X Defensie

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1 tot en met 3

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Defensie,D.Yeşilgöz-Zegerius

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De voorliggende suppletoire begroting september (SBS) bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2026 van hoofdstuk X van de begroting van het Rijk.

Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.

2 Overzicht belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties

Toelichting

Mutaties suppletoire begroting september

Steun Oekraïne

Het kabinet Jetten zet de militaire steun aan Oekraïne voort met nieuwe middelen in de jaren 2027-2029. Een deel hiervan, €437 miljoen, is al met de eerste suppletoire begroting in 2026 geplaatst. Er wordt € 250 miljoen geschoven van 2029 naar 2026 om een bijdrage aan een nieuw PURL (Prioritized Ukraine Requirements List)-pakket mogelijk te maken. De resterende middelen zijn overgeheveld van de Aanvullende Post naar de Defensiebegroting. De bedragen zijn exclusief bedragen in het DMF voor vervanging van eerder geleverd materieel uit eigen voorraad. Op deze wijze draagt Nederland bij aan de ondersteuning van Oekraïne in de strijd tegen Rusland.

EPF-ontvangsten

Er vindt een technische mutatie plaats waarbij de uitgaven in 2026 stijgen met € 146 miljoen en dalen met hetzelfde bedrag in 2027. Dit is het gevolg van mutaties in de ontvangsten voor de steun aan Oekraïne vanuit de European Peace Facility (EPF), de uitgaven mutaties zijn hieraan gekoppeld.

Interdepartementale budgetoverhevelingen

Deze budgetoverhevelingen tussen ministeries vinden plaats wanneer de verantwoordelijkheid voor een taak, project of uitgave bij een ander ministerie komt te liggen, of wanneer een andere ministerie de uitvoering van bepaalde werkzaamheden op zich neemt.

Budgetoverhevelingen

Niet alleen heeft Defensie te maken met interdepartementale budgetoverhevelingen, maar ook met departemetale budgetoverhevelingen waarbij budget wordt overgeheveld van de Defensiebegroting naar het DMF.

Bijstelling affinancieren militaire pensioenen.

Als gevolg van een nieuwe raming voor de koopsom van het ABP bedraagt de voorlopige koopsom € 8,73 miljard. Hiervoor wordt het budget met € 290,0 miljoen verhoogd, zodat het budget in lijn is met de herijkte raming.

Toelichting

Mutaties suppletoire begroting september

EPF-ontvangsten

Defensie ontvangt van de European Peacy Facility (EPF) vergoedingen voor de geleverde militaire steun aan Oekraïne. Het ritme van deze ontvangsten is bijgesteld, conform de betaalschema's van de EPF, er wordt € 146,0 miljoen meer ontvangen in 2026 en € 146,0 miljoen minder in 2027. De uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne worden met deze mutatie in lijn gebracht.

3 Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1 Inzet

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

De verplichtingen in 2026 nemen toe met € 2,2 miljard. Dit is met name het gevolg van naar voren gehaalde verplichtingen voor de militaire steun aan Oekraïne met € 2,0 miljard, zodat de steun in opvolgende jaren gerealiseerd kan worden. Het kabinet Jetten zet de militaire steun aan Oekraïne voort met nieuwe middelen in de jaren 2027-2029, inclusief de middelen voor de vervanging van eerder geleverd materieel uit eigen voorraad. De nieuwe middelen worden met de Ontwerpbegroting 2027 overgeheveld van de Aanvullende Post naar de Defensiebegroting. Op deze wijze draagt Nederland bij aan de ondersteuning van Oekraïne in de strijd tegen Rusland.

Om de militaire steun aan Oekraïne van 2027-2029 adequaat vorm te geven is het nodig om € 2,0 miljard aan verplichtingen in 2026 te plaatsen. Hieronder valt ook € 250,0 miljoen om bij te dragen aan een nieuw PURL (Prioritezed Ukraine Requirements List)-pakket. Hiermee levert Nederland wapens uit Amerikaanse voorraad die Oekraïne het meest dringend nodig heeft, zoals luchtverdediging en F-16-munitie. Daarnaast stijgen de verplichtingen, met € 146,0 miljoen, vanwege hogere ontvangsten voor de Oekraïnesteun in 2026. De ontvangsten worden verderop in de tekst toegelicht. Diverse overige mutaties leiden tot slot tot € 7,0 miljoen aan hogere verplichtingen.

Toelichting op de uitgaven

Om de begroting beter te laten aansluiten op de uitvoeringspraktijk heeft een herschikking van beleidsartikel 1 Inzet plaatsgevonden in de Ontwerpbegroting 2027, deze wijziging wordt ook toegepast in de Suppletoire Begroting September over 2026. Deze herschikking is ingegeven door de behoefte aan meer logica, transparantie en duidelijkheid in de budgetstructuur. Door de beschikbare middelen toe te wijzen aan de activiteiten waarvoor zij daadwerkelijk worden ingezet, ontstaat een beter navolgbare en beter uitlegbare begroting. Dit betekent concreet dat beleidsartikel 1 wordt uitgebreid van drie naar vier uitgavencategorieën, waarbij een uitgavencategorie voor hoofdtaak 1 inzet is toegevoegd. Daarnaast is de volgorde van de categorieën ook aangepast, waarbij de nummerieke volgorde van de hoofdtaken wordt gevolgd en met aansluitend de overige inzet.

De herschikking betreft primair een verbetering van de budgettaire inrichting en leidt niet tot een inhoudelijke wijziging van de aard van het budget. De herschikking zorgt wel voor significante mutaties tussen de uitgavencategoriën, met name de mutatie van de Oekraïne gelden van artikel 1.1 naar artikel 1.2, maar deze zijn budgetneutraal. De stijging van de uitgaven is het gevolg van hogere uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne, hetgeen verderop in de tekst wordt toegelicht.

Een deel van de uitgaven voor hoofdtaak 2 was daarnaast al geplaatst op het financiële instrument bijdrage aan internationale samenwerking, in lijn met de aanbevelingen van zowel de Algemene Rekenkamer1 als de Auditdienst Rijk2.

In 2026 stijgen de uitgaven van beleidsartikel 1 met € 395,5 miljoen, dit is het gevolg van hogere uitgaven voor de steun aan Oekraïne. Om bij te kunnen dragen aan een nieuw PURL-pakket wordt er € 250,0 miljoen vanuit 2029 geschoven naar 2026. Daarnaast stijgen de uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne met € 146,0 miljoen vanwege hogere ontvangsten voor de Oekraïne steun in 2026.

Toelichting op de ontvangsten

Defensie ontvangt van de European Peace Facility (EPF) vergoedingen voor de geleverde militaire steun aan Oekraïne in 2022 en 2023. Het ritme van deze ontvangsten is bijgesteld, conform de betaalschema's van de EPF, er wordt € 146,0 miljoen meer ontvangen in 2026 en € 146,0 miljoen minder in 2027. De uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne worden met deze mutatie in lijn gebracht, met € 146,0 miljoen hogere uitgaven in 2026 en € 146,0 miljoen lagere uitgaven in 2027 als gevolg.

3.2 Artikel 2 Koninklijke Marine

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 12,6 miljoen toegenomen dat in hoofdzaak verband heeft met de verwachte contractafsluitingen voor toekomstige begrotingsjaren voor onder andere externe inhuur en opleidingen.

Toelichting op de uitgaven

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

3.3 Artikel 3 Koninklijke Landmacht

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 24,7 miljoen afgenomen. Het betreft de meerjarige verplichting voor opleiding en training voor gereedstelling in Fort Hood in de Verengde Staten. Dit deel van de verplichting is al in 2025 aangegaan.

Toelichting op de uitgaven

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

3.4 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 30,4 miljoen toegenomen en kent een direct verband met een verhoging van de uitgaven die hieronder worden toegelicht.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 wordt verhoogd met € 30,4 miljoen. Dit wordt voonamelijk verklaard door:

Personele uitgaven

De personele uitgaven zijn per saldo gestegen met € 25,8 miljoen. Het budget voor eigen personeel is vanuit maatregelen vanuit Defensienota '24 en Voorjaarsnota '25 met € 14,3 miljoen verhoogd om het personeelsbestand te laten groeien. Gezien het grote tekort aan instructeurs is voor het inhuren van militaire instructiecapaciteit en het uitbesteden van Algemene Militaire Opleidingen € 7,0 miljoen toegewezen. In 2026 is € 3,2 miljoen toegekend aan prijspeil compensatie.

Gereedstelling

Het gereedstellingsbudget is met € 10,3 miljoen gestegen. De verhoging houdt verband met aanvullende budgetten (€ 10,0 miljoen) voor het trainen binnen een hoogwaardige en realistische trainingsomgeving. Deze trainingen worden gedaan met behulp van ingehuurde extra vliegcapaciteit met als doel de kwaliteit van de gereedheid verder te verhogen.

3.5 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 66,5 miljoen toegenomen. Om meerjarig verplichtingen aan te kunnen gaan voor externe inhuur, overige personele exploitatie en overige materiele exploitatie is verplichtingenbudget naar 2026 gefaseerd vanuit 2027 en 2028 (€ 38 miljoen). Daarnaast hangt de toename van de verplichtingen samen met de toename van de uitgaven die hieronder wordt toegelicht.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 is met € 28,5 miljoen toegenomen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door budgetoverhevelingen (€ 9,6 miljoen) door het ministerie van Justitie en Veiligheid ten behoeve van de persoonbeveiliging in hoog risicogebieden in het buitenland en ten behoeve van het Landelijk Coördinatie Centrum (LCC). Daarnaast zijn de uitgaven gestegen ten behoeve van de inhuur van opleidingscapaciteit, legeringsfaciliteiten en IT-personeel om de organisatie versneld gereed te stellen voor Hoofdtaak 1 (€ 16,1 miljoen).

3.6 Artikel 7 Commando Materieel en IT

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 15,8 miljoen afgenomen en hangt voornamelijk samen met de uitgaven die hieronder worden toegelicht.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 wordt verlaagd met € 15,8 miljoen. Dit wordt voornamelijk verklaard door:

Materiële uitgaven

De bijstelling betreft een incidentele bijdrage aan het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC). Het NCSC is onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid en dient om samen met partners als Defensie de digitale weerbaarheid van Nederland te versterken.

3.7 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando

Budgettaire gevolgen van beleid

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 1,4 miljoen verlaagd wat veroorzaakt wordt doordat een aantal budgetten herschikt is om deze beter in de tijd te zetten.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 is verhoogd met € 20,3 miljoen. Dit wordt grotendeels verklaard door:

Materiële uitgaven

Het budget voor materiële exploitatie is per saldo met € 15,2 miljoen verhoogd. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het toevoegen van prijsbijstelling (€ 10,1 miljoen). Een aantal kleinere herschikkingen leidt tot een aanvullende verhoging van het budget met € 5,1 miljoen.

4 Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 9 Algemeen

Toelichting op de verplichtingen

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

Toelichting op de uitgaven

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

4.2 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 65,7 miljoen verlaagd. Dit hangt grotendeels samen met de verlaging van het uitgavenbudget dat hieronder wordt toegelicht. Het verschil van € 14,2 miljoen wordt verklaard doordat de verplichtingen meer in lijn worden gebracht met de te verwachten realisatie.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 is verlaagd met € 51,5 miljoen. Dit wordt onder andere verklaard door onderstaande bijstellingen in de personele en materiële uitgaven:

Personele uitgaven

Het budget van de personele uitgaven is met € 29,3 miljoen verlaagd.

Dit wordt onder andere verklaard doordat het budget op externe inhuur is verlaagd met € 44,8 miljoen, waarvan € 47,2 miljoen door de overheveling van het budget voor project Defensie Open op Orde (DOO) naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Dit project implementeert de Rijksbrede maatregelen bij Defensie, met de focus op informatiehuishouding en transparantie. Project DOO is een meerjarig investeringsprogramma, dat beter wordt geaccommodeerd binnen het DMF. Het restant wordt verklaard door meerdere kleine mutaties.

Ook is het budget voor uitkeringen (pensioenen en wachtgelden) verhoogd met € 303,8 miljoen. Defensie heeft met de eerste suppletoire begroting € 8,44 miljard gereserveerd voor het affinancieren van de begrotingsgefinacierde pensioenen. Als gevolg van een nieuwe raming voor de voorlopige koopsom van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) bedraagt de voorlopige koopsom € 8,73 miljard. Hiervoor wordt het budget met € 290,0 miljoen verhoogd zodat het budget in lijn is met de herijkte raming. Het restant betreft de uitdeling van de middelen voor de loon- en prijsontwikkeling (LPO), ter indexatie van de budgetten.

Materiële uitgaven

Het budget voor materiële uitgaven is met € 22,2 miljoen verlaagd. Hiervan wordt € 18,9 miljoen verklaard door de hierboven genoemde overheveling van project DOO naar het DMF. Het restant wordt verklaard door meerdere kleinere herschikkingen mutaties.

4.3 Artikel 11 Geheim

Toelichting op de verplichtingen

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

Toelichting op de uitgaven

Er zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.

4.4 Artikel 12 Nog onverdeeld

Toelichting op de verplichtingen

Het verplichtingenbudget voor 2026 is met € 303,9 miljoen toegenomen wat geheel samenhangt met de uitgaven.

Toelichting op de uitgaven

Het uitgavenbudget voor 2026 wordt verhoogd met € 303,9 miljoen.

Nog onverdeeld loon

Het budget wordt per saldo met € 296,6 miljoen naar boven bijgesteld. Er is € 343,3 miljoen looncompensatie vanuit het DMF toegevoegd. Het restant (€ 46,7 miljoen) wordt verklaard door een technische mutatie die te maken heeft met het herverdelen van tekorten en overschotten op artikel 12.

Nog onverdeeld prijs

Het budget is per saldo met € 7,3 miljoen naar boven bijgesteld. Als eerste is het budget verhoogd met € 46,7 miljoen door de hierboven genoemde technische mutatie. Daarnaast is de looncompensatie voor pensioenen en prijscompensatie van € 68,2 miljoen vanuit het DMF toegevoegd en doorverdeeld binnen de Defensiebegroting. Daarnaast is er voor € 34,6 miljoen budget vanuit artikel 12 toegekend aan de Koninklijke Marine, Koninklijke Luchtmacht en Koninklijke Marechaussee ter verbetering van de gereedstelling om meer toegerust te zijn op Hoofdtaak 1. Het restant wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties.