

Dit betreft een in 2022 verstrekte lening aan EBN, tegen marktconforme rente, voor hun deelname aan de realisatiefase van het CCS-project Porthos, samen met de andere Staatsdeelnemingen HbR en GasUnie.

9 EBN B.V. FEED Aramis Opslag

In 2023 is een marktconforme lening van in totaal € 32 mln verstrekt aan EBN voor deelname in de FEED-fase ((Front-end engineering design) van Aramis, specifiek voor de ontwikkeling van de opslaglocaties. Het door EBN verkregen rendement op dit CCS-project zal worden gebruikt om deze lening af te lossen.

10 Solarge Holding B.V.

Er is in 2024 een lening verstrekt aan Solarge van € 5,3 mln. Dit betreft een lening in het kader van het Nationaal Groeifonds project SolarNL.

11 LIOF Healix

Dit betreft een marktconforme lening aan LIOF ten behoeve van ondersteuning van een specifiek innovatief en duurzaam bedrijf in regio Limburg. Deze lening is nodig om vanuit LIOF een tijdelijke overbrugging voor dit bedrijf uit de KGG doelgroep mogelijk te maken.

12 Stichting Groenfonds

Dit betreft een niet-rentedragende (renteloze) en achtergestelde geldlening aan Stichting Nationaal Groenfonds ten behoeve van ontwikkelleningen voor energiecoöperaties uit het Ontwikkelfonds Opwek. Stichting Nationaal Groenfonds beheert het Ontwikkelfonds Opwek en verstrekt leningen aan energiecoöperaties voor de ontwikkelfase van zon- en windprojecten.

Openbaarheidsparagraaf

Dit is de openbaarheidsparagraaf bij het jaarverslag van 2025 van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei en de bijbehorende concernonderdelen. Met deze openbaarheidsparagraaf laten we zien welke activiteiten zijn uitgevoerd op het gebied van openbaarmaking en informatiehuishouding. Zo maken we de omslag naar een meer open departement. De ministeries EZ, KGG en LVVN werken vanuit een gezamenlijke bedrijfsvoering aan deze opgave.

Openbaarmaking

Informatiehuishouding

Overkoepelende activiteiten

• – Netwerk informatiehuishouding, openbaarmaking en transparantie. In het najaar heeft de vierde editie van de Week van de Transparantie plaatsgevonden. Met een divers programma is ingezet op zowel bewustwording, inhoudelijke verdieping en waardering voor professionals op IHH en openbaarmaking. De week maakt onderdeel uit van verschillende communicatie- en netwerkactiviteiten gedurende het jaar. Zo zijn er de maandelijkse ‘Denk, deel en doe mee’-bijeenkomsten voor kennisuitwisseling en het versterken van samenwerking. Aan de orde kwamen de nieuwe ambtseed en de ontwikkeling van AI-tool voor een effectief Woo-proces.

• – Werkbijeenkomst concernonderdelen. Tijdens de fysieke werkbijeenkomst met alle concernonderdelen is door middel van workshops en sprekers extra geïnvesteerd in de samenwerking en kennisuitwisseling tussen de kerndepartement en concernonderdelen.

Financiële toelichting

Bovenstaande activiteiten worden deels gefinancierd uit de gelden die beschikbaar zijn gesteld voor de acties die volgen uit de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (vanaf 2021) en Woo-gelden (vanaf 2022) en deels uit eigen middelen van het departement. Het totaalbudget wordt gestuurd en verantwoord vanuit een integrale visie op beide thema’s en voor de drie departementen EZ, LVVN en KGG.

De POK- en Woo-gelden zijn meerjarig toegekend door het Ministerie van BZK. In 2025 was er vanuit POK- en Woo-gelden een totaalbudget van ruim € 24,3 mln (integraal voor EZ, KGG en LVVN). Van dit budget was al eerder voor 2025 € 7,3 mln toegekend aan concernonderdelen. Deze toekenningen zijn meerjarig doorgevoerd voor de planperiode t/m 2026.

In 2025 zijn de gelden conform budget besteed. Daarbij zijn er onderlinge verschuivingen tussen de verschillende budgetposten. Belangrijkste oorzaken hiervoor zijn dat enkele kosten lager zijn uitgevallen dan voorzien en dat een aantal projecten is opgeschoven in de tijd. Aan de andere kant zijn er ook extra initiatieven uitgevoerd en is op sommige trajecten juist versneld (met name binnen en tussen de concernonderdelen). Hierdoor is de totale realisatie conform budget.

Onderuitputting

Bij het jaarverslag van 2023 besteedden departementen, op verzoek van de Tweede Kamer, aandacht aan resultaatbereik in relatie tot onderuitputting. Voor dit focusonderwerp werd een bijlage voorgeschreven. Vanwege de politieke actualiteit moet het onderwerp onderuitputting nu verplicht worden opgenomen in het beleidsverslag bij het jaarverslag over 2025.

Aan de hand van onderstaande tabel wordt de totale onderuitputting gepresenteerd. Daarbij worden de grootste en belangrijkste meevallende realisaties toegelicht.

Toelichting

MOOI

Als gevolg van vertraging en uitval in projecten is er in 2025 € 10 mln minder uitgegeven voor Missie Onderzoek en Ontwikkeling en Innovatie (MOOI).

DEI+

Voor de Demonstratieregeling Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) zijn er minder kasuitgaven geweest dan gepland als gevolg van onder andere vertraging en uitval van projecten. Daarnaast is er specifiek voor de modules, vergassing en circulaire economie, in de DEI+, minder uitbetaald dan eerder was voorzien in 2026 omdat een groot deel van de subsidies laat in het jaar zijn verleend en een deel van de betalingen die gepland waren daardoor pas plaatsvinden in 2026.

Opschalingsinstrument Waterstof

Vanwege het besluit om de ontwikkeling van offshore elektrolyse voor minimaal vijf jaar te pauzeren, zijn middelen voor het waterstofnetwerk op zee niet tot besteding gekomen. Door vertraging bij de projecten die gesubsidieerd worden middels de OWE-regelingen waren er lagere uitgaven dan geprognosticeerd.

IPCEI-waterstof

De middelen voor IPCEI-waterstof zijn reeds juridisch verplicht maar vanwege vertraging in de uitrol van de waterstofmarkt schuiven de uitgaven door naar latere jaren.

NGF-project NieuweWarmteNu

voor NieuweWarmteNu! is er in 2025 minder € 11,5 mln minder uitgegeven ten opzichte van het beschikbare budget met de stand van de tweede suppletoire begroting 2025. Dit komt door vertraging in de uitrol van collectieve warmte vanwege onzekerheid rondom het aannemen van de nieuwe wet collectieve warmte. Deze is eind 2025 door de Eerste Kamer aangenomen, waardoor de nieuwe kaders duidelijk worden.

Djewels

Als gevolg van vertragingen in het subsidieproject Djewels worden dit jaar niet alle verwachte mijlpalen behaald. Hierdoor worden de daaraan gekoppelde bijdragen niet gedaan.

Verduurzaming Industrie

Er is ruim € 25 mln minder uitgegeven aan de begrotingspost «Verduurzaming Industrie» dan geraamd. Dit komt doordat er minder aanvragen zijn ingediend en beschikkingen zijn verleend op de regeling TSE studies Industrie in 2025. Deze regeling loopt over de jaargrens en sluit in 2026. Meer aanvragen worden verwacht in aanloop naar sluitingsdatum. Verder kon een voorschot van ca. € 10 mln voor een van de reeds gemaakte maatwerkafspraken niet worden uitbetaald in verband met het niet halen van een afgesproken mijlpaal in de planning. Dit voorschot zal naar verwachting in 2026 alsnog worden verleend. Daarnaast was circa € 5 mln gereserveerd voor ondersteuning van specifieke bedrijven in de zgnde ’Nieuwe Industrie’. Verschillende ontvangen subsidieaanvragen zijn negatief beoordeeld en konden uiteindelijk dus niet worden beschikt.

NGF - project Groenvermogen van de Nederlandse economie (GVNL)

Er is € 101,4 mln minder uitgegeven aan het project Groenvermogen van de Nederlandse economie dan geraamd. Dit is o.a. te verklaren uit het feit dat er uiteindelijk geen DEI-regeling met budget van GVNL is open gesteld, en hier dus ook geen nieuwe uitgaven op zijn gedaan, dat er voor de Investeringssubsidie Maakindustrie Klimaatneutrale Economie (IMKE) regeling slechts circa € 20 mln aan aanvragen is beschikt en dus ook navenant lagere kasuitgaven zijn gerealiseerd, en dat er minder is uitgegeven aan specifieke Front End Engineering Design-studies (FEED). Daarnaast heeft in 2025 nog een nieuwe toekenning van budget uit het Nationaal Groeifonds plaatsgevonden waarvan € 40 mln in 2025 aan het beschikbare kasbudget budget is toegevoegd. Per saldo leidt dat tot dit verschil.

NGF - project Biobased Circular

Er is € 12,5 mln minder uitgegeven aan het project Biobased Cricular dan geraamd. Dit komt grotendeels doordat een voorziene regeling voor stimulering van de omzetting van biogrondstoffen (á € 10 mln) uiteindelijk voor een kleiner bedrag is ondergebracht in een andere regeling; de regeling Energie en Klimaat Onderzoek en Ontwikkeling (EKOO). Daarnaast hebben verschillende projecten (de Human Capital Agenda (HCA), Interventies en een project voor stimulering van infrastructuur) vertraging opgelopen in de uitwerking en uitvoering waardoor deze beschikkingen, verplichtingen en uitgaven doorschuiven naar 2026.

Lening NRG

Er is een lening van NRG terugbetaald waarvoor nog niet gebudgetteerd was.

Focusonderwerp FJR 2025

Focusonderwerp: Risico’s voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld

De Tweede Kamer heeft 'Risico's voor een goede inning en besteding van belastinggeld' aangemerkt als focusonderwerp voor het jaarverslag over 2025. Het kabinet is verzocht om in ieder geval in te gaan op drie concrete, budgettair omvangrijke en/of strategisch belangrijke (beleids)programma's of activiteiten waar substantiële verbeteringen mogelijk zijn. Het kan daarbij gaan om bedrijfsvoeringsrisico's maar ook om beleidsmatige risico's.

Beheersbaarheid en doelmatige besteding van infrastructuurprojectenDe afgelopen jaren zijn uit het Klimaat- en Energiefonds verschillende middelen overgeheveld naar de KGG-begroting voor grotere infrastructuurprojecten. Dit betreft bijvoorbeeld projecten voor waterstof infrastructuur, wind op zee en de WarmtelinQ. Daarnaast zullen er middelen worden overgeheveld voor kernenergie. Voor de overheveling van deze middelen kende de KGG-begroting dit soort uitgaven niet. Dit zijn projecten die een langere looptijd kennen waarbij vertraging een groot risico is, daarnaast kan ook als risico optreden dat niet alle middelen doelmatig worden besteed. Voor de overheveling naar de begroting er een tijdslijn bepaald met tussentijdse doelen en bijbehorende bedragen. KGG houdt contact met de uitvoerende partij om de voortgang in de gaten te houden. In dit contact is het van belang dat KGG bijstuurt bij wijzigingen in de uitvoering van het project en zorgt voor een spoedige uitvoering van de opdracht. Daarnaast is het van belang dat KGG ook de besteding monitort, zodat getoetst wordt of de uitgaven doelmatig zijn.Deze taken zijn belangrijk om de doelen te behalen die zijn geformuleerd bij de start van deze projecten. WarmtelinQ is een groot infrastructuur project dat via de KGG- begroting wordt gefinancierd. Bij dit project werd duidelijk dat er een tegenvaller van honderden miljoenen in beeld was gebracht. Dit liep via Gasunie de uitvoerder van dit project. KGG heeft een externe validatie laten uitvoeren naar de business case van dit project. Dit is een voorbeeld van het beheersbaar houden van de financiering van zo'n groot project.Vanuit de directie Financiële Economische Zaken (FEZ) zijn er gesprekken met IenW gevoerd over hoe zij omgaan met dit soort grote infrastructuurprojecten. Hun begroting bestaat uit veel van dit soort projecten. De best practices zullen worden overgenomen zodat KGG op de best mogelijke manier deze projecten kan aansturen en monitoren.

Financiëel administratieve processenHet is belangrijk dat middelen rechtmatig, doelmatig en transparant worden ingezet, onder andere zodat EZ en KGG effectief kunnen sturen op doelen en op een betrouwbare manier verantwoording kunnen afleggen. Daarbij is goed financieel beheer van belang. Door een forse toename van het aantal af te handelen (subsidie)dossiers, mede als gevolg van forse uitbreidingen van budgetten en personeel, en afname van de kwaliteit van deze dossiers was een toenemende druk op de financiële administratie waarneembaar aan het einde van het kalenderjaar. Deze verhoogde druk is een risico voor de zorgvuldigheid van de beoordeling en afhandeling van de dossiers. Dit kan onjuiste boekingen van financiële verplichtingen en betalingen tot gevolg hebben. Daarnaast ontstaat het risico dat aanvragen niet tijdig kunnen worden afgedaan en de jaargrens overschreden wordt. Dat is op zijn beurt een risico voor de beheersbaarheid van de begrotingsadministratie, met in het ene jaar onderuitputting en in het volgende jaar in potentie tekorten vanwege verlies van deze onderuitputting. Om dit risico te mitigeren hebben EZ en KGG verschillende maatregelen genomen. Zo is voor het subsidieproces een nieuwe handreiking opgesteld en zijn checklists geactualiseerd. Ook is geïnvesteerd in opleidingen en training van medewerkers en is de directie FEZ met alle directies in gesprek gegaan om kennis en informatie te delen en om inzicht te krijgen in wat komen gaat (wat zit er in de pijplijn en wanneer verwacht men dat dossiers kunnen worden aangeboden), zodat het werk beter gepland kan worden. Ook heeft de directie FEZ van EZ en KGG actief aangestuurd op het nemen van interne verbetermaatregelen bij beleidsdirecties.

Een ander risico voor de financiële administratie betreft de opeenvolging van departementale herverkavelingen. De administratieve aanpassingen die hiervoor nodig zijn vragen personele en financiële capaciteit die niet op reguliere wijze ingezet kan worden. Dat raakt ook de nodige vernieuwing van de financiële systemen. Met ervaringen uit eerdere herverkavelingen wordt zo gestandaardiseerd mogelijk te werk gegaan om dit risico te mitigeren.

Europese wetgevingstrajectenDe verplichtingen vanuit de Europese Unie nemen toe. EZ en KGG zijn stelselverantwoordelijk voor de uitvoering van toenemende Europese wet- en regelgeving op het gebied van digitalisering. Steeds meer Europese taken komen terecht bij EZ en KGG zelf maar ook bij diensten en uitvoeringsorganisaties onder ministeriële verantwoordelijkheid van EZ en KGG. Deze taken hebben vaak een wettelijke grondslag, maar komen tot stand zonder dat op voorhand goed duidelijk is wat de budgettaire gevolgen zijn, en zonder financiële compensatie vooraf. Dit betekent dat de uitvoering van nieuwe taken gefinancierd moet worden binnen een al krimpende begroting. Het gaat voornamelijk over wetgeving in het digitale domein. In recente jaren gaat het bijvoorbeeld om de wet weerbaarheid kritieke entiteiten (oftewel CER I), de Cyberbeveiligingswet (beter bekend als NIS2) en de Datavordening. Ook in komende jaren wordt implementatie van verschillende wetgevingsvoorstellen verwacht. EZ en KGG onderzoeken momenteel hoe interne besluitvormingsprocessen aangepast kunnen worden om beter te kunnen anticiperen op de budgettaire gevolgen van EU-wetgevingsvoorstellen.

4. Beleidsartikelen

Beleidsartikel 31 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

Beleidsartikel 31 heeft doelstellingen in het kader van het klimaat- en energie­beleid. Het kabinet zet in op een draagbaar, haalbaar en uitvoerbaar klimaatbeleid. Voor het klimaatbeleid, ook in internationaal verband, betreft dit de bijdrage aan het realiseren van de doelen van de klimaatovereenkomst van Parijs en, op basis van de Europese en Nederlandse Klimaatwet, het realiseren van een netto-reductie van broeikasgassen in 2030 van ten minste 55% ten opzichte van 1990 en klimaatneutraliteit in 2050.

In het kader van het energiebeleid werken we toe naar een CO₂-arme energievoorziening die veilig, betrouwbaar, betaalbaar en schoon is, op zodanige wijze dat economische kansen worden verzilverd en de benodigde energie-infrastructuur op een evenwichtige manier in het ruimtelijk beleid is geïntegreerd. Daarnaast zet het kabinet in op meer eigen duurzame energieproductie om de afhankelijkheid van minder betrouwbare regimes te verkleinen. De belangrijkste maatschappelijke uitdagingen waarop gefocust wordt, zijn de klimaat- en energietransitie, waaronder de verduurzaming van de industrie, en de goede afwikkeling van de sluiting van het Groningengasveld. Hierbij heeft KGG een gedeelde opgave met departementen als IenW, LVVN en VRO op het gebied van de klimaat- en energietransitie en de ruimtelijke inpassing.

Om de klimaat- en energiedoelstellingen te bereiken zet KGG een mix van subsidies en normerings- en beprijzingsinstrumenten in, maar ook niet-financiële instrumenten zoals het transitiegericht maken van energie regelgeving om de werking van de energiemarkt te verbeteren en de betrokkenheid van de samenleving te vergroten, zodat iedereen naar vermogen kan bijdragen. Mensen met een laag of middeninkomen en ondernemers worden bij de energietransitie geholpen en regio en omwonenden worden tijdig betrokken bij nieuwe projecten.

Het kabinet zal in ieder geval twee keer per jaar over de voortgang van het klimaat- energiebeleid rapporteren, aansluitend bij de begrotingscyclus. In het najaar wordt in de Klimaat- en Energienota verantwoording afgelegd over de resultaten van het klimaat- en energiebeleid. Dit gebeurt onder andere aan de hand van informatie uit het Dashboard Klimaatbeleid, de Energiemonitor en de cijfers over gerealiseerde emissies en ramingen uit de Klimaat- en Energie­ verkenning (KEV). Jaarlijks wordt in het voorjaar op basis van de KEV bezien of alternatief beleid nodig is om de doelen te bereiken en de Kamer hierover geïnformeerd.

Doelstelling Verduurzaming Industrie: Het faciliteren van de transitie naar een toekomstbestendige, klimaatneutrale, circulaire en inclusieve economie

De uitstoot van broeikasgassen en andere vervuiling die vrijkomt bij economische activiteiten hebben grote gevolgen voor het klimaat, onze natuurlijke hulpbronnen en de leefomgeving. Het is dan ook belangrijk om actie te ondernemen en de economie te verduurzamen. KGG vervult hierin een aanjagende, coördinerende en ondersteunende rol voor de verduurzaming van de industrie en het mkb, waarbij ervoor wordt gezorgd dat verduurzamingsprojecten kunnen en worden uitgevoerd in Nederland. Om deze rol te vervullen wordt er zowel gebruik gemaakt van generieke instrumenten om aan te jagen (beprijzen en normeren) en te ondersteunen (subsidiëren). Hierbij is het van belang dat zowel het aanjagen als de ondersteuning en coördinatie met elkaar in balans zijn, om te voorkomen dat bedrijven uit Nederland vertrekken, dat uitstoot als gevolg elders plaatsvindt en dat dit ten koste gaat van het toekomstig Nederlandse verdienvermogen. Onze Nederlandse industrie is van groot belang voor ons verdienvermogen. Het is van belang dat we onze fabrieken behouden en in staat stellen om te verduurzamen. Er is een grote toekomst voor bedrijven die schoon zijn, en toegevoegde waarde leveren voor Nederland. Het verduurzamen van de industrie levert een grote bijdrage aan de noodzakelijke CO₂-reductie én biedt kansen voor nieuwe groeimarkten, een toekomstbestendig vestigingsklimaat en het versterken van onze economische veiligheid en strategische autonomie.

Om de nationale doelstelling voor 2030 te realiseren, die is vastgelegd in de Klimaatwet en de Europese Green Deal (de reductie van CO₂-emissies met 55% ten opzichte van 1990) is de bijdrage van de industrie cruciaal. Voor de industrie geldt een streefdoel waarbij de broeikasgasuitstoot vermindert met 68% in 2030 ten opzichte van 1990 (28,8 Mton CO₂-eq. restemissies).

De investeringsbeslissingen voor grote verduurzamingsprojecten van bedrijven blijven op dit moment uit, worden uitgesteld of er wordt voorrang gegeven aan investeringen elders boven die in Nederland. Dit komt onder meer doordat er voor bedrijven nog veel onzekerheden zijn, over de randvoorwaarden voor verduurzaming en hoge elektriciteitskosten. Het kabinet heeft met het pakket voor groene groei in 2025 ingezet op het realiseren van de randvoorwaarden en het versterken van concurrentiekracht voor Nederlandse bedrijven. Er worden concrete stappen gezet voor de realisatie van CCS-project Aramis. Om het gelijk speelveld te verbeteren is de IKC verlengd tot en met 2028, de CO₂-heffing effectief buiten werking gesteld en zijn de plasticheffing en -norm niet doorgegaan. Hiermee is een eerste stap gezet richting het verbeteren van de concurrentiekracht van de Nederlandse industrie.

De Minister van Klimaat en Groene Groei is op basis van de Klimaatwet verantwoordelijk voor het nationale klimaatbeleid en de inhoudelijke lijn voor de nationale inbreng in de ontwikkeling van het Europese en het mondiale klimaatbeleid.

De Minister van Klimaat en Groene Groei is verder op grond van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet, de Warmtewet en de Mijnbouwwet verantwoordelijk voor het energiebeleid.

De Minister van Klimaat en Groene groei is verantwoordelijk voor het faciliteren van de transitie naar een duurzame en concurrerende industrie.

Hieruit vloeien de volgende verantwoordelijkheden voort.

Klimaatbeleid

Regisseren

• – Regisseren van het nationale klimaatbeleid op basis van de nationale doelen en de werkwijze zoals deze is vastgelegd in de Klimaatwet, met het oog op het door Nederland nakomen van de (onder andere) in United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) en EU-verband gemaakte afspraken over het reduceren van CO₂- en overige broeikasgasemissies. Hieronder valt ook het emissiehandelssysteem, waarin CO₂-emissierechten worden toegewezen en geveild.

• – De regie op Nederlandse inbreng bij onderhandelingen over het internationale klimaatbeleid, inclusief het politieke optreden en de vertegenwoordiging in de betreffende internationale gremia. Daaronder vallen onder andere de Europese Transport- en Milieuraad en bijeenkomsten, zoals de jaarlijkse VN-klimaattop.

(Doen) uitvoeren

• – De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan naar Nederlandse wet- en regelgeving en de verdeling van doelstellingen over sectoren en milieuthema’s. De doelen en normen hebben betrekking op het reduceren van CO₂-emissies, op de productie en de inzet van duurzame biobrandstoffen, op de mondiale uitfasering van ozonlaagafbrekende stoffen en van gefluorideerde broeikasgassen en op de handel in CO₂-emissierechten (Emissions Trading System; ETS).

• – De opdracht aan de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) voor aan KGG gerelateerde marktinstrumenten die bijdragen aan een klimaatneutrale samenleving. Dit zijn het Europese handelssysteem in broeikasgasemissierechten, de CO₂-heffing industrie, de CO₂-minimumprijs en CORSIA. Onderdeel van de KGG-opdracht voor de NEa is daarnaast de uitvoering van de inframarginale heffing en het toezicht op de certificering van biomassa.

Stimuleren

• – Om de klimaatdoelen te behalen worden maatschappelijke partners proactief betrokken. De Minister van Klimaat en Groene Groei stimuleert het in stand houden, aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrijven, branches, overheden, burgers en kennisorganisaties rondom de doelen uit de Overeenkomst van Parijs en- het Klimaatakkoord.

• – Op basis van de tijdelijke wet Klimaatfonds heeft de Minister van Klimaat en Groene Groei de rol van fondsbeheerder van het Klimaatfonds. De minister biedt de Tweede Kamer bij Voorjaarsnota een ontwerp-Meerjarenprogramma aan en bij Miljoenennota het definitieve Meerjarenprogramma en de begroting van het Klimaatfonds.

Energiebeleid

Regisseren

• – Regisseren van het nationale energiebesparingsbeleid op basis van het indicatieve nationale doel en sectorale streefwaarden, met het oog op het door Nederland nakomen van de in EU-verband gemaakte afspraken over energiebesparing (Europese Energie-Efficiëntie Richtlijn).

• – Het regisseren en prioriteren van de benodigde nieuwe energieinfrastructuur- met het MIEK.

• – Het tot stand brengen van de ruimtelijke inpassing grote energie-infrastructuurprojecten, inclusief CCS-projecten, die onder de Rijksprojectprocedure vallen.

• – De versnelling van de productie van aardgas op de Noordzee ten behoeve van transitieperiode richting klimaatneutraal 2050.

• – Het uitrollen van windenergie op zee richting 2030 en verder.

• – Het actief participeren in Europese en internationale netwerken ten behoeve van energy governance, kennis brengen naar en leren van andere landen en instellingen, inclusief de bijdrage aan het internationale oliecrisisbeleid.

• – Het creëren van randvoorwaarden waardoor de energievoorziening internationaal kan concurreren en het verdienpotentieel van de energie­sector in relatie tot de energietransitie ten volle wordt benut.

• – Regisseren van evenwichtig risicobeleid voor de energietransitie, zodat er verantwoord wordt omgegaan met risico’s voor de veiligheid en gezondheid van mensen en de transitie tegelijkertijd uitvoerbaar blijft.

• – Het creëren van randvoorwaarden voor een doelmatige, veilige en verantwoorde energietransitie, inclusief winning van onze bodemschatten met een daarbij behorend uitvoerings- en kennisprogramma.

• – Het stellen van regels en creëren van randvoorwaarden voor duurzaam, veilig en verantwoord gebruik van de diepe ondergrond in Nederland, waarbij er meer ruimtelijke sturing plaatsvindt, meer rekening wordt gehouden met de omgeving en de energietransitie verder wordt gefaciliteerd (verantwoord afbouwpad van fossiele winning en verdere opbouw gebruik van de diepe ondergrond in het kader van duurzaamheid – waaronder geothermie en ondergrondse opslag duurzame energie).

• – Het bieden van handelingsperspectief en wegnemen van belemmeringen voor lokale duurzame energie-initiatieven.

• – Het creëren van randvoorwaarden voor de ontwikkeling van innovatie- ecosystemen.

• – Het verlenen van de vergunningen voor mijnbouwactiviteiten.

• – Het regisseren van de uitbreiding van het aandeel kernenergie binnen het energiesysteem.

• – Het creëren van randvoorwaarden voor een goede nucleaire (kennis)infrastructuur en veilige uraniumverrijking, met inbegrip van de taken die hierover zijn opgenomen in internationale verdragen, met het oog op de bewaking en beveiliging van de hierbij betrokken kennis en technologie.

• – Het regisseren van de lange termijn ontwikkeling van het energiesysteem met het Nationaal Plan Energiesysteem en de bijbehorende energiecyclus met onder andere de Energienota.

• – Via het Programma Energiehoofdstructuur zorgdragen voor voldoende ruimte voor het toekomstige energiesysteem en het vormgeven van de benodigde ruimtelijke sturing op nationaal niveau.

  Het sturen op samenhang tussen nationale en lokale energietransitie strategieën, door het maken van samenhangende keuzes gekoppeld aan de interbestuurlijke afspraken.

Financieren

Het voeren van het financieel instrumentarium op de beleidsterreinen hernieuwbare energie, energiebesparing, energie-infrastructuur, het gebruik van de diepe ondergrond (mijnbouw) en klimaat- en energie-innovatie, gericht op het realiseren van CO₂-reductie en een goed werkend energiesysteem.

Stimuleren

• – Het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie conform afspraken Energieakkoord respectievelijk Klimaatakkoord en de Richtlijn Hernieuwbare Energie (RED).

• – Het stimuleren van energiebesparing (conform afspraken Energie­ akkoord respectievelijk Klimaatakkoord en de Richtlijn energie- efficiëntie (EED)).

• – Het stimuleren van de ontwikkeling en gebruik van klimaat- en energie- innovaties.

• – Het stimuleren van de ontwikkeling van lokale energiehubs.

• – Het stimuleren van een maatschappelijke dialoog over energievraagstukken.

• – Het stimuleren van de verdergaande reductie van CO₂-uitstoot van en energiebesparing bij energiebedrijven en industrie.

• – Het stimuleren van lokaal eigendom en omgevingsfondsen bij duurzame opwek.

• – Het stimuleren van goed werkende nationale en Europese energiemarkten met een adequate infrastructuur en bijbehorende wetgeving.

• – Het stimuleren van de transitie naar een schone, betrouwbare, veilige en betaalbare energievoorziening.

Sluiting Groningengasveld

Gaswinning uit het Groningenveld is definitief beëndigd in 2024. De Minister van KGG is verantwoordelijk voor mijnbouwbeleid volgend uit de Mijnbouwwet en onderliggende regelgeving en daarmee voor een zorgvuldige afwikkeling van deze gaswinning en goede nazorg.

De Minister van KGG stelt de kaders vast waarmee de vergunninghouder Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) de nazorg moet vormgeven. Denk aan monitoring van het veld, ontmanteling van gaswinningslocaties en kennisontwikkeling.

De Minister van KGG is daarnaast verantwoordelijk voor blijvende afbouw van het gebruik van laagcalorisch gas. Als toezichthouder adviseert Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) over de veiligheid rondom de inmiddels beëindigde gaswinning

Financiering

• – Het financieren van onderzoek dat betrekking heeft op de veiligheid van het Groningen gasveld.

Regisseren

• – Het creëren van de randvoorwaarden voor de goede afwikkeling van de gaswinning uit het Groningenveld.

• – Het creëren van mogelijkheden voor gebruik van geïmporteerd hoogcalorisch gas in Nederland.

Verduurzaming Industrie

Regisseren

• – Sturen op realisatie van de randvoorwaarden voor in de industrieclusters via het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI).

Stimuleren

• – Het stimuleren van bedrijfsleven om te verduurzamen middels advies en subsidies.

• – Het inzetten op circulair ondernemen in samenwerking met IenW.

De voortgang van het Klimaatbeleid wordt gemonitord via het online Dashboard Klimaatbeleid. Hieronder is een selectie van relevante indicatoren opgenomen die specifiek relevant zijn in relatie tot de KGG-begroting uit o.a. het Dashboard Klimaatbeleid.

Beleidsconclusies Klimaatbeleid

Nationale klimaatdoelen en het Klimaatfonds

De vorige raming van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in de Klimaat en Energieverkenning (KEV) 2024 liet zien dat de broeikasgasuitstoot in Nederland naar verwachting daalt met 45-52% in 2030 ten opzichte van 1990. Het doel van de beleidsmatige inzet in 2025 was om het streefdoel van 55% CO₂-reductie in 2030 binnen bereik te brengen.

In het voorjaar van 2025 is een beleidspakket opgesteld gericht op het streefdoel van 55% CO₂-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050 (Kamerstuk 33 043, nr. 119). Ten aanzien van het Klimaatfonds is besloten € 5,0 mld toe te kennen, voor onder andere de aanpak van netcongestie; het stimuleren van de uitrol van CCS, warmte en waterstof en de voorbereiding van de bouw van kerncentrales. Van de resterende € 21,4 mld in het Klimaatfonds is € 7,6 mld. toegekend onder voorwaarden of gereserveerd voor specifieke maatregelen. In totaal is € 13,6 mld, waarvan het merendeel bedoeld is voor kernenergie, nog niet toegewezen voor een specifieke maatregel. 

Mede als gevolg van de uitvoering van het beleidspakket in 2025 verwacht het PBL in de KEV 2025 een CO₂-reductie van 46,8-54,5% in 2030. Dat is een verbetering, maar we zijn er nog niet. Er is blijvend aandacht nodig voor de transitie, ook in de komende periode. Het kabinet blijft inzetten op de uitvoering van maatregelen, het op orde brengen van de randvoorwaarden en het zetten van logische (vervolg)stappen in de sectoren om te zorgen dat onze uitstoot blijft dalen en het 2030-doel de komende jaren binnen bereik komt.

Tweede Klimaatplan en afronding evaluaties klimaatbeleid

Het tweede Klimaatplan (2025-2035) is opgesteld en op 14 maart 2025 naar de Tweede Kamer gestuurd. Na de val van het kabinet Schoof is het Klimaatplan controversieel verklaard en daarom niet in beide Kamers behandeld. Deze controversieelverklaring is eind 2025 teruggedraaid. De Tweede Kamer behandelt het Klimaatplan via een schriftelijk overleg. Na behandeling zal dit tweede Klimaatplan definitief worden vastgesteld.

De evaluaties van het klimaatbeleid – de Lerende evaluatie Klimaatbeleid (PBL, 2024) en Syntheseonderzoek Klimaatbeleid (CE Delft, 2024) – zijn afgerond en gebruikt bij het opstellen van het Klimaatplan. Meer informatie over opvolging van specifieke aanbevelingen is te vinden in de Kamerbrief over afgeronde periodieke rapportages KGG in 2024.

Beleidsconclusies Energiebeleid

Kernenergie

Kernenergie is één van de prioriteiten van dit kabinet. In 2025 is daarom verder gewerkt aan het openhouden van de Kerncentrale Borssele na 2033, de voorbereidingen van de eerste twee nieuwe kerncentrales, de verkenningen voor twee extra kerncentrales, en de mogelijkheden voor meerdere kleine centrales (SMR’s).

Door Borssele langer open te houden behouden we na 2033 485 MegaWatt vermogen aan CO₂-vrije elektriciteit. Dat is genoeg stroom voor ruim 1 miljoen huishoudens. Om dit te realiseren is een wijziging van de Kernenergiewet nodig. Het wetsvoorstel is op 4 november 2025 ingediend bij de Kamer (Kamerstuk 36 847, nr. 1). Daarnaast is er op 4 juli 2025 een niet-bindend bod uitgebracht op de aandelen in ZEH Energy BV, waarin 70% van de aandelen in EPZ gehouden worden. EPZ is de exploitant van de kerncentrale Borssele. Dit niet-bindend bod is de uitkomst van verkennende gesprekken die sinds 2024 werden gevoerd met ZEH NV (de eigenaar van ZEH Energy BV). Naar aanleiding van dit bod wordt nu verder gesproken met ZEH NV over een mogelijke overname van de aandelen. 

De voorbereidingen op de bouw van twee kerncentrales gaan door. De technische haalbaarheidsstudies en de marktconsultatie met de drie technologieleveranciers en de daaropvolgende Third Party Review zijn afgerond en op 16 mei 2025 naar de Tweede Kamer verstuurd (Kamerstuk 32 645 nr. 156). De voorbereiding van het inkoopproces is aansluitend opgestart en de daadwerkelijke start is voorzien voor begin 2026. Daarnaast heeft het Kabinet op 17 oktober 2025 een voorstel voor een nader uit te werken Government Support Package (GSP) aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 32 645 nr. 161).  Tevens vordert het proces om tot een locatiebesluit te komen. Hiervoor is in 2025 de concept Notitie Rijkweidte en Detailniveau (cNRD) gepubliceerd. Hier zijn 500 reacties op binnengekomen. Daarnaast worden op dit moment alle relevante onderzoeken voor het plan-MER en voor de Integrale Effectenanalyse uitgevoerd. Voor de regio is het van belang om breed met het Rijk afspraken te maken over de voorwaarden waaronder kerncentrales gebouwd kunnen worden en over de borging daarvan in de jaren tot en met bouw. In dat kader heeft de heer Knops als gebiedsverbinder Kernenergie Zeeland zijn tweede advies uitgebracht op 28 juli 2025. Zijn aanbevelingen worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van een Rijk-Regiopakket. Een eerste inhoudelijke reactie op de Zeeuwse voorwaarden is begin september verzonden.

In 2025 is uitvoering gegeven aan het SMR-programma, wat uiteindelijk heeft geleid tot een SMR strategie die op 17 oktober 2025 is gepubliceerd (Kamerstuk 32 645 nr. 162). Een van de onderdelen uit het programma waren simulaties waarin kennis is opgebouwd met stakeholders om tot een voorbereide positie te komen, maar ook het uitvoeren van verdiepend onderzoek, zoals een industrieclusterstudie. Met de SMR-strategie heeft het kabinet een aantal duidelijke keuzes gemaakt op randvoorwaarden nodig voor SMR-ontwikkeling, zoals duidelijkheid rondom bevoegd gezag, ruimtelijk beleid en financieringsopties voor private initiatieven.

Een toekomstbestendig ecosysteem is onmisbaar voor de ontwikkeling van de nucleaire sector in Nederland. In 2025 zijn er verschillende stappen gezet om het ecosysteem te versterken op de verschillende samenhangende terreinen: onder het Kennis- en Innovatieprogramma van het Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma (MMIP) wordt ingezet op de verdere ontwikkeling van het nucleaire kennis- en innovatie-ecosysteem. Gebruikmakend van het MOOI-instrumentarium is in totaal € 10 mln voor een openstelling op nucleaire onderwerpen ingezet (Kamerstuk 32 645, nr. 159). NWO heeft in december 2025 ook een call van ruim € 6 mln op de onderwerpen Nucleaire reactor- en splijtstofcyclustechnologie en Radioactief afval en geologische eindberging gepresenteerd. De Nederlandse nucleaire waardeketen is inzichtelijk gemaakt. Dit heeft geresulteerd in de publicatie van een kansenkaart voor Nederlandse bedrijven met mogelijkheden in de toeleveringsketen van nucleaire projecten in Nederland. Ook is op 24 november jl. het ‘Made for Nuclear’ congres georganiseerd waar deze bedrijven elkaar en potentiële afnemers hebben getroffen. Als laatste is op de Human Capital Agenda samen met mbo's, hbo's en Universiteiten significante voortgang geboekt, toewerkend naar practoraten in het mbo, kennishubs in het hbo en leerstoelen in het wo in 2026.

Nationaal Programma Energiebesparing

Nationaal Programma Energiebesparing Energiebesparing levert een belangrijke bijdrage aan het oplossen van netcongestie, onze strategische onafhankelijkheid, de CO₂-reductie en energiedoelen. Dit vraagt dan ook om een integrale aanpak, waardoor het nationale programma is opgegaan in een bredere klimaat- en energie aanpak. Om die reden is dit voorjaar voor het eerst energiebesparing meegewogen in de voorjaarsbesluitvorming over klimaat- en energiemaatregelen en bij bestedingen uit het Klimaatfonds. In de besluitvorming is het geschatte effect dat de mogelijke maatregelen hebben op het energiegebruik afgewogen tegen andere beleidsdoelen, zoals CO₂-reductie en de internationale concurrentiepositie (Kamerstuk 30 196, nr. 850). Daarnaast is een onderzoek gestart naar energiebesparende maatregelen binnen de sectoren: mobiliteit, industrie, gebouwde omgeving en landbouw.

Energiewet

In 2025 is het langlopende wetgevingstraject rondom de Energiewet afgerond. Na de instemming van het parlement met de Energiewet in 2024, is in 2025 de bijbehorende gedelegeerde regelgeving opgesteld, vastgesteld en gepubliceerd. Het ging daarbij om het Energiebesluit, de Energieregeling en de Invoeringsregeling Energiewet. Per 1 januari 2026 is vervolgens dit hele wetgevingspakket in werking getreden, waarmee de voormalige Elektriciteitswet 1998 en Gaswet ook zijn vervallen. De inwerkingtreding vormt de invulling van de beleidsdoelstelling in de Wetgevingsagenda energietransitie, namelijk verschillende wetten gereed te maken voor de transitie naar een CO₂-arme energievoorziening waarin ook de betrouwbaarheid, betaalbaarheid en veiligheid is geborgd (Kamerstuk 30 196, nr. 566). Het regime van de  Energiewet biedt nu een toegankelijk, geactualiseerd en toekomstgericht ordeningskader voor het transport en de levering van zowel elektriciteit als gas. De wet reguleert onder meer het beheer van de elektriciteits- en gassystemen, bevat voorschriften voor actoren op de elektriciteits- en gasmarkt ter bescherming van aangeslotenen en eindafnemers en regelt de voor het energiesysteem noodzakelijke gegevensuitwisseling. De Energiewet is hiermee een belangrijk instrument binnen het Nederlandse energie- en klimaatbeleid, namelijk door via wetgeving (1) goed werkende nationale en Europese energiemarkten te stimuleren en (2) de transitie naar een schone, betrouwbare, veilige en betaalbare energievoorziening te ondersteunen.

Windenergie op zee

De doelstellingen van het beleid voor windenergie op zee (WoZ) zijn in 2025 niet volledig behaald. Als gevolg van marktomstandigheden is bijstelling van het beleid nodig geweest. Dit heeft geleid tot vertraging in de uitrol van WoZ en vertragingskosten bij de realisatie van het net op zee. Zo is 1GW in plaats van 4 GW getenderd met een procedure zonder subsidie. In het actieplan WoZ zijn oplossingsrichtingen uitgewerkt om de uitrol van WoZ toch voort te zetten. Ondanks de aanpassing van het tendervolume van 4 GW naar 1 GW kwamen er geen biedingen, een belangrijk marktsignaal. Een van de oplossingen die het Actieplan aankondigt is dat het kabinet windparken op zee met subsidie gaat vergunnen (Kamerbrief 33 561, nr. 91). Omdat de huidige EU-regels vanaf midden 2027 geen subsidies meer toestaan, is in 2025 al begonnen met wetgeving voor nieuwe Contracts for Differences (CfD’s) vanaf dat moment (Kamerbrief 31 239, nr. 428). Ook is een start gemaakt met een herijking van de routekaart windenergie op zee, om de vertraging in de uitrol zoveel mogelijk te beperken. De herijking wordt naar verwachting eind 2026 afgerond.

In 2025 is het Programma Aansluiting Wind op Zee – Eemshaven vastgesteld (Kamerstuk 33 561, nr.88). Met dit programma wordt het mogelijk om 4GW vanuit windpark Doordewind aan te sluiten in Noord-Nederland, goed voor duurzame elektriciteit voor ruim 4 miljoen huishoudens. Het Rijk stelt € 124 mln beschikbaar aan de regio om te investeren in de leefbaarheid en zo de spin-off van deze aanlanding optimaal te benutten.

Projectprocedures energie-infrastructuur van nationaal belang

Er zijn momenteel 41 lopende projectprocedures rondom energie-infrastructuur van nationaal belang, waarvan er dertien in 2025 van start zijn gegaan. Deze stijgende lijn blijft voorzien voor de komende jaren. Voor dertien nationale projecten, een recordaantal, waaronder uitbreidingen van het hoogspanningsnet en onderdelen van het landelijk waterstofnetwerk, zijn locatieonderzoeken van start gegaan in 2025. Eind 2025 is de Kamerbrief stand van zaken realisatie energie-infrastructuur (Kamerstuk 29 023, nr. 601) een update gegeven over de projectprocedures energie-infrastructuur van nationaal belang, hierin is in detail te lezen wat de voortgang en stand van zaken is. Verder is er een versnellingsaanpak met TenneT uitgewerkt voor de benodigde aanleg en uitbreiding van de 110/150kv-stations (Kamerstuk 29 023, nr. 566). 

Hernieuwbare waterstof

In 2025 heeft het kabinet een aantal belangrijke resultaten behaald met de uitvoering en uitwerking van het waterstofbeleid (Kamerstuk 32 813, nr. 1529). De opschaling van elektrolyse kreeg een belangrijke impuls met de tweede ronde van de OWE (opschalingsregeling voor waterstofproductie met elektrolyse) en de voorbereiding voor de geplande importtender in 2026 is zo goed als afgerond. Met de Prinsjesdagbesluiten over de inzet van subsidies en verplichtingen (Kamerstuk 33 043, nr. 119) en de publicatie van de nationale agenda voor ondergrondse waterstofopslag (Kamerstuk 29 023, nr. 590) heeft het kabinet de beoogde ontwikkeling van de markt tot 2030 verder verduidelijkt. De beoogde ontwikkeling van de waterstofmarkt na 2030 zal het kabinet bij de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem in 2026 verder toelichten.

Waterstofopslag

Het kabinet heeft voor de zomer de Nationale Agenda Ondergrondse Waterstofopslag (Kamerstuk 29 023, nr. 590) gepubliceerd. De agenda is gericht op activiteiten die bijdragen aan het veilig en verantwoord realiseren van waterstofopslag in de diepe ondergrond. Startende met het project Hystock: de realisatie van vier zoutcavernes geschikt voor opslag in Zuidwending.

De opslag van waterstof vormt een essentiële schakel in het waterstofsysteem, als buffer voor wanneer vraag en aanbod niet met elkaar samenvallen. Zuidwending (project Hystock) is de enige plek in Nederland waar waterstofopslag tijdig gerealiseerd kan worden. In 2025 zijn verdere voorbereidingen getroffen samen met de initiatiefnemers voor de realisatie van het project o.a. door uitwerking van mogelijk benodigde financiele ondersteuning van het project middels een voorgenomen maatwerksubsidie. Dit was eerder voorzien voor eind 2025 maar schuift vanwege de complexiteit door naar 2026, mits de budgettaire besluitvorming in 2026 daartoe voldoende ruimte biedt. Financiële risicodeling tussen Hystock en de overheid is nodig omdat er nog onvoldoende markt is voor de handel in waterstof en de investerende partijen daardoor voor de markt uit hun investeringen moeten doen.

Energie-innovatie en opschaling

In 2025 hebben de innovatieregelingen (DEI+, EKOO en MOOI Systeemintegratie) succesvol opengestaan. De DEI+ is opnieuw sterk overtekend met in totaal 164 aanvragen, goed voor een subsidievraag van ongeveer € 620 mln, terwijl er € 370 mln beschikbaar was. Daarnaast zijn zeven integrale projecten van in totaal € 21,5 mln gehonoreerd binnen de MOOI Systeemintegratie, met name gericht op innovaties in datagedreven sturing, sectorale koppeling en nieuwe (governance)-structuren. Ook is in 2025 is de organisatiestructuur van het missiegedreven innovatiebeleid herijkt, waarbij de Topteams zijn afgeschaft en er een nieuw, kleiner Themateam is opgericht aan het hoofd van de missie ‘een klimaatneutraal Nederland in 2050.

SDE++

Van 7 oktober tot en met 6 november 2025 is de SDE++ wederom succesvol opengesteld. Voor de openstellingsronde van 2025 was een budget van € 8 mld beschikbaar. Gedurende de openstelling zijn 468 subsidieaanvragen ingediend, met een budgetclaim van in totaal bijna € 22 mld. Daarnaast zijn in 2025 verdere stappen gezet voor de doorontwikkeling van de SDE++. Er is meer inzicht geboden in de ontwerpkeuzes voor contracts for difference (CfD’s) voor de stimulering van zon en wind op land vanaf 2027. In Q1 van 2026 zal het kabinet de gemaakte keuzes verder toelichten. Ook zijn de uitkomsten van het traject Toekomst van de SDE++ gedeeld.

Wet collectieve warmte (Wcw)

Op 3 juli 2025 nam de Tweede Kamer de Wet collectieve warmte (Wcw) aan. Na goedkeuring door de Tweede Kamer is het wetsvoorstel naar de Eerste Kamer gegaan, die hem op 9 december 2025 ook heeft aangenomen. De wet draagt bij aan de opschaling van warmtenetten in de gebouwde omgeving. Het doel van de wet is om duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtelevering te borgen, waarbij de regierol van gemeenten wordt versterkt. Tevens bevat de wet de eis dat aangewezen warmtebedrijven in meerderheid in publieke handen zijn. De uitwerking van de lagere regelgeving zal het grootste deel van 2026 in beslag nemen, waarna de wet in werking kan treden. Een aantal artikelen zal eerder in werking treden. Het gaat hier onder meer om artikelen die van belang zijn voor de ontwikkeling van de publieke realisatiekracht, zoals de bevoegdheid van de Minister een nationale deelneming aan te wijzen en de additionele mogelijkheden voor infrastructuurbedrijven om actief te worden op de warmtemarkt.

Netcongestie

In 2025 heeft de toenemende urgentie rondom netcongestie geleid tot een intensivering van beleid. Zo heeft het kabinet in april de versnellingsaanpak ten behoeve van het versneld uitbreiden van het elektriciteitsnet gepubliceerd (Kamerstuk 29 023, nr. 566); een aanpak voor kortere procedures en beleid om deze nieuwe manier van werken te ondersteunen.

De eerste openstelling van de Flex-e subsidie, gericht op het stimuleren van flexibel elektriciteitsverbruik bij bedrijven en instellingen, liep vanaf begin april tot en met oktober.

Eind september bleek uit actualisatie van de voortgang (Kamerstuk 29 023, nr. 597) dat de wachtrij voor afnemers was gestegen naar meer dan 14.000 partijen. Daarom is op verzoek van het kabinet gewerkt aan het aansluitoffensief (Kamerstuk 29 023, nr. 626), dit zijn acht doorbraken gericht op het beter benutten van het elektriciteitsnet en het terugdringen van de wachtrij. Deze doorbraken worden verder geoperationaliseerd in 2026.

Beleidsconclusies Verduurzaming Industrie

Verduurzaming Industrie

Om het toekomstig verdienvermogen van Nederland veilig te stellen is een florerende, vernieuwende en internationaal concurrerende industrie van groot belang. De verduurzaming van de industrie draagt bij aan een sterkere positie van Nederland in de wereld en zorgt voor de noodzakelijke reductie van CO₂ en andere schadelijke emissies. Het biedt daarnaast ook genoeg kansen voor nieuwe groeimarkten, het versterken van onze weerbaarheid en zorgt voor werkgelegenheid, met name in regio’s als Zeeland, Groningen en Limburg. Met het Pakket voor Groene Groei (Kamerstuk 33 043 nr. 114, Kamerstuk, 33 043 nr. 119) zijn concrete stappen gezet om de randvoorwaarden voor verduurzaming verder op orde te krijgen. Het kabinet heeft zich, samen met de decentrale overheden, netbeheerders en vertegenwoordigers uit de industrie via het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) ingezet op het versneld voor elkaar krijgen van randvoorwaarden voor de verduurzaming.

Voor de bedrijven in cluster 6 heeft het kabinet in 2025 een herijkt Actieplan Cluster 6 2.0 aangekondigd. Hiermee kunnen de knelpunten voor verduurzaming van deze bedrijven (nog) effectiever vorm worden gegeven en worden ondersteund. Het kabinet heeft bij het Pakket voor Groene Groei € 17,6 mln toegekend om het actieplan verder uit te voeren (Kamerstuk 29 826, nr. 264). Het herijkte actieplan is gericht op het voortzetten van de casusaanpak met de nodige aanpassingen en opschaling hiervan in een regioaanpak. De regioaanpak zal zich richten op energie-intensieve bedrijven, waarbij ETS-bedrijven het uitgangspunt zijn en de synergie opzoeken met hun omgeving. Voor de vijf geografische industrieclusters (Noord-Nederland, het Noordzeekanaalgebied, Rotterdam-Moerdijk, Zeeland West-Brabant en Chemelot) heeft het kabinet de conclusies en aanbevelingen van een onderzoek naar de (fysieke) ruimtevraag voor de industrieclusters, uitgevoerd door een consortium onder leiding van de STEC-groep, meegenomen in de concept Nota Ruimte (Kamerstuk 29 826, nr. 258). Het kabinet heeft de clusteraanpak afgelopen jaar succesvol voortgezet, om regionale knelpunten te kunnen signaleren en op te lossen.

Aanvullende beleidsinzet verduurzaming industrie

Er zijn in 2025 maatregelen getroffen om het elektriciteitsnet sneller uit te breiden en netcongestie aan te pakken. In reactie op het IBO-rapport Bekostiging van de Elektriciteits-infrastructuur heeft het kabinet aangegeven de vele opties die zijn uitgewerkt in algemene zin te steunen en daarop voort te bouwen in haar beleidsagenda. (Kamerstuk 29 023, nr. 567). Het kabinet heeft in 2025 ook stappen gezet op het verbeteren van een gelijk speelveld voor de industrie. Tegens zijn er middelen vrijgemaakt voor de IKC voor de komende jaren om het gelijke speelveld binnen de Europese Unie (EU) te waarborgen.

De realisatie van het Carbon Capture and Storage (CCS)-project Aramis is onmisbaar voor de tijdige verduurzaming van de industrie in Nederland. Een publiek-private taskforce heeft vastgesteld dat het vollooprisico van Aramis de tijdige realisatie van het project kan belemmeren. Het kabinet heeft ervoor gekozen om Aramis te ondersteunen door geld beschikbaar te stellen om dit vollooprisico deels af te dekken met € 662 mln, zodat Aramis eerder een definitief investeringsbesluit (FID) kan nemen. Daarnaast is € 639 mln door het kabinet gereserveerd voor een kapitaalstorting bij EBN, zodat EBN kan deelnemen in zowel de Aramis transportinfrastructuur als in verschillende opslagvelden. Daarmee neemt het kabinet grote risico’s weg uit het project. Beide bedragen zijn formeel gereserveerd in het Klimaatfonds (Meerjarenprogramma 2026).

Het kabinet heeft, ook op verzoek van de Kamer, de raffinageroute voor het gebruik van groene waterstof anders vormgegeven. Hierdoor wordt het aantrekkelijker om groene waterstof te gebruiken bij de productie van brandstoffen door onze raffinaderijen. Hierdoor ontstaat investeringsbereidheid in nieuwe elektrolysers voor het produceren van groene waterstof. Daarnaast is er een stevig pakket samengesteld voor de waterstofmarkt met een combinatie van productietenders (€ 2,1 mld), vraagsubsidies (€ 662 mln) en een jaarverplichting van 4% voor toepassing van waterstof in de industrie (Kamerstuk 33 043 nr. 114, Kamerstuk 33 043 nr. 119). Met Demonstratie Energie en Klimaatinnovatie (DEI+)- en Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie (VEKI)-regelingen zijn ook in het afgelopen jaar succesvol bedrijven en projecten ondersteund die bijdragen aan CO₂-reducerende maatregelen.

Ook met de maatwerkaanpak heeft het kabinet in 2025 een aantal mooie mijlpalen bereikt. Hiermee kunnen de grootste industriële uitstoters worden ondersteund bij hun verduurzaming. Met de Maatwerkbedrijven AnQore, Coöperatie Koninklijke Cosun en Tata Steel Nederland is een intentieverklaring (Joint Letter of Intent, JLoI) overeengekomen. Met Coöperatie Koninklijke Cosun is ook een maatwerkovereenkomst getekend afgelopen jaar, waarmee de overheid verduurzaming zal gaan ondersteunen. Daarnaast is de ondertekening van de JLoI met Tata Steel Nederland is een belangrijke stap richting een bindende maatwerkafspraak, waarmee een uitstootreductie tot 7,2 megaton CO₂ (ongeveer 5% van de Nederlandse uitstoot) en reductie van de uitstoot van schadelijke stoffen, fijnstof, stikstof en geluidshinder kan worden gerealiseerd.

Beleidsconclusies overige onderwerpen

Afwikkeling van de gaswinning uit het Groningenveld

In 2025 is de regelgeving voor de sluiting van het Groningenveld afgerond. NAM is bezig met het sluiten en opruimen van de productielocaties. De monitoring van de seismisiteit gaat door. De arbitrage met betrekking tot het akkoord op hoofdlijnen loopt door in 2026 en waarschijnlijk 2027.

Gasleveringszekerheid

Gas speelt (ook de komende jaren nog) een belangrijke rol in onze energievoorziening. Het kabinet blijft zich daarom inzetten voor verdere verbetering van gasleveringszekerheid, voortbouwend op de maatregelen die de voorgaande jaren zijn ingezet om vraag te verminderen, de import te diversifiëren, gasopslagen te vullen en nationale productie te optimaliseren. In 2025 is het voorstel voor de wet bestrijden energieleveringscrisis (WBE) geconsulteerd. Daarnaast is op 3 december 2025 in Europa een akkoord bereikt over de REPowerEU Verordening waardoor de import van Russisch gas uiterlijk eind 2027 wordt verboden.

Het borgen van gasleveringszekerheid is primair aan de markt zelf. In 2025 heeft KGG een aantal aanvullende maatregelen genomen. Zo heeft EBN een vultaak gekregen voor het vullen van de opslagen Norg, Grijpskerk en Bergermeer voor zover de markt dat niet doet. Daarnaast heeft EBN de opdracht gekregen om te starten met de aanleg van een, in omvang beperkte, noodvoorraad in de PGI Alkmaar. Per 1 november 2025 is een vulgraad behaald van 73% voor alle opslagen inclusief cavernes (105 TWh), Dat is één procentpunt minder dan de EU-vulverplichting van 74%.

Beëindigen salderingsregeling en eigen verbruik opgewekte zonnestroom

Het wetgevingstraject rond het einde van de salderingsregeling is in 2024 afgerond. In 2025 is de voorbereiding voor de zorgvuldige implementatie van deze wet opgepakt in overleg met de betrokken partijen zoals de sector en de netbeheerders. In 2025 is daarnaast meer aandacht besteed aan de kennis en de mogelijkheden die huishoudens hebben om de door henzelf opgewekte elektriciteit zo efficiënt mogelijk in huis te benutten. Dit is in het belang van zowel een kortere terugverdientijd van zonnepanelen als het verminderen van de belasting van het elektriciteitsnet. Hiermee wordt bijgedragen aan meer energiebewustzijn, om mensen aan te zetten om slimmer de zelf opgewekte elektriciteit te laten gebruiken. Dit is opgenomen als onderdeel van de campagne "Zet ook de knop om", de publiekscampagne die vanuit de Rijksoverheid wordt gevoerd. Daarnaast is de voorlichting die Milieu Centraal al aan mensen met zonnepanelen op hun dak gaf uitgebreid met meer informatie en voorbeelden over hoe zij de zelfopgewekte stroom zelf kunnen gebruiken.

Afhandeling mijnbouwschade voormalige steenkoolwinning Limburg

In 2025 is hard gewerkt aan het daadwerkelijk starten van de schadeafhandeling in relatie tot de voormalige steenkoolwinning in Limburg. Op 16 oktober 2025 is het gewijzigde Instellingsbesluit Commissie Mijnbouwschade (CM) gepubliceerd (Staatscourant 2025, 35004). Met dit besluit krijgt de CM de taak om te adviseren over mijnbouwschade ten gevolge van de voormalige steenkoolwinning in Limburg. Op dezelfde dag is ook het Besluit tegemoetkoming particuliere woningeigenaren mijnbouwschade steenkoolwinning Limburg gepubliceerd (Staatscourant 2025, 35002). En op 22 december is het digitale loket van I3ML, de organisatie die tijdelijk de schadeafhandeling oppakt, gestart. De eerste groep bewoners (350), bestaande uit onder andere huiseigenaren die zich in de afgelopen jaren bij de gemeenten hebben gemeld en de deelnemers van het pilotproject, heeft de oproep gekregen zich te melden.

Sectorakkoord

Het kabinet heeft met EBN en Element NL in april 2025 een akkoord ‘gaswinning in de energietransitie’ getekend. Hierin zijn voor gaswinning onder de Noordzee onder meer afspraken gemaakt over onderlinge samenwerking, een regiobenadering op de Noordzee en het doorlopen van de vergunningprocedures. Hoofdstuk 10 van het akkoord ziet op gaswinning op land. Dat deel van het akkoord is in het tweede deel van 2025 nader uitgewerkt en begin 2026 getekend en aan de Tweede Kamer verzonden (Kamerstuk 33 529, nr. 1368). Door deze afspraken kan gaswinning op land en onder de Noordzee een bijdrage leveren aan de gasleveringszekerheid en de onafhankelijkheid van andere landen. 

Ternaard

Het project Ternaard, gaswinning onder de Waddenzee, was niet in de begroting van 2025 opgenomen. Desondanks is op verzoek van de Tweede Kamer nadrukkelijk het gesprek gevoerd met de vergunning aanvrager om te bezien of een route waarbij de initiatiefnemer de aanvraag in zou trekken. In december 2025 is het, via een snelle behandeling van de ISB door beide kamers, gelukt de overeenkomst met NAM rond te krijgen (Kamerstuk 36861, nr. 16). 

Verplichtingen

Garantieverplichtingen

Garantieregeling aardwarmte

Voor de garantieregeling aardwarmte zijn in 2025 geen garantieverplichtingen afgegeven, zodat het gehele garantieplafond van € 44,2 mln niet is benut.

Garantstelling lening COVA

COVA heeft een leenplafond van € 1.465 mln. Per eind 2025 was het totaal aan openstaande leningen van COVA € 1.091 mln. In de daadwerkelijke realisatie op de verplichtingen valt te zien dat er €165 mln meer is verplicht dan dat er was gebudgetteerd op dit budget. De achterliggende technische reden is dat er mutaties onder het garantieplafond voor de leningen aan COVA hebben plaatsgevonden. Per saldo heeft dit geen impact op de uitstaande garantie op de leningen.

Overige verplichtingen

Het lagere bedrag aan overige verplichtingen (€ 12.064,9 mln) heeft een aantal oorzaken. De belangrijkste hiervan zijn bedragen boven de € 10,0 mln):

Verhogingen

• – De realisatie op het budget voor Missiegedreven Onderzoek Ontwikkeling en Innovatie (MOOI) is hoger dan geraamd (+ € 31,2 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie voor het Opschalingsinstrument waterstof is hoger dan geraamd (+ € 170,5 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie IPCEI waterstof is hoger dan geraamd (+ € 147,4 mln). Dit heeft te maken met een bezwaar dat gehonoreerd is waardoor een subsidie alsnog is verleend, hiermee is een verplichting aangegaan. Zie verdere toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie voor Vulmaatregelen gasopslag is hoger dan geraamd (+ € 1.165,1 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Verduurzaming industrie is hoger dan geraamd (+ € 12,0 mln). Zie toelichting onder uitgaven

• – De realisatie op de regeling voor de Indirecte kostencompensatie ETS (IKC-ETS) is hoger dan geraamd (+ € 159,8 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie NGF-project Biobased Circular is hoger dan geraamd (+ € 35,9 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie voor Lening EBN is hoger dan geraamd (+ € 23.100 mln). Met de suppletoire begroting september zijn middelen beschikbaar gesteld aan EBN zodat Nederland de vuldoelstellingen kan halen in het vulseizoen 2025-2026. Dit betreft een liquiditeitsfaciliteit (+ € 1.500 mln) verplichtingenbudget in 2025 voor het afdekken van eventuele margin calls in het gasjaar 2025-2026. Dit gaat uit van een extreem prijsscenario waarbij de verwachting is dat er geen daadwerkelijke betalingen zullen plaatsvinden. Daarnaast is er budget vrijgemaakt voor een lening aan EBN ten behoeve van het vullen van de gasopslagen in gasseizoen 2026-2027 (+ € 21.600 mln).

• – De realisatie Subsidie Invest NL is hoger dan geraamd (+ € 15,0 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Onderzoek & opdrachten is hoger dan geraamd (+ € 15,7 mln). Dit komt met name doordat er € 10 mln is toegevoegd in 2025 aan verplichtingenruimte voor het onderzoeksprogramma Digital Twin van het energieysteem. De overige € 5,7 mln wordt veroorzaakt door het saldo van in totaal 79 relatief kleinere mutaties voor overhevelingen naar andere departementen, onderzoeken & opdrachten aan bijv. TNO, onderuitputting en additionele middelen vanuit onder andere het Klimaatfonds.

• – De realisatie op de Werkbudgetten is hoger dan geraamd (+ € 164,8 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie op de Bijdrage aan RVO voor de uitvoeringskosten is hoger dan geraamd (+ € 72,3 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden is hoger dan geraamd (+ € 52,0 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

Verlagingen

• – De realisatie voor de Demonstratieregeling Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) is lager dan geraamd (- € 144,8 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie voor Projecten Klimaat en Energieakkoord is lager dan geraamd (- € 11,2 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie voor Verduurzaming industrie is lager dan geraamd (- € 12,2 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – Er was onverhoopt verplichtingenbudget beschikbaar op de SDE. Gezien alle nieuwe beschikkingen onder de SDE++ vallen is deze verplichtingenruimte niet tot realisatie gekomen (- € 46,8 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – Op de SDE+ is het verplichtingenbudget niet volledig tot uitputting gekomen wat gebudgetteerd was met de ontwerpbegroting (- € 22,4 mln). Dit zit met name op de flankerend beleid budgetten binnen de SDE+. Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Aardwarmte is lager dan geraamd (- € 12,6 mln). Dit komt doordat de verplichting reeds in een eerder jaar is aangegaan. Het verplichtingbudget is daardoor in 2026 niet tot besteding gekomen.  

• – De realisatie ISDE-regeling is lager dan geraamd (- € 38,3 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Subsidieregeling Coöperative Energieopwekking (SCE) is lager dan geraamd (- € 75,5 mln). Met de suppletoire begroting september is er budget gebruikt, naar aanleiding van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Bekostiging Elektriciteitsinfrastructuur voor een kenniscoalitie energietransitie om het inzicht in de investeringen, kosten en kostenverdeling in de energietransitie te vergroten en daarmee meer grip te kunnen krijgen op de kosten van de transitie (- € 1 mln). Met de tweede suppletoire begroting is het budget gecorrigeerd om te kunnen voldoen aan de kasuitgaven en daarmee het verplichtingenbudget opgehoogd (+ € 1,2 mln). Er is echter minder verplicht dan eerder was geraamd (- € 75,7 mln). Dit komt door een lagere vraag naar de regeling vanuit mogelijke gebruikers. 

• – De realisatie op de Warmtenetten investeringssubsidie (WIS) is lager dan geraamd (- € 311,2 mln). Met de eerste suppletoire begroting is het budget verhoogd (+ € 20,5 mln), omdat de eindejaarsmarge van 2024 is opgevraagd en toegevoegd aan dit budget. Met de suppletoire begroting september is er budget teruggeboekt naar het Klimaatfonds vanwege vertraging in projecten en vanwege minder animo dan verwacht voor eerdere openstellingen (- € 15 mln). Met de tweede suppletoire begroting is er budget afgeboekt naar de generale middelen (- € 8 mln). Er is daarnaast minder verplicht dan eerder geraamd (- € 308,7 mln). Dit komt door het achterblijven van aanvragen voor de WIS in verband met de onzekerheid rondom de nieuwe wet collectieve warmte. Deze is nu door de Eerste Kamer aangenomen, waardoor de verwachting is dat de uitrol van collectieve warmte een nieuwe impuls krijgt nu de nieuwe kaders zijn vastgesteld.

• – De realisatie op het Tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers 2023 is lager dan geraamd (- € 34,4 mln). Met de suppletoire begroting september is er op basis van de prognoses van RVO verplichtingenbudget van 2025 verschoven naar 2026 (- € 10 mln). Er is minder verplicht dan eerder was geraamd omdat voor een substantieel deel van het subsidiebedrag nog geen vaststellingsverzoek is ingediend in 2025 en dus ook geen eventuele nabetalingen hierop hebben plaatsgevonden. De verwachting is dat alle vaststellingsverzoeken in het voorjaar van 2026 zullen zijn ingediend (- € 24,4 mln). 

• – De realisatie op het NGF-project Circulaire zonnepanelen is lager dan geraamd (- € 39 mln). Met de eerste suppletoire begroting is eindejaarsmarge toegevoegd aan het budget (+ € 28,5 mln). Het kabinet heeft op basis van het advies van de Adviescommissie Nationaal Groeifonds geconcludeerd dat de voorwaarden voor het omzetten van de voorwaardelijk toegekende middelen voor de tweede fase van SolarNL niet zijn vervuld. Ook dient het consortium een nieuw plan op te stellen voor de inzet van de resterende middelen. Dit heeft gezorgd voor vertraging hierdoor is er minder verplicht dan eerder was geraamd (- € 67 mln).  Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (- € 0,6 mln).

• – De realisatie op de Batterijverplichting voor zonneparken is lager dan geraamd (- € 85 mln). Met de eerste suppletoire begroting is budget teruggeboekt naar het Klimaatfonds (- € 62,5 mln). Er is tot slot minder verplicht dan eerder was geraamd (- € 22,5 mln). Dit komt doordat het kasbudget is ingezet voor de subsidietaakstelling. Het verplichtingbudget kon daardoor niet meer worden besteed.

• – De realisatie op het budget voor Efficiëntere benutting elektriciteitsnetten is lager dan geraamd (- € 23 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Realisatie Zon op Zee is lager dan geraamd (- 15,3 mln). Met de suppletoire begroting september is een overschot aan budget afgeboekt vanwege de eerder plaatsgevonden subsidietaakstelling. Er was eerder slechts kasbudget afgeboekt (- € 4,3 mln). Er is echter minder verplicht dan eerder was geraamd (- € 10,4 mln). Dit komt doordat het niet meer gelukt is om in 2025 een beoogde maatwerkbeschikking te verstrekken voor functieverbetering van een offshore testlocatie. Deze beoogde maatwerkbeschikking is vertraagd en zal mogelijk in opvolgende jaren nog worden aangegaan. Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (- € 0,6 mln).

• – De realisatie op het budget voor het NGF-project Groenvermogen van de Nederlandse economie is lager dan geraamd (- € 34,1 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie op het budget Investeringen Verduurzaming Industrie – Klimaatfonds is lager dan geraamd (- € 320,8 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie op het NGF-project Circulaire Plastics is lager dan geraamd (- € 12,2 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie op de Subsidies WarmtelinQ is lager dan geraamd (- € 427 mln). Met de tweede suppletoire begroting is het verplichtingenbudget opgehoogd voor de CAPEX-subsidie voor WarmtelinQ, omdat de verwachting was dat de verplichting in 2025 zou worden getekend (+ € 120,3 mln). Er is echter minder verplicht dan eerder was geraamd voor de subsidie (- € 553,2 mln). Dit komt vooral doordat subsidies die in 2025 toegekend zouden worden niet zijn toegekend.

• – De realisatie op het budget voor Projecten Kernenergie is lager dan geraamd (- € 58,1 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie op het budget voor de bijdrage aan TNO kerndepartement is lager dan geraamd (- € 32,3 mln). Zie toelichting onder uitgaven.

• – De realisatie Regeling toezicht energiebesparingsplicht is lager dan geraamd (- 10,3 mln). Er is echter minder verplicht dan dat er budget beschikbaar was, dit komt omdat de verplichting al eerder was aangegaan voor meerdere jaren, het verplichtingenbudget was naderhand echter niet afgeboekt (- € 9,4 mln). Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (- € 0,9 mln).

Uitgaven

Subsidies

Missiegedreven Onderzoek en Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)

Er is op dit instrument € 12,5 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit komt voornamelijk door dat projecten zijn vertraagd en uitgevallen (- € 10 mln). Daarnaast is het budget door het jaar heen in suppletoire begrotingen per saldo met € 2,5 mln naar beneden bijgesteld. Dit is het gevolg van diverse mutaties voor uitvoeringskosten, onderzoekskosten, en overige mutaties.

Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)

Op dit instrument is € 138,1 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit komt voornamelijk door dat het budget van de generieke DEI+ regeling door het jaar heen met € 59,9 mln naar beneden is bijgesteld. Een deel van dit budget is naar latere jaren verschoven en een deel van dit budget is gebruikt voor knelpunten elders op de begroting. Deze neerwaartse bijstelling is vooral het gevolg van vertraging en wijzigingen in lopende projecten waardoor de kasbehoefte opschuift naar latere jaren. Deze vertraging valt onder andere te verklaren door de lastige marktomstandigheden.

Het budget dat beschikbaar was voor de vergassingsmodule binnen de DEI+ is door dit jaar heen ook naar beneden bijgesteld met € 45,9 mln. Een groot deel hiervan is naar achteren geschoven omdat de middelen niet in het juiste ritme stonden. Een deel is echter ook naar achteren geschoven omdat er minder vraag was voor de openstelling in 2025 dan eerder was voorzien.

Tenslotte is na bijstelling in de tweede suppletoire begroting, € 17,6 mln, niet gerealiseerd op dit budget. De oorzaak hiervan is ook projecten zijn uitgevallen en vertraagd. Daarnaast is er specifiek voor de modules, vergassing en circulaire economie, in de DEI+, minder uitbetaald dan eerder was voorzien in 2026 omdat een groot deel van de subsidies laat in het jaar zijn verleend en een deel van de betalingen die gepland waren daardoor pas plaatsvinden in 2026.

Het resterend verschil wordt verklaard door een saldo van diverse mutaties van ‒ € 14,7 mln. Dit is het gevolg van mutaties voor uitvoeringskosten, overhevelingen met andere departementen, en technische correcties op de begroting.

Projecten Klimaatakkoord

Op deze begrotingspost is € 12,4 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit is voornamelijk het gevolg van het overhevelen van de kosten voor het Nationaal Burgerberaad Klimaat naar IenW (- € 3,7 mln) en het overhevelen van middelen voor o.a. de ZODKO campagne (- € 4,6 mln). De rest van het verschil (- € 4,1) wordt grotendeels veroorzaakt door diverse kleine mutaties voor uitvoeringskosten en afboekingen naar het Klimaatfonds.

SDE

Op de SDE is € 567,6 mln meer gerealiseerd dan geraamd met de ontwerpbegroting 2025. Dit komt met name door een opwaartse bijstelling in de raming vanwege nieuwe KEV-cijfers. Verder is uiteindelijk de daadwerkelijke realisatie ten opzichte van de stand met de tweede suppletoire begroting € 10,7 mln hoger uitgevallen.

SDE+

Op de budgetten binnen de SDE+ is € 1.154,6 mln meer gerealiseerd dan oorspronkelijk geraamd ten tijde van de ontwerpbegroting. Bij de eerste suppletoire begroting is in 2025 € 1.463,9 mln toegevoegd als gevolg van een opwaartse bijstelling in de raming van de SDE.

Met de eerste suppletoire begroting zijn op het flankerend beleid SDE en WoZ ook mutaties geweest (- € 9,1 mln). Dit zijn enkele bijdragen aan andere departementen, maar ook interne overhevelingen voor bijvoorbeeld de bijdrage aan de RVO-opdracht.

Bij de suppletoire begroting september is er € 27 mln kasgeschoven uit latere jaren naar 2025 voor een bijdrage aan de ACS-eilanden Verder hebben andere mutaties plaatsgevonden van in totaal + € 7,9 mln. Hier zitten overboekingen naar andere departementen en kasschuiven tussen, maar ook de toekenning van loon- en prijsbijstelling.

Met de tweede suppletoire begroting is met name op het flankerende beleid WoZ veel gemuteerd (- € 30,0 mln). Dit zijn bijvoorbeeld bijdragen aan andere departementen (- € 12,1 mln), waaronder bijv. IenW (- € 9,0 mln) voor onder andere MIVSP (sensordiensten voor Wind op Zee). Ook aan EZ (- € 1,6 mln) wordt budget overgeheveld voor onder andere inhuurbudget. Ook is er een mutatie geweest naar het budget voor de specifieke uitkering ‘Gebiedsinvesteringen netten op zee’ van ‒ € 12 mln. De overige boekingen bij de tweede suppletoire zien toe op het afboeken van onderuitputting.

Uiteindelijk is er binnen deze post € 305,1 mln minder gerealiseerd dan geraamd ten tijde van de tweede suppletoire begroting. Hiervan is € 39,9 mln vanwege lagere uitgaven voor het flankerende beleid WoZ en SDE vanwege een aantal vertraagde onderzoeken en de statistische overdracht aan Denemarken. En € 265,2 mln vanwege onderuitputting bij de SDE+ vanwege vertraging en/of inttrekkingen van projecten.

ISDE-regeling

Op de ISDE is er € 55,7 mln minder gerealiseerd ten opzichte van het budget in de ontwerpbegroting van 2025.  Bij de eerste suppletoire begroting is € 3,2 mln ingezet van dit budget voor een knelpunt ontstaan binnen de jaarlijkse subsidie van KGG aan Caribisch Nederland en is er € 1,7 mln ingezet voor uitvoeringskosten van RVO voor de ISDE. Ook is € 16,5 mln overgeheveld naar VRO voor een bijdrage aan Maatregel 29 uit Nij Begun.

Met de suppletoire begroting september zijn wat kleinere mutaties doorgevoerd (+ € 3,5 mln) voor bijvoorbeeld prijsbijstelling en een additionele bijdrage aan Maatregel 29.

Opschalingsinstrument waterstof

Op het opschalingsinstrument waterstof is € 151,8 mln minder gerealiseerd dan dat er budget beschikbaar was ten tijde van de ontwerpbegroting. Er is met de suppletoire begroting september € 20 mln teruggeboekt naar het Klimaatfonds en in totaal is er € 65,9 mln doorgeschoven naar latere jaren vanwege geüpdatete kasprognoses. Het restant (- € 65,9 mln) betreft met name onderuitputting door minder aanvragen bij de OWE2 en vertraging in de uitrol van afgegeven beschikkingen waarvan € 28,2 mln is afgeboekt met de tweede suppletoire begroting en € 38,7 mln met Slotwet.

IPCEI Waterstof

Voor IPCEI-waterstof is er € 100,1 mln minder uitgegeven dan gebudgetteerd in de begroting van 2025. Dit komt met name door onderuitputting op de regelingen ontstaan door vertraging in de uitrol vanwege verslechterde marktomstandigheden. Hiervan is € 80,3 mln teruggeboekt naar het Klimaatfonds en € 20,7 mln afgeboekt bij de tweede suppletoire begroting.

Vulmaatregelen gasopslag

Op het budget voor de vulmaatregelen van de gasopslag is € 182,7 mln minder uitgegeven dan oorspronkelijk geraamd. Ook is er een neerwaartse bijstelling gedaan van € 14,2 mln bij de suppletoire begroting september.

Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS)

Deze regeling heeft € 24 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit komt voornamelijk omdat er € 23 mln is teruggeboekt naar het Klimaatfonds vanwege vertraging in projecten en een gebrek aan animo voor eerdere openstellingen vanwege de onzekerheid rondom de introductie van de nieuwe wet collectieve warmte. Het verschil van € 1 mln wordt verklaard door diverse mutaties voor uitvoeringskosten, prijsbijstelling, en onderuitputting.

NGF-project NieuweWarmteNu!

Dit programma heeft € 52,1 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit is voornamelijk het gevolg van het feit dat er in 2025 € 58,7 mln naar achteren in de tijd is geschoven als gevolg van het feit dat het budget in het juiste ritme moest worden gezet, maar ook als gevolg van vertraging in de lopende projecten. Daarnaast is er € 11,5 mln onderuitputting ten opzichte van het budget dat is vastgesteld bij de tweede suppletoire begroting. Dit komt door vertraging in de uitrol van collectieve warmte vanwege onzekerheid rondom het aannemen van de nieuwe wet collectieve warmte. Deze is eind 2025 door de Eerste Kamer aangenomen, waardoor de nieuwe kaders duidelijk worden. Het verschil van + € 18,1 mln wordt verklaard door dat met de eerste suppletoire begroting 100% van de eindejaarsmarge op dit budget is toegekend.

Tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers 2023

Er is op het tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers € 70,4 mln minder besteed dan geraamd. Hiervan is € 10 mln doorgeschoven naar 2026. Het restant van het verschil wordt verklaard door doordat de realisatie is lager uitgevallen omdat voor een substantieel deel van het subsidiebedrag nog geen vaststellingsverzoek is ingediend in 2025 en dus ook geen eventuele nabetalingen hierop hebben plaatsgevonden. Het gaat om ongeveer een kwart van het totaal betaalde voorschotbedrag. De verwachting is dat alle vaststellingsverzoeken dit voorjaar zullen zijn ingediend.

Subsidieregeling flexibiliteit

De realisatie voor subsidieregeling flexibiliteit is € 12,4 mln lager dan geraamd. Bij de eerste suppletoire begroting is budget verhoogd, afkomstig van het klimaatfonds (+ € 9 mln). Daarnaast is er budget ingezet voor de uitvoeringskosten van de RVO (- € 1,4 mln). Met de tweede suppletoire begroting wordt het budget vanwege lagere verwachte uitgaven afgeboekt naar het generale beeld (- € 11,3 mln). Daarnaast was het budget met (- € 6,5 mln) gebruikt om het tekort op het Radioactive Waste Management Programme (RWMP) van NRG PALLAS op te lossen. KGG blijft verantwoordelijk voor eventuele bijdragen in de kosten van het historisch, radioactief afval. Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (- € 2,2 mln), waaronder een kasschuif om de middelen in het juiste ritme te plaatsen.

Kwaliteitsbudget energieprojecten

Er is op deze begrotingspost € 10,3 mln minder uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard door het feit dat er € 10,3 mln is overgeheveld naar het Gemeentefonds (- € 7,3 mln), Provinciefonds (- € 2,0 mln) en het Btw-compensatiefonds (- € 0,5 mln) bij de eerste suppletoire begroting voor het versterken van ecologie en biodiversiteit rondom projecten voor hernieuwbare energie op land.

Subsidie project Djewels

Op het Djewels-budget is er minder besteed dan verwacht. Waardoor het verschil tussen de ontwerpbegroting en de realisatie € 25,7 mln is. Dit heeft met name te maken met vertraging in het project waardoor niet tijdig kan worden voldaan aan de mijlpalen die gekoppeld zijn aan uitbetaling van de subsidie. Bij de september suppletoire begroting is € 9,5 mln naar latere jaren geschoven. Echter bleek dat er onvoldoende budget was doorgeschoven want met de tweede suppletoire begroting is € 16 mln afgeboekt richting het generale beeld. Ook is onderuitputting (- € 0,5 mln) ingezet voor tekorten op het onderzoeksbudget van KGG.

Efficiëntere benutting elektriciteitsnetten

De realisatie voor efficiëntere benutting elektriciteitsnetten is lager dan geraamd (- € 23,9 mln). Met de eerste suppletoire begroting is budget overgeboekt voor de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (- € 18,1 mln). Met de suppletoire begroting september is budget (- € 2,6 mln) teruggeboekt naar het Klimaatfonds, omdat in het verslagjaar geen concrete plannen tot stand zijn gekomen waarvoor dit budget kon worden ingezet. Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (- € 3,2 mln), waaronder bijdragen aan RVO voor uitvoeringskosten, bijdragen voor het Btw-compensatiefonds, prijsbijstelling en onderuitputting (- € 1,6 mln).

Verduurzaming industrie

De realisatie van het budget verduurzaming industrie is € 54,4 mln lager dan geraamd. Met de eerste suppletoire begroting is budget afgeboekt voor de bijdrage aan RVO uitvoeringskosten voor onder andere de DEI+, monitoring bedrijven, de maatwerkaanpak, cluster 6 en IKC-ETS (- € 14,3 mln). Daarnaast is er budget beschikbaar gesteld voor de TSE haalbaarheidsstudies (+ € 5,4 mln). Ook is er beleidsbudget overgeheveld als jaarlijkse bijdrage aan de subsidieregelingen DEI+ (- € 3,0 mln) en de TSE/MOOI (- € 6,2 mln). Met de suppletoire begroting september is budget verschoven van 2025 naar latere jaren (- € 11,8 mln). Deze schuiven waren noodzakelijk om de beschikbare budgetten in lijn te brengen met de verwachte uitfinanciering van de subsidies. Met de tweede suppletoire begroting zijn budgetten afgeboekt omdat het niet meer tot besteding zou komen (- € 3,4 mln). Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 21,3 mln). Dit komt door minder aanvragen en beschikkingen op de regeling TSE studies Industrie in 2025. Deze regeling loopt over de jaargrens en sluit in 2026. Meer aanvragen worden verwacht in aanloop naar sluitingsdatum. Verder kon een voorschot van circa € 10 mln voor een van de reeds gemaakte maatwerkafspraken niet worden uitbetaald door het niet halen van een afgesproken mijlpaal in de planning. Dit voorschot zal naar verwachting in 2026 alsnog worden verleend. Daarnaast was circa € 5 mln gereserveerd voor ondersteuning van specifieke bedrijven in de ’Nieuwe Industrie’. Verschillende ontvangen incidentele subsidieaanvragen zijn negatief beoordeeld en konden uiteindelijk dus niet worden beschikt.

NGF - project Groenvermogen van de Nederlandse economie

De realisatie is lager dan geraamd (- € 68,5 mln). Met de eerste suppletoire begroting is het budget opgehoogd door een toekenning vanuit het Nationaal Groeifonds (+ € 105 mln). Daarnaast is de raming geactualiseerd en een kasschuif doorgevoerd naar latere jaren (- € 165 mln). Ook is er eindejaarsmarge toegevoegd aan dit budget (+ € 88,5 mln). Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 101,4 mln). dit is onder andere te verklaren uit het feit dat er uiteindelijk geen DEI-regeling met budget van GVNL is opengegaan zoals eerder voorzien voor € 40 mln, en hier dus ook geen nieuwe uitgaven op zijn gedaan, dat er voor de IMKE regeling slechts ca. € 20 mln aan aanvragen is beschikt en dus ook navenant lagere kasuitgaven zijn gerealiseerd, en dat er minder is uitgegeven aan specifieke FEED studies. Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (+ € 4,4 mln).

Indirecte kostencompensatie ETS

Ten tijde van de ontwerpbegroting was er geen budget geraamd voor de IKC-ETS. Gedurende het jaar is echter besloten om € 167,4 mln aan budget beschikbaar te maken vanuit het Klimaatfonds. Vervolgens is bij de tweede suppletoire begroting na het verwerken van de prognoses € 4,1 mln afgeboekt naar het generale beeld. Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 3,5 mln).

Investeringen Verduurzaming Industrie – Klimaatfonds

De realisatie van het budget Investeringen Verduurzaming Industrie – Klimaatfonds is lager dan geraamd (- € 160,8 mln). Met de eerste suppletoire begroting is het budget verhoogd (+ € 9,7 mln) doordat de geinde boetes uit het energiebesparingsconvenant weer beschikbaar zijn gesteld voor de sector via een bestaande toepasbare subsidieregeling. Met de suppletoire begroting september heeft er een kasschuif plaatsgevonden naar latere jaren (- € 65,1 mln). Deze schuif dient ertoe om de resterende middelen voor de VEKI zo te alloceren dat er nog twee publicaties kunnen plaatsvinden in 2025 en 2026 en uitfinanciering kan plaatsvinden in het ritme van de regeling zoals voorzien. Ook is budget doorgeschoven naar 2026 omdat de publicatie en openstelling van de NIKI te laat in het jaar plaatsvond (- € 83,8 mln). Daarnaast is er een bijstelling gedaan op basis van de geactualiseerde ramingen voor de TSE (- € 5,8 mln). Ook is er eindejaarsmarge toegevoegd aan dit budget (+ € 4,2 mln). Met de tweede suppletoire begroting werd het budget m.n. vanwege lagere verwachte uitgaven op de VEKI regeling in 2025 afgeboekt naar het generale beeld (- € 15,4 mln). Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 2,5 mln). Het restant van de realisatie is veroorzaakte door overige mutaties, zoals uitvoeringskosten RVO (- € 2,1 mln).

NGF - project Circulaire Plastics

De realisatie voor NGF – project Circulaire Plastics is lager dan geraamd (- € 29,1 mln). Met de eerste suppletoire begroting is de raming geactualiseerd en een kasschuif doorgevoerd naar latere jaren (- € 87,4 mln). Ook is er eindejaarsmarge toegevoegd aan dit budget (+ € 64,1 mln). Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 5,2 mln). Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties, zoals uitvoeringskosten RVO (- € 0,6 mln).

NGF - project Biobased Circular

De realisatie voor NGF - project Biobased Circular is lager dan geraamd (- € 22,2 mln). Met de eerste suppletoire begroting is de raming geactualiseerd en een kasschuif doorgevoerd naar latere jaren (- € 27,5 mln). Ook is er eindejaarsmarge toegevoegd aan dit budget (+ € 18,5 mln). Uiteindelijk is er minder gerealiseerd dan geraamd (- € 12,5 mln). Dit komt grotendeels doordat een voorziene regeling voor stimulering van de omzetting van biogrondstoffen (á € 10 mln) uiteindelijk voor een kleiner bedrag is ondergebracht in een andere regeling; de EKOO. Daarnaast hebben verschillende projecten (HCA, Interventies en een project voor stimulering van infrastructuur) vertraging opgelopen in de uitwerking en uitvoering waardoor deze beschikkingen, verplichtingen en uitgaven doorschuiven naar 2026. Het restant van de realisatie is veroorzaakte door overige mutaties, zoals uitvoeringskosten RVO (- € 0,7 mln).

Subsidie Invest NL

De realisatie voor Subsidie Invest NL is hoger dan geraamd (+ € 15 mln). Met de suppletoire begroting september is een bijdrage uit Klimaatfonds (€ 15 mln) verleend voor een subsidie aan PPS BV van Invest NL als steun en onderdeel van blended finance oplossing voor een individuele bedrijfssteuncasus.

Leningen

Verduurzaming Industrie

De realisatie op dit budget is lager dan geraamd (- € 14,7 mln). Met de suppletoire begroting september is er budget naar 2026 geschoven om de betalingen in lijn te brengen met de verleende beschikkingen (- € 12,1 mln). Er is uiteindelijk minder gerealiseerd op dit budget dan geraamd (- € 2,6 mln).

Opdrachten

Project Kernenergie

De realisatie op dit budget is lager dan geraamd (- € 44,7 mln) met de ontwerpbegroting. Er is € 4,8 mln toegekend uit het Klimaatfonds met de NvW op de eerste suppletoire begroting. Daarnaast is met de September Suppletoire begroting € 26,6 mln geschoven naar latere jaren en is € 7,3 mln teruggeboekt naar het Klimaatfonds. Bij Slotwet bleek dat er in totaal € 7,9 mln niet is uitgegeven vanwege met name vertraagde uitgaven. De twee grootste mutaties hierin zijn een bijdrage aan OCW ten behoeve van de NWO (- € 2 mln) en een overheveling naar EZ voor het inhuur en personeelsbudget van NEO NL (€ - 4,9 mln). Het restant (- € 0,8 mln) wordt verklaard door toekenning van prijsbijstelling en overhevelingen naar andere departementen.

Werkbudgetten

De realisatie voor de werkbudgetten is hoger dan geraamd (+ € 163,6 mln). Met de eerste suppletoire begroting is er budget overgeboekt van BZK naar KGG ten behoeve van de arbitragezaken die zijn gestart door Shell en EMPN (+ € 1,6 mln). Met een incidentele begroting is budget vrijgemaakt voor het akkoord met NAM en EMPN waarin is vastgelegd dat zij een bedrag krijgen voor het afzien van gaswinning bij Ternaard van in totaal € 163 mln bruto inclusief btw (+ € 163 mln).  Er is minder uitgegeven dan eerder was geraamd voor de proceskosten en arbitrages met NAM en EMPN (- € 1,4 mln). Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (+ € 0,4 mln).

Bijdragen aan agentschappen

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Er is in 2025 € 72,3 mln meer aan RVO betaald dan oorspronkelijk gebudgetteerd in de begroting van 2025. Het verschil tussen ontwerpbegroting en realisatie wordt grotendeels verklaard door verschillende toevoegingen aan het budget voor de dekking van de uitvoeringskosten van de diverse regelingen die RVO uitvoert omdat bijvoorbeeld vanuit subsidiebudgetten bijdragen aan de kosten die RVO worden overgeheveld.

Bijdragen aan ZBO / RWT

TNO Kerndepartement

De realisatie voor TNO kerndepartement is lager dan geraamd (- € 33,6 mln). In totaal is er € 44 mln overgeheveld naar EZ ten behoeve van opdrachten aan TNO, omdat EZ de opdrachtverstrekking doet (ook namens KGG). Ook is € 1,2 mln overgeheveld naar een onderzoeksbudget voor een bijdrage aan Hogeschool Inholland. Met de suppletoire begroting september is het budget opgehoogd ten behoeve van de nieuwbouw van Kernhuis Geologische Dienst Nederland. Deze nieuwbouw is nodig voor de wettelijke taak van TNO om fysiek materiaal vanuit de diepe ondergrond, dat eigendom is van de Staat, te beheren en op te slaan (+ € 5 mln). Daarnaast is er met dezelfde begroting het budget van verhoogd, omdat er bij TNO een tekort was om de wettelijke taken uit te voeren (+ € 1,7 mln). Het restant van de realisatie is veroorzaakt door overige mutaties in dit budget (+ € 4,8 mln).

Bijdragen aan medeoverheden

Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden

Op deze post is € 15,3 mln minder gerealiseerd dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Dit is voornamelijk het gevolg van afdrachten naar het BTW-compensatiefonds voor verschillende uitkeringen (- € 28,3) en van het feit dat het budget voor medeoverheden naar beneden is bijgesteld (€ -17,4 mln) voor het oplossen van knelpunten elders in de begroting van KGG. Hier tegenover staat dat het budget voor de investeringsgebieden Net op Zee zijn opgehoogd met € 25,8 mln om onder andere een vertraagde betaling uit 2024 in 2025 plaats te laten vinden. Tenslotte heeft er ook nog een kasschuif plaatsgevonden op het CDOKE-budget waardoor er € 38 mln naar achteren is geschoven. Deze middelen worden in latere jaren ingezet voor een uitkering aan de NAL-regio’s. Hier tegenover staat dat er op dit CDOKE budget ook € 38,8 mln aan loon- en prijsbijstelling is toegevoegd. Het verschil dat resteert (€ 3,8 mln) is een gevolg van diverse mutaties voor o.a. uitvoeringskosten en overhevelingen naar andere departementen en fondsen

Stortingen begrotingsreserves

Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie

Er is in 2025 € 822,4 mln meer gestort in de reserve duurzame energie dan oorspronkelijk geraamd. Dit komt met name doordat gedurende het jaar de middelen voor de Kolenmaatregelen zijn toegevoegd maar niet zijn uitbetaald in 2025 (€ 497,1 mln). Ook was er een onderuitputting op de SDE-regelingen van € 245,3 mln. Het restant van de storting (€ 80 mln) komt door additionele terugontvangsten binnen het SDE-domein (€ 13,3 mln), en onderuitputting op de HER+ (€ 5,1 mln), ISDE (€ 26,5 mln), de statistische overdracht aan Denemarken (€ 5,9 mln) en het flankerend beleid rondom WoZ en de SDE (€ 29,2 mln).

Onttrekking reserve duurzame energie en klimaattransitie

Er is in totaal € 2.764,0 mln onttrokken aan de reserve duurzame energie en klimaattransitie. Dit € 2.516,8 mln meer dan oorspronkelijk geraamd. Dit komt omdat door een bijgestelde raming waarin gedaalde energieprijzen waren verwerkt ervoor zorgde dat er meer moest worden uitgekeerd voor de SDE-regelingen dan oorspronkelijk verwacht. Ook is € 497,1 mln onttrokken ten behoeve van de kolenmaatregelen.

Ontvangsten

ETS-Ontvangsten

Er is in 2025 € 72,9 meer gerealiseerd op de KGG-begroting dan was begroot in de ontwerpbegroting 2025. Gedurende het jaar is de raming naar beneden bijgesteld met € 10 mln. Echter bleek dat in het laatse deel van 2025 de ETS-prijs hoger was dan geraamd. Hierdoor is € 82,9 mln meer ontvangen dan was voorzien bij de tweede suppletoire begroting.

Diverse ontvangsten

Er is € 177,7 mln meer ontvangen dan vooraf geraamd op deze post. Bij de eerste suppletoire begroting is de verwachting voor ontvangsten opwaarts bijgesteld met € 27,6 mln vanwege terugontvangsten voor de TTB, een bijgestelde verwachting van de bijdragen van initiatiefnemers van projectprocedures en boetes conform het energiebesparingsconvenant.

Bij de suppletoire begroting september zijn onttrekkingen aan de reserve duurzame energie en klimaattransitie en terugontvangsten van de uitvoeringskosten van RVO over de opdracht van 2024 verwerkt (€ 23,7 mln).

Bij de tweede suppletoire begroting is er vervolgens nog € 63,1 mln toegevoegd aan deze post met name doordat er meer terugontvangsten waren verwacht vanwege terugontvangen subsidievoorschotten van het prijsplafond.

Vervolgens is met de Slotwet nog extra ontvangen (€ 63,4 mln) met name doordat er nog meer ontvangsten waren in het kader van het prijsplafond, er meer terugontvangsten waren op de bevoorschotte SDE-subsidies en omdat een lening aan NRG is terugbetaald die niet was geraamd.

Lening EBN Vulmaatregel

Er is voor dit ontvangstenbudget € 34,7 mln meer gerealiseerd dan geraamd. Dit betreft een vergoeding die is afgesproken met EBN voor het beschikbaar stellen van de liquiditeitsfaciliteit voor de inkoop van gas en de bijbehorende beursverplichtingen.

Ontvangsten verduurzaming industrie

Er is voor dit ontvangsten budget € 17 mln minder gerealiseerd dan geraamd. Tegelijkertijd was de verwachting bijgesteld dat er in totaal € 48 mln ontvangen zou worden, deze raming heeft zich echter niet gematerialiseerd in ontvangsten. Dit heeft te maken met het feit dat KGG binnen de CO₂-heffing de inkomsten met een jaar vertraging ontvangt. De opbrengst van de heffing over 2025 ontvangt KGG dus pas in 2026. De ontvangstenraming voor 2025 op de begroting van KGG was hiermee feitelijk onjuist en zal bijgesteld worden.

Dividenduitkering EBN

De raming van de dividendontvangsten EBN wordt tweejaarlijks bijgesteld met de Voorjaarsnota en Miljoenennota. Voor de dividenduitkering EBN is minder ontvangen dan geraamd (- € 1.020 mln). Dit komt omdat de ontvangsten neerwaarts zijn bijgesteld. Deze bijstellingen is het effect van de lichte afname van de verwachte gaswinning en een verslechtering van de toekomstige financiële resultaten van EBN uit olie- en gasactiviteiten.

Ontvangsten Mijnbouwwet

Voor de ontvangsten Mijnbouwwet is minder ontvangen dan geraamd (- € 23,8 mln). De raming van de ontvangsten Mijnbouwwet wordt tweejaarlijks bijgesteld met de Voorjaarsnota en Miljoenennota. Met de raming in het voorjaar is de ontvangst positief bijgesteld (+ € 30 mln). Dit komt met name door de veranderende gasprijzen en de verwachte gewonnen volumes. Met Miljoenennota is de raming opnieuw bijgesteld (+ € 161 mln). Op aangeven van de Belastingdienst is uitgaan dat een deel van de ontvangsten nog in 2025 zou worden ontvangen. Er is gebleken dat het overgrote deel van de heffingen eind 2024 reeds door KGG is ontvangen. Waardoor er uiteindelijk in het jaar 2025 minder is ontvangen dan geraamd werd met de Miljoenennota (- € 214,8 mln).

Toelichting op de begrotingsreserves

De begrotingsreserve voor de garantieregeling Aardwarmte is bedoeld om het budget voor deze regeling meerjarig in te kunnen zetten en een eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te vangen. Om gebruik te kunnen maken van de garantieregeling Aardwarmte betalen marktpartijen een premie aan de uitvoerder van de regeling (RVO) die wordt gestort in de begrotingsreserve. In 2024 zijn er geen nieuwe verliesdeclaraties op basis van de garantieregeling bij RVO ingediend en zijn ook geen nieuwe garanties afgegeven, zodat er ook geen provisie-inkomsten zijn geweest. Gelet op de uitstaande garanties is de gehele reserve benodigd om mogelijke verliesdeclaraties op te kunnen vangen en is daarmee voor 100% juridisch verplicht.

De begrotingsreserve Duurzame Energie en Klimaattransitie is bestemd voor onbesteed gebleven middelen als gevolg van vertraging bij projecten waaraan reeds subsidie is toegekend en verplichte projecten die niet tot uitvoering komen en door andere projecten worden vervangen met het oog op het bereiken van de doelstelling voor duurzame energieproductie of CO₂-reductie. Het gaat hier om middelen ten behoeve van de MEP, SDE, SDE+, SDE++, ISDE en de HER+. Via de begrotingsreserve blijven de middelen beschikbaar tot het moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2025 is € 822,4 mln in de reserve gestort en € 2.746,0 mln aan de reserve onttrokken, zodat het saldo van de reserve met € 1.560,4 is afgenomen.

De middelen in de begrotingsreserve risicopremie NRG zullen worden aangesproken als NRG – al dan niet tijdelijk – (gedeeltelijk) niet kan voldoen aan de terugbetalingsverplichtingen volgens de in 2014 afgesloten leningsovereenkomst. Deze reserve betreft uitsluitend een zekerstelling binnen de rijksbegroting. Derden kunnen geen beroep op deze middelen doen en daarmee zijn de middelen op deze reserve niet juridisch verplicht.

5. Niet-beleidsartikelen

Artikel 70 Apparaat

De apparaatsuitgaven van de SodM en de beleids- en stafdirecties van KGG worden verantwoord in het jaarverslag van EZ in verband met het niet administratief verwerken van de splitsing van EZK in EZ en KGG.

Artikel 71 Nog onverdeeld

Dit niet-beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling, onverdeeld en onvoorzien.

6. Bedrijfsvoeringsparagraaf

Inleiding

In de bedrijfsvoeringsparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen vanuit het departementale management control systeem en informatie uit audits van de Auditdienst Rijk (ADR). Deze paragraaf omvat drie elementen:

Paragraaf 1 - Rapportage voor de volgende verplichte onderdelen:

a. Rechtmatigheid

b. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie

c. Begrotingsbeheer, financieel beheer en materiële bedrijfsvoering

d. Misbruik en oneigenlijk gebruik

e. Overige aspecten van de bedrijfsvoering

f. Fraude- en corruptierisico's

Paragraaf 2 - Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen

Paragraaf 3 - Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering

1. Rapportage voor de volgende verplichte onderdelen

a. Rechtmatigheid

Er hebben zich geen overschrijdingen voorgedaan.

b. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie

Er zijn geen bijzonderheden te vermelden.

c. Begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering

Er zijn geen bijzonderheden te vermelden.

d. Misbruik en oneigenlijk gebruik

Ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies, beschikt KGG over een toereikend M&O-beleid. Dit beleid voorziet onder meer in het opstellen/onderhouden van een risicoanalyse per regeling, heldere en eenduidige definities van begrippen, voorlichting, het kunnen opvragen van accountantsproducten bij financiële verantwoordingen en het melden van gegronde vermoedens van fraude door subsidieaanvragers bij het OM. Toepassing van het departementale M&O-beleid is verankerd in het ‘Stappenplan voor het opstellen of wijzigen van een beleidsinstrument’ van de Werkgroep KGG-subsidies, reflectie vanuit de Monitorcommissie KGG en het toezicht door FEZ. RVO ondersteunt beleidsdirecties bij de uitvoering van de risicoanalyse, het opstellen van de regeling, het geven van voorlichting en de vraag welk accountantsproduct bij een (ontwerp) regeling het meest passend is.

e. Overige aspecten van de bedrijfsvoering

Er zijn geen bijzonderheden te vermelden.

f. Fraude- en corruptierisico's

In 2025 zijn geen materiële interne fraudes en/of corrupties aan het licht getreden die in de bedrijfsvoeringsparagraaf moeten worden vermeld. KGG beschikt over een vastgesteld integriteitsbeleid, een Beveiligingsautoriteit (BVA), zoals bedoeld in artikel 3 van het Besluit BVA-stelsel Rijksdienst 2021 en een BVA-team. Het BVA-team geeft advies, houdt toezicht op de integrale beveiliging en laat analyses en audits uitvoeren. Dienstonderdelen geven in het jaarplan en tussentijdse voortgangsrapportages aan welke grote risico’s het dienstonderdeel in de realisatie van de doelen voorziet en hoe deze risico’s worden beheerst. Daarnaast worden in de Bestuursraad de actuele strategische risico's besproken. Risicomanagement is hiermee verankerd in de departementale P&C-cyclus. Het acteren op risico’s in dit verband, die gepaard gaan met interne- en externe ontwikkelingen is een continu proces bij KGG.

Het frauderisicomanagement is opgenomen in de handreiking financieel en materieel beheer EZ, KGG en LVVN en is voor het laatst in november 2025 geactualiseerd. Medewerkers van KGG kunnen ook, al dan niet bewust, betrokken raken bij diverse vormen van fraude. Om die reden is het van belang dat medewerkers bij belangrijke beslissingen in teamverband werken, bij inkopen gebruik maken van het inkoopplein, bij het verstrekken van subsidies gebruik maken van geautomatiseerde systemen en bij het registreren van verlof en werkkosten gebruik maken van P-Direkt. De medewerkers zijn via voorlichting bekend met het departementale integriteitsbeleid inclusief een procedure voor het melden van integriteitsschendingen en regels om belangenverstrengeling te voorkomen.

2. Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen

Herstel- en Veerkrachtplan

Het Ministerie van Financiën zal conform het Nederlands Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) vanaf 2024 tot en met 2026 vijf onderbouwde betalingsverzoeken bij de Europese Commissie (EC) indienen. KGG beschikt over een door de Bestuursraad vastgesteld Verantwoordingskader HVP-EZK met afspraken om risico’s in de tussentijdse verantwoording over realisatie van in het HVP opgenomen mijlpalen en doelen te verdelen over het departement. Het financieel belang van het HVP is circa € 5,4 mld in totaal. KGG is samen met EZ veruit de grootste uitvoerder van HVP-projecten (€ 2,5 mld van € 5,4 mld). Bij tekortkomingen in de verantwoording kan de EC een korting op ingediende betaalverzoeken opleggen. De verantwoordingseisen van het HVP leveren bij departementen uitdagingen op.

Nederland heeft inmiddels drie betaalverzoeken ingediend, in mei 2024 van € 1,3 mld, in december 2024 van € 1,2 mld en in december 2025 van € 551 mln. De Europese Commissie heeft de eerste twee betaalverzoeken positief beoordeeld en de middelen uitgekeerd aan Nederland, het derde betaalverzoek is nog in behandeling.

In het najaar van 2025 heeft Nederland een wijzigingsverzoek ingediend bij de Europese Commissie, omdat Rijksbreed een aantal maatregelen om uiteenlopende redenen niet (tijdig) kon worden gerealiseerd, waaronder maatregelen die onder KGG vallen. De belangrijkste wijzigingen voor KGG zijn dat de maatregel voor de aanschaf van de noodsleepboten (Wind op zee) geen onderdeel meer uitmaakt van het HVP en dat de bestaande maatregel Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) is uitgebreid. Het wijzigingsverzoek is in januari 2026 goedgekeurd door de Europese Commissie in de Ecofinraad.

Nederland is voornemens om het vierde en vijfde betaalverzoek (€ 2,4 mld) in respectievelijk Q2 en Q3 van 2026 in te dienen bij de Europese Commissie. Conform planning vinden er tot en met het eerste kwartaal van 2027 controle- en rapportagewerkzaamheden plaats.

Audit Committee

In 2025 heeft het Audit Committee (AC) viermaal vergaderd, in maart, juni, oktober en in december. Hierbij is onder meer gesproken over het auditrapport van de ADR, het verantwoordingsonderzoek van de Algemene Rekenkamer (AR), Artificial Intelligence en de taakstelling/reorganisatie bij EZ en KGG.

Het functioneren van de Audit Committees van het Rijk wordt momenteel geëvalueerd door het Ministerie van Financiën (conform artikel 12.1 van de Regeling Audit Committees van het Rijk). Tijdens deze evaluatie wordt gekeken hoe de huidige regeling functioneert en of deze aansluit bij een effectieve en efficiënte inrichting van Audit Committees binnen het Rijk. Het concept evaluatierapport is in 2025 gereed; aanpassing van de regeling zal in 2026 gereed zijn. In overleg met het AC wordt bezien welke aanpassingen door het departement worden doorgevoerd naar aanleiding van de gewijzigde regeling.

3. Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering

Verduurzaming EZ , KGG en LVVN in de bedrijfsvoering

EZ/KGG en LVVN publiceren jaarlijks het gezamenlijke verslag over de duurzaamheid van de eigen organisaties.

In mei 2025 is het Duurzaamheidsverslag 2024 van EZ, KGG en LVVN gepubliceerd op rijksoverheid.nl. Bij het opstellen van dit duurzaamheidsverslag zijn de rapportagestandaarden van het Global Reporting Initiative (GRI) in beschouwing genomen. Het duurzaamheidsverslag geeft inzicht in de verduurzaming van de eigen bedrijfsvoering en ketenverduurzaming bij EZ, KGG en LVVN, hun diensten en agentschappen, waaronder de RVO, SodM, NVWA, ect.

De aansturing van verduurzaming vindt plaats via het Bedrijfsvoeringsoverleg van EZ, KGG en LVVN. In dit overleg vindt de strategische besluitvorming plaats over bedrijfsvoeringsonderwerpen die alle organisatieonderdelen raken. De Plaatsvervangend secretarissen-generaal zijn voorzitter van dit overleg en opdrachtgever voor het Manifest Verduurzaming Bedrijfsvoering. De bestuursraden van EZ/KGG en LVVN zijn eindverantwoordelijk voor de totale verduurzaming van de organisaties.

Hoewel de ministeries een mooie vooruitgang hebben geboekt, blijven er aandachtsgebieden die extra inspanning vragen. Vooral zakelijke vliegreizen en het gebruik van privéauto’s voor werkdoeleinden zorgen nog steeds voor relatief hoge CO₂-uitstoot. De komende jaren zetten de ministeries hier sterker op in, om ook hierop verdere verduurzaming te realiseren.

Sinds 2025 maken EZ, KGG en LVVN een meer gedetailleerde doorkijk naar 2030. Door de beschikbaarheid van steeds betere data kunnen zij hun aanpak gerichter bijsturen. Tegelijkertijd is het vernieuwde Klimaatplan 2025–2035 in werking getreden. Dit plan vormt een belangrijk kader voor het verduurzamen van de bedrijfsvoering binnen de Rijksoverheid. In aansluiting daarop wordt ook het Manifest Verduurzaming Bedrijfsvoering van EZ, KGG en LVVN herzien. Dit manifest vertaalt de doelen uit het Klimaatplan naar concrete en uitvoerbare maatregelen binnen de organisaties

C. JAARREKENING

7. Departementale verantwoordingsstaat

8. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen

9. Jaarverantwoording baten-lastenagentschappen per 31 december 2025

Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)

De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) is de onafhankelijke nationale autoriteit voor de uitvoering van en het toezicht op marktinstrumenten die bijdragen aan een klimaatneutrale samenleving. De NEa ondersteunt de uitvoering van het Europese Emissiehandelssysteem (EU ETS) en de systematiek Energie voor Vervoer (EV) in Nederland en houdt daar toezicht op. Dat doet de NEa door bedrijven te informeren, te adviseren en door toezicht te houden.

Daarnaast is de NEa onder andere de uitvoerder van de nationale CO₂-heffing en de Inframarginale Elektriciteitsheffing (IME) en ziet NEa toe op het Besluit conformiteitsbeoordeling vaste biomassa voor energietoepassingen. De uitvoering van de wettelijke taken van het agentschap NEa valt onder de eindverantwoordelijkheid van het bestuur van de NEa dat een ZBO is.

Toelichting op de baten

De NEa heeft drie opdrachtgevers. De omzet bestaat uit de vergoeding van deze opdrachtgevers voor de door de NEa gemaakte kosten. Tot en met 2024 belastte de NEa de personele kosten door op basis van geschreven directe uren en een vooraf afgesproken uurtarief. Hierdoor kon de NEa winst of verlies maken. Vanaf 2025 vindt afrekening plaats op basis van werkelijke kosten. De materiele kosten werden al doorbelast op basis van werkelijke kosten, daar verandert niets. NEa kan hierdoor geen winst meer maken.

De totale baten zijn lager dan de baten in de ontwerpbegroting uit mei 2024. Dit verschil betreft vooral de omzet moederdepartement.

De omzet moederdepartement (€ 17,4 mln) is de vergoeding voor de door de NEa gemaakte kosten voor taken in opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei.

Deze omzet is € 4,7 mln lager dan begroot. Het verschil wordt vooral veroorzaakt door onderuitputting op IME en op certificering duurzaamheid.

IME is een nieuwe en eenmalige regeling, voortvloeiend uit een Europese verordening. Doel van deze verordening is het afromen van excessieve winsten die sommige producenten van elektriciteit hebben gemaakt ten tijde van de gestegen energieprijzen einde 2022. Het gaat om een complexe regeling die op korte termijn ingericht moest worden. Bij aanvaarding van deze taak constateerde de NEa veel onzekerheden ten aanzien van opzet, wettelijke verankering en mogelijke bezwaarprocedures. Daarom is bewust met opdrachtgever een ruim budget afgesproken zodat de NEa voldoende middelen zou hebben om deze regeling uit te voeren en bijvoorbeeld voldoende inspecteurs, accountants en handhavingsjuristen zouden kunnen inhuren. Uiteindelijk is de NEa in staat geweest de regeling zo in te richten dat uitvoering voor bedrijven relatief eenvoudig is en dat er weinig ruimte is voor alternatieve interpretaties. Onder meer hierdoor heeft de NEa weinig bezwaren gekregen van de bedrijven die onder deze heffing kwamen te vallen. Daardoor is de inhuur voor IME € 2,7 mln lager dan begroot. De overige kosten van IME zijn € 0,1 mln lager dan begroot.

De kosten voor tweedelijns toezicht certificering duurzaamheidscriteria zijn lager dan in de ontwerpbegroting. Er zijn minder fte nodig voor de uitvoering, dan waarmee in de begroting is gerekend.

Tot slot zijn vacatures voor diverse taken (met name ETS1 Zeevaart en groen gas) niet of later ingevuld, omdat werkzaamheden van die taken zijn uitgesteld en/of nog niet duidelijk is wat de werkzaamheden gaan worden die de NEa hiervoor moet uitvoeren.

De omzet overige departementen bestaat uit omzet van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), het Ministerie van Financiën en het Ministerie van EZ.

De omzet van IenW (€ 6,7 mln) betreft een vergoeding voor de wettelijke of daarmee sterk verbonden taken op het gebied van Energie voor Vervoer (EV).

De omzet Energie voor Vervoer stijgt in 2025 als gevolg van de extra taken. De omzet is € 0,9 mln hoger dan de ontwerpbegroting voor 2025. Dit verschil is deels het gevolg van een hogere afname van monsteranalyses dan ingeschat bij de ontwerpbegroting en deels het gevolg van de gestegen kosten van SSO’s.

De omzet van het Ministerie van Financiën (€ 3,1 mln) betreft de uitvoering van CBAM, het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de Europese buitengrens.

De stijging van de omzet CBAM t.o.v. de omzet 2024 (€1,4 mln) betreft de uitbesteding voor uitvoering van het proces rondom de toelating voor CBAM-aangevers (€ 1,5 mln) (minus € 0,1 mln omdat overige kosten iets lager zijn. Deze kosten waren bij het opstellen van de ontwerpbegroting in mei 2024 nog niet voorzien. Toch zijn de totale kosten in 2025 lager dan in de ontwerpbegroting, omdat de doelgroep waarmee rekening werd gehouden in de ontwerpbegroting toen hoger was. De wet- en regelgeving met betrekking tot CBAM is in de loop van 2025 aangepast, waardoor de overige kosten uiteindelijk veel lager uitvielen dan waar in de ontwerpbegroting rekening mee werd gehouden. De kosten zijn lager geworden o.a. doordat minder bedrijven uiteindelijk onder de CBAM-regeling vallen dan oorspronkelijk was bedacht.

De omzet vanuit het Ministerie van EZ (€ 0,2 mln) betreft gelden vanuit het programma TiI (transparantie in Informatie). Deze gelden zijn bestemd voor het verbeteren van de informatiehuishouding in het kader van de Parlementaire Onderzoekscommissie Kinderopvang (POK) en het invoeren van de Woo (Wet Open Overheid).

Rentebaten

De rentebaten over 2025 zijn een gevolg van het positieve saldo op de Rekening Courant bij het Ministerie van Financiën. Deze zijn hoger dan begroot, omdat NEa gedurende 2025 een hoog saldo had omdat bevoorschotting niet werd uitgeput. De niet uitgeputte voorschotten worden in 2026 terugbetaald.

Bijzondere baten

De bijzondere baten betreffen voornamelijk positieve verschillen tussen de opgenomen kosten 2024 en daadwerkelijke facturen van kosten 2024. In het jaarverslag van 2024 zijn kosten opgenomen voor in 2025 nog te ontvangen facturen over 2024. Dit is een inschatting, facturen kunnen om diverse redenen afwijken van de eerder inschatting. Er is ook een reservering vrijgevallen voor een vaststellingsovereenkomst, omdat EZ deze heeft betaald en niet heeft doorbelast.

Toelichting op de lasten

De totale lasten zijn € 5,5 mln lager dan in de ontwerpbegroting over 2025. Dit zit vooral in de kosten van eigen personeel en inhuur derden.

Personele kosten

De totale personele kosten zijn € 6,8 mln lager dan de kosten in de ontwerpbegroting 2025. Dit zit vooral in de kosten van eigen personeel en inhuur derden.

De kosten van vast personeel zijn € 4,8 mln lager omdat vacatures voor diverse taken (ETS Zeevaart, groen gas, CBAM) niet zijn ingevuld.

De reden hiervoor is dat werkzaamheden minder bleken dan verwacht, deels omdat de doelgroep kleiner was en deels doordat werkzaamheden naar achteren zijn verschoven, omdat de wet- en regelgeving nog niet gereed was.

De inhuur externen is € 1,8 mln lager dan verwacht. Dit wordt veroorzaakt door IME (€ 2,7 mln) Dit is reeds toegelicht bij de verschillen in omzet eerder in de tekst. De overige inhuur is € 0,9 mln hoger dan begroot. Er is meer ingehuurd dan verwacht voor vervanging van langdurig zieken en ouderschapsverlof en voor moeilijk invulbare functies.

Materiële kosten

De materiele kosten zijn € 1,6 mln hoger dan begroot. Dit zit met name in de hogere kosten van SSO’s.

De kosten van ICT zijn € 0,3 mln lager dan begroot. De kosten van de leverancier die de applicaties en registers bouwt en onderhoudt zijn € 0,2 mln lager dan begroot en de kosten voor certificaten en e-herkenning zijn € 0,1 mln lager dan begroot.

De kosten van de SSO’s (Shared Service Organisaties) zijn € 1,4 mln hoger dan begroot. Door de groei van de NEa is een extra etage in het kantoor aan de Koningskade 4 in gebruik genomen. Hierdoor stijgen de kosten van het Rijksvastgoedbedrijf met € 0,5 mln. De kosten van UDAC (voor onder andere ICT en kantoorautomatisering) zijn € 1 mln hoger dan begroot, met name door prijsstijgingen en doorbelastingen van werkzaamheden die eerder niet doorbelast werden.

Tot slot wordt minder afgenomen dan begroot van EZ, (€ 0,1 mln), doordat NEa meer werkzaamheden zelf uitvoert.

De overige materiële kosten zijn € 0,6 mln hoger dan begroot. Dit betreft met name de overgang naar een nieuw content managementsysteem (€ 0,5 mln) en de overgang naar het CJIB voor het innen van de boetes (€0,1 mln).

Kosten uitbesteed werk

De kosten uitbesteed werk zijn € 1,8 mln hoger dan begroot. Het verschil betreft vooral de uitbesteding voor uitvoering van het proces rondom de toelating voor CBAM-aangevers. Deze kosten (€ 1,6 mln) waren nog niet bekend ten tijde van het opstellen van de Ontwerpbegroting 2025 in mei 2024.

Verder zijn de kosten voor monsteranalyses bij hernieuwbare energie en aanvullende onderzoeken € 0,2 mln hoger dan in de ontwerpbegroting was voorzien.

Afschrijvingskosten

Na ingebruikname van immateriële vaste activa start de afschrijving. De afschrijvingskosten zijn € 0,4 mln lager dan begroot.

De afschrijvingskosten zijn hoger dan in 2024 omdat in 2025 twee registers voor ETS in gebruik zijn genomen: EHP Zeevaart (activering van € 0,2 mln) en EHP2 (activering van € 0,7 mln).

De activering van het register voor de registratie van ERE’s (Emissiereductie-eenheden) is uitgesteld naar half 2026. Hierdoor zijn de afschrijvingskosten € 0,3 mln lager dan begroot. De rest van het verschil wordt verklaard doordat er in 2025 geen (eerder wel geplande) ontwikkeling voor Cher (het CO₂ register) heeft plaatsgevonden en doordat de geactiveerde ontwikkelkosten van EHP Zeevaart lager zijn dan begroot.

Rentelasten

De rentelasten betreffen rente voor de leenfaciliteit van het Ministerie van Financiën.

Overige lasten

De overige lasten bestaan uit bijzondere lasten. De bijzondere lasten betreffen grotendeels nagekomen facturen over 2025 waarvoor geen transitorische post was opgenomen.

Resultaat

Het resultaat van de NEa over het jaar 2025 is 0. NEa wordt vanaf 2025 bekostigd op basis van werkelijke kosten en maakt geen winst of verlies.

Toelichting op de Balans

Vaste activa

Immateriële vaste activa

De immateriële vaste activa betreffen zelf ontwikkelde registers. In 2025 is € 1,3 mln afgeschreven en is voor € 1,4 mln geïnvesteerd.

Vlottende activa

De debiteuren betreffen facturen voor de vrijwillige rekeninghouders van het ETS-register (derden). Vrijwillige rekeninghouders betreffen bedrijven die niet verplicht deelnemen aan het EU ETS, maar wel in emissierechten willen handelen. Deze bedrijven moeten betalen voor hun deelname aan het ETS register, de verplichte deelnemers niet.

De overige vorderingen betreffen nog te ontvangen creditrente over 2025 voor de Rekening Courant bij het Ministerie van Financiën (overige ministeries).

De overlopende activa betreffen vooruitbetaalde bedragen (€ 177.000) aan derden, nog te ontvangen bedragen van overige ministeries (€ 75.000 voor POK/WOO-gelden van EZ) en nog te ontvangen bedragen van derden (€ 17.000).

Liquide middelen

De liquide middelen betreffen met name de Rekening Courant bij het Ministerie van Financiën (€ 16,9 mln). In het kasstroomoverzicht is het verloop hiervan toegelicht.

Passiva

Eigen vermogen

Het eigen vermogen einde boekjaar betreft de exploitatiereserve.

De exploitatiereserve is afgenomen door de afroming.

Het eigen vermogen bedraagt eind 2025 € 0,8 mln. Het vermogensplafond is € 1.050 mln (5% van de gemiddelde jaaromzet over de laatste drie jaar). Er hoeft dus niets te worden afgedragen aan het moederdepartement KGG.

Het verloop van het Eigen Vermogen is hieronder toegelicht:

Vermogensontwikkeling

De uitkering aan het moederdepartement betreft de afroming van het eigen vermogen over het boekjaar 2024.

Langlopende schulden

De lening bij het Ministerie van Financiën betreft drie leningen voor de zelfontwikkelde immateriële vaste activa. Het kortlopende deel daarvan is opgenomen onder de kortlopende schulden.

Kortlopende schulden

De crediteuren betreffen alleen derden (en geen rijksoverheidsorganisaties).

De belastingen en sociale premies betreffen te betalen btw aan het ministerie van Financiën (overige ministeries).

Het kortlopende deel van de leningen betreft de bedragen die in 2026 moeten worden afgelost van de drie huidige leningen bij het Ministerie van Financiën (overige ministeries).

De overlopende passiva (€ 18,5 mln) bestaan uit een schuld aan het moederdepartement (KGG) (€ 9,3 mln), schulden aan overige ministeries (€ 6,4 mln) en schulden aan derden (€ 2,8 mln).

De schuld aan het moederdepartement (KGG) betreft de terug te betalen bijdragen 2024 en de terug te betalen bijdrage 2025, vanwege de lagere realisatie van de kosten (€ 9,0 mln) en over te dragen ontvangen boetes (€ 0,1 mln) en vergoedingen voor vrijwillige rekeninghouders van het ETS (€ 0,2 mln).

De schulden aan overige ministeries betreffen de terug te betalen bijdrage 2025, vanwege de lagere realisatie van de kosten (€ 4,9 mln), over te dragen boetes (€ 0,6 mln), en nog te ontvangen facturen (€ 0,9 mln).

De schulden aan derden betreffen de openstaande vakantie uren (€ 1,9 mln) en nog te ontvangen facturen over 2025 (€ 0,9 mln).

De reden dat er bijdragen aan de opdrachtgevers moeten worden terugbetaald, is dat bij het opstellen van de offertes rekening werd gehouden met hogere kosten. Omdat werkzaamheden ofwel vertraagd zijn ofwel minder zijn dan verwacht, vallen de kosten lager uit dan in de offertes.

Toelichting Kasstroomoverzicht

Het kasstroomoverzicht geeft aan hoeveel kasmiddelen in de verslagperiode beschikbaar zijn gekomen en op welke wijze gebruik is gemaakt van deze middelen.

Operationele kasstroom

Bij het bepalen van de operationele kasstroom is uitgegaan van het saldo van baten en lasten, dat is gecorrigeerd voor de afschrijvingen, aflossingen en de mutaties in de balansposten kortlopende activa en passiva.

Investeringskasstroom

In 2025 heeft de NEa € 1,3 mln geïnvesteerd in immateriële vaste activa. Dit betreft de registers die bij de NEa zelf ontwikkeld worden.

Financieringskasstroom

In 2025 heeft de NEa € 1 mln aan eigen vermogen afgedragen aan het moederdepartement KGG.

In 2025 is er geen beroep gedaan op de leenfaciliteit. Er is € 1,3 mln afgelost op de leenfaciliteit.

Toelichting doelmatigheidsindicatoren

Algemeen

Vanaf 2025 is de kostprijssystematiek van de NEa aangepast van een kostprijsmodel naar inputbekostiging met afrekening op basis van werkelijke personele en materiële kosten Daarom rapporteert de NEa niet meer over het uurtarief.  Ook hoeven NEa medewerkers geen uren meer te schrijven. Daarom rapporteert de NEa niet meer over het percentage directe uren.

De fte’s zijn gestegen als gevolg van nieuwe taken voor de NEa. Maar niet zoveel als eerder verwacht, omdat vacatures zijn uitgesteld als gevolg uitstel van taken en onduidelijkheid over de aard en omvang van taken.

Omzet per productgroep

De omzet ETS stijgt in 2025, omdat er nieuwe doelgroepen zijn bijgekomen (ETS Zeevaart, ETS2).

De omzet ETS is lager dan begroot, met name omdat bij ETS Zeevaart nog geen duidelijkheid is over de aard en omvang van de werkzaamheden, door uitblijvende wet- en regelgeving.

ETS 2 is lager dan begroot, omdat het tempo van de werving lager is, dan eerder ingeschat.

De omzet naleving overig stijgt in 2025, omdat er nieuwe taken zijn bijgekomen (onder meer toezicht op duurzaamheidscertificering en Red3 Industrie). In de ontwerpbegroting was echter een hoger bedrag gepland. In praktijk blijkt besluitvorming over wet- en regelgeving langzamer te lopen dan verwacht, waardoor werkzaamheden naar achteren worden geschoven.

Zie voor toelichting op de omzet van overige ministeries de toelichting op de omzet.

Emissiehandel

De norm voor het tijdig verlenen van vergunningen is niet gehaald. Er zijn twee vergunningsaanvragen uit de Awb-termijn gelopen (van de zeven verleende vergunningen in totaal). Bij één kwam dit door de complexiteit van de aanvraag ende tweede vergunning was vertraagd vanwege tijdelijke capaciteitsproblemen.

Het percentage voortgang toezichtsprogramma Emissiehandel is weliswaar onder de norm gebleven maar is ten opzichte van 2024 flink gestegen ondanks personele onderbezetting (minder langdurige ziekte). Met de combinatie van inspecties en bureauanalyses van ingediende rapportages is wel ruim 90% van alle gerapporteerde emissies afgelopen 2,5 jaar geïnspecteerd. Overal ziet de NEa daarom geen of een beperkt risico in de licht achter gebleven voortgang toezichtsprogramma. Uiteraard wordt wel op verdere verbetering ingezet.

Energie voor Vervoer

Het toezichtprogramma is volledig uitgevoerd.

10. Saldibalans