XXIII Klimaat en Groene Groei

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van Klimaat en Groene Groei.

De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.van Veldhoven - van der Meer

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

Ondergrenzen toelichtingen

Voor het toelichten van de begrotingsmutaties zijn in deze suppletoire begroting de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.

2 Beleid

2.1 Overzicht belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties

Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026

Toelichting

Mutaties suppletoire begroting september 2026

Kasschuiven Regulier Deze reeks bestaat uit de reguliere kasschuiven op de KGG-begroting. De grootste is WarmtelinQ waarbij € 213,5 mln van latere jaren naar 2026 geschoven wordt om de betalingen voor de CAPEX-beschikking te kunnen voldoen. Verder betreft dit de ramingsbijstelling voor de heffing gasleveringszekerheid voor de vultaken en de indexatie van de noodvoorraden. De noodvoorraad wordt geïndexeerd omdat de gasprijs is gestegen sinds de laatste raming en de kosten van de noodvoorraad mogelijk hoger worden. De raming wordt bijgesteld op basis van de piekprijs van 58 euro/MWh. Hierdoor gaat de afschrijving met € 143 mln omhoog. Voor de IKC-regeling heeft een kasschuif van € 89 mln naar 2026 plaatsgevonden. Dit om te bewerkstelligen dat ronde 2026 (over energiekosten 2025) deels in 2026 wordt betaald.

Kasschuiven Klimaat- en energiefonds In deze reeks zitten de kasschuiven voor de Klimaat- en energiefondsmiddelen op de KGG-begroting. Er is voor de VEKI, NIKI, diverse waterstofregelingen (OWE, opslag en IPCEI) en kleinere posten geschoven, zodat reeksen aansluiten bij verwachte realisatie. De grootste kasschuif heeft plaatsgevonden op de Maatwerkaanpak Industrie, vanwege vertraging van investeringsbeslissingen.

Kasschuiven Nationaal Groeifonds Dit betreft een kasschuif voor NieuweWarmteNu!, waarbij € 12 mln naar latere jaren wordt geschoven. Er wordt een kasschuif verwerkt om aan te sluiten bij een bijgesteld ritme voor bestaande projecten en nieuw te verplichten innovatie projecten.

Overhevelingen Klimaat- en energiefonds Hierbij worden middelen overgeheveld vanuit het Klimaat- en energiefonds voor opdrachten in het kader van de nieuwbouw van de kerncentrales en voor de bedrijfsduurverlenging. Ook wordt budget vrijgemaakt voor de industriële vraagrespons (industrial demand side response; iDSR) in het kader van netcongestie.

Overige mutaties Deze reeks bestaat uit diverse technische mutaties.

Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026

Toelichting

Mutaties suppletoire begroting september 2026

ETS ramingsbijstellingDe ETS-ontvangsten zijn neerwaarts bijgesteld als gevolg van een gedaalde prijs van de ETS rechten.

Ontvangsten MijnbouwwetDe verwachte ontvangsten vanuit de Mijnbouwwet zijn positief bijgesteld op basis van de nieuwe raming. Dit komt met name door een hogere gasprijs vanwege de onrust in het Midden-Oosten en door een verhoging van het verwachte te winnen volume.

Ontvangsten CO₂-heffing industrieDit betreft een ramingsbijstelling van de CO₂-heffing voor de industrie en afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s), gebaseerd op de inkomsten uit productiejaar 2025. De productie is hoger uitgevallen dan vooraf geraamd. Hoewel ook de dispensatierechten zijn gestegen, is deze stijging minder sterk dan de toename van de productie.

Overige mutaties Deze reeks bestaat uit diverse technische mutaties.

3 Beleidsartikelen

3.1 Beleidsartikel 31 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

Toelichting

Verplichtingen

Het verplichtingenbudget wordt per saldo met € 849 mln verlaagd. Dit saldo is het resultaat van verschillende verhogingen en verlagingen van verplichtingenbudgetten zoals hieronder toegelicht.

Uitgaven

Subsidies

Aardwarmte

Dit betreft een kasschuif van € 10 mln naar 2027 als gevolg van een eindvaststelling van het SCAN-programma die dan wordt verwacht.

Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)

Een deel van het kasbudget van de DEI+ wordt naar latere jaren geschoven. Dit komt onder andere doordat de bijdrage van Verduurzaming Industrie en IenW aan de openstelling van de DEI+ Circulaire Economie niet in het juiste ritme van de regeling stond. Met deze kasschuif worden de middelen in het juiste ritme voor uitvoering en financiering gezet. Daarnaast is er voor een aantal innovatieregelingen een kasschuif nodig om het kasritme in overeenstemming te brengen met de meest recente prognose.

Opschalingsinstrument waterstof

In totaal wordt er voor € 47,6 mln aan kasbudget geschoven naar latere jaren, zodat de budgetten in lijn worden gebracht met de verwachte uitgaven. De realisatie van de OWE heeft bijvoorbeeld vertraging opgelopen waardoor de kasmiddelen niet meer in het juiste ritme staan. Daarnaast start het innovatieprogramma voor waterstof op zee pas in 2027 en wordt naar aanleiding van de uitwerking van de subsidie voor het realiseren van waterstofopslag (project Hystock) het kasritme meer over de tijd verspreid.

IPCEI-waterstof

Een deel van het kasbudget voor IPCEI-Waterstof zal dit jaar niet meer tot uitputting komen vanwege vertraging in de uitrol van een project dat valt onder Golf 4 van de IPCEI-Waterstof. Omdat dit bedrag in latere jaren nodig blijft, wordt € 22 mln naar 2028 geschoven.

Vulmaatregelen gasopslag

Zie de toelichting hierboven bij de verplichtingenmutaties.

NGF-project NieuweWarmteNu! (NWN)

Vanwege vertraging in de uitrol van collectieve warmte hebben NWN-projecten vertraging opgelopen. Middels deze mutatie worden de middelen voor NWN in het juiste kasritme gebracht.

Geothermie (Klimaat- en energiefonds)

De middelen voor proefboringen en de Subsidie Opschaling Lage Temperatuur Aardwarmte (SOLTA) worden naar 2027 geschoven. De verwachting is dat de SOLTA-subsidieregeling pas in het eerste kwartaal van 2027 open zal gaan. De opdracht voor proefboringen vergt ook nog voorwerk. Hierdoor wordt de opdracht pas in 2027 afgerond. 

Subsidieproject Djewels

Dit betreft de verdeling van de toegekende eindejaarsmarge voor het Djewels-subsidieproject. Deze middelen zullen nodig blijven voor de verdere uitbetaling van de reeds aangegane subsidieverplichting.

Maatwerkaanpak industrie

Door het uitblijven van vergunningen kon een specifiek maatwerkbedrijf geen definitieve investeringsbeslissing nemen. Hierdoor wordt € 118 mln van 2026 naar latere jaren geschoven. Ook de middelen (€ 38 mln) die in 2026 voor de uitwerking van een Joint Letter of Intent gereserveerd zijn worden naar latere jaren geschoven. Het restant van de mutaties wordt veroorzaakt door kleine kasschuiven en de toekenning van eindejaarsmarge.

Studies voor duurzame industrie (STUDI)

Dit betreft met name een technische mutatie om deze middelen apart inzichtelijk te maken in de begroting. Er is in totaal € 22,0 mln overgeheveld naar deze budgetpost. Vervolgens zijn er enkele kasschuiven geweest en is er budget overgeheveld vanuit de begrotingspost ‘Verduurzaming industrie’. Ook is er loon- en prijsbijstelling toegekend. Deze zaken verklaren het overige verschil met het bedrag in de budgettaire tabel.

VEKI

Deze begrotingspost wordt middels deze begroting apart inzichtelijk gemaakt. Het kasbudget van € 39,1 mln wordt van 2026 naar latere jaren geschoven, zodat het ritme aansluit bij de meest recente prognose. Daarnaast wordt de eindejaarsmarge van € 15,5 mln toegevoegd aan de begroting.

NIKI

Deze begrotingspost wordt middels deze begroting apart inzichtelijk gemaakt. Zie verdere toelichting hierboven bij de verplichtingenmutaties.

Indirecte kostencompensatie ETS

In tegenstelling tot de verwachting ten tijde van de eerste suppletoire begroting kan uitbetaling van het productiejaar 2026 niet meer dan één jaar later plaatsvinden. Daarnaast is een kasschuif gedaan van € 89 mln naar het jaar 2026 om voor het productiejaar 2025 een deel te betalen in 2026 in plaats van 2027.

Verduurzaming industrie

Deze post betreft met name een herverkaveling van € 190 mln naar Maatwerkaanpak Industrie. Daarnaast worden ook middelen overgeheveld naar VEKI en Haalbaarheidsstudies. Dit wordt gedaan om de middelen voor deze doelen apart inzichtelijk te maken.

Investeringen Verduurzaming Industrie – Klimaatfonds

Dit betreft een herverkaveling naar de VEKI, NIKI en Haalbaarheidsstudies om deze middelen apart inzichtelijk maken in de begroting.

Subsidies WarmtelinQ

KGG en WTS (Gasunie) hebben na overleg het voornemen om het bedrag van € 427 miljoen voor een exploitatie-subsidie dat nog gereserveerd stond op de begroting van KGG, te splitsen in de helft exploitatie- en de helft investeringssubsidie. Om dit mogelijk te maken wordt voorgesteld € 213,5 mln, die in latere jaren gepland stond, naar 2026 te schuiven.

Energiebesparing MKB

De middelen voor het Energiebesparingsfonds zijn vanuit het Klimaat- en energiefonds allemaal in 2026 geplaatst. Op basis van de meest recente prognose wordt zowel het verplichtingen als kasbudget in een realistisch ritme gezet voor de uitwerking van het programma.

Leningen

Lening NEO NL

De subsidie in vorm van een lening die aan NEO NL zal worden verstrekt bedraagt in totaal € 127 mln. De projectvoorbereidingsactiviteiten vorderen zoals omschreven in de subsidieaanvraag. Het is daarmee waarschijnlijk dat de middelen van de subsidie vervroegd nodig zijn. Hierdoor is er een ander ritme nodig dan hoe de middelen op de begroting gebudgetteerd zijn. Verder stonden er nog middelen voor deze lening op verschillende plekken in de begroting. Bovenstaande tezamen genomen zorgt voor de totale mutatie.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Doorsluis COVA-heffing

Er is naar verwachting onderuitputting op de doorsluis COVA-heffing wegens een afgenomen verkoopvolume van brandstof bij tankstations. Deze onderuitputting dient ter dekking van diverse tegenvallers op de begroting, zoals kosten van de aardbeving in Geelbroek en een tekort dat is ontstaan door de gemiste ontvangsten voor de heffing gasleveringszekerheid.

TNO-kerndepartement

Dit betreft de bijdrage vanuit KGG aan TNO voor 2026. Het gaat om de Rijksbijdrage vanuit KGG voor het onderzoeksprogramma duurzaam energieonderzoek, het meteorologisch meetprogramma en aanvullende onderzoeken. Deze middelen worden vanuit de EZK-begroting beschikbaar gesteld aan TNO.

Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden

Het budget voor de uitvoeringskosten van medeoverheden als gevolg van het klimaat- energiebeleid wordt per saldo met € 125,5 mln naar beneden bijgesteld. Dit komt met name door dat € 87,4 mln is afgesplitst van deze begrotingspost naar het budget voor gebiedsinvesteringen. Deze herverkaveling is gedaan om de middelen voor deze doelen apart inzichtelijk te maken. Er is ook € 22,9 mln beschikbaar gesteld vanuit dit budget voor gebiedsinvesteringen en daarna in een ander ritme gezet. Daarnaast wordt er € 12 mln overgeheveld naar provincies, gemeenten en het BTW-compensatiefonds in het kader van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). Ten slotte wordt het budget voor toekomstbestendige energienetwerken teruggestort naar het Klimaat- en energiefonds.

Gebiedsinvesteringen

Dit betreft grotendeels budget dat is afgesplitst vanuit de begrotingspost ‘Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden’. De totale opwaartse mutatie betreft € 57 mln, hiervan is circa € 87,4 mln (opwaarts) het gevolg van de herverkaveling. Dit wordt gedaan om de middelen voor deze doelen los inzichtelijk te maken. Het restant (- € 30,4 mln) wordt veroorzaakt door kasschuiven. Voor de nieuwe regeling voor gebiedsinvesteringen bij nieuw te plaatsen hoogspanningsnetten op land wordt € 24,7 mln budget van 2026 geschoven naar latere jaren. Deze regeling is vertraagd. Hierdoor wordt de eerste uitkering pas in het eerste kwartaal van 2027 verwacht. Daarnaast vindt een kleinere kasschuif plaats van € 5,6 mln naar 2027 omdat verwachte uitgaven doorschuiven van 2026 naar 2027.

Ontvangsten

Ontvangsten COVA

Zie de toelichting hierboven bij het onderdeel «Doorsluis COVA-heffing» onder de uitgavenmutaties. De uitgaven en ontvangsten zijn gelijk aan elkaar.

ETS-ontvangsten

Als gevolg van een gedaalde prijs voor ETS-1 rechten wordt de raming van de veilingopbrengsten met € 80 mln naar beneden bijgesteld.

Ontvangsten Mijnbouwwet

De opwaartse bijstelling van € 62 mln volgt uit de extrapolatie van de kosten van EBN, de CPB-gasprijzen en de verwachte winning volgens EBN. De verwachte ontvangsten vanuit de Mijnbouwwet zijn positief bijgesteld op basis van de nieuwe raming. Dit komt met name door een hogere gasprijs vanwege de onrust in het Midden-Oosten en door een verhoging van het verwachte te winnen volume.

Ontvangsten SDE, SDE+ en SDE++ regelingen

Er worden terugontvangsten geraamd voor de diverse SDE-regelingen. Deze kunnen voorkomen door vaststellingen of terugbetaalde subsidievoorschotten.

4 Niet-beleidsartikelen

4.1 Artikel 70 Apparaat

Toelichting

De apparaatsuitgaven van KGG staan op de EZK-begroting.

4.2 Artikel 71 Nog onverdeeld

Toelichting

Loon- en prijsbijstellingBetreft de doorverdeling van de loon- en prijsbijstellingstranche 2026 over relevante artikelonderdelen.