Base description which applies to whole site
+Toon begrotingsfasen

Artikel 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector

Het borgen van publieke belangen via het aandeelhouderschap op een zo efficiënt mogelijke wijze.

De minister van Financiën is verantwoordelijk voor:

  • een optimaal financieel resultaat bij het beheren, aangaan en afstoten van staatsdeelnemingen met inachtneming van de betrokken publieke belangen;

  • het beheren en afwikkelen van de tijdelijke overheidsinvesteringen in de gesteunde financiële instellingen. In dit kader is de minister van Financiën verantwoordelijk voor zwaarwegende en/of principiële beslissingen (onder andere de exitstrategie en het beloningsbeleid van de financiële instellingen) van NL Financial Investments (NLFI). Voorts houdt de minister van Financiën toezicht op NLFI;

  • de inbreng van bedrijfseconomische expertise op specifieke onderdelen zoals bij investeringen in de energietransitie, en financiële zekerheidstelling. In het kader van deze onderdelen is de minister verantwoordelijk voor het toetsen van door vergunninghouders gestelde financiële zekerheid ter dekking van de kosten die voortvloeien uit het buiten gebruik stellen en de ontmanteling van instellingen vallend onder de Kernenergiewet.

De minister van Financiën heeft een aantal instrumenten tot haar beschikking, die ingezet kunnen worden voor de invulling van zijn verantwoordelijkheid:

  • bevoegdheden die de minister van Financiën heeft op basis van de Comptabiliteitswet;

  • bevoegdheden die de minister van Financiën heeft als aandeelhouder op basis van Boek 2 Burgerlijk Wetboek en de statuten van de ondernemingen;

  • de Wet stichting administratiekantoor beheer financiële instellingen (NLFI);

  • de gedragsregels uit de Corporate Governance Code voor zijn rol als aandeelhouder in staatsdeelnemingen;

  • structureel en incidenteel overleg met bestuurders en commissarissen van de staatsdeelnemingen;

  • bevoegdheden die de minister van Financiën heeft op basis van de Kernenergiewet;

Bovenstaande instrumenten zijn verschillend van aard. De bevoegdheden die voortvloeien uit het Burgerlijk Wetboek, Comptabiliteitswet, Wet stichting administratiekantoorbeheer financiële instellingen en de Kernenergiewet vormen de basis van de (formele) zeggenschap. De overige instrumenten hebben een meer informeel karakter, zijn richtinggevend (zoals de Corporate Governance Code) of dienen als randvoorwaarde om invulling te kunnen geven aan de beleidsdoelstelling (zoals de beschikbaarheid over en/of toegang tot de benodigde kennis).

Beleidsinformatie

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de staatsdeelnemingen waarvan het beheer van het aandeelhouderschap ligt bij het ministerie van Financiën. Hierbij staat aangegeven hoeveel procent van de aandelen in handen is van de Staat, op welke wijze deze aandelen worden gehouden en in welke sector ze actief zijn.

Tabel 31 Aandeelhouderschap ministerie van Financiën

Staatsdeelneming

Percentage aandelen (per 20/5/2022)

Wijze van aandeelhouderschap

Sector

ABN AMRO

56,3%

Indirect (via NLFI)

Financiële Dienstverlening

Air France-KLM

9,3%

Direct

Transport

BNG Bank

50%

Direct

Financiële Dienstverlening

COVRA

100%

Direct

Radioactief-afvalmanagement

FMO

51%

Direct

Financiële Dienstverlening

Gasunie

100%

Direct

Energie

Havenbedrijf Rotterdam

29,2%

Direct

Infrastructuur

Holland Casino

100%

Direct

Kansspelen

Invest-NL

100%

Direct

Financiële Dienstverlening

Invest International

51%

Direct

Financiële Dienstverlening

KLM

5,9%

Direct

Transport

Nederlandse Loterij

99%

Direct

Kansspelen

Nederlandse Spoorwegen

100%

Direct

Transport

NIO

100%

Direct

Financiële Dienstverlening

NWB Bank

17,2%

Direct

Financiële Dienstverlening

Schiphol

69,8%

Direct

Infrastructuur

SRH

100%

Direct

Financiële Dienstverlening

TenneT

100%

Direct

Energie

Thales Nederland

1%

Direct

Energie

UCN

100%

Direct

Defensie

De Volksbank

100%

Indirect (via NLFI)

Financiële Dienstverlening

Kengetallen

Onderstaande kengetallen zien op de implementatie en uitvoering van het staatsdeelnemingenbeleid. Hierbij wordt alleen gekeken naar deelnemingen met volwaardige bedrijfsactiviteiten, waar de Staat >15% van de aandelen heeft, en deze met direct aandeelhouderschap beheert.

Tabel 32 Kengetallen deelnemingenbeleid
 

Realisatie 2021

Streefwaarde 2022

Streefwaarde 2023

Percentage deelnemingen met >30% vrouwen in de raad van bestuur

82% (n=11)1

100%

100%

Percentage deelnemingen met >30% vrouwen in de raad van commissarissen

100% (n=14)2

100%

100%

Aantal deelnemingen waar een meerjarig dividendbeleid is herijkt

03

2

2

1

Gecorrigeerd voor staatsdeelnemingen met één bestuurder. De volgende elf vennootschappen zijn meegenomen: BNG Bank, FMO, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam, Holland Casino, Invest-International, NS, NWB Bank, Schiphol, NLO en TenneT.

2

De volgende dertien vennootschappen zijn meegenomen: BNG Bank, COVRA, FMO, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam, Holland Casino, NS, NWB Bank, Schiphol, NLO, Invest-NL, Invest-International, TenneT en UCN.

3

De volgende elf vennootschappen zijn meegenomen: BNG Bank, COVRA, FMO, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam, Holland Casino, NS, NWB Bank, Schiphol, TenneT en UCN.

Meer kengetallen over het deelnemingenbeleid (zoals de omvang van het balanstotaal van alle staatsdeelnemingen, de vermogenspositie van staatsdeelnemingen en het door staatsdeelnemingen gerealiseerde rendement) zijn te vinden in het meest recente Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen.

In 2022 is de nieuwe nota Deelnemingenbeleid aan uw Kamer gestuurd. Het beleid rondom staatsdeelnemingen zal in lijn met de nieuwe nota worden vormgegeven.

Financiën heeft als aandeelhouder oog voor de bredere rol van Staatsdeelnemingen. Staatsdeelnemingen kunnen op het snijvlak van publiek en privaat een belangrijke bijdrage leveren aan de transitie naar een duurzamere economie. In de nieuwe Nota Deelnemingen wordt nader gespecificeerd hoe de Staat als aandeelhouder waarborgt dat deelnemingen de juiste investeringen doen, met oog voor publieke belangen, MVO en financieel waardebehoud.

In deze begroting heeft een wijziging plaatsgevonden in artikel 3 bij de Rol en verantwoordelijkheid van de minister van Financiën. De minister van Financiën heeft haar rol ten aanzien van de contractvorm Design-Build-Finance-Maintain-Operate (DBFMO) per 1 juni 2022 beëindigd. Zoals beoogd is DBFMO namelijk volledig en succesvol overgedragen aan en geïntegreerd binnen de aanbestedende diensten Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf. Het uitgangspunt is dat DBFMO net als andere contractvormen wordt behandeld. Dit betekent ook dat de speciale rol van Financiën bij DBFMO wordt beëindigd.

Tabel 33 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

571.098

1.391.647

2.411.862

1.189.167

1.991.672

433.374

113.537

        

Uitgaven

323.401

2.791.647

2.411.862

1.189.167

2.047.272

433.374

113.537

        

Garanties

0

20

20

20

20

20

20

Regeling Bijzondere Financieringen

0

20

20

20

20

20

20

        

Leningen

0

722.917

0

0

0

0

0

Lening KLM

0

722.917

0

0

0

0

0

        

Opdrachten

14.329

7.588

3.746

4.051

4.156

4.421

4.421

Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen

5.107

4.957

3.746

4.051

4.156

4.421

4.421

Opstart Invest International

9.222

2.631

0

0

0

0

0

        

Vermogensverschaffing/-onttrekking

304.972

2.057.000

2.399.000

1.176.000

2.034.000

419.837

100.000

Kapitaalinjectie TenneT

0

1.230.000

1.822.000

600.000

1.458.000

0

0

Aan-/verkoop vermogenstitels

0

220.000

0

0

0

0

0

Afdrachten Staatsloterij

110.809

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

Kapitaalinjectie Invest-NL

125.000

330.000

330.000

330.000

330.000

172.000

0

Kapitaalinjectie Invest International

69.163

177.000

147.000

146.000

146.000

147.837

0

        

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

4.100

4.122

5.096

5.096

5.096

5.096

5.096

NLFI

4.100

4.122

5.096

5.096

5.096

5.096

5.096

        

Storting/onttrekking begrotingsreserve

0

0

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

Dotatie begrotingsreserve Gasunie

0

0

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

        

Ontvangsten

1.447.138

2.085.049

1.124.850

1.253.200

1.248.200

1.943.910

1.193.500

        

Garanties

12.000

24.237

21.350

38.700

38.700

21.493

4.000

Premieontvangsten garantie KLM

12.000

23.217

17.350

34.700

34.700

17.493

0

Premieontvangsten Gasunie

0

1.020

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

        

Leningen

17.318

292.865

0

0

0

722.917

0

Renteontvangsten lening KLM

17.318

15.782

0

0

0

0

0

Aflossing lening KLM

0

277.083

0

0

0

722.917

0

        

Vermogensverschaffing/-onttrekking

1.412.926

1.763.885

1.099.000

1.210.000

1.205.000

1.195.000

1.185.000

Aan-/verkoop vermogenstitels

0

281.300

0

0

0

0

0

Afdrachten Staatsloterij

110.809

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

Dividenden staatsdeelnemingen

1.286.922

1.367.358

990.000

1.110.000

1.105.000

1.095.000

1.085.000

Winstafdracht DNB

15.244

15.227

9.000

0

0

0

0

waarvan: Griekse inkomsten SMP

0

0

0

0

0

0

0

waarvan: rente-inkomsten ESM

15.244

15.227

9.000

0

0

0

0

        

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

4.895

4.062

4.500

4.500

4.500

4.500

4.500

NLFI

4.895

4.062

4.500

4.500

4.500

4.500

4.500

Tabel 34 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

571.098

1.391.647

2.411.862

1.189.167

1.991.672

433.374

113.537

waarvan garantieverplichtingen

‒ 578

‒ 400.000

0

0

0

0

0

Garanties en vrijwaringen staatsdeelnemingen

‒ 578

‒ 400.000

0

0

0

0

0

        

waarvan overige verplichtingen

571.676

1.791.647

2.411.862

1.189.167

1.991.672

433.374

113.537

Verwerving vermogenstitels

0

220.000

0

0

0

0

0

Kapitaalinjectie Invest-NL

385.000

330.000

330.000

330.000

274.400

172.000

0

Kapitaalinjectie Invest International

69.163

177.000

147.000

146.000

146.000

147.837

0

Afdrachten Staatsloterij

110.809

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

Lening SRH

‒ 11.414

0

0

0

0

0

0

Lening KLM

0

‒ 277.083

0

0

0

0

0

Kapitaalinjectie TenneT

0

1.230.000

1.822.000

600.000

1.458.000

0

0

Overige betalingsverplichtingen

18.118

11.730

12.862

13.167

13.272

13.537

13.537

Tabel 35 Geschatte budgetflexibiliteit
 

2023

juridisch verplicht

4,5%

bestuurlijk gebonden

19,8%

beleidsmatig gereserveerd

75,7%

nog niet ingevuld/vrij te besteden

0,0%

Budgetflexibiliteit

De uitgaven op artikel 3 zijn voor 4,5% juridisch verplicht, voor 19,8% bestuurlijk gebonden en voor 75,7% beleidsmatig gereserveerd.

Kapitaalinjectie TenneT

De kapitaalinjecties voor TenneT is nog niet juridisch verplicht. Pas na goedkeuring van concrete aanvragen voor de kapitaalinjecties door TenneT wordt de verplichting juridisch vastgelegd. Het kabinet heeft echter wel de doelstelling uitgesproken om de begrootte kapitaalinjectie beschikbaar te stellen.

Kapitaalinjectie Invest-NL en Invest International

De kapitaalinjecties voor Invest-NL en Invest International zijn nog niet juridisch verplicht. Pas na goedkeuring van concrete aanvragen voor de kapitaalinjecties door Invest-NL en Invest International wordt de verplichting juridisch vastgelegd. Het kabinet heeft echter wel de doelstelling uitgesproken om de begrootte kapitaalinjecties beschikbaar te stellen.

Afdrachten Staatsloterij

De reeks aan de uitgaven- en ontvangstenzijde van de begroting van artikel 3 is 100% juridisch verplicht op basis van de Wet op de Kansspelen (WOK).

NLFI

De bijdrage aan NLFI is voor 100% juridisch verplicht op basis van de door de minister van Financiën goedgekeurde begroting van NLFI en artikel 7 Wet stichting administratiekantoor beheer financiële instellingen. De begroting van NLFI van het aankomende jaar wordt telkens voor het einde van het lopende jaar vastgesteld en ter goedkeuring aan de minister voorgelegd. De verplichting loopt zolang NLFI kosten maakt bij de uitvoering van haar wettelijke taak.

Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen

Dit budget is bestemd voor de inhuur van adviseurs omtrent het beheer van de staatsdeelnemingen en is beleidsmatig gereserveerd. Deze advieskosten worden ieder jaar geraamd op basis van de verwachte inhuur.

Verplichtingen en uitgaven

Opdrachten

Dit budget is voornamelijk bestemd voor de inhuur van adviseurs ter ondersteuning in de diverse expertises die benodigd zijn voor het professioneel beheer van de staatsdeelnemingen.

Vermogensverschaffing/-onttrekking

Kapitaalinjectie TenneT

Uit de berekeningen van TenneT, gevalideerd door een externe adviseur blijkt dat TenneT een totale eigenvermogensbehoefte heeft van € 9,3 mld. voor de periode 2022 t/m 2031 om haar A- rating te behouden. Dit is ca. € 4,2 mld. hoger dan de € 5,1 mld. die gereserveerd is voor TenneT. TenneT heeft hiervan tot en met 2023 € 3,1 mld. aan eigen vermogen nodig, € 2,6 mld. meer dan de € 490 mln. die is begroot. Ook voor de jaren 2024 en 2025 vallen de ingeschatte bedragen anders uit. Dit wordt door de kasschuif ondervangen. Omdat de eerste storting in 2022 plaats zal vinden en de schattingen de komende jaren nog kunnen wijzigen (zoals de afgelopen jaren ook is gebeurd), worden de tranches conditioneel beschikbaar gesteld. Het uitgangspunt is dat de Staat als aandeelhouder pas additioneel kapitaal ter beschikking stelt op het moment dat TenneT dit daadwerkelijk nodig heeft voor het behoud van de kredietwaardigheid. Daarna worden ook de formele overeenkomsten tussen de Staat en TenneT opgesteld en getekend.

Afdrachten Staatsloterij

Om te voldoen aan de wettelijke bepalingen in de Wet op de Kansspelen (WOK) dat alle afdrachten van de Staatsloterij aan de Staat toekomen, is structureel zowel bij uitgaven als ontvangsten een reeks opgenomen voor afdrachten Staatsloterij.

Kapitaalinjectie Invest-NL

In 2019 is Invest-NL N.V. opgericht. Verspreid over enkele jaren ontvangt Invest-NL N.V. een kapitaalinjectie van € 1,7 mld. van de Staat. Hiervan valt naar verwachting € 330 mln. in 2023.

Kapitaalinjectie Invest International

In 2021 is Invest International opgericht. Invest Internationaal ontvangt cumulatief een kapitaalinjectie van € 833 mln. verspreid over enkele jaren. Hiervan valt naar verwachting € 147 mln. in 2023.

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

NLFI is een rechtspersoon met een wettelijke taak. NLFI voert het staatsaandeelhouderschap uit voor de financiële instellingen die tijdelijk in beheer zijn. De kosten van NLFI worden grotendeels doorbelast aan de in beheer zijnde financiële instellingen. De netto-uitgaven aan NLFI om uitvoering te geven aan haar wettelijke taak zijn naar verwachting € 0,5 mln. over 2023 (€ 5,0 mln. uitgaven minus € 4,5 mln. ontvangsten).

Storting/ onttrekking begrotingsreserveAan Gasunie wordt een garantie verstrekt van € 160 mln. voor een periode van 5 jaar voor de huur van een drijvende LNG-terminal. Gedurende de looptijd van de garantie zal Gasunie een marktconforme premie betalen voor het verlenen van de garantie. Deze premieontvangsten worden gedoteerd in een begrotingsreserve.

Ontvangsten

Garanties

Premieontvangsten garantie KLM

De Staat ontvangt premies van de banken voor de door de Staat verstrekte garantie aan de banken voor KLM.

Premieontvangsten GasunieZie: Uitgaven – Storting/ onttrekking begrotingsreserve.

Leningen

Renteontvangsten lening KLM

De Staat ontvangt rente-ontvangsten van KLM voor de door de Staat verstrekte lening aan KLM.

Vermogensverschaffing/-onttrekking

Afdrachten Staatsloterij

zie: Uitgaven – Vermogensverschaffing/-onttrekking.

Dividenden Staatsdeelnemingen

Deze post bestaat uit alle dividenden, winstafdrachten en verkoopopbrengsten die zien op zowel de reguliere deelnemingen zoals bijvoorbeeld de Nederlandse Spoorwegen, Schiphol, Gasunie en DNB als de tijdelijke financiële deelnemingen (ABN AMRO, de Volksbank).

Winstafdracht DNB

Naar verwachting zal er in de voorzienbare toekomst geen dividenduitkering van DNB aan de Staat plaatsvinden. De verwachting is dat DNB de komende jaren forse verliezen zal maken. Dit gaat ten laste van de buffers van DNB36. Deze verliezen zijn het gevolg van het materialiseren van het renterisico dat DNB loopt over haar balans. DNB heeft in het kader van het gezamenlijke monetaire beleid in de afgelopen jaren langlopende obligaties tegen een lage of zelfs negatieve rente aangekocht en gerichte langeretermijn financiering verstrekt aan banken (TLTRO, targeted longer-term refinancing operations) tegen een negatieve rente. DNB betaalt op de financiering van deze activa de korte, variabele beleidsrente.

De ECB is bezig de beleidsrente te verhogen om de oplopende inflatie te beteugelen. Dit leidt naar verwachting tot verliezen, waarvan de omvang sterk gevoelig is voor de mate en snelheid waarmee de ECB de beleidsrentes verhoogt. Volgens de laatste formele raming die inzicht geeft in de stand van eind mei (medio juli door DNB afgegeven), bedraagt dit verlies cumulatief € 2,7 mld. tussen 2023 en 2026. Dit is ongeveer gelijk aan de opgebouwde voorziening voor financiële risico’s (VFR). Sindsdien heeft de ECB de beleidsrente verhoogd en zijn marktrentes verder opgelopen. Als gevolg daarvan houdt DNB inmiddels rekening met cumulatieve verliezen ter grootte van negen miljard euro. De verwachte verliezen doen zich over een periode van enkele jaren voor. Volgens de raming vinden de grootste verliezen plaats in de jaren 2023 en 2024. Eventuele verliezen die de VFR overstijgen komen ten laste van het kapitaal van DNB.

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

Zie: Uitgaven – Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s.

Licence