VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 4.810.993.000

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.615.066.000

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

Wetsartikel 2

Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld en worden de verplichtingen, ontvangsten en uitgaven van verplichtingen-kasagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E.Heerma

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Algemeen

Voor u ligt de begroting 2027 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Deze begroting is ingediend door het kabinet-Jetten.

Groeiparagraaf

De begroting 2027 bouwt voort op de ontwikkeling van de begroting 2026.

Algemene doelstelling beleidsartikelen

Elk beleidsartikel begint met de beschrijving van de algemene doelstelling. Vanaf de begroting 2026 is besloten om bij de afronding van elke toekomstige Periodieke Rapportage opnieuw te bekijken of de formulering goed aansluit bij de actuele beleidstheorie en deze waar nodig aan te passen. Het formuleren van de beleidstheorie is een vast element van de voorgeschreven Periodieke Rapportages die over elk beleidsartikel eens in de 4-7 jaar worden uitgevoerd. De planning van deze onderzoeken staat opgenomen in de Strategische Evaluatie Agenda. In deze begroting is de algemene doelstelling van beleidsartikel 6.5 aangescherpt op basis van de recent gereconstrueerde beleidstheorie uit de in 2026 gepubliceerde Periodieke Rapportage (Kamerstuk 36800-VII, nr.98).

Beleidsagenda

In het overzicht van risicoregelingen is de tabel «leningen» opgenomen, dit betreft de lening aan de Stichting Woonbedrijf Aardbevingsgebied Groningen.

Beleidsartikelen

Voor de toelichting op het niveau van de financiële instrumenten wordt, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2026, gebruik gemaakt van onderstaande staffel.

Budgetflexibiliteit

De peildatum van de gepresenteerde budgetflexibiliteit (op basis van juridische verplichtingen) is 1 januari 2027.

Niet-beleidsartikelen

Begroting agentschappen

Bijlagen

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

In de beleidsagenda zijn de hoofddoelen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het jaar 2027 opgenomen en waar mogelijk wordt ook ingegaan op risico’s. Op deze manier geeft het kabinet aan welke resultaten het beoogt te bereiken en welke beleidsdoelen worden geprioriteerd. Inzicht in en aandacht voor doelen, resultaten en risico’s zijn van belang om weloverwogen beleidskeuzes te kunnen maken. Hiermee wordt invulling gegeven aan de moties Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 7), Hoogeveen (Kamerstuk 36945, nr. 17) en Van der Lee c.s. (Kamerstuk 36740, nr. 8) over doelen, resultaten, prioriteiten en risico’s in begrotingsstukken.

In onderstaande tekst worden de bovengenoemde doelen en prioriteiten voor 2027 verder uitgewerkt en wordt aangegeven welke doelen ook in de komende periode prioriteit blijven houden. Daarnaast zijn de hoofddoelen en bijbehorende risico’s nader uitgewerkt in de beleidsartikelen.

Democratie en rechtsstaat

Een weerbare democratische rechtsstaat is een kernopgave van dit kabinet. We treffen maatregelen om risico’s voor de democratie te beperken, waaronder het risico op autocratisering en dreigingen die vanuit zowel binnen als buiten Nederland komen. Dit doen we onder andere door vanaf 2027 middelen beschikbaar te maken voor medeoverheden om maatregelen te nemen tegen hybride en militaire dreigingen. Ook is het van groot belang onze democratische instituties te versterken. Daarom zetten we in 2027 in op de behandeling van de Wet op de politieke partijen (Wpp). In dit wetsvoorstel wordt onder andere voorgesteld financiering van politieke partijen uit te breiden van landelijke partijen naar lokale politieke partijen en te voorzien in de oprichting van een onafhankelijke toezichthouder. Verder introduceert de Wpp een specifieke verbodsgrond voor politieke partijen indien een politieke partij een ernstige bedreiging vormt voor de democratische rechtsstaat.

In 2027 zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten, algemene besturen van de waterschappen, eilandsraden, kiescolleges en Eerste Kamer. Het experiment met een nieuw stembiljet wordt bij deze verkiezingen voortgezet in een aantal gemeenten, terwijl een wetsvoorstel voor landelijke invoering wordt voorbereid. Naar aanleiding van de aanbevelingen van de staatscommissie Remkes en de kabinetsreactie daarop (Kamerstukken II 2025/26, 34430, nr. 10) zetten we stappen voor de parlementaire behandeling van drie grondwetsvoorstellen om het parlementair stelsel verder te versterken door bij te dragen aan een heldere rolverdeling tussen de Kamers.

In 2027 werken we verder aan de realisatie van het huidige wetsvoorstel bijstand in het stemhokje, het wetsvoorstel ter versterking van de kandidaatstellingsprocedure, de wetsvoorstellen tot modernisering van de procedure voor vervolging van ambtsdelicten van Kamerleden en bewindspersonen, wetsvoorstellen omtrent het nationaal decoratiestelsel, het wetsvoorstel wijziging verlof- en vervangingsregeling en het wetsvoorstel overdracht pensioenen politieke ambtsdragers aan ABP.

Andere maatregelen zijn gericht op het versterken van integriteit, menselijkheid en transparantie. In 2027 werken we verder aan het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht, het wetsvoorstel voor een lobbyregister en het wetsvoorstel bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur tweede tranche. Daarnaast werken we verder aan de totstandkoming van kwaliteitseisen voor integriteitsonderzoek bij vermeende integriteitsschendingen door decentrale politieke ambtsdragers.

We richten ons ook op onze democratische gemeenschap. Intimidatie en bedreiging vormen een risico voor het politieke ambt en ambtsdragers. We ondersteunen ambtsdragers daarom op verschillende manieren, zoals via het Netwerk Weerbaar Bestuur voor lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers en het ‘Leernetwerk veilig vergaderen’. Dit leernetwerk wordt in 2027 voortgezet voor gemeenten en provincies om kennis, ervaringen en praktijkvoorbeelden uit te wisselen. Met oog op de aantrekkelijkheid van het politieke ambt, werken we aan werkdrukverlagende maatregelen, arbeidsvoorwaardelijke voorzieningen of faciliterende handelswijzen. Ook komt er een kabinetsreactie op het advies ‘Een gewaardeerd ambt’ van het Adviescollege rechtspositie politieke ambtsdragers (Arpa) waarin de rechtspositionele aspecten worden beschouwd.

Om de democratische gemeenschap weerbaarder te maken ten aanzien van dreigingen van buitenaf werken we onder meer aan de inrichting van een detectieorganisatie voor buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging en beogen we het wetsvoorstel hiervoor voor het einde van 2027 bij de Tweede Kamer in te dienen.

We ondersteunen het decentraal bestuur en het rijk ook bij het omgaan met maatschappelijke onrust, inclusief anti-institutionele sentimenten en desinformatie. Het interbestuurlijk Ondersteuningsnetwerk Maatschappelijke Onrust helpt overheden om de kansen van maatschappelijk ongenoegen te benutten, en goed om te gaan met de risico’s van maatschappelijk ongenoegen, zoals ontwrichting van de openbare orde.

Onze democratische gemeenschap is breder en gaat over de hele samenleving: de democratie is van en voor burgers. Zo versterken we het democratisch ethos in de samenleving, onder andere door extra inzet vanaf 2027 op het aanbod van ProDemos. Daarnaast blijven we investeren in ondersteuning voor betekenisvolle vormen van invloed en zeggenschap op nationaal en decentraal niveau. Ook bouwen we met het Vfonds verder aan een brede alliantie op democratisch burgerschap dat mensen helpt actief mee te doen aan de democratie. Een onderdeel hiervan is Loket D, waar kleinschalige maatschappelijke initiatieven subsidie kunnen aanvragen voor activiteiten die de democratie versterken.

Grondrechten en gelijke behandeling

We versterken het belang van de Grondwet en van grondrechten, van ‘checks and balances’ in ons democratisch bestel, van rechtsstatelijke instituties en rechtsbeginselen. Zo dienen we in 2027 het wetsvoorstel in om constitutionele toetsing van wetten aan klassieke grondrechten door de rechter mogelijk te maken. Ook zetten we er, door middel van verschillende onderzoeken, op in dat de Grondwet bescherming biedt die past bij de huidige tijd, waarin digitale technologie steeds belangrijker wordt in de verhouding tussen overheid en burgers. Ook zetten we stappen om het wettelijk kader rondom het demonstratierecht aan te passen. Zo werken we aan een bevoegdheid voor burgemeesters tot bestuurlijk verplaatsen en het op enkele punten wijzigen van de Wet openbare manifestaties.

Daarnaast treden we daadkrachtig op tegen degenen die zich schuldig maken aan discriminatie en racisme. Zo brengen we in 2027 een voorstel in procedure voor de herziening van het stelsel van antidiscriminatievoorzieningen, wordt een wetsvoorstel voorbereid om overheidshandelen onder de reikwijdte van de Algemene wet gelijke behandelingen te brengen en geven we opvolging aan adviezen van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme.

We investeren ook in de kracht van gemeenschappen die zijn geraakt door de doorwerking van het slavernijverleden, als onderdeel van onze inzet om de kracht van de samenleving te versterken en ruimte te bieden aan burgers, gemeenschappen en maatschappelijke initiatieven. 

Nationale veiligheid

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) beschermt de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde. Door de toenemende (digitale) dreigingen en een volatiele geopolitieke context zal het belang van het werk van de AIVD ook in 2027 blijven toenemen. Dreigingen zijn vaker met elkaar verbonden, vaker urgent van aard en nemen steeds meer toe. Conflicten in het buitenland hebben een grote invloed op de nationale en internationale veiligheid, in het bijzonder de oorlog van Rusland tegen Oekraïne en de conflicten in het Midden-Oosten.

De AIVD richt zich op het slim inzetten van technologische toepassingen en ontwikkelingen. Technologische ontwikkelingen gaan razendsnel en daarin vooroplopen is een essentieel onderdeel van de algehele weerbaarheid.

Verder zet de AIVD in op het versterken van de eigenstandige en unieke inlichtingenpositie. Daarmee wordt bijgedragen aan de ambitie van het kabinet om de Europese strategische autonomie te verstevigen. Daar hoort ook de intensivering van de samenwerking op Europees niveau op het gebied van inlichtingen en veiligheid bij. Centraal staat het versterken van de weerbaarheid van democratische instellingen en de samenleving, onder meer tegen vijandige hybride activiteiten.

Dat vraagt allemaal om een sterke en goed toegeruste inlichtingen- en veiligheidsdienst die een veelheid aan dreigingen van onze nationale veiligheid tijdig kan onderkennen en tegengaan. Daarom zet het kabinet in op een toekomstbestendig, techniekneutraal en dreigingsgericht wettelijk kader met effectieve bevoegdheden en passende waarborgen. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten hebben namelijk een nieuwe en versterkte wet nodig die past bij de huidige en toekomstige binnen- en buitenlandse dreigingen, geopolitieke en technologische veranderingen en de toenemende digitalisering van de samenleving.

Visie op de rol van regio's en regionale samenwerking

De regio wordt steeds belangrijker als plek waar maatschappelijke, economische en bestuurlijke actoren samenkomen rond maatschappelijke opgaven die de werkgebieden, taken en bevoegdheden van individuele overheden overstijgen. Regionale samenwerking biedt kansen voor o.a. het versterken van beleids- of uitvoeringskracht en kent tegelijk ook knelpunten, bijvoorbeeld ten aanzien van democratische legitimiteit. Door de toenemende regionalisering verandert de positie van gemeenten en provincies in het openbaar bestuur. We werken daarom aan een visie op de regio en regionale samenwerking die richting geeft en instrumentarium bevat om meer regie te voeren op regionalisering. Door de impact van regionalisering op het openbaar bestuur zal de visie een bredere scope hebben dan alleen het regionale niveau. De visie zal bijvoorbeeld ook gaan over de bestuurskracht, uitvoeringskracht en schaalgrootte van gemeenten en provincies. Begin 2027 wordt de visie vastgesteld, waarna we samen met andere departementen en medeoverheden aan de slag gaan met de implementatie. 

Uitwerking van Elke Regio Telt!

Sterke regio's zijn een prioriteit van dit kabinet. In het verlengde van het rapport Elke regio telt! werken Rijk en regio binnen het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR) samen aan gelijkwaardige kansen voor inwoners, ongeacht waar zij wonen. In 2027 brengen wij met de elf regio's de regionale uitvoeringsagenda's tot uitvoering, met drie doelstellingen: veilige en leefbare regio's, een duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau en een gezonde en kansrijke toekomst. We stellen betere samenwerking en de doorontwikkeling van de beleids- en investeringslogica centraal: rijksbeleid dat beter aansluit op regionale verschillen en bestaande publieke en private middelen gerichter benut. Zo bouwen wij, samen met medeoverheden, structureel aan vitale regio's in heel Nederland.

Strategische agenda's met regio's

In het coalitieakkoord staat opgenomen dat we samen met regio's werken aan strategische agenda's om grote opgaven in een gebied integraal en gezamenlijk te realiseren. In 2027 moet duidelijk zijn hoe we kunnen reageren op initiatieven in regio’s om regionale opgaven versneld op te pakken. We maken inzichtelijk welke inzet al wordt gedaan, hoe eventueel kan worden aangesloten op bestaande programma’s zoals NPVR en Regio Deals. BZK ontwikkelt zich tot logisch en toegankelijk aanspreekpunt dat regio’s helpt hun vraag te verhelderen en legt verbinding met andere ministeries. Het traject dat loopt in 2026 moet uitwijzen welke werkwijze hierbij het beste werkt en hoe de passage over Strategische Agenda’s uit het coalitieakkoord concreet wordt ingevuld. Het doel is dat samenwerking effectief en gebaseerd op brede welvaart plaatsvindt, zodat de rijksoverheid in 2027 sneller en in onderlinge afstemming kan handelen wanneer regio’s zich tot het rijk richten.

Gemeenschapsfonds

Het kabinet wil plekken voor ontmoeting stimuleren en daarom start in 2027 het Gemeenschapsfonds, met daarbinnen één subsidieregeling, toegankelijk via een rijksuitvoeringsorganisatie en mogelijk één of meerdere bestaande fondsen. Daarvoor is in het coalitieakkoord € 200 mln. beschikbaar gesteld. Met dit fonds versterken we, samen met maatschappelijke partners, het bedrijfsleven, de samenleving, medeoverheden en regio’s, voorzieningen voor ontmoeting en gemeenschapskracht. Denk aan buurthuizen, verenigingsgebouwen, dorpswinkels en de ondersteuning van dragende krachten zoals buurtverbinders en dorpsondersteuners. De inzet richt zich vooral op gebieden waar ontmoetingsplekken en sociale structuren onder druk staan, met oog voor maatschappelijke impact, uitvoerbaarheid, samenwerking, cofinanciering en het wegnemen van belemmeringen in de publiek-maatschappelijke samenwerking.

Herstel Groningen

De hersteloperatie in Groningen en Noord-Drenthe vraagt om blijvende betrokkenheid van het Rijk. Het kabinet heeft op 17 april 2026 de heer Nijboer benoemd als regeringscommissaris om de voortgang te bevorderen.

Schadeherstel

De afgelopen jaren zijn met Nij Begun belangrijke stappen gezet om de schadeafhandeling milder, menselijker en makkelijker te maken. Een belangrijk onderdeel van de verbeterde schadeafhandeling is dat bewoners goed ondersteund en begeleid worden bij hun schadeaanvraag, zodat ze een geïnformeerde keuze kunnen maken. Het intake-proces bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) wordt hierop eind 2026 aangepast met de invoering van een nieuw aanvragersportaal. In 2027 zal dit verder worden verbeterd en uitgebreid.

In het najaar van 2026 start het IMG met een pilot waarbij bewoners bij wie schade vermoed wordt, maar die nog geen aanvraag gedaan hebben, actief benaderd worden. Wanneer de nieuwe Groningenwet in 2027 van kracht is, zal deze werkwijze gefaseerd breder worden geïmplementeerd. Daarnaast zal het IMG in 2027 van start gaan met een aanpak voor compensatie voor gederfd woongenot.

Versterking

Bij de uitvoering van de versterkingsoperatie staan veiligheid, de veiligheidsbeleving en het creëren van vooruitgang voor de bewoners voorop. In het voorjaar van 2026 is door de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) een herijking van de diepteanalyse gemaakt om te bepalen in hoeverre de toen gehanteerde planning nog haalbaar was en welke maatregelen getroffen konden worden; deze herijking zal jaarlijks plaats vinden. De NCG werkt ook aan de verdere verbetering van haar werkprocessen om de kwaliteit van de dienstverlening te verhogen. De ingebruikname van een centraal systeem voor verslaglegging van bewonerscontacten moet hierbij helpen.

Ook komend jaar geeft de NCG prioriteit aan adressen waar een complexe en/of langdurige versterkingsaanpak nodig is. Hier wordt een werkproces met onder andere maximale doorlooptijden voor ingericht. Verduurzaming wordt zoveel mogelijk meegenomen bij de versterking van woningen, zodat bewoners in één keer een veilig én toekomstbestendig huis krijgen.

Perspectief: Sociale en economische agenda's

In 2027 geven we, samen met de medeoverheden en tal van andere partijen, verdere uitvoering aan de sociale en de economische agenda's. Hiervoor is in 2026 een gemeenschappelijke regeling opgericht. Voor de uitvoering van de economische agenda wordt eind 2026 een stichting opgericht die de coördinatie van initiatieven en projecten voor zijn rekening neemt (Kamerstuk 2024/2025, 35561, nr. 68). Voor de sociale agenda blijft de huidige uitvoeringsstructuur gehandhaafd, en richten we ons op het uitbreiden van de maatregelen naar meer bewoners (Kamerstuk 2025/2026, 35561, nr. 74), zodat er meer bekendheid, betrokkenheid en een maatschappelijke beweging ontstaat. Daarnaast zetten we ons op ruimtelijk vlak in voor samenhangende keuzes via het NOVEX-Masterplan Zeehavens.

Vanuit de kabinetsbrede zorgplicht rond brede welvaart is onze betrokkenheid breder dan het beschikbaar stellen van de middelen. Het verbeteren van brede welvaart vergt een lange adem en drijft op samenwerking tussen en met medeoverheden, bedrijven en kennispartijen, én samenwerking met andere departementen. Het kabinet stelt hiervoor in het najaar van 2026 een uitvoeringsprogramma vast.

We monitoren of de maatregelen het gewenste effect hebben via de Staat van Groningen en Noord-Drenthe die jaarlijks eind april verschijnt. We hebben hierover het gesprek met de regio, bewoners en jongeren. Met regionale bestuurders kijken we of bijsturing nodig is.

Goed bestuur

Goed bestuur betekent een overheid die maatschappelijke opgaven effectief aanpakt. Met de Actieagenda Goed Bestuur zet BZK ook in 2027 in op het verbeteren van het samenspel tussen overheden op maatschappelijke opgaven. We investeren in een goede samenwerking tussen overheden, een passende verdeling van verantwoordelijkheden, taken, bevoegdheden en middelen en rijksbeleid dat uitvoerbaar is voor medeoverheden. Onder andere door implementatie en toepassing van het vastgestelde Beleidskader decentraal en gedeconcentreerd bestuur, waarmee het Rijk taken en bevoegdheden aan het best passende bestuurlijke niveau kan toedelen. BZK blijft in het oog houden of bestuurlijk financiële arrangementen op taken en opgaven die door het Rijk bij medeoverheden zijn belegd passend zijn en waarop indien nodig meer interbestuurlijke samenwerking nodig is, zoals de jeugdzorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), OV, natuur of de energietransitie. Met als doel een overheid die dienstbaar, slagvaardig, herkenbaar en democratisch gelegitimeerd is.

Uitvoerbaarheid voor medeoverheden

De uitvoerbaarheid van rijksbeleid voor medeoverheden staat onder druk, terwijl het voor een goed samenspel tussen overheden juist cruciaal is dat het rijksbeleid uitvoerbaar is. Een belangrijk instrument om de uitvoerbaarheid van rijksbeleid te vergroten is het standaard uitvoeren van een Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO). In 2027 zetten we in op het vergroten van de bekendheid en de kwaliteit van de toepassing van dit instrument.

Deze UDO wordt toegepast bij nieuwe of gewijzigde taken of beleid, die gevolgen hebben voor medeoverheden, vanaf de start van de beleidsvorming. Door het proces van de UDO te volgen worden medeoverheden vroegtijdig betrokken bij beleidsvorming en wetgeving vanuit het Rijk die hen raakt. Dit verbetert de uitvoerbaarheid van beleid aanzienlijk. De UDO is een verplichte kwaliteitseis binnen het beleidskompas.

Samenwerking tussen overheden

Overheden moeten goed op elkaar zijn ingespeeld om resultaten te kunnen boeken voor inwoners. Zoals ook is benadrukt in het rapport ‘Samen bouwen aan resultaten’ van de Studiegroep Interbestuurlijke Verhoudingen, vraagt dit om heldere afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en randvoorwaarden voor uitvoering. Het kabinet geeft uitvoering aan de bouwstenen en adviezen uit dit rapport. Dit doet zij onder andere door in te blijven zetten op structureel overleg tussen de verschillende bestuurslagen. Dit is belangrijk, met name op die momenten waarop de uitvoeringspraktijk hiertoe aanleiding geeft. De organisatie van het Overhedenoverleg tussen kabinet en de koepels van medeoverheden blijft daarom een hoge prioriteit van dit kabinet. Op deze tafel vindt o.a. het gesprek over de Interbestuurlijke samenwerkingsagenda plaats. Dit is een agenda van de belangrijkste opgaven waarop Rijk en medeoverheden met elkaar samen moeten werken om uitvoerbaar beleid te kunnen maken, bijvoorbeeld als het gaat om woningbouw, veiligheid, economie, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Dit gebeurt in nauwe samenhang met de ministeriële taskforces. Tijdens het overhedenoverleg wordt ook gereflecteerd op de interbestuurlijke samenwerking en worden knelpunten in deze samenwerking besproken.

Wijziging van de Financiële-verhoudingswet

Het wetsvoorstel om de Financiële-verhoudingswet te wijzigen is in 2026 bij de Tweede Kamer ingediend. Met het uitkeringsstelsel borgen we dat de inrichting van de financiële verhoudingen past bij de wijze waarop het Rijk en medeoverheden maatschappelijke opgaven oppakken. De bestuurlijke verantwoordelijkheid om deze opgaven op te lossen en te voorzien van een adequate, eenvoudige en passende bekostiging staat centraal. Zo introduceert het wetsvoorstel een nieuwe uitkeringsvorm (de bijzondere-fondsuitkering). Deze uitkering kan een alternatief bieden voor de specifieke uitkering. Daarnaast zetten we in op het verminderen van de lasten die samenhangen met specifieke uitkeringen voor zowel Rijk als medeoverheden. In 2027 zetten we in op de implementatie van het wetsvoorstel.

Aanpak mensen met risicovol verward of onbegrepen gedrag

Goed en slagvaardig bestuur leert ook uit de praktijk. Dat is een belangrijk uitgangspunt bij de aanpak om mensen met risicovol verward of onbegrepen gedrag beter te helpen en zo overlast tegen te gaan. Dit kabinet zet onder coördinatie van BZK de brede aanpak van de problematiek door. Samen met JenV, VWS, VRO en SZW geven we invulling aan deze brede aanpak, inclusief wonen en bestaanszekerheid. Er zijn daarbij vier prioritaire opgaven die de komende twee jaar politieke richting en landelijke slagkracht vergen. Dit zijn: i) meer (doorstroming van) plekken, ii) gegevensdeling, iii) landelijke regie met uitwerking in een lokale aanpak iv) betrouwbare en structurele financiering. Door landelijk regie te nemen op deze vraagstukken en de randvoorwaarden vast te leggen in bestuurlijke afspraken, stellen we gemeenten/regio’s in staat om lokaal ook structureel regie te nemen op deze domeinoverstijgende opgave.

Slagvaardige overheid

Het kabinet bouwt aan een slanke en slagvaardige overheid die focust op wat echt nodig is. We stellen heldere doelen: een overheid die eenvoudig en betrouwbaar is, die slagvaardig en wendbaar opereert, die eerlijk is over wat kan en verantwoordelijkheid neemt voor haar handelen, een overheid die geworteld is in de samenleving en dichtbij mensen staat. We herstellen vertrouwen door te laten zien dat de overheid wél kan leveren. Het realiseren van de doelstellingen binnen de opgave Slagvaardige Overheid draagt ook bij aan de taakstellingen die zijn opgenomen in het coalitieakkoord: de efficiencytaakstelling (oplopend tot € 0,4 mld. vanaf 2030) en de taakstelling Vernieuwing Rijksdienst/slagvaardige overheid (oplopend tot € 1 mld. vanaf 2030).

Het is daarom cruciaal te komen tot één Rijksdienst die eenvoudig functioneert, flexibel en wendbaar is georganiseerd, opgavegericht werkt en realisatiekracht heeft. We vernieuwen de Rijksdienst om zo slagvaardig te kunnen werken aan de maatschappelijke opgaven die ertoe doen. Hiertoe is een kwartiermaker aangesteld en werken we langs vier actielijnen:

Vereenvoudiging van beleid en regelgeving

Beleid en regelgeving worden door burgers, ondernemers en professionals als complex en gedetailleerd ervaren. Minder en simpeler beleid en regelgeving geeft burgers en bedrijven lucht, maakt uitvoeringsorganisaties effectiever en efficiënter en zorgt dat de overheid betere dienstverlening kan leveren.

Hierbinnen werken we aan drie elementen. Allereerst vereenvoudiging en het verminderen van regeldruk. In 2027 wordt ingezet op de jaarlijkse Vereenvoudigingswet in samenspraak met alle ministeries, medeoverheden, inspecties en maatschappelijke partners. In het tegengaan van het risico van nieuwe complexiteit, wordt ingezet op een gedegen vereenvoudigingsaanpak, waarin beleid, publieke dienstverleners en inspecties worden samengebracht. Tot slot zijn fundamentele stelselwijzigingen nodig.

Vernieuwing en productiviteitsverhoging Rijksdienst

Er wordt toegewerkt naar een efficiëntere Rijksdienst met minder overhead, en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat. We maken werk makkelijker, voorspelbaar en uniformeren de rijksbrede bedrijfsvoering volgens het adagium «standaard en centraal, tenzij».

Voor een efficiëntere Rijksdienst is het met name op het gebied van digitalisering belangrijk om hierin samen te werken met medeoverheden om het risico op versnippering te voorkomen en van elkaar te leren, onder andere op het gebied van innovatie. Waar nodig pakt het Rijk de regie door kaderstelling en het verplicht stellen van standaarden en voorzieningen.

Het kabinet investeert in 2027 in kennisontwikkeling, opleiding en een aantrekkelijke werkomgeving voor onder andere digitaliseringsprofessionals. Hierbij wordt ingezet op de verdere ontwikkeling, adoptie en implementatie van AI-toepassingen binnen de gehele overheid. Daarbij wordt het gebruik gestimuleerd van bestaande AI-oplossingen om efficiënter en effectiever te werken binnen overheidsorganisaties. Veelbelovende innovaties worden versneld geïmplementeerd en opgeschaald. Dat doen we door richting te geven, samenwerking te stimuleren en belemmeringen weg te nemen.

Data is de belangrijkste grondstof voor de inzet van AI ten behoeve van overheidsprocessen. Door in te zetten op het stapsgewijs uniformeren en professionaliseren van de gegevenshuishouding van de overheid werken we aan verdere modernisering van de digitale overheid, bijvoorbeeld op terrein van dataminimalisatie, kwaliteitsverbetering, transparantie en verantwoording naar de maatschappij. Hiermee wordt de digitale overheid als geheel efficiënter, wendbaarder, veiliger en beter beheersbaar.

In 2027 ligt de focus naast het opschalen van AI-toepassingen nadrukkelijk op de brede adoptie en duurzame implementatie ervan binnen de overheid. Daarnaast wordt de impact van AI systematisch gemonitord en geëvalueerd in hoeverre AI bijdraagt aan de verhoging van de arbeidsproductiviteit en de optimalisatie van overheidsprocessen.

Hierbij benutten we vooral de bestaande goed werkende structuren en interbestuurlijke samenwerkingen – zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.

Doorbreken van de Haagse muren

De grote maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat, kan Den Haag niet alleen oplossen. Daarvoor is een brede samenwerking nodig tussen medeoverheden, ministeries, publieke dienstverleners en maatschappelijke partners. We moeten de handen ineenslaan en samenwerken op het gebied van beleid, uitvoering, toezicht, maatschappelijk middenveld, bedrijfsleven en politiek. Hiervoor werken we aan het duurzaam verankeren en normaliseren van organisatie- en domeinoverschrijdend samenwerken in ons vakmanschap en leiderschap. Daarbij zorgen we dat de onderliggende systemen dit kunnen ondersteunen en dat we optimaal de kennis en kunde vanuit overheden, burgers en bedrijven benutten. We werken aan de uitrol van de basisopleiding Ambtelijk Vakmanschap en Beleidskunde, coaching bij grote maatschappelijke opgaven, ondersteuning in de praktijk door training en vakkundig leren via (morele) dialogen en uit hersteloperaties. Tevens investeren we in leiderschap op leren in de opgave, veranderkundig vermogen, en opgavegericht werken.

Ook werken we in 2027 aan de modernisering van de Kaderwetten Zelfstandige bestuursorganen (Zbo’s) en Adviescolleges met het doel de relatie tussen beleid en uitvoering te verbeteren en het versterken en weerbaarder maken van het stelsel van adviescolleges. We verkennen of Zbo’s, waaronder het UWV, onder de rechtstreekse verantwoordelijkheid van een minister kunnen worden gebracht.

Ook in 2027 blijven we werken aan het versterken en versoepelen van een gelijkwaardig samenspel in de driehoek: politiek, beleid en uitvoering. Daartoe werken we aan doorontwikkeling van instrumenten die bijdragen aan snelle feedback en bijsturing op urgente maatschappelijke opgaven. Naast de trialogen tussen politiek, beleid en uitvoering, ontwikkelen we een uitvoerbaarheidsscan voor amendementen, verbeteren we de uitvoeringstoets en stimuleren we de samenwerking in de bestuurlijke driehoek rond de maatschappelijke opgave.

Uitstekende (digitale) publieke dienstverlening

In 2027 zetten we verdere stappen naar een overheid die beter aansluit op de leefwereld van burgers en ondernemers. Daarbij is het uitgangspunt dat het contact met de overheid ervaren wordt als dienstverlening van één overheid. Hierbij geldt het principe van ‘altijd de juiste deur’: het maakt niet uit waar mensen aankloppen, de overheid zorgt gezamenlijk voor een passend antwoord, een oplossing of een warme doorverwijzing. Om dit mogelijk te maken, richten we overheidsprocessen opnieuw in op basis van de knelpunten die burgers en ondernemers daadwerkelijk ervaren. Zo verbeteren we de dienstverlening en maken we deze eenvoudiger, begrijpelijker en meer passend bij de behoeften van mensen en bedrijven.

Zo gaat het UWV in 2027 op een aantal pilotlocaties het overheidsbrede dienstverleningsconcept toepassen. Ook wordt in 2027 een digitale assistent op basis van AI verder uitgerold binnen het ambtelijk apparaat. Het doel is om deze ook voor burgers beschikbaar te maken. Daarnaast wordt een persoonlijke assistent voor burgers uitgerold. Hierbij beginnen we met mensen die met pensioen gaan. Dit betreft een interactieve oplossing die burgers proactief duidelijkheid biedt over rechten en plichten die voor hun individuele situatie van toepassing zijn.

Waar mogelijk en wenselijk bouwen we met en voor alle overheidsdienstverleners aan centrale voorzieningen van de generieke digitale infrastructuur (GDI), zoals de overheidsbrede portalen Overheid.nl en MijnOverheid voor burgers en Ondernemersplein en MijnOverheid Zakelijk voor ondernemers.

Aanvullend op de taakstellingen uit het coalitieakkoord heeft het kabinet besloten tot een extra efficiencytaakstelling die vanaf 2031 met € 200 mln. per jaar oploopt tot € 1 mld. structureel vanaf 2035 en een taakstelling versnellen slagvaardige overheid van € 200 mln. in zowel 2028 als 2029.

Een open overheid

Voor vertrouwen in de democratie is het belangrijk dat de overheid open en transparant is. Transparantie en toegang tot overheidsinformatie zijn van essentieel belang voor participatie van inwoners, het kunnen controleren van de overheid, het kunnen doen van onderzoek en het gebruik van informatie in de leefomgeving van inwoners. We blijven daarom inzetten op een ambitieuze en betekenisvolle open overheid. In 2027 gaan we, op basis van de wetsevaluatie van de Wet open overheid (Woo), werken aan een beter toepasbare en uitvoerbare Woo. Ondertussen zetten we in op efficiëntere Woo-processen, beter contact met verzoekers en een duidelijkere aanpak van misbruik van de Woo. Ook versnellen we de (betekenisvolle) actieve openbaarmaking van overheidsinformatie, waaronder de verdere inwerkingtreding van de verplichte openbaarmaking op grond van artikel 3.3 van de Woo en de doorontwikkeling van de digitale infrastructuur voor actieve openbaarmaking.

Het tijdig, betrouwbaar en veilig publiceren van officiële bekendmakingen en geconsolideerde wet- en regelgeving is essentieel voor goed openbaar bestuur en de rechtsstaat. In 2027 ligt de nadruk op het waarborgen van de continuïteit, betrouwbaarheid en veiligheid van de landelijke publicatievoorzieningen. We investeren in modernisering van architectuur, versterking van digitale veiligheid en verdere doorontwikkeling van voorzieningen en standaarden voor officiële publicaties, waaronder in het ruimtelijk domein. Daarbij houden we rekening met nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wet naar digitale werking en AI-toepassingen.

Het publiceren van open data en het stimuleren van economisch en maatschappelijk hergebruik van openbare en niet openbare overheidsgegevens is essentieel voor het oplossen van maatschappelijke opgaven, het (toekomstige) verdienvermogen en het ontwikkelen van soevereine, verantwoorde innovatie zoals generatieve AI. We zetten in 2027 in op het ondersteunen en stimuleren van overheidsorganisaties om openbare overheidsgegevens als open data te publiceren en te faciliteren dat deze gegevens daadwerkelijk kunnen worden hergebruikt. Ook wordt het nationale (open) data portaal data.overheid.nl doorontwikkeld. Tenslotte wordt bestaande wetgeving en beleid aangepast aan de hand van de uitkomsten van de Europese Omnibus en de Europese Data Unie Strategie.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

In de onderliggende tabellen zijn de belangrijkste beleidsmatige uitgaven- en ontvangstenmutaties opgenomen ten opzichte van de vastgestelde begroting 2026. Hieronder worden de belangrijkste mutaties toegelicht die plaatsvinden bij de ontwerpbegroting 2027.

Deze tabellen bevatten ook de belangrijkste mutaties die bij de eerste suppletoire begroting 2026 hebben plaatsgevonden. Toelichtingen op die mutaties zijn opgenomen in de eerste suppletoire begroting 2026 (Kamerstukken II 2025/26, 36915 VII, nr. 2).

Toelichting

32. AP opvraag ProDemos

Dit betreft de opvraag van Coalitieakkoordmiddelen van de Aanvullende Post die bestemd zijn voor ProDemos. De middelen zijn bestemd voor de continuering van de huidige activiteiten, continuering van de versterking van de inzet in de regio en de inzet van ervaringsdeskundigen met de democratische rechtsstaat. Dit betreft € 5 mln. structureel vanaf 2027.

33. AP opvraag versteviging aanpak desinformatie

Dit betreft de opvraag van coalitieakkoordmiddelen van de Aanvullende Post die bestemd zijn voor de versteviging van de aanpak van desinformatie. Dit betreft € 4,8 mln. in 2028.

34. Kasschuif desinformatie

Dit betreft een kasschuif om de middelen voor de versteviging van de aanpak van desinformatie, die samenhangen met de coalitieakkoordmiddelen hiervoor, in het juiste kasritme te plaatsen. Er wordt vanuit 2028 € 4,8 mln. geschoven naar 2027.

35. AP opvraag Gemeenschapsfonds

Dit betreft de opvraag van coalitieakkoordmiddelen van de Aanvullende Post voor het Gemeenschapsfonds die het kabinet heeft aangekondigd in het coalitieakkoord. Dit betreft € 30,0 mln. in 2027. Het Gemeenschapsfonds moet bijdragen aan het realiseren, behouden en toekomstbestendig maken van ontmoetingsplekken voor sociale cohesie en het versterken van gemeenschapskracht.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW3.1).

36. Maatschappelijke weerbaarheid

In het kader van de samenwerkingsagenda met de medeoverheden maakt het kabinet middelen vrij voor de bevordering van de weerbaarheid tegen hybride en militaire dreigingen. Deze middelen zullen worden ingezet om gemeenten concrete ondersteuning te leveren ten behoeve van ‘Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau’. Door deze ondersteuning zullen gemeenten concreet worden geholpen bij de versterking van de digitale en fysieke weerbaarheid van hun meest vitale processen. Daarnaast zullen de middelen worden ingezet om een impuls te geven aan de versterking van het sociaal maatschappelijk weefsel van lokale samenlevingen, waardoor schokken die worden veroorzaakt door hybride acties of een militair conflict beter kunnen worden opgevangen.

Voor deze mutatie ontvangt uw Kamer de onderbouwing conform de werkwijze Beleidskeuzes uitgelegd (CW3.1).

37. AP opvraag middelen Nationale Veiligheid

De AIVD heeft vanuit de Aanvullende Post in 2027 € 25,0 mln. oplopend tot structureel € 50,0 mln. vanaf 2030 toegekend gekregen voor het uitvoeren van maatregelen die het kabinet heeft aangekondigd voor de versterking van de (nationale) veiligheid.

38. Overheveling digitaliseringsportefeuille naar EZK

Als gevolg van de portefeuilleverdeling van het huidige kabinet, die is vastgesteld in het constituerend beraad van het Kabinet-Jetten, is er een nieuwe verdeling ontstaan van de digitaliseringsportefeuille die voorheen volledig bij BZK lag. Op basis van de vastgestelde dossierverdeling worden beleidsgelden en apparaatsgelden overgeheveld van de begroting van het ministerie van BZK naar die van het ministerie van EZK.

39. Bijdrage extra gebruik BRP 2025 en 2026

In 2025 is er door het ministerie van SZW, het ministerie van VWS en gemeenten extra gebruik gemaakt van de Basisregistratie Personen (BRP). Via overboekingen van de ministeries SZW, VWS en het gemeentefonds van in totaal € 3,6 mln. worden deze naheffingen over 2025 betaald aan BZK. Daarnaast vindt er ook een naheffing plaats bij het ministerie van SZW en het gemeentefonds voor meergebruik in 2026 voor een bedrag van € 15,5 mln.

40. Overheveling Programma WaU van SZW

Met de start van het kabinet Jetten is de programmadirectie Werk aan Uitvoering (WaU) van het ministerie van SZW naar het ministerie van BZK overgeheveld. Op basis van de vastgestelde dossierverdeling worden beleidsgelden en apparaatsgelden overgeheveld van de begroting van het ministerie van SZW naar die van het ministerie van BZK. Dit betreft tezamen € 7,6 mln. in 2027, € 7,4 mln. in 2028 en € 7,2 mln. jaarlijks vanaf 2029.

41. Overboeking van VRO centraal apparaatsartikel 11 en LPO

Vanwege het opheffen van het ministerie van VRO wordt een deel van de middelen op het centrale apparaatsartikel overgeboekt naar de begroting van het ministerie van BZK. Daarnaast wordt er nog te verdelen loon- en prijsbijstelling overgeboekt naar de begroting van het ministerie van BZK voor de dekking van gedeelde apparaatsposten. Dit betreft tezamen € 4,6 mln. in 2026, € 81,8 mln. in 2027, € 75,1 mln. in 2028, € 70,7 mln. in 2029, € 66,9 mln. in 2030 en € 65,8 mln. in 2031.

42. Desaldering HRM advies en P-ondersteuning 2026

Dit betreft de bijdrage van € 12,0 mln. van de SSO's en agentschappen ter financiering van de dienstverlening HRM advies en P-ondersteuning 2026 die door BZK geleverd wordt aan deze onderdelen. De ontvangsten worden gesaldeerd ter dekking van de uitgaven die BZK maakt voor deze dienstverlening en ondersteuning.

43. Overboeking opvolging excuses slavernijverleden Suriname

Het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) ontvangt uit het slavernijverledenfonds de resterende budgetten voor Suriname, zoals begroot voor de jaren 2027 (€ 44,6 mln.), 2028 (€ 9,0 mln.) en 2029 (€ 1,7 mln.). Deze middelen worden overgeheveld naar de begroting van BZ. Na de excuses in 2022 voor het trans-Atlantisch slavernijverleden in Nederland, in het Caribisch deel van het Koninkrijk en in Suriname heeft het toenmalige kabinet € 200 mln. hiervoor vrijgemaakt, waarvan € 66 mln. voor Suriname. In 2025 is reeds cumulatief € 11 mln. overgeheveld naar de BZ-begroting voor de jaren 2025 en 2026.

44. Kasschuif Duurzaam Herstel

Dit betreft een kasschuif op duurzaam herstel om de middelen in het juiste kasritme te plaatsen. Er wordt € 11,2 mln. doorgeschoven van 2028 naar 2026.

45. Ramingsbijstelling Immateriële schade

Het budget voor immateriële schade (IMS) wordt voor 2026 (€ 19,1 mln.) en 2027 (€ 20,4 mln.) omhoog bijgesteld. Hier staan ontvangsten tegenover. Deze ontvangsten worden middels een desaldering en een kasschuif in het juiste ritme gezet. De implementatie van nieuwe regelingen, zoals de ‘aanvullende vaste vergoeding’, zorgen ervoor dat meer bewoners in aanmerking komen voor de IMS-regeling. Daarnaast zijn de aanvragen voor IMS sinds de beving in Zeerijp fors toegenomen. Hierdoor is het huidige budget ontoereikend.

46. Kasschuif M28 verduurzaming bij versterken

Op basis van uitvoeringsinformatie van het NCG wordt er € 10,1 mln. voor M28 Nij Begun (hier wordt het ingrijpend versterken van een woning in het aardbevingsgebied met het direct isoleren tot de isolatiestandaard gecombineerd) van 2026 doorgeschoven naar 2028.

47. Kasschuif NCG

Via een kasschuif van 2026 tot en met 2028 (resp. € 80,6 mln., € 108,5 mln. en € 47,5 mln.) naar 2029 tot en met 2031 (resp. € 73,7 mln., € 72,7 mln. en € 90,1 mln.) worden de budgetten van de versterkingsoperatie van NCG bijgesteld. Deze schuif is gebaseerd op de diepteanalyse 2026 uit 24 juni 2026. Uit deze analyse blijkt dat de productie over de komende jaren meer wordt gespreid, met name vanwege een realistischer beeld van de verwachte risico's en onzekerheden binnen de versterkingsoperatie. Dit heeft gevolgen voor de versterkingsbudgetten en budgetten gelinkt hieraan, waaronder de budgetten voor verduurzaming bij lichte en -(middel-)zware versterkingen (resp. maatregel 29 en maatregel 28 uit Nij Begun). De versterking wordt volgens de laatste diepteanalyse nog steeds uiterlijk in 2032 afgerond.

48. Btw overboeking meerjarige SPUK Groningen

Er is € 11,8 mln. overgeheveld naar het Btw-compensatiefonds voor de meerjarige regeling verstrekking specifieke uitkeringen (SPUK) aardbevingsgebied Groningen 2024-2030 waarbij projecten zijn uitgevoerd ten behoeve van leefbaarheid en wijkontwikkeling in het aardbevingsgebied Groningen.

49. Aanvullende taakstelling Rijk

Aanvullend op de taakstellingen uit het coalitieakkoord heeft het kabinet besloten tot een extra efficiencytaakstelling die voor de begroting van BZK voor 2031 € 9,4 mln. bedraagt en daarna jaarlijks tot en met 2035 oploopt.

50. Versnellen slagvaardige overheid

Voor de taakstelling versnellen slagvaardige overheid is het bedrag op de begroting van BZK € 9,6 mln. in zowel 2028 als 2029.

Toelichting

12. Desaldering ontvangsten BRP

De SSO's en agentschappen hebben de facturen betaald voor hun aandeel in het gebruik Basisregistratie Personen (BRP). De ontvangsten van € 5,9 mln. zijn gedesaldeerd, zodat de middelen overgemaakt kunnen worden naar de Rijksdienst voor Indentiteitgegevens (RvIG) waar de kosten van de BRP gemaakt worden.

13. Desaldering HRM advies en P-ondersteuning 2026

Dit betreft de bijdrage van de SSO's en agentschappen ter financiering van de dienstverlening HRM advies en P-ondersteuning 2026 die door BZK geleverd wordt aan deze onderdelen. De ontvangsten van € 12,0 mln. worden gedesaldeerd ter dekking van de uitgaven die BZK maakt voor deze dienstverlening en ondersteuning.

14. Ramingsbijstelling ontvangsten immateriële schade

Door de toenemende uitgaven voor immateriële schade in 2026 nemen ook de ontvangsten toe in 2027 (€ 19,1 mln.) en 2028 (€ 20,4 mln.), omdat deze kosten worden verhaald op de NAM.

15. Kasschuif ontvangsten NCG

Via een kasschuif van 2026 tot en met 2028 naar latere jaren worden de budgetten van de versterkingsoperatie van NCG bijgesteld. Deze schuif is gebaseerd op de diepteanalyse 2026 uit 24 juni 2026. Uit deze analyse blijkt dat de productie over de komende jaren meer wordt gespreid, met name vanwege een realistischer beeld van de verwachte risico's en onzekerheden binnen de versterkingsoperatie. Dit heeft gevolgen voor de versterkingsbudgetten en budgetten gelinkt hieraan. Hierdoor worden de ontvangstenbudgetten (die een jaar later dan de uitgaven worden ontvangen) via een kasschuif ook bijgesteld van 2026 tot en met 2029 (resp. € 1,1 mln., € 57,6 mln., € 87,8 mln. en € 49,2 mln.) naar 2030 en 2031 (resp. € 61,8 mln. en € 133,9 mln.).

2.3 Openbaarheidsparagraaf

Actieve openbaarmaking

In 2027 zet BZK haar innovatieve aanpak op het gebied van proactieve openbaarmaking voort. Op basis van de Topthema-aanpak signaleert het departement belangrijke thema’s waarvoor veel maatschappelijke belangstelling is en werkt het jaarlijks aan het openbaar maken van tien zogenaamde topdossiers

Passieve openbaarmaking

BZK werkt in 2027 de nieuwe datagedreven aanpak bij het afhandelen van Woo-verzoeken verder uit. Zo zet het team Openbaarmaking in op het optimaliseren van het Woo-workflowsysteem en dashboards die inzicht geven in de afhandelingstijd van Woo-verzoeken.

Verbetering van de informatiehuishouding

Voor het structureel werken aan en verbeteren van de informatiehuishouding ontwikkelt BZK een kwaliteitssysteem. Daarnaast werkt het departement in 2027 aan de implementatie van een informatiebeheerplan. Op basis van dit plan zet BZK verdere verbeteracties uit.

Actielijn 1 Informatieprofessionals

Het opleidingscurriculum voor informatiehuishouding en openbaarmaking wordt in 2027 verder aangevuld waar nodig en onder de aandacht gebracht van leidinggevenden en medewerkers. Daarnaast is er blijvende aandacht voor informatiehuishouding en openbaarmaking binnen BZK, waar mogelijk in combinatie met andere belangrijke onderwerpen zoals digitaal vakmanschap, digitale weerbaarheid en verantwoord omgaan met AI.

Actielijn 2 Aard en volume van informatie

Om meer grip te krijgen op informatie is in 2026 een pilot gestart voor het opruimen van netwerkschijven binnen de beleidsdirecties van BZK. Op basis hiervan werkt BZK een aanpak uit voor het verder in beheer brengen van informatie op netwerkschijven en samenwerkingsfunctionaliteiten.

Actielijn 3 Informatiesystemen

De komende jaren levert BZK een verdere bijdrage aan de realisatie van de generieke voorzieningen, zoals emailarchivering, chatarchivering, generieke Woo-voorziening en Zoek & Vind. In afwachting van de generieke Woo-voorziening onderzoekt BZK de mogelijkheden voor een eigen publicatieplatform. We sluiten aan bij generieke voorziening zodra deze gereed is. Ook is BZK van plan om het DMS verder te verbeteren. Het doel is een DMS dat prettig werkt en informatiebeheerprocessen nog beter ondersteunt.

Actielijn 4 Bestuur en naleving

Bij directies wordt blijvend aandacht gevraagd voor het opnemen van informatiehuishouding en openbaarmaking in de jaarplannen, en het regelmatig agenderen hiervan in overleggen.

2.4 Strategische Evaluatieagenda

De Strategische Evaluatieagenda (SEA) laat zien hoe BZK de komende jaren werkt aan het verkrijgen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek uit te voeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe. Conform de RPE wordt periodiek (elke 4-7 jaar) per thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een Periodieke rapportage. Hieronder is de planning van deze syntheseonderzoeken opgenomen.

Bijlage 6: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda bevat een nadere toelichting op de SEA. Daarnaast is daar ook de programmering van alle (deel)evaluatieonderzoeken te vinden.

Voor het meest recente overzicht van afgeronde evaluaties en Periodieke Rapportages zie: Jaarverslag BZK 2025, bijlage 3: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek.

2.5 Overzicht Risicoregelingen

St. Woonbedrijf Aardbevingsgebied Groningen

Toelichting

Deze lening dient ter financiering van de aankoop van langdurig te koop staande particuliere woningen in het aardbevingsgebied.

2.6 Slagvaardige Overheid

Toelichting

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (begrotingsstaat VII) gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat oploopt tot € 65 mln. structureel. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

De apparaatstaakstellingen uit het coalitieakkoord zijn beide meerjarig verwerkt op de begrotingen van BZK, KR en VRO in lijn met de berekening en verdeling die het ministerie van Financiën heeft toegepast. Daarbij is de taakstelling Slagvaardige Overheid ingeboekt vooruitlopend op de verdere uitwerking van de actieagenda Slagvaardige Overheid. De uitgewerkte actieagenda zal bepalend zijn voor de invulling van die taakstelling. In de komende jaren zijn ook ijkmomenten opgenomen (waarvan in mei 2027 de eerste) om periodiek te bezien welke besparingen slagvaardige overheid daadwerkelijk oplevert om vervolgens te bepalen of (en waar) een andere invulling nodig is. Voor de invulling van de Efficiencytaakstelling wordt de verdeling zoals deze nu is geboekt, als vertrekpunt gehanteerd. Deze invulling wordt in 2026 verder uitgewerkt. Op de budgetten voor bijdragen aan agentschappen en ZBO’s heeft deze taakstelling al vanaf 2027 effect. De Efficiencytaakstelling heeft pas vanaf 2029 effect op het budget voor ‘eigen personeel’. Dit geldt ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid. De verdere onderverdeling van de taakstelling binnen ‘eigen personeel’ wordt meegenomen in het ijkmoment in mei 2027, zodat dan een zorgvuldig traject kan worden gestart om daar (ook voor de taakstelling Slagvaardige Overheid) met fte-reductie invulling aan te geven. Ondertussen leidt de taakstelling op het apparaat van het kabinet-Schoof bij de directoraten-generaal van het ministerie van BZK tot een fte-reductie die vanaf 2026 oploopt tot 170 fte in 2029. Dat is 4 fte minder dan tot nu toe gecommuniceerd, omdat het aandeel van de taakstelling kabinet-Schoof op de formatie voor digitalisering (4 fte) mee overgeheveld is naar het ministerie van EZK.

3. Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1. Openbaar bestuur en democratie

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt aan een slagvaardig en betrouwbaar openbaar bestuur waarop inwoners kunnen vertrouwen en dat oog heeft voor de menselijke maat. Een openbaar bestuur dat samen met de samenleving in staat is de maatschappelijke opgaven op te lossen. Veranderingen in onze maatschappij beïnvloeden hoe ons bestuur en onze democratie werkt. Om waarden als legitieme besluitvorming, slagkrachtig openbaar bestuur en transparantie daarbij te behouden en democratische waarden en vrijheden te borgen en versterken, is continu aandacht nodig voor de werking en inrichting van democratie en bestuur.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft de zorg voor het goed functioneren van het openbaar bestuur van ons land.

Inwoners verlangen in toenemende mate maatwerk van de overheid. Dat vraagt om een overheid die in kan spelen op hun individuele behoeften en om kan gaan met uiteenlopende maatschappelijke opgaven op verschillende schaalniveaus. Daarnaast zijn er grote maatschappelijke opgaven die we als overheden alleen samen met de samenleving kunnen oplossen. Om hier goed op in te kunnen spelen organiseren we de overheid zo dicht mogelijk bij de burger en met betrokkenheid van de burger.

Met het oog op de doelen binnen dit beleidsartikel is een gezamenlijke inzet van gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk nodig.

De slagvaardigheid en legitimatie van het openbaar bestuur vraagt om een zo helder mogelijke taakverdeling tussen de overheden, financiering die daarbij aansluit, draagkracht in de uitvoering, onderlinge afstemming en samenwerking, betrokkenheid van burgers, ruimte voor maatwerk en zorg voor en toerusting van de mensen werkzaam in het openbaar bestuur.

De minister is hoeder van de Grondwet (GW).

De minister is verantwoordelijk voor:

Stimuleren

• – Om de slagvaardigheid van het openbaar bestuur te versterken stimuleert de minister de samenwerking tussen overheden en het werken als één overheid, onder meer via de Agenda stad, City Deals en Regio's aan de grens.

• – Ter versterking van het democratisch bestel werkt de minister aan een sterkere verbinding van inwoner en overheid, aan betere toerusting en ondersteuning van politieke ambtsdragers en aan een weerbaarder bestuur. De minister stimuleert en faciliteert betrokken partijen en draagt zorg voor kennisontwikkeling en –verspreiding. Concrete voorbeelden zijn Netwerk Weerbaar bestuur en Kennispunt Lokale Politieke Partijen. De minister stimuleert tevens de aantrekkelijkheid van het politieke ambt door het verbeteren van de rechtspositie, ondersteuning en opleidingsmogelijkheden van politieke ambtsdragers.

• – De minister stimuleert, vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de Grondwet, het mensenrechtenbeleid in Nederland.

• – De minister heeft een stimulerende rol voor een betrouwbare overheid door medeondertekening van de Algemene wet bestuursrecht. Deze wet is kaderstellend voor een behoorlijk bestuur.

• – De minister draagt (mede in reactie op het rapport Ongekend onrecht) zorg voor een betere dienstverlening aan de burger vanuit alle onderdelen van de overheid (Kamerstukken II 2020/21, 35510, nr. 4).

• – Medeoverheden worden gecompenseerd voor de uitgaven en derving van inkomsten als gevolg van het kwijtschelden van publieke schulden aan gedupeerden van de toeslagenaffaire (Stcrt. 2021, 47680).

• – Het ministerie van BZK zet zich als coördinerend ministerie in voor de aanpak van desinformatie en het vergroten van de weerbaarheid van de samenleving tegen de invloed van desinformatie en deepfakes.

• – Het ministerie van BZK coördineert de brede aanpak om mensen met risicovol verward of onbegrepen gedrag beter te helpen en zo overlast tegen te gaan.

Financieren

• – De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Financiën - namens deze de staatssecretaris van Financiën (de fondsbeheerders) - hebben een regisserende en financierende rol ten aanzien van het gemeentefonds, op basis van de Financiële-verhoudingswet (Fvw). De middelen voor beide fondsen kennen een eigen begroting (gemeentefonds en provinciefonds) maar het beheer kan niet los gezien worden van de rest van het stelsel. Op basis van de Gemeentewet (Gemw) en Provinciewet (PW) is de minister verantwoordelijk voor het stelsel van decentrale belastingen.

• – Tevens financiert de minister de rechtspositionele regelingen van (voormalige) politieke ambtsdragers.

Regisseren

• – Op basis van artikel 2 van de Fvw wordt indien beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of activiteiten door gemeenten en/of provincies, in een afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende toelichting met redenen omkleed en met kwantitatieve gegevens gestaafd, wat de financiële gevolgen van deze wijziging voor de gemeenten en/of provincies zijn. Tevens wordt aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële gevolgen voor gemeenten en/of provincies kunnen worden opgevangen. Over de toepassing van dit artikel vindt tijdig overleg plaats met de minister van BZK en de minister van Financiën.

• – Op basis van de (Gemw) en (PW) is de minister daarnaast verantwoordelijk voor de interbestuurlijke verhoudingen en het Rijksbeleid dat de medeoverheden raakt. De minister coördineert hierbij het overleg tussen het Rijk en de medeoverheden. Door de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) waarvoor de minister verantwoordelijk is, kunnen gemeenten, provincies en waterschappen samenwerken in publiekrechtelijke constructies.

• – Betrouwbare en transparante verkiezingen zijn essentieel voor het vertrouwen in de democratie. De minister is verantwoordelijk voor de Kieswet (KW), die de verkiezingen voor de leden van de Eerste Kamer en Tweede Kamer der Staten-Generaal, het Europees Parlement, Provinciale Staten, algemene besturen van waterschappen, eilandsraden en gemeenteraden regelt.

• – De minister is verantwoordelijk voor de aanpak van discriminatie en de daarbij behorende wetgeving, zoals de Algemene wet gelijke behandeling en de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen. De minister heeft een coördinerende rol in de aanpak van discriminatie.

• – De minister is eerste ondertekenaar van de Wet op Lijkbezorging (Wlb), die een belangrijk wettelijk kader vormt voor de omgang met overledenen in Nederland.

Uitvoeren

• – Politieke partijen vervullen een cruciale rol in de democratie. De minister voert de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) uit en financiert deze ook.

• – De minister geeft uitvoering aan het Nederlandse decoratiestelsel en aan de ontslag- en benoemingsprocedures van burgemeesters, commissarissen van de Koning en leden van de Hoge Colleges van Staat.

• – Om het stelsel van het openbaar bestuur te ondersteunen voert de minister onderzoek uit en ontwikkelt zij kennisproducten, zoals de Staat van het Bestuur en de website www.findo.nl.

Versterken rechtsstaat

Om de instituties van ons bestel te versterken, versterkt het kabinet de constitutionele toets van ontwerp wet- en regelgeving en werkt het kabinet aan een Grondwetswijziging die strekt tot de gedeeltelijke opheffing van het toetsingsverbod in artikel 120 Grondwet.

Ook worden de middelen (uit artikel 1) besteed aan het daadkrachtig optreden tegen o.a. discriminatie en racisme. Er wordt onderzocht of het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht, na de (internet)consultatie en uitvoeringstoetsen kan worden aangepast om de uitvoerbaarheid te verbeteren met als doende dienstverlening van de overheid menselijker en toegankelijker te maken.

Aanpak mensen met risicovol verward of onbegrepen gedrag

Het kabinet zet onder coördinatie van BZK de aanpak door om mensen met risicovol verward of onbegrepen gedrag beter te helpen en zo overlast tegen te gaan. Samen met JenV, VWS, VRO en SZW wordt invulling gegeven aan deze brede aanpak, inclusief wonen en bestaanszekerheid.

Gemeenschapsfonds

Met dit fonds worden voorzieningen voor ontmoeting en gemeenschapskracht versterkt, voornamelijk in gebieden waar ontmoetingsplekken en sociale structuren sterk onder druk staan.

ProDemos

Er worden aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor burgerschapsonderwijs met ingang van 2027.

Foreign information manipulation and interference

In 2027 wordt een wetsvoorstel ingediend voor de inrichting van een organisatie die buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging (FIMI, foreign information manipulation and interference) in het publieke debat, gericht op ondermijning van de democratische rechtsstaat, structureel kan detecteren.

Beleidskeuzes uitgelegd

In antwoorden op de begrotingsrapporteur van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over het departementale jaarverslag 2025 is toegezegd om in het begrotingsartikel een verwijzing op te nemen naar eerder verstuurde kaders «beleidskeuzes uitgelegd» (Kamerstuk 36 945-VII, nr. 17). Dit om daarmee het inzicht in de koppeling tussen doelen en ingezette middelen op dit begrotingsartikel verder inzichtelijk te maken. Onderstaande tabel toont de eerder met de Tweede Kamer gedeelde onderbouwing van instrumenten die in dit begrotingsartikel terugkomen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 1 is 15% juridisch verplicht en dit betreft met name de volgende instrumenten:

Subsidies (regelingen)

Het subsidiebudget is voor 51% juridisch verplicht. Het betreft onder andere subsidies aan de politieke partijen, de Oorlogsgravenstichting (OGS), ProDemos en Multiproblematiek en Basisinfrastructuur als gevolg van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.

1.1 Bestuur en regio

Subsidies

Oorlogsgravenstichting

Namens de Nederlandse overheid onderhoudt de Oorlogsgravenstichting (OGS) wereldwijd ongeveer 50.000 graven van Nederlandse oorlogsslachtoffers. Deze graven liggen in meer dan vijftig landen, verspreid over vijf continenten. Het zwaartepunt ligt daarbij in Indonesië. Tevens verzorgt de stichting ruim 10.000 graven van militairen van de geallieerde strijdkrachten in Nederland. De OGS ontvangt een subsidie voor de uitvoering hiervan.

Werk aan Uitvoering (WaU)

Sinds 2023 wordt via BZK een WaU-subsidie verstrekt aan de VNG voor het verbeteren van de uitvoerbaarheid van beleid voor gemeenten. De subsidie wordt ingezet op activiteiten die de uitvoerbaarheid van beleid en de toepassing van de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) versterken. ​In de periode 2027-2031 ligt het accent op toepassing, doorontwikkeling en borging van bestaande instrumenten en werkwijzen, zoals het Beleidskompas, de UDO en uitvoeringstoetsen.

Opdrachten

Bestuur en regio

Het Nationale Programma Vitale Regio's (NPVR) bestaat uit een gebiedsgerichte aanpak voor elf regio's aan de randen van het land, de grensoverstijgende samenwerking met de buurlanden en uit het doorontwikkelen van de beleids- en investeringslogica van het Rijk. Binnen dit programma worden opdrachten verstrekt voor onder andere onderzoek en kennisontwikkeling, organisatie van (kennis)bijeenkomsten met en voor de regio's, departementen, maatschappelijke partijen en andere regionale partners, de totstandkoming van langjarige agenda's met de elf regio's, de organisatie van de Grenslandconferentie, monitoring en evaluatie van de Grenseffectentoets, het verzamelen van grensstatistieken, ondersteuning voor de coördinerend Rijksheren voor grensoverstijgende samenwerking en algemene monitoring en evaluatie van het programma.

In 2027 zullen opdrachten worden verstrekt in het kader van de uitvoering van de agenda goed bestuur, zoals onder andere het verder ontwikkelen van de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) en het tot stand brengen van een volwaardige samenwerkingsagenda met de medeoverheden waarvan ook de integrale uitwerking van het rapport Polman deel uitmaakt. Daarnaast zullen opdrachten worden verstrekt in het kader van het ontwikkelen van vernieuwende passende bestuurlijk-financiële arrangementen, zoals het ontwikkelen van een applicatie om de mogelijkheid tot monitoring binnen de bijzondere fondsuitkering (BFU) te faciliteren en het doorontwikkelen van de GOUDO applicatie om het proces tot het instellen van specifieke uitkeringen (SPUK-loket) te faciliteren.

1.2 Democratie

Subsidies (regelingen)

Politieke partijen

Politieke partijen ontvangen subsidie op grond van de Wet financiering politieke partijen (Wfpp). Het doel van de subsidie is het leveren van een bijdrage aan de instandhouding en versterking van de schakelfunctie van landelijke politieke partijen in het democratische staatsbestel.

• 1. De bedragen over 2025 en 2026 zijn voorlopige bedragen, waarvan 80% inmiddels is uitgekeerd. Uiterlijk 1 juli van het jaar volgend op het subsidiejaar moeten partijen een definitieve subsidieaanvraag indienen. Als bij de beoordeling daarvan blijkt dat de partijen voldoen aan de voorwaarden, wordt de resterende 20% uitgekeerd.

• 2. De loon- en prijsbijstellingen over 2025 en 2026 moeten nog in deze bedragen worden verwerkt.

ProDemos

ProDemos, het Huis voor Democratie en Rechtsstaat, ontvangt een subsidie voor activiteiten gericht op het vergroten van de betrokkenheid en kennis van de democratische rechtsstaat, zoals het verzorgen van bezoeken van scholieren aan het parlement met de daarbij behorende educatieve programma’s, aandacht voor doelgroepen met lager politiek zelfvertrouwen, lesmateriaal over grondrechten en democratische waarden, en inzet van ervaringsdeskundigen uit de democratie. Met ingang van 2027 zijn structureel € 5 mln. aanvullende middelen beschikbaar voor burgerschapsonderwijs. Hiermee wordt de inzet van ProDemos verbreed en versterkt in de regio.

Verbinding inwoner en overheid

Subsidies worden verstrekt om maatschappelijke initiatieven, samenwerking met maatschappelijke organisaties en burgerschap te versterken, o.a. aan het V-fonds met Loket-D en de Huizen voor Actief Burgerschap. Ook investeert BZK in het versterken van democratisch bewustzijn en democratisch ethos, onder andere via Tienskip. Het in 2025 vernieuwde actieplan toegankelijk stemmen wordt in 2027 verder uitgevoerd.

Toerusting en ondersteuning politieke ambtsdragers

Om politieke ambtsdragers te ondersteunen en hun opleidingsmogelijkheden te verbeteren ontvangen de beroepsgroepen van politieke ambtsdragers subsidie. Ook ontvangen de griffie en rekenkamer subsidies.

Met een subsidie aan Stichting Kennispunt Lokale Politieke Partijen worden fysieke en online trainingen aan lokale politieke partijen in 2027 voortgezet.

Weerbaar bestuur

Subsidies worden verstrekt ter verhoging van de weerbaarheid van het bestuur tegen intimidatie, bedreiging en ondermijning en ter verhoging van de veiligheid van decentrale politieke ambtsdragers, ambtenaren en hun organisaties. Zo worden het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur (OTWB) en de woningscans voor alle decentrale politieke ambtsdragers gefinancierd.

Decentrale politieke partijen

Het wetsvoorstel Wpp bevat een structurele subsidieregeling voor decentrale politieke partijen. Hiervoor is structureel € 8,2 mln. gereserveerd. De ingangsdatum van deze subsidieregeling is afhankelijk van de inwerkingtreding van de Wpp.

Opdrachten

Verbinding inwoner en overheid

Opdrachten worden verstrekt in het kader van de voorbereiding en evaluatie van de Provinciale staten- en waterschapsverkiezingen in 2027. Het voornemen is om tijdens deze verkiezingen het experiment met een nieuw stembiljet voort te zetten.

Ter voorbereiding op de instelling van het detectieorgaan buitenlandse desinformatie wordt de opbouw van de organisatie met een kwartiermaker en analisten voorbereid. Tevens wordt een pilot FIMI-detectie uitgevoerd voor de verkiezingen voor de waterschappen, provinciale staten en eilandsraden op 17 maart 2027.

Opdrachten worden verstrekt om democratische innovatie te onderzoeken en bevorderen en te monitoren hoe invulling wordt gegeven aan de versterking van participatie bij maatschappelijke opgaven.

Weerbaar bestuur

Er wordt doorgewerkt aan het verhogen van de weerbaarheid van decentrale politieke ambtsdragers, ambtenaren en hun organisaties tegen (online) agressie, intimidatie, bedreiging en ondermijning. Producten worden ontwikkeld ten behoeve van de preventie en nazorg van de doelgroep en het breder beschikbaar stellen van kennis en expertise voor decentrale medeoverheden.

Maatschappelijke weerbaarheid van medeoverheden

In het kader van de samenwerkingsagenda met de medeoverheden maakt het kabinet budget vrij voor de bevordering van de weerbaarheid tegen hybride en militaire dreigingen. Deze middelen zullen worden ingezet om gemeenten concrete ondersteuning te leveren ten behoeve van ‘Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau’. Door deze ondersteuning zullen gemeenten concreet worden geholpen bij de versterking van de digitale en fysieke weerbaarheid van hun meest vitale processen. Daarnaast zullen de middelen worden ingezet om een impuls te geven aan de versterking van het sociaal maatschappelijk weefsel van lokale samenlevingen, waardoor schokken die worden veroorzaakt door hybride acties of een militair conflict beter kunnen worden opgevangen.

Inkomensoverdrachten

Toerusting en ondersteuning politieke ambtsdragers

Het ministerie van BZK financiert de rechtspositionele regelingen van (voormalige) politieke ambtsdragers. Het betreft pensioenen en uitkeringen aan voormalige ministers en staatssecretarissen en uitkeringen aan voormalige herindelingsburgemeesters en waarnemend burgemeesters.

1.3 Rechtsstaat en Grondrechten

Subsidies (regelingen)

Antidiscriminatie

De minister is verantwoordelijk voor de aanpak van discriminatie en de bijbehorende wetgeving, zoals de Algemene wet gelijke behandeling en de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen en heeft een coördinerende rol in de aanpak van discriminatie. Er worden subsidies verstrekt om aan deze taak te kunnen voldoen. Er worden onder andere subsidies verleend voor de herziening van het stelsel van antidiscriminatievoorzieningen aan Discriminatie.nl en het tot stand brengen van een real time dashboard met discriminatiecijfers.

Versterken rechtsstaat

De instituties van de rechtsstaat worden versterkt. Zo werkt het kabinet aan een Grondwetswijziging die strekt tot de gedeeltelijke opheffing van het toetsingsverbod in artikel 120 Grondwet. Ook wordt ingezet dat de Grondwet de bescherming biedt die past bij de huidige tijd, waarin digitale technologie een steeds belangrijkere rol speelt in de verhouding tussen overheid en burgers. Er worden verschillende subsidies verleend ter ondersteuning van deze beleidsdoelen.

Opdrachten

Versterken rechtsstaat

De instituties van de rechtsstaat worden versterkt. Zo werkt het kabinet aan een Grondwetswijziging die strekt tot de gedeeltelijke opheffing van het toetsingsverbod in artikel 120 Grondwet. Ook wordt ingezet dat de Grondwet de bescherming biedt die past bij de huidige tijd, waarin digitale technologie een steeds belangrijkere rol speelt in de verhouding tussen overheid en burgers. Er worden verschillende onderzoeken uitgezet ter ondersteuning van deze beleidsdoelen.

Antidiscriminatie

De minister van het ministerie van BZK is verantwoordelijk voor de aanpak van discriminatie en de bijbehorende wetgeving, zoals de Algemene wet gelijke behandeling en de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen en heeft een coördinerende rol in de aanpak van discriminatie. Er worden opdrachten uitgezet die het daadkrachtig optreden tegen onder andere discriminatie en racisme bevorderen. Er worden onder andere opdrachten verstrekt voor de begeleiding van de transitie naar een nieuw stelsel van antidiscriminatievoorzieningen.

1.4 Gemeenschapsfonds

Subsidies (regelingen)

Gemeenschapsfonds

In 2027 is er voor het Gemeenschapsfonds € 30,0 mln. beschikbaar. Hiermee worden voorzieningen voor ontmoeting en gemeenschapskracht versterkt, voornamelijk in gebieden waar ontmoetingsplekken en sociale structuren sterk onder druk staan.

Ontvangsten

De ontvangsten betreffen grotendeels de bijdragen van de waterschappen aan de uitvoeringskosten van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wet en de kosten worden gezamenlijk gedragen door het Rijk, gemeenten en waterschappen. De waterschappen betalen jaarlijks hun aandeel in de uitvoeringskosten via het Rijk aan de gemeenten.

Het ministerie van BZK ontvangt jaarlijks budget van de waterschappen in het kader van de organisatie van de Waterschapsverkiezingen. De kosten, die de gemeenten voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen maken, worden vergoed door de waterschappen. Sinds 2020 gebeurt dat via een structurele toevoeging aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Dit bedrag is reeds overgeboekt vanuit de begroting van BZK (VII). Daartegenover incasseert het ministerie van BZK jaarlijks eenzelfde bedrag bij de waterschappen.

Extracomptabel

Voor een beschrijving van de regeling, de doelstelling, verwijzing naar de wettekst, verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en de ramingsgrond wordt verwezen naar de paragraaf ‘Kwalitatieve achtergrond informatie per fiscale regeling’ in de bijlage ‘Fiscale regelingen’ in de Miljoenennota.

3.2 Artikel 2. Nationale Veiligheid

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) beschermt de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde. Dit doet de AIVD door tijdig dreigingen, internationale politieke ontwikkelingen en risico's te onderkennen. Deze zijn niet altijd zichtbaar en de AIVD doet daartoe onderzoek in binnen- en buitenland. De AIVD signaleert, adviseert en deelt gericht informatie met samenwerkingspartners, zodat deze de dreiging en risico's kunnen mitigeren. Waar nodig mitigeert de AIVD zelfstandig risico's.

Uitvoeren

• – De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verantwoordelijk voor de taakuitvoering van de AIVD. De AIVD verricht onderzoek met behulp van bijzondere inlichtingenmiddelen. Op basis van de bevindingen informeert en adviseert de AIVD samenwerkingspartners met ambtsberichten en analyses (waaronder openbare publicaties). De minister legt waar mogelijk in het openbaar verantwoording af aan de Tweede Kamer als geheel of in de vaste Kamercommissie van Binnenlandse Zaken. Waar dat niet kan, vanwege de geheime aspecten van het overheidsbeleid rond de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, gebeurt dit via de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) van de Tweede Kamer.

• – Voor de taakuitvoering zijn stevige waarborgen ingericht in de vorm van toetsing, toezicht en controle. Dit vanwege de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van mensen die de inzet van bijzondere inlichtingenmiddelen kan hebben. Voor de inzet van een groot aantal bijzondere inlichtingenmiddelen is toestemming nodig van de minister van BZK.

In de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2017 staat dat na de toestemming van de minister voorafgaand aan de inzet van een groot aantal bijzondere inlichtingenmiddelen een onafhankelijke toetsing nodig is van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Daarnaast houdt de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) toezicht tijdens en na afloop van de inzet van bevoegdheden of op andere werkzaamheden van de AIVD.

De AIVD doet zijn werk op basis van de Geïntegreerde Aanwijzing Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (GA I&V). De GA I&V wordt opgesteld in samenspraak met de behoeftestellers. In 2023 is de GA voor vier jaar in werking getreden en is tussen 2024 en 2026 jaarlijks geactualiseerd. De GA wordt iedere vier jaar herzien. Dat betekent dat in 2027 de GA wederom voor vier jaar in werking treedt en tussen 2028 en 2030 jaarlijks geactualiseerd wordt.

Er wordt op dit moment gewerkt aan een nieuw, techniekneutraal en meer dreigingsgericht wettelijk kader. De aanbieding van het wetsvoorstel aan de Tweede Kamer is voorzien voor de eerste helft van 2027.

Er zijn geen beleidswijzigingen.

Geschatte budgetflexibiliteit

Omdat het budget als apparaat wordt aangemerkt, is het gehele budget juridisch verplicht.

Investeringen

De AIVD zet met de eerder toegekende middelen voor 2027 (vanuit kabinet Rutte IV tot € 86,5 mln. en vanuit kabinet Schoof tot € 77,6 mln.) een wezenlijke stap om de gekende en ongekende dreigingen te blijven adresseren. De middelen worden onder meer ingezet in lijn met de prioriteiten uit de Jaarplanbrief 2026. Met deze middelen wordt geïnvesteerd in een nieuw wettelijk kader (een herziening van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2017), met als doel het efficiënter kunnen inzetten van de huidige bevoegdheden en, indien noodzakelijk, het toevoegen van nieuwe bevoegdheden, inclusief voldoende passende waarborgen.

De intensivering van oplopend € 50 mln. structureel in 2030 uit het regeerakkoord Jetten zal door de AIVD worden ingezet ten behoeve van de benodigde uitbreiding van de dataverwerkingscapaciteit en strategische samenwerking met partners. Dit is noodzakelijk om onderzoeken effectief te kunnen blijven uitvoeren en om ook in de toekomst van waarde te blijven.

Vanwege het bijzondere karakter van dit begrotingsartikel en de gedeeltelijk geheime uitgaven zijn de uitgaven niet nader uitgesplitst en zijn de apparaatsuitgaven niet opgenomen in het centraal apparaatsartikel.

Ontvangsten

De Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO), het samenwerkingsverband tussen de AIVD en de MIVD, verricht veiligheidsonderzoeken voor andere (overheids-)organisaties en brengt daarvoor een tarief in rekening. De ontvangsten hebben hier voornamelijk betrekking op.

3.6 Artikel 6. Overheidsdienstverlening en informatiesamenleving

Een digitale samenleving over de grenzen heen die rekening houdt met burgers en werkt aan maatschappelijke opgaven.

Aanscherping algemene doelstelling subartikel 6.5

Sinds de BZK-begroting 2026 is het de werkwijze om, na de afronding van elke Periodieke Rapportage, te onderzoeken of de algemene doelstelling in de begroting nog goed aansluit bij de actuele beleidstheorie. Recent is de beleidstheorie gereconstrueerd in de Periodieke Rapportage over subartikel 6.5 (Kamerstuk 36800-VII, nr. 98). Deze is gebruikt voor onderstaande aanscherping van de algemene doelstelling van subartikel 6.5. In de Strategische Evaluatie Agenda (SEA) is de gehele beleidstheorie opgenomen.

Door deze aangescherpte algemene doelstelling wordt eveneens invulling gegeven aan de toezegging aan de rapporteur om in mijn begrotingstukken meer concrete en meetbare doelstellingen op te nemen (Kamerstuk 36 945-VII, nr. 17).

De minister van BZK is verantwoordelijk voor het bevorderen van een toegankelijke digitale overheidsdienstverlening en zet daarbij digitale innovaties in.

Stimuleren

• – de minister van BZK stimuleert het gebruik van nieuwe digitale technologieën voor het oplossen van maatschappelijke opgaven, waarbij de markt ook nadrukkelijk uitgedaagd wordt om mee te denken;

• – de minister van BZK stimuleert internationale samenwerking voor het realiseren van overheidsdiensten over de grenzen heen met wet- en regelgeving die zowel recht doet aan de Nederlandse situatie als in Caribisch Nederland.

Regisseren

• – de minister van BZK is stelselverantwoordelijk voor de inrichting en de governance van de generieke digitale infrastructuur;

• – de minister van BZK heeft een regisserende rol in de zichtbaarheid en herkenbaarheid van één samenwerkende overheid bij de dienstverlening aan burgers en ondernemers;

• – de minister van BZK heeft een coördinerende rol met betrekking tot alle officiële publicaties van de overheid;

• – de minister van BZK heeft eveneens een realiserende rol ten aanzien van de uitvoering van het AI-beleid bij de overheid (Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen). Denk daarbij bijvoorbeeld aan het breed beschikbaar stellen van bewezen en verantwoorde AI- toepassingen die het werk vergemakkelijken. En het stimuleren van open taalmodellen die soeverein zijn, middel het organiseren van het aanbod hiervan bij de gehele overheid.

Uitvoeren

• – de minister van BZK is verantwoordelijk voor de inrichting, beschikbaarstelling, instandhouding, werking, beveiliging en betrouwbaarheid van het geheel van voorzieningen inzake de generieke digitale infrastructuur; 

• – de minister van BZK is verantwoordelijk voor de inrichting, beschikbaar­stelling, instandhouding, werking, beveiliging en betrouwbaarheid van generieke digitale voorzieningen voor elektronisch berichtenverkeer en informatieverschaffing, alsmede voor de voorzieningen voor het inloggen bij overheidsdienstverleners (authenticatie) en registratie van machtigingen in het burgerservicenummer domein;

• – de minister van BZK is verantwoordelijk voor het beleid rondom het vaststellen van de identiteit alsmede de verstrekking van reisdocumenten op basis daarvan. Ook is de minister van BZK verantwoordelijk voor de vastlegging van persoons- en adresgegevens in de Basisregistratie Personen (BRP). In dat kader houdt de minister van BZK toezicht op de uitvoering van de Paspoortwet, monitort de uitvoering van de Wet BRP en ondersteunt de gemeenten die primair verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van deze wetten. De minister van BZK faciliteert hiermee het juiste gebruik van persoons- en adresgegevens door andere overheidsinstanties. Het tegengaan van fraude met, en het corrigeren van fouten van persoons- en adresgegevens en reisdocumenten vormt hiervan een integraal onderdeel.

• – de minister van BZK is kaderstellend voor cybersecurity voor de sector overheid en is aangewezen als bevoegd gezag voor de cyberbeveiligingswet die naar verwachting medio 2026 van kracht gaat. BZK is verantwoordelijk voor het wettelijk verankeren van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als sectoraal kader voor de gehele overheid onder NIS2 en werkt de Cyberbeveiligingswet (Cbw) uit voor overheidsorganisaties.

• – de minister van BZK draagt zorg voor de betrouwbaarheid en de beveiliging van de elektronische uitgifte en de beschikbaarstelling van de publicatiebladen én geconsolideerde versies van wet- en regelgeving.

Departementale herverdeling Digitalisering.

Naar aanleiding van het coalitieakkoord heeft de departementale herverdeling Digitalisering plaatsgevonden. Het digitaliseringsbeleid voor de samenleving en overheid wordt ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit. De hiervoor beschikbare middelen op de begroting van het ministerie van BZK zijn overgeheveld naar het ministerie van EZK.

Het ministerie van BZK borgt vanuit de portefeuille van staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid, de realisatiekracht van een slagvaardige overheid: uitvoerbaar, mensgericht, veilig en uitvoeringsvast binnen de gehele overheid. Daarmee ontstaat een heldere scheiding tussen beleidsvorming en realisatie, met behoud van één overheidsbrede digitale koers. Naast het beleid voor de digitale samenleving, wordt dus ook het beleid voor de digitale overheid belegd bij EZK. Deze governance sluit aan bij de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waarin is afgesproken dat de prioriteiten cloud, AI, weerbaarheid en autonomie overheidsbreed worden opgepakt. Daarbij is de aanname dat met meer overheidsbreed beleid, er minder rijksspecifiek beleid nodig zal zijn. Waar dat wel nodig is voor de realisatie, maakt BZK binnen de kaders de doorvertaling. Ook monitort BZK de realisatie van het overheidsbrede beleid binnen de kaders.

Geschatte budgetflexibiliteit

Juridisch verplicht

Van het totale uitgavenbudget op artikel 6 is 8% juridisch verplicht en dit betreft met name de volgende instrumenten:

Bijdrage aan agentschappen

Het budget (bijdrage aan agentschappen) is voor 12% juridisch verplicht en voor 88% bestuurlijk gebonden. Het betreft diverse bijdragen, waaronder bijdragen aan Logius en de Kamer van Koophandel in het kader van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI).

Subsidies (regelingen)

Het subsidiebudget is voor 58% juridisch verplicht. Het betreft diverse subsidies, waaronder aan de VNG voor gemeentelijke statuur van de uitvoering.

6.2 Overheidsdienstverlening, informatiebeleid en informatiesamenleving

Opdrachten

Overheidsdienstverlening

Via WaU-financiering wordt de ontwikkeling van het traject overheidsbrede dienstverlening/loketten gecontinueerd in 2027. Dit behelst de inrichting van het netwerk van professionals en het verder vormgeven van de ‘overheidsdienstverlener’, zodat mensen persoonlijk hulp en ondersteuning krijgen.

Ook worden opdrachten verstrekt via middelen uit de envelop Goed Bestuur, deze opdrachten hebben betrekking op de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de overheidsdienstverlening en het doordacht gebruik van AI/algoritmes.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

ICTU

Er wordt gewerkt aan het vergroten van het inzicht bij burgers over de eigen persoonsgegevens die de overheid verwerkt bij het nemen van besluiten en het leveren van diensten aan burgers (Wat gebeurt er met uw gegevens bij de overheid?). Ook wordt mogelijk gemaakt dat zij deze gegevens kunnen delen met derden, om regie te kunnen voeren op het eigen digitale leven.

Bijdrage aan agentschappen

Logius

Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)

Voor de invoer van de cyberbeveiligingswet, ontvangt het RDI een bijdrage. De Europese NIS2 richtlijn wordt omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw). Het toezicht wordt uitgevoerd door de RDI. Dit toezicht geldt voor alle onderdelen van de overheid, dus ook op de centrale overheid (individuele ministeries, agentschappen en ZBO’s).

RDI ontvangt een bijdrage voor activiteiten in het kader van de implementatie van de herziene eIDAS verordening. Daarnaast wordt een bijdrage verstrekt voor het ETD toezicht (Afsprakenstelsel Electronische Toegangsdiensten) en WDO toezicht en handhavingstaken.

6.5 Identiteitstelsel

Bijdrage aan agentschappen

Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)

De RvIG ontvangt een bijdrage voor het beheer en onderhoud van de centrale voorzieningen voor de Basisregistratie Personen (BRP) en voor de bevolkingsregistratie in het Caribisch deel van het Koninkrijk.

De kwaliteit van de gegevens is belangrijk voor het goed kunnen uitvoeren van overheidsdienstverlening. Het adresgegeven in de BRP wordt in veel regelingen gebruikt om te bepalen welke rechten en plichten een burger heeft. De RvIG ontvangt daarom een bijdrage voor de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, ter ondersteuning van gemeenten bij het doen van onderzoek naar juistheid van de adresregistratie.

Daarnaast ontvangt de RvIG een bijdrage voor het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI).

6.7 Hoogwaardige dienstverlening één overheid

Opdrachten

Hoogwaardige dienstverlening één overheid

Burgers en ondernemers verwachten dienstverlening die aansluit bij hun leefwereld en persoonlijke situatie. Er worden opdrachten verstrekt om te zorgen dat mensen makkelijk toegang hebben tot overheidsbrede dienstverlening (zowel digitaal als fysiek), dat ze goed geholpen en ondersteund worden en dat de dienstverlening begrijpelijk en toegankelijk is. Dit geldt ook voor inwoners van het Caribisch deel van Nederland.

We werken, samen met de betrokken publieke dienstverleners en medeoverheden, aan het verbeteren van de overheidsbrede dienstverlening rondom diverse levensgebeurtenissen, voor zowel burgers als ondernemers. Dit doen we door het realiseren van concrete (dienstverlenings)oplossingen, waarbij de belevingswereld van mensen centraal staat. Daarnaast wordt ingezet op het proactief aanreiken van producten en diensten.

Ook wordt invulling gegeven aan de realisatie van overheidsbreed signaalmanagement waarbij aandacht is voor het overheidsbreed ophalen van signalen (offline en online) en het delen, monitoren en terugkoppelen op feedback. Daarnaast wordt ingezet op de inzet van nieuwe technologie voor overheidsbrede dienstverlening, zoals AI. Ten behoeve van deze beleidsterreinen en concrete activiteiten worden in 2027 opdrachten verstrekt.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

ICTU

ICTU ontvangt een bijdrage om te helpen bij het realiseren van een begrijpelijke, digitaal toegankelijke en gebruikersvriendelijke overheid. Ze ontwikkelen hiervoor onder andere praktische instrumenten en faciliteren community’s, waarvan alle publieke dienstverleners gebruik kunnen maken. Daarnaast ontvangt ICTU een bijdrage om een omgeving op te leveren en door te ontwikkelen waar organisaties volwassenheidsmodellen op het gebied van dienstverlening vinden. Verder wordt invulling gegeven aan het bevorderen van tevredenheid en de menselijke maat met een zogenaamd meethuis, dit geeft organisaties inzicht in het meten en verbeteren van klantbeleving binnen de overheid.

Verder ontvangt Digicampus (onderdeel van ICTU) een bijdrage om invulling te geven aan de inzet van verantwoorde digitale assistenten door de overheid.

6.8 Generieke Digitale Infrastructuur (GDI)

Opdrachten

Doorontwikkeling en innovatie

In 2027 wordt het vernieuwingsbudget (zie www.pgdi.nl) ingezet voor doorontwikkeling en innovatie van de digitale overheid, waaronder de Generieke Digitale Infrastructuur. De bestemming van de beschikbare middelen wordt afgestemd in de Programmeringsraad GDI en in het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid. Deze afstemming wordt opgenomen in het programmeringsplan GDI 2027. Het programmeringsplan wordt jaarlijks opgesteld en aangeboden aan de Tweede Kamer (gepland eind 2026).

Op basis van dit programmeringsplan zal na de vaststelling in de Kamer , een reallocatie bij de eerste suppletoire begroting 2027 plaatsvinden om de middelen te realloceren naar de juiste instrumenten.

Om innovatie te stimuleren is 2% van het totaal budget voor de GDI beschikbaar voor innovatieve trajecten voor burgers en ondernemers. Hiermee worden partijen uitgedaagd om gezamenlijk tot oplossingen te komen.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

Kamer van Koophandel (KvK)

De KvK ontvangt een bijdrage voor het beheer, de exploitatie en de doorontwikkeling van het Digitaal Ondernemersplein. Via het Ondernemersplein vinden ondernemers informatie en advies van de gehele (semi-)overheid.

Bijdrage aan agentschappen

Logius

Logius ontvangt een jaarlijkse bijdrage voor het beheer en de doorontwikkeling van voorzieningen en functionaliteiten in de GDI, op de domeinen Toegang, Interactie, Digitale Toegankelijkheid, Gegevensuitwisseling en Infrastructuur. Logius beheert onder andere DigiD, MijnOverheid en eHerkenning.

De besteding van deze bijdragen is nader uitgewerkt in het programmeringsplan GDI 2027 dat eind 2026 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.

Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG)

De RvIG ontvangt een jaarlijkse bijdrage voor de beheervoorziening Burgerser­vicenummer. Deze voorziening zorgt voor het toekennen van een uniek Burgerservicenummer bij inschrijving in de Basisregistratie Personen en het beheer van deze nummers om een efficiënte koppeling tussen burgers en instanties te maken.

Verder ontvangt de RvIG een bijdrage voor het faciliteren van het knooppunt Electronic Identification And Trust Services (eIDAS). De EU eIDAS-verordening stelt burgers in staat om digitaal zaken te doen met overheidsorganisaties in andere landen met hun eigen nationale inlogmiddel.

Rijkdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

De RVO werkt aan de verbeterde digitale dienstverlening aan bedrijven via een aantal generieke digitale bouwstenen. RVO levert een bijdrage aan het mogelijk maken van veilig digitaal berichtenverkeer en het verminderen van regeldruk voor ondernemers.

Ontvangsten

Centrale financiering Generieke Digitale Infrastructuur (GDI)

Dit betreft voornamelijk de ontvangsten in het kader van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). Voor een aantal gebruikers van de Generieke Digitale Infrastructuur geldt dat BZK de bijdragen door middel van jaarlijkse facturatie ontvangt. Dit wordt ingezet ter financiering van het beheer van de GDI voorzieningen.

3.7 Artikel 7. Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) streeft naar een overheid die betrouwbaar, dienstbaar, dichtbij en rechtvaardig is en haar maatschappelijke taken optimaal uitvoert. Dit gebeurt door het creëren van randvoorwaarden voor het optimaal en duurzaam functioneren van overheidsorganisaties en in het bijzonder voor een efficiënte en effectieve bedrijfsvoering. De minister van BZK draagt hieraan data gedreven bij in een regisserende en coördinerende rol, respectievelijk op het terrein van collectieve arbeidsvoorwaarden, personeelsbeleid Rijk, de organisatie en bedrijfsvoering van het Rijk, waaronder de informatiehuishouding, een kaderstellende rol op ICT, huisvesting, inkoop en faciliteiten en Management Development. De rijksbrede bedrijfsvoering betreft de niet-financiële bedrijfsvoering, bedoeld om alle ruim 165.000 rijksambtenaren in staat te stellen samen aan de Rijksopgaven te werken – teneinde maatschappelijke opgaven te realiseren.

In een recent afgeronde Periodieke Rapportage over dit artikel is de beleidstheorie gereconstrueerd in de vorm van vijf onderliggende beleidsthema's die onder dit artikel vallen (Kamerstukken II 2024/25, 30985, nr. 67). Hieruit zijn onderstaande doelstellingen te herleiden:

Rijk als werkgever

Het strategisch personeels- en organisatie beleid draagt bij aan een goed functionerende rijksdienst. Hiervoor wordt beoogd een P&O beleid te voeren wat hier de kaders voor schept, met daarbij passende flexibele arbeidsvoorwaarden. Een veilige en gezonde werkomgeving met een open, inclusieve en integere cultuur, staat hierbij voorop. Voor een diversiteit aan huidige en toekomstige medewerkers.

Organisatie

Doel van beleid richt zich op de rijksbrede eenheid, kwaliteit en efficiëntie van de niet-financiële bedrijfsvoering van de rijksdienst. De inzet is gericht op de rijksbrede bedrijfsvoering, uitgezonderd het financieel beleid. Dit omvat het vaststellen van kaders ter bevordering van de eenheid, de kwaliteit en de efficiëntie van de bedrijfsvoering. Daarnaast worden ondersteunende diensten aangewezen die, ten behoeve van alle of een deel van de ministeries, door een onderdeel van een van de ministeries zullen worden uitgevoerd.

Informatievoorziening Rijk

Digitalisering biedt overheidsorganisaties kansen om effectiever te functioneren. Het beleid is erop gericht die kansen op een efficiënte en verantwoorde manier voor de rijksdienst te verzilveren. Onder meer met investeringen in de informatiehuishouding, het stellen en het op orde hebben van digitale randvoorwaarden en het verbeteren van transparantie en openheid van de overheid.

Huisvesting en faciliteiten

Het Rijkshuisvestingsstelsel (RHS) draagt bij aan een goed functioneren van de rijksdienst, draagt bij aan aantrekkelijke werkgeverschap en biedt een passende, prettige en veilige werkomgeving. Medewerkers moeten worden ondersteund in hun werk aan maatschappelijke opgaven, zichtbaar voor burgers, waarbij samenwerking wordt ondersteund, ook in en met de regio. Continuïteit en financiële houdbaarheid van het stelsel staan centraal.

Rijksinkoop

De beoogde outcome van dit thema is de verbetering, verduurzaming en weerbaarheid van de bedrijfsvoering. Ook stimuleert het inkoopbeleid de ontwikkeling en innovatie van het digitale inkooplandschap. Het inkoopbeleid van de rijksoverheid ligt vast in de rijksinkoopstrategie Inkopen met Impact die in 2019 aan de Kamer is gezonden. De rijksinkoopstrategie wordt momenteel geactualiseerd.

De uitgebreide beleidstheorie over bovenstaande vijf subthema's is in deze begroting opgenomen in de Strategische Evaluatie Agenda (SEA).

Stimuleren

• – De minister van BZK stimuleert onder andere met subsidies diverse doelen ter bevordering van professioneel werkgeverschap zoals bijvoorbeeld het vergroten van de aantrekkingskracht van het werken bij de overheid bij jongeren en het bevorderen van de kwaliteit van overheidsmanagers.

• – De minister van BZK stimuleert kennisontwikkeling door bij te dragen aan onderzoek, bijvoorbeeld op het vlak van het functioneren van de overheid.

• – De minister van BZK stimuleert het creëren van baankansen voor arbeidsbeperkten, onder meer door in te zetten op partnerschappen tussen overheidswerkgevers en leveranciers (social return).

• – De minister van BZK stimuleert de mogelijkheden voor duurzaam samenwerken. Dit draagt bij aan het imago van de overheid als aantrekkelijke werkgever.

• – De minister van BZK stimuleert kennisdeling over het verminderen van agressief gedrag tegen publieke werkers. Dit draagt bij aan aantrekkelijk werkgeverschap.

Financieren

• – Een goede samenwerking tussen werknemers, werkgevers en kabinet draagt bij aan de kwaliteit van de publieke sector. Om die reden ondersteunt de minister waar nodig deelnemende partijen met kennis en subsidies om de aanpak van gezamenlijke inhoudelijke opgaven mogelijk te maken. Een voorbeeld hiervan is het subsidiëren van samenwerking en overleg tussen overheidswerkgevers en met werknemersorganisaties rondom pensioenen, de ambtelijke rechtspositie en banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit draagt bij aan het bevorderen van de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever.

Regisseren

• – De minister van BZK heeft een regisserende rol voor het stelsel waarin (organisaties van) werkgevers en werknemers in verschillende overheidssectoren afspraken maken over de collectieve arbeidsvoorwaarden.

• – De minister van BZK heeft kaderstellende en coördinerende bevoegdheden met betrekking tot de organisatie en inrichting van de Rijksoverheid.

• – De minister van BZK heeft coördinerende bevoegdheden met betrekking tot de bedrijfsvoering van het Rijk en is verantwoordelijk voor de werking van het stelsel.

• – De minister van BZK heeft rijksbreed een regisserende rol bij het personeelsbeleid van de rijksdienst en bij de realisatie van de banenafspraak binnen de rijksdienst. Als het gaat om de integriteit van medewerkers, de rechtspositie van ambtenaren, het ambtelijk vakmanschap, arbeidsvoorwaarden en pensioenen, dan heeft deze rol betrekking op de gehele overheid.

• – Op het gebied van rijksbrede huisvesting, inkoop en faciliteiten stelt de minister van BZK kaders op voor een efficiënte, effectieve en duurzame bedrijfsvoering. Bij het vervullen van deze kaderstellende rol is er aandacht voor maatschappelijke verantwoordelijkheid en de voorbeeldrol van de Rijksoverheid richting partners. Het gaat daarbij om het benutten van inkoopkracht voor het realiseren van maatschappelijk effect (de duurzame, sociale en innovatieve transitie van Nederland) en in de masterplannen voor de rijkskantoorhuisvesting wordt rekening gehouden met kabinetsbrede ambities op het terrein van duurzaamheid.

• – De minister van BZK heeft een coördinerende rol over wetgeving rakend aan de informatievoorziening naar de Kamer en de samenleving, zoals artikel 68 van de Grondwet en de Wet open overheid.

• – De minister van BZK kan op het gebied van informatievoorziening en ICT, na overleg met andere ministeries, kaders vaststellen ter bevordering van de eenheid, de kwaliteit of de efficiëntie van informatiesystemen binnen de Rijksdienst. Daarbij kan de ministerwerkzaamheden en voorzieningen aanwijzen die door alle of een daarbij aangegeven deel van de ministeries zullen worden uitgevoerd. Ook kan de minister van BZK kaders vaststellen voor de wijze waarop gegevens over informatiesystemen worden verstrekt.

• – De minister van BZK werkt samen met rijksorganisaties en stelselpartijen aan een rijksbrede, duurzaam toegankelijke informatiehuishouding en het bevorderen van een Open Overheid. Vanuit de stelselverantwoordelijkheid stimuleert en ondersteunt de minister van BZK deze opgaven met het ontwikkelen en aanbieden van wetgeving, beleid, hulpmiddelen en rijksbrede voorzieningen.

• – Tenslotte houdt de minister van BZK toezicht op de integrale beveiliging en veiligheid van de Rijksdienst en heeft een coördinerende rol bij (cyber) incidenten en crisis.

Uitvoeren

• – De minister van BZK zorgt ervoor dat het Rijk zich in de arbeidsmarktcommunicatie als één werkgever profileert en als één werkgever werft.

• – De minister van BZK zorgt in samenwerking met de andere ministeries voor het realiseren van een hoogwaardig leiding­gevend kader in de rijksdienst. Dit gebeurt door middel van professionele en transparante werving, loopbaanbegeleiding en een gericht leer- en ontwikkel­aanbod.

• – De minister van BZK ondersteunt de departementen bij de doelstelling om een diverse en inclusieve Rijksdienst te zijn en zet daarbij in op een verdere stijging van het percentage vrouwen en bevordering van culturele diversiteit in topfuncties.

• – De minister van BZK voorziet via shared service organisaties de Rijksdienst van generieke voorzieningen voor bijvoorbeeld faciliteiten, huisvesting, personeelszaken en ICT. Deze dienstverlening zal conform het klimaatakkoord en de inkoopstrategie van het Rijk zoveel mogelijk duurzaam aangeboden worden.

• – De minister van BZK voorziet in een aantal generieke ICT-voorzieningen voor de Rijksdienst, ter bevordering van eenheid, veiligheid, kwaliteit en efficiëntie van de bedrijfsvoering en van samenwerking tussen rijksambtenaren. Daarnaast werkt zij aan versterking van de kennis en kunde over digitalisering bij het Rijk.

• – De minister van BZK stuurt door middel van de Masterplannen op de samenstelling en kwaliteit van de Rijkskantoren.

• – De minister van BZK draagt zorg voor de toepassing van het kader Functionele Werkomgeving Rijk (FWR) in Masterplanprojecten. De FWR maakt het mogelijk dat ambtenaren op een veilige en comfortabele manier, flexibel kunnen werken.

• – De minister van BZK draagt zorg voor de samenwerking op het gebied van integrale beveiliging en veiligheid over departementale grenzen heen.

• – De minister van BZK is verantwoordelijk voor de uitvoering van pensioenregelingen van Nederlandse ambtenaren uit de voormalige overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten betrekkingen.

Departementale herverdeling Digitalisering

Naar aanleiding van het coalitieakkoord heeft de departementale herverdeling Digitalisering plaatsgevonden. Het digitaliseringsbeleid voor de samenleving en overheid wordt ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit. BZK borgt vanuit de portefeuille van staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid, de realisatiekracht van een slagvaardige overheid: uitvoerbaar, mensgericht, veilig en uitvoeringsvast binnen de gehele overheid. Daarmee ontstaat een heldere scheiding tussen beleidsvorming en realisatie, met behoud van één overheidsbrede digitale koers. Naast het beleid voor de digitale samenleving, wordt dus ook het overheidsbrede beleid belegd bij EZK. Deze governance sluit aan bij de NederlandseDigitaliseringsstrategie (NDS), waarin is afgesproken dat de prioriteiten cloud, AI, weerbaarheid en autonomie overheidsbreed worden opgepakt. Daarbij is de aanname dat met meer overheidsbreed beleid, er minder rijksspecifiek beleid nodig zal zijn. Waar dat wel nodig is voor de realisatie, maakt BZK binnen de kaders de doorvertaling. Ook monitort BZK de realisatie van het overheidsbrede beleid binnen de kaders.

Slagvaardige Overheid

Het kabinet werkt aan een slagvaardige overheid. De doelen hiervoor zijn; een overheid die eenvoudig en betrouwbaar is, die slagvaardig en wendbaar opereert, die eerlijk is over wat kan en verantwoordelijkheid neemt voor haar handelen, een overheid die geworteld is in de samenleving en dichtbij mensen staat. Hierbij wil het kabinet komen tot één Rijksdienst die eenvoudig functioneert, flexibel en wendbaar is georganiseerd, opgavegericht werkt en realisatiekracht heeft. De vernieuwde Rijksdienst moet zo slagvaardig kunnen werken aan de maatschappelijke opgaven die ertoe doen.

Werk aan Uitvoering (WaU)

De uitdagingen waar Nederland voor staat vragen om een overheid die deskundig is, goed samenwerkt, wendbaar is en realisatiekracht heeft. Daarom is transitie van programmadirectie Werk aan Uitvoering (WaU) naar het ministerie van BZK gerealiseerd. De inzet van WaU op het organiseren van politiek, beleid en uitvoering rondom gedeelde opgaven én de inzet op systeemveranderingen sluit goed aan op de ambitie van het nieuwe kabinet voor een slagvaardige overheid.