Wetsartikelen 1 tot en met 3
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het provinciefonds;
Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F.Rijkaart
De Staatssecretaris van Financiën, E.H.J.Heijnen
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesF.Rijkaart
De Staatsecretaris van FinanciënE.H.J.Heijnen
Figuur 1 Geraamde uitgaven artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1 mln.) totaal € 3.552.438.000
Figuur 2 Geraamde ontvangsten artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1 mln.) totaal € 3.552.438.000
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het provinciefonds. Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M.Uitermark
De Staatssecretaris van Financiën,T.van Oostenbruggen
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, de verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M.Uitermark
De Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst,F.L.Idsinga
De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2025. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2025, inclusief suppletoire begrotingen, NvW's en amendementen.
Voor u ligt de suppletoire begroting september van het provinciefonds. De suppletoire begroting september geeft een beeld van de uitvoering van de begroting voor het jaar 2025. De stand wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2025.
Uitgangspunt bij de tabel budgettaire gevolgen van beleid is dat per artikel de beleidsmatige en technische mutaties toegelicht worden, die groter dan of gelijk zijn aan de ondergrens van € 10 mln.
De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2025. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2025.
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 10,0 mln. weergegeven.
Vanaf de eerste suppletoire begroting 2025 wordt in de tabel budgettaire gevolgen van beleid een extra kolom toegevoegd voor het presenteren van de extrapolatie voor het jaar 2030.
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande tabel worden de mutaties groter dan € 10 mln. weergegeven.
Uitgaven 2025 | |
|---|---|
Vastgestelde begroting 2025 | 3.552.438 |
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | 3.778.949 |
Belangrijkste suppletoire mutaties | |
1) Ruimte onder plafond BCF 2025 | 142.239 |
2) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) | 22.000 |
3) Spreidingswet | 12.750 |
Overige mutaties | 23.024 |
Stand suppletoire begroting september 2025 | 3.978.962 |
Toelichting
1) Ruimte onder plafond BCF 2025
De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Voor 2025 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 142 mln.
2) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb)
Voor 2025 komt een extra financiële impuls, waarmee het tekort bij uitbetaling voor beheerjaar 2024 wordt gedekt (dit betreft het herijkingstekort 2024). Het totaalbedrag komt betreft € 22 mln. De verdeling over de provincies is gebasseerd op het besluit in de vergadering van de Bestuurlijke adviescommissie (BAC) IPO dd 24 april 2024.
3) Spreidingswet
Om de provinciale regietafels (PRT's) te versterken in hun nieuwe taak, ten aanzien van de verdeling van de opvangplekken in het kader van de Spreidingswet, ontvangen de provincies een bijdrage van € 12,8 mln.
Art. | Uitgaven en Ontvangsten 2025 | |
|---|---|---|
Vastgestelde begroting 2025 | 1 | 3.978.962 |
Belangrijkste suppletoire mutaties | ||
1) «Weeffout» Jeugdzorg | 1 | 10.000 |
2) Economische Agenda Groningen | 1 | 41.951 |
3) Decentraal Spoor | 1 | 20.900 |
4) Overige mutaties | 1 | 59.569 |
Stand 2e suppletoire begroting 2025 | 1 | 4.111.382 |
Toelichting
1) «Weeffout Jeugdzorg»
Bij de decentralisatie van de jeugdzorg is de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg overgegaan van de provincies naar de gemeenten. In het bestuursakkoord 2011-2015 (Kamerstukken II 2010/11, 32749, nr. 1) is vastgelegd dat € 90 mln. van het Provinciefonds werd overgeheveld naar het Gemeentefonds. De uitname was gebaseerd op het aantal jongeren op dat moment. Bij de berekening van de bedragen is geen rekening gehouden met het feit dat de steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zelf al verantwoordelijk waren voor de jeugdzorg. Hierdoor is destijds € 10 mln. structureel te veel overgeheveld van het provinciefonds naar het gemeentefonds. Dit wordt met deze mutatie voor het jaar 2025 hersteld. Bij Voorjaarsnota 2026 zal de mutatie voor het jaar 2026 en verder worden gedaan.
2) Economisch Agenda Groningen
Om projecten te kunnen financieren in het kader van het startkapitaal van de Economische Agenda Groningen is de provincie Groningen aan zet (in samenwerking met Samenwerkingsverband Noord Nederland SNN en investerings- en ontwikkelingsmaatschappij Noord Nederland NOM) om middelen uit te geven. Van het startkapitaal is in 2025 nog € 42 mln. beschikbaar. Dit bedrag wordt via een decentralisatie-uitkering overgeheveld aan de provincie Groningen.
3) Decentraal spoor
De provincies Utrecht, Limburg, Overijssel en Drenthe ontvangen een Decentralisatie-uitkering ten behoeve van de dekking van het exploitatie- of beheertekort van een aantal decentrale spoor- en tramdiensten. Deze bijdrage is nodig voor de instandhouding van deze diensten.
4) Overige mutaties
De overige mutaties hebben met name betrekking op de decentralisatie-uitkering Wet Versterking regie volkshuisvesting (€ 9,5 mln.), de decentralisatie-uitkering Pilots toekomstbestendige bedrijventerreinen (€ 8,5 mln.), de decentralisatie-uitkering Uitvoeringskosten Nij Begun (€ 7,2 mln.) en de decentralisatie-uitkering Natuurbrandpreventie en -mitigatie (€ 5,7 mln.).
Uitgaven 2025 | Uitgaven 2026 | Uitgaven 2027 | Uitgaven 2028 | Uitgaven 2029 | Uitgaven 2030 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
Vastgestelde begroting 2025 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 | 0 |
Belangrijkste suppletoire mutaties | ||||||
1) Bijstelling accrestranche 2025 | 36.387 | 34.185 | 33.777 | 33.748 | 33.647 | 32.635 |
2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2024 | 172.800 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
3) Extrapolatie 2030 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3.276.565 |
4) Overige mutaties | 17.324 | 10.720 | 6.851 | 5.200 | 3.200 | 1.200 |
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | 3.778.949 | 3.382.405 | 3.338.233 | 3.333.683 | 3.330.642 | 3.310.400 |
Toelichting
1. Bijstelling accrestranche 2025
Op basis van de geactualiseerde bbp-ontwikkeling voor 2025 wordt de accrestranche 2025 overgeheveld naar het Provinciefonds. Het betreft een bedrag van € 36,4 mln. in 2025 aflopend naar structureel € 32,6 mln. vanaf 2030.
2. Afrekening ruimte onder plafond BCF 2024
Het BTW compensatiefonds (BCF) kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind van het jaar minder gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt het restant naar rato toegevoegd (dan wel onttrokken in het geval van een overschrijding) aan het provinciefonds en gemeentefonds. Dit betreft de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond. Bij Miljoenennota 2025 heeft er reeds een voorlopige afrekening plaatsgevonden. Ten opzichte hiervan wordt het bedrag met € 172,8 mln. gecorrigeerd.
3. Extrapolaties 2030
In miljoenennotajaar 2025 is het jaar 2030 toegevoegd aan de begroting. De middelen voor 2030 zijn via de extrapolatie in de 1e suppletoire begroting toegevoegd.
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt.
Ontwerp-begroting (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting (3=1+2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5=3+4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Verplichtingen | 3.552.438 | 0 | 3.552.438 | 226.508 | 3.778.946 | 44.905 | 40.628 | 38.948 | 36.847 | 3.310.400 |
Uitgaven | 3.552.438 | 0 | 3.552.438 | 226.511 | 3.778.949 | 44.905 | 40.628 | 38.948 | 36.847 | 3.310.400 |
Financiering provincies | ||||||||||
Bijdragen aan medeoverheden | ||||||||||
Algemene uitkering | 3.353.395 | 0 | 3.353.395 | 209.187 | 3.562.582 | 34.185 | 33.777 | 33.748 | 33.647 | 3.282.272 |
Decentralisatie-uitkeringen | 198.943 | 0 | 198.943 | 17.324 | 216.267 | 10.720 | 6.851 | 5.200 | 3.200 | 28.028 |
Kosten Financiële verhoudingswet | ||||||||||
Opdrachten | ||||||||||
Onderzoeken verdeelsystematiek | 100 | 0 | 100 | 0 | 100 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100 |
Ontvangsten | 3.552.438 | 0 | 3.552.438 | 226.511 | 3.778.949 | 44.905 | 40.628 | 38.948 | 36.847 | 3.310.400 |
Toelichting
Algemeen
Het aandeel juridisch verplicht bedraagt bij het provinciefonds 100%.
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering kent het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De decentralisatie-uitkeringen zijn gebaseerd op de artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1.
Opdrachten
Onderzoeken verdeelsystematiek
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Stand begroting (eerste suppletoire) (1) | Mutaties suppletoire begroting september (2) | Stand suppletoire begroting september (3) = (1) + (2) | |
|---|---|---|---|
Verplichtingen | 3.778.946 | 200.013 | 3.978.959 |
Uitgaven | 3.778.949 | 200.013 | 3.978.962 |
Financiering provincies | |||
Bijdragen aan medeoverheden | |||
Algemene uitkering | 3.562.582 | 142.239 | 3.704.821 |
Decentralisatie-uitkeringen | 216.267 | 57.774 | 274.041 |
Kosten Financiële verhoudingswet | |||
Opdrachten | |||
Onderzoeken verdeelsystematiek | 100 | 0 | 100 |
Ontvangsten | 3.778.949 | 200.013 | 3.978.962 |
Toelichting
Algemeen
De voorliggende suppletoire begroting september 2025 voor het provinciefonds bevat de voorgestelde wijzigingen in de begroting 2025 ten opzichte van de stand van de eerste suppletoire begroting 2025.
Algemene uitkering
De mutatie op de algemene uitkering betreft het toedelen van het aandeel van provincies in de voorlopige ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) voor 2025 (€ 142 mln.).
Decentralisatie-uitkeringen
De mutatie op de decentralisatie-uitkeringen heeft met name betrekking op Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (€ 22 mln.) en op de Spreidingswet ( €12,8 mln.)
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt.
Budgettaire gevolgen van beleid
Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2e suppletoire begroting (2) | Stand 2e suppletoire begroting (3)=(1)+(2) | |
|---|---|---|---|
Verplichtingen | 3.978.959 | 132.420 | 4.111.379 |
Uitgaven | 3.978.962 | 132.420 | 4.111.382 |
Financiering provincies | |||
Bijdragen aan medeoverheden | 3.978.862 | 132.420 | 4.111.282 |
Algemene uitkering | 3.704.821 | 9.864 | 3.714.685 |
Decentralisatie-uitkeringen | 274.041 | 122.556 | 396.597 |
Kosten Financiële verhoudingswet | |||
Opdrachten | 100 | 0 | 100 |
Onderzoeken verdeelsystematiek | 100 | 0 | 100 |
Ontvangsten | 3.978.962 | 132.420 | 4.111.382 |
Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Er zijn geen integratie-uitkeringen in het provinciefonds.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentralisatie-uitkeringen volgt evenals de integratie-uitkeringen niet de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het provinciefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar paragraaf 4.1.
Opdrachten en Bijdragen ZBO's/RWT's
Onderzoeken verdeelsystematiek
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Ontvangsten
Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het provinciefonds. Op grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.
Omschrijving | Uitgaven 2025 | Uitgaven 2026 | Uitgaven 2027 | Uitgaven 2028 | Uitgaven 2029 | Uitgaven 2030 |
Aanpak vakantieparken | 200 | 200 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Bestuursafspraak Friese taal en cultuur OCW | 375 | 375 | 375 | 375 | 0 | 0 |
Deltaprogramma Waddengebied | 60 | 26 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Drugsdumpingen | 1.500 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Friese taal 2025 | 1.485 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Friese taal en cultuur | 268 | 268 | 268 | 268 | 0 | 0 |
Fryske Akademie | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 |
Gebiedsbiografie Stedendriehoek | 41 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Hergebruik stedelijk afvalwater | 250 | 250 | 250 | 0 | 0 | 0 |
Interbestuurlijk Toezicht domein erfgoed | 818 | 818 | 818 | 818 | 818 | 818 |
Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties Lbv en Lbv-plus | 1.008 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Monumenten | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 |
Na-ijlende effecten mijnbouw | 647 | 647 | 647 | 647 | 647 | 647 |
Nationale Databank Flora en Fauna | 1.000 | 1.200 | 1.200 | 1.200 | 1.200 | 1.200 |
Nationale Parken | 2.188 | 3.643 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Natuur bij Energieprojecten | 1.957 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Natuurbrandpreventie en -mitigatie | 530 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Natuurherstelverordening vereist | 452 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Onderzoek Interbestuurlijk Toezicht | 60 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Ontwikkeling economische agenda | 452 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
OV op peil houden | 74.420 | 74.420 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Regionaal OV tarief | 67.387 | 67.387 | 0 | 0 | 0 | 0 |
RES regio's | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 |
Tegemoetkoming begunstigden GLB-regeling ANLb | 77 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Toekomstbestendig maken energiebeleid | 1.112 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Veilig wonen | 85 | 85 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Verbeterprogramma VHR | 1.651 | 1.651 | 1.651 | 0 | 0 | 0 |
Verbreding en vernieuwing provincies | 2.000 | 2.000 | 2.000 | 2.000 | 0 | 0 |
Verkeersveiligheid | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 |
Waddenfonds | 28.878 | 28.878 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Weerbaar bestuur kleine gemeenten | 2.000 | 2.000 | 2.000 | 2.000 | 2.000 | 0 |
Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2024 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Totaal: | 216.267 | 209.211 | 34.572 | 32.671 | 30.028 | 28.028 |
Uitgaven 2025 | |
|---|---|
Aanpak vakantieparken | 200 |
Actieagenda MKB-dienstverlening | 166 |
Ontwikkeling Agenda voor Herstel | 204 |
Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) | 24.354 |
Actieagenda mkb-dienstverlening: AI-pilot | 150 |
Bestuursafspraak Friese taal en cultuur OCW | 375 |
Bosrevitalisering | 1.600 |
Bovenregionale analyses gevolgen extreme regenval | 1.464 |
Monitoring Europese Natuurherstelverordening (NHV) 2026 | 782 |
Decentraal Spoor | 20.900 |
Deltaprogramma Waddengebied | 60 |
Drugsdumpingen | 2.250 |
Erfgoed Deal | 850 |
ERTMS Zeeuwse lijn | 4.993 |
Friese taal 2025 | 1.485 |
Friese taal en cultuur | 268 |
Fryske Akademie | 1.559 |
Gebiedsbiografie Stedendriehoek | 41 |
Gebiedsofferte Noord-Nederland | 3.000 |
Toezicht en Handhaving Waddenzee | 198 |
Hergebruik stedelijk afvalwater | 250 |
Interbestuurlijk Toezicht domein erfgoed | 818 |
Invasieve exoten | 4.374 |
Landelijke aanpak wolven | 4.500 |
Landelijke beeindigingsregeling veehouderijlocaties Lbv en Lbv-plus | 1.326 |
LPO Meerjarige regeling aardbevingsgebied Groningen 2024–2030 | 436 |
Maatwerkoplossing grootschalige bodemschade drugsproductie | 1.900 |
Economische Agenda Groningen | 41.951 |
Monumenten | 20.000 |
Na-ijlende effecten mijnbouw | 1.397 |
Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) | 277 |
Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek | 130 |
Nationale Databank Flora en Fauna | 1.000 |
Nationale Parken | 2.188 |
Natuur bij Energieprojecten | 1.957 |
Natuurbrandpreventie en -mitigatie | 6.210 |
Monitoring Europese Natuurherstelverordening (NHV) 2025 | 650 |
Natuurherstselvordening vereist | 452 |
Uitvoeringskosten Nij Begun | 7.189 |
NOVEX gebieden | 434 |
Ondersteuning structuur GIPS | 15 |
Onderzoek Interbestuurlijk Toezicht | 60 |
Ontwikkeling economische agenda | 2.784 |
OV op peil houden | 74.420 |
Actieagenda mkb-dienstverlening: AI-pilot | 150 |
Pilots toekomstbestendige bedrijventerreinen | 8.507 |
Regionaal OV tarief | 67.387 |
Regionale kennisfunctie bodem en ondergrond | 4.320 |
RES regio's | 2.619 |
Schokland | 2.000 |
Small Modular Reactor (SMR)-programma | 824 |
SNL-monitoring | 1.351 |
Spreidingswet | 12.750 |
Staat van Groningen | 40 |
Stut & Steun provincie Groningen | 2.586 |
Tegemoetkoming begunstigden GLB-regeling ANLb | 77 |
Toekomstbestendig maken energiebeleid | 1.112 |
Veilig vergaderen | 288 |
Veilig wonen | 85 |
Verbeterprogramma VHR | 1.651 |
Verbreding en vernieuwing provincies | 2.000 |
Verkeersveiligheid | 1.185 |
Versterking omgevingsveiligheidsdiensten | 1.855 |
Versterking vergunningverlening maatwerk | 3.714 |
Voorbereiding bouw kerncentrales | 2.076 |
Waddenfonds | 28.878 |
Weerbaar bestuur kleine gemeenten | 2.000 |
Wet Versterking regie volkshuisvesting | 9.522 |
Wijziging betalingsverloop DU | 3 |
Stand 2e suppletoire begroting 2025 | 396.597 |
Algemeen
Inleiding
Voor u ligt de begroting 2025 van het provinciefonds.
Groeiparagraaf
Indeling en opzet van de begroting provinciefonds is niet gewijzigd ten opzichte van vorig jaar.
Provinciefonds
De provinciefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting, maar heeft daarbinnen een eigen karakter. Zo kent de provinciefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale begroting slechts één beleidsartikel: het provinciefonds. Het beleid dat wordt gevoerd ter realisatie van de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders systeemverantwoordelijk voor het provinciefonds en niet voor de resultaten die provincies met hun budget uit dit fonds realiseren. Provincies zijn, met inachtneming van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid bekostigd uit het provinciefonds. De begroting van het provinciefonds bevat geen output- en/of outcomegegevens. Deze worden door de provincies in hun begrotingen gepresenteerd.
Beleidsagenda
De beleidsagenda geeft een overzicht van de hoofdlijnen van beleid. Tevens is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutaties.
Beleidsartikel
In het beleidsartikel komen de met het beleid samenhangende algemene beleidsdoelstelling, de rol en verantwoordelijkheid, de beleidswijzigingen, de budgettaire gevolgen van beleid en de toelichting op de uitgavencategorieën aan bod.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
De apparaatsuitgaven in de zin van materiële en personele uitgaven van de medewerkers bij de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer, zijn niet in de tabel budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Deze kosten worden in de respectievelijke departementale begrotingen verantwoord. Dit geldt eveneens voor het algemene beleid inzake decentrale overheden, waarbij deze uitgaven zijn terug te vinden in de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Provinciefonds in breder perspectief
In hoofdstuk 4 wordt het provinciefonds in een breder perspectief geplaatst, waarbij ook wordt ingegaan op de overige inkomstenbronnen van de provincies, zoals specifieke uitkeringen en de provinciale opcenten motorrijtuigenbelasting.
Bijlagen
Deze begroting wordt afgesloten met diverse bijlagen. Waaronder het verdiepingshoofdstuk, waarin de opbouw is aangegeven van de uitgaven van het provinciefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2024 naar de stand ontwerpbegroting 2025. In het verdiepingshoofdstuk worden de mutaties toegelicht die groter zijn dan of gelijk zijn aan de ondergrens zoals deze in de Rijksbegrotingsvoorschriften is opgenomen. Voor het provinciefonds is die grens € 10 mln. voor beleidsmatige mutaties en € 20 mln. voor technische mutaties.
Vanuit de Actieagenda Sterk bestuur wordt blijvend ingezet op de interbestuurlijke samenwerking en de betrokkenheid van medeoverheden bij beleid en wetgeving. Het is van belang dat overheden op elk moment gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de grote opgaven waarvoor Nederland gesteld staat. Dit vraagt ook om het eerder en beter betrekken van medeoverheden bij de voorbereiding van beleid en wetgeving. Het kabinet wil dat de inzichten van de uitvoeringspraktijk over wat wel en niet werkt nadrukkelijk betrokken worden in landelijk beleid. We richten ons op een passende verdeling van taken en bevoegdheden tussen overheden, een goede balans tussen ambities, taken, middelen (financieel en juridisch) en uitvoeringskracht. Ook werken we in 2025 aan de uitwerking van het ‘Beleidskader decentraal en gedeconcentreerd bestuur’ met criteria voor een passende taaktoedeling en op de verdere toepassing van de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO). De fondsbeheerders hebben met de Bestuurlijke adviescommissie Financiën en Openbaar bestuur van het IPO afspraken gemaakt over het verdere proces ter realisatie van een nieuw verdeelmodel.
In de budgettaire bijlage van het Hoofdlijnenakkoord staat de maatregel om alle specifieke uitkeringen (exclusief de BUIG) over te hevelen naar het Gemeente- en Provinciefonds. Gemeenten en provincies geven aan dat specifieke uitkeringen hen beperken in hun autonomie. De komende tijd wordt gewerkt aan maatregelen om het aantal specifieke uitkeringen te beperken. De budgetkorting van 10% op de relevante specifieke uitkeringen is ingeboekt op de departementale begrotingen. Het verrekenen van de budgetkorting met de medeoverheden vindt plaats op het moment van de feitelijke overdracht naar het gemeente- of provinciefonds. Daarnaast is het belangrijk dat er een balans blijft tussen bestuurlijke en financiële sturing. Het is daarom van belang dat er alternatieven beschikbaar zijn voor de specifieke uitkering. Vanuit dit vertrekpunt zetten we de eerder voorgenomen wijziging van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) voort, waarmee het uitkeringsstelsel vernieuwd wordt onder andere door het introduceren van het instrument van de Bijzondere Fondsuitkering (BFU) als volwaardig alternatief voor de specifieke uitkering. Bij de herziening zal rekening gehouden worden met (de budgettaire bijlage bij) het Hoofdlijnenakkoord, in de zin dat specifieke uitkeringen weliswaar blijven bestaan, maar de voorkeur nadrukkelijker uitgaat naar vrij besteedbare uitkeringen, omdat die minder administratief belastend zijn voor medeoverheden.
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies. Soms gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds. In tabel 1 worden de mutaties groter dan € 10 mln. weergegeven.
2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
Stand ontwerpbegroting 2024 | 3.340.648 | 3.215.650 | 2.929.612 | 2.891.081 | 2.890.818 | 0 |
Mutaties 1e suppletoire begroting 2024 | 270.348 | 8.572 | 87.392 | 87.210 | 84.734 | 2.975.297 |
Nieuwe mutaties | 259.139 | 328.216 | 320.496 | 319.314 | 319.183 | 318.498 |
waarvan | ||||||
1) Accres tranche 2025 | 162.546 | 152.711 | 150.885 | 150.754 | 150.712 | |
2) Ruimte onder plafond BCF 2024 | 195.176 | |||||
3) Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer | 20.372 | |||||
4) Subsidiestelsel Natuur en Landschap | 20.204 | 21.950 | 24.517 | 25.161 | 25.161 | 25.161 |
5a) Regionaal OV tarief | 67.387 | 67.387 | 67.387 | 67.387 | 67.387 | |
5b) OV op peil houden | 74.420 | 74.420 | 74.420 | 74.420 | 74.420 | |
6) Toegankelijkheid OV | 18.842 | |||||
7) Overige mutaties | 4.545 | 1.913 | 1.461 | 1.461 | 1.461 | 818 |
Stand ontwerpbegroting 2025 | 3.870.135 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 |
Toelichting
1) Accres tranche 2025
De accres tranche 2025 wordt in deze begroting toegevoegd aan de begroting van het provinciefonds.
2) Ruimte onder plafond BCF 2024
De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Voor 2024 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 195,2 mln.
3) Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLB)
Tijdens de begrotingsbehandeling 2024 van het ministerie van LVVN is het amendement Grinwis c.s. ingediend (Kamerstukken II 2023-24, 36410 XIV, nr. 15). Met dit amendement wordt een ophoging van € 20,4 mln. van de middelen voor het ANLB geregeld.
4) Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL)
In het uitvoeringsprogramma Natuur is afgesproken dat lopende het programma (2021-2030) de SNL-beheersvergoeding wordt verhoogd van 75% naar 84% van de gemaakte kosten. Deze verhoging wordt bekostigd uit het programma Natuur. In 2021 zijn de middelen voor de eerste fase (2021-2023) reeds overgeboekt. Met deze overboeking wordt dat voor de volgende zes jaar gerealiseerd.
5a en 5b) Regionaal OV tarief & OV op peil houden
Het Rijk investeert in het regionaal openbaar vervoer (Kamerstukken II 2023/24, 23645, nr. 811). Dit is mede ingegeven door diverse moties vanuit de Tweede Kamer en de besprekingen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen 2023. De investering vindt in 2025 en 2026 plaats in de vorm van twee decentralisatie-uitkeringen: a. Voorkomen van structurele tariefstijging in het regionale OV (€ 67,4 mln.). b. Op peil houden dan wel structureel verbeteren van het OV (€ 74,5 mln.). Vanaf 2027 vindt de financiering structureel plaats via de algemene uitkering.
6) Toegankelijkheid OV
Voor het verbeteren van de toegankelijkheid in het openbaar vervoer is er in totaal € 30 mln. beschikbaar gesteld na een amendement van de leden Van der Graaf en Van Ginneken (Kamerstukken II 2023/24, 36200 A, nr. 50). Van de beschikbare middelen wordt in totaal € 18,8 mln. volgens een objectieve verdeelsleutel uitgekeerd aan alle 12 provincies. Dit betreft een eenmalige uitkering die provincies kunnen aanwenden om het OV nog toegankelijker te maken.
Al het beleid dat valt onder een beleidsartikel uit de Rijksbegroting moet tenminste eens in de zeven jaar worden geëvalueerd. Er vindt echter geen afzonderlijke beleidsevaluaties of periodieke rapportage plaats van het beleidsartikel van het provinciefonds. Evaluatie van de bestuurlijke en financiële verhoudingen met de decentrale overheden, die ten grondslag liggen aan het fonds, vindt plaats via artikelonderdeel 1.1 van de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII).
De laatste beleidsevaluatie van artikelonderdeel 1.1 Bestuur en regio is afgerond in 2024. In 2028 wordt dit beleid volgens de nieuwe systematiek van de periodieke rapportage geëvalueerd.
Via het provinciefonds wordt bewerkstelligd dat de provincies middelen krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren uit te voeren. Deze doelstelling valt uiteen in twee beleidsthema’s:
1. provincies via het provinciefonds voorzien van voldoende financiële middelen voor de uitvoering van hun taken;
2. een verdeling van de beschikbare financiële middelen over provincies, die elk van de provincies in staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te kunnen leveren.
De fondsbeheerders, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Financiën – namens deze de Staatssecretaris van Financiën - Fiscaliteit en Belastingdienst – hebben een regisserende en financierende rol ten aanzien van het provinciefonds. De fondsbeheerders zijn op basis van de Financiële-verhoudingswet verantwoordelijk voor de financiële verhoudingen tussen Rijk en provincies. Zij dragen daarbij zorg voor een adequate omvang alsmede een goede werking van de verdeelsystematiek van het provinciefonds. Tevens zorgen zij voor een adequate uitbetaling en vaststelling van de algemene uitkering en decentralisatie-uitkeringen aan de verschillende provincies.
Van tijd tot tijd kunnen vragen opkomen of de provincies als collectiviteit andere prioriteiten zouden kunnen stellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning van gezamenlijk onderschreven maatschappelijke opgaven. Naast de fondsbeheerders hebben hierbij ook de desbetreffende vakministers een rol.
Voor de realisatie van de beschreven beleidsthema’s zijn er een aantal instrumenten en activiteiten.
Beleidsthema 1: provincies via het provinciefonds voorzien van voldoende financiële middelen voor de uitvoering van hun taken.
A) Normeringssystematiek
De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van de algemene uitkering van het provinciefonds wordt – naast taakmutaties – bepaald door de normeringssystematiek. De normeringssystematiek houdt in dat de ontwikkeling van het fonds sinds 2024 gekoppeld is aan de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product. De indexatie wordt gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. De volumeontwikkeling van het fonds is gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor het fonds minder schommelt. De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar, waardoor het fonds reëel ‘op niveau’ blijft. De jaarlijkse toe- of afname van het provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan het bbp, wordt het accres genoemd. Het betreft een generieke indexatie die naar eigen inzicht van een individuele provincie kan worden ingezet. De normeringssystematiek berust op een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO).
B) Artikel 2 Financiële-verhoudingswet
Er zijn jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of onttrekkingen aan het provinciefonds kunnen leiden. Uitgangspunt hierbij is artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet. Dit artikel geeft aan dat indien beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of activiteiten door provincies, in een afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende toelichting, met redenen wordt omkleed en met kwantitatieve gegevens wordt gestaafd welke de financiële gevolgen van deze wijziging voor de provincies zijn. Tevens wordt aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële gevolgen voor de provincies kunnen worden opgevangen.
C) Bestuurlijk overleg
Het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) tussen de fondsbeheerders, de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen (UvW) vindt in principe twee keer per jaar plaats rond het verschijnen van de Voorjaarsnota en de Miljoenennota. Iedere partij kan agendapunten inbrengen. Zo nodig kunnen ook andere bewindspersonen dan de fondsbeheerders aan het overleg deelnemen.
Beleidsthema 2: een verdeling van de beschikbare financiële middelen over provincies die elk van de provincies in staat stelt om haar inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten te kunnen leveren.
D) Verdeelmaatstaven
Het budget van de algemene uitkering van het provinciefonds wordt over de provincies verdeeld via een systeem van verdeelmaatstaven. De fondsbeheerders zijn verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van het systeem van verdeelmaatstaven dat de verdeling tot stand brengt. Dit verdeelsysteem heeft als doel provincies in staat te stellen hun voorzieningen op een onderling gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal gelijke lastendruk en rekening houdend met de structuurkenmerken van de provincies.
Zolang voor een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke statistische gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de provincies bevoorschot op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt ernaar gestreefd de voorschotten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de algemene uitkering waarop een provincie uiteindelijk recht heeft, zoals deze vastgesteld wordt nadat de statistische gegevens definitief zijn vastgesteld.
Dit streven geldt ook voor integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Als er gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar definitieve volumegegevens beschikbaar komen, leidt dit tot bijstellingen in de bevoorschotting. Aangezien voor het provinciefonds de verplichtingen leidend zijn, zullen deze altijd tot uitkering komen.
De relevante beleidswijzigingen zijn beschreven in de beleidsagenda (hoofdstuk 2). De financiële consequenties van deze beleidswijzigingen staan vermeld in tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid en bijlage 1 Verdiepingshoofdstuk.
In tabel 2 worden voor zowel de verplichtingen, de uitgaven als de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven.
2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Verplichtingen | 3.130.325 | 3.870.129 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 |
Uitgaven | 3.130.354 | 3.870.135 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 |
Financiering provincies | |||||||
Bijdrage aan medeoverheden | 3.130.323 | 3.870.035 | 3.552.338 | 3.337.400 | 3.297.505 | 3.294.635 | 3.293.695 |
Algemene uitkering | 3.050.517 | 3.554.618 | 3.353.395 | 3.138.909 | 3.269.784 | 3.267.164 | 3.266.867 |
Decentralisatie-uitkeringen | 79.806 | 315.417 | 198.943 | 198.491 | 27.721 | 27.471 | 26.828 |
Kosten Financiële-verhoudingswet | |||||||
Opdrachten | 31 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
Onderzoeken verdeelsystematiek | 31 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
Ontvangsten | 3.130.354 | 3.870.135 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 |
Geschatte budgetflexibiliteit
In tegenstelling tot een departementale begroting zijn bij de uitkeringen uit het provinciefonds de verplichtingen leidend. Dit houdt in dat zij, eenmaal geaccordeerd, altijd geheel tot uitbetaling komen. Geld dat in enig jaar nog niet aan provincies wordt uitgekeerd, wordt daarom aan de uitgaven van het volgende begrotingsjaar toegevoegd.
Op basis van de Financiële-verhoudingswet vermeldt de begroting het bedrag dat als verplichting geldt voor het totaal van de algemene uitkering. In de begroting kunnen ook decentralisatie-uitkeringen en integratie-uitkeringen als verplichting worden opgenomen om aan provincies te worden uitgekeerd. Het verplichtingenpercentage van de Bijdragen aan medeoverheden is 100%.
Van de Opdrachten is 0% juridisch verplicht. Het restant is beleidsmatig gereserveerd.
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Het provinciefonds bevat momenteel geen integratie-uitkeringen.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentralisatie-uitkeringen volgt evenmin als de integratie-uitkeringen de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het provinciefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar bijlage 2.
Uitkeringen per inwoner
Ter informatie geeft de figuur hieronder het verloop van de uitkeringen uit het provinciefonds per inwoner van 2014–2029 weer. De bedragen 2014 tot en met 2023 zijn op basis van de jaarverslagen. De bedragen 2024 tot en met 2029 zijn op basis van de cijfers in de voorliggende begroting. De accrestranches voor 2026 en verder zijn hier nog niet in verwerkt.
Figuur 3 Uitkeringen provinciefonds in € per inwoner per jaar
De provincies ontvangen in 2025 uit het provinciefonds € 3.552.338.000. Daarmee komt de uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 197 per inwoner. Ten opzichte van 2024 betekent dit een mutatie van € -19 per inwoner.
Meer informatie over de mutaties in de verschillende uitkeringen en over de verdeling van de uitkeringen over de provincies is te vinden in de circulaires van het provinciefonds. Deze circulaires zijn te raadplegen op Rijksoverheid.nl.
Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Ontvangsten
Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het provinciefonds. Op grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.
In dit hoofdstuk wordt het provinciefonds in een breder perspectief geplaatst. Daarbij wordt een overzicht gegeven van de (overige) inkomstenbronnen van provincies en hoe die zich verhouden tot de uitkering uit het provinciefonds (paragraaf 4.1). Daarnaast wordt nader ingegaan op de specifieke uitkeringen (paragraaf 4.2) en de motorrijtuigenbelasting (paragraaf 4.3).
De uitgaven van provincies worden uit verschillende inkomstenbronnen bekostigd. In tabel 3 staat een overzicht van verschillende inkomstenbronnen van de provincies voor de periode 2019-2024. De cijfers tot en met 2022 zijn op basis van de jaarrekeningen. De cijfers 2023 en 2024 zijn op basis van de oorspronkelijke begrotingen.
Realisatie 2019 | Realisatie 2020 | Realisatie 2021 | Realisatie 2022 | Begroting 2023 | Begroting 2024 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
Totale baten1 | 10.592 | 10.196 | 8.922 | 9.925 | 8.107 | 8.770 |
waarvan | ||||||
Provinciefonds2 | 2.467 | 2.603 | 2.542 | 2.843 | 2.996 | 3.611 |
Specifieke uitkeringen3 | 124 | 570 | 935 | 896 | 800 | 750 |
Motorrijtuigenbelasting1 | 1.644 | 1.660 | 1.701 | 1.735 | 1.803 | 1.878 |
Inkomsten vanuit het Rijk
Een inkomstenbron voor de provincies is het provinciefonds. Het bedrag in de tabel betreft het totale verplichtingenbedrag voor het provinciefonds en omvat de algemene uitkering en de decentralisatie-uitkeringen. Het provinciefonds is verantwoordelijk voor 41% van de totale baten in 2024 van provincies.
Een tweede inkomstenbron wordt gevormd door de specifieke uitkeringen. Op de specifieke uitkeringen wordt in paragraaf 4.2 nader ingegaan.
Inkomsten uit eigen bronnen
Naast de uitkeringen van het Rijk hebben de provincies inkomsten uit de motorrijtuigenbelasting, dit betreft in 2024 21% van de totale baten van provincies. Hierop wordt in paragraaf 4.3 dieper ingegaan. Daarnaast is sprake van onttrekkingen uit de reserves en van overige middelen.
De belangrijkste informatiebron voor specifieke uitkeringen is het Onderhoudsrapport Specifieke Uitkeringen (OSU). Het doel van het OSU is inzicht geven in het stelsel van specifieke uitkeringen en in het onderhoud van het stelsel. Het rapport bevat een overzicht van de specifieke uitkeringen en de daarmee gemoeide bedragen. Het OSU wordt op grond van artikel 20 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) jaarlijks aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2023/24, 36 410 B, nr. 12). Het OSU bevat de definitieve cijfers (rekeningcijfers) over aantal en omvang van de specifieke uitkeringen op basis van de jaarverslagen van de betreffende departementen.
De cijfers voor het lopende begrotingsjaar zijn afkomstig uit de bijlage specifieke uitkeringen in de ontwerpbegroting 2024 van de departementen. Die bijlage bevat een overzicht van de bedragen die de diverse departementen in hun ontwerpbegrotingen hebben opgenomen voor specifieke uitkeringen.
Tabel 4 geeft inzicht in het aantal specifieke uitkeringen in de periode 2019–2024 en omvat niet alleen de specifieke uitkeringen aan provincies, maar ook die aan gemeenten en gemeenschappelijke regelingen.
Ministerie | Realisatie 2019 | Realisatie 2020 | Realisatie 2021 | Realisatie 2022 | Realisatie 2023 | Begroting 20241 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties | 10 | 23 | 38 | 31 | 36 | 15 |
Economische Zaken en Klimaat | 5 | 8 | 12 | 22 | 16 | 6 |
Financiën | 0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 |
Infrastructuur en Waterstaat | 9 | 33 | 37 | 28 | 34 | 24 |
Justitie en Veiligheid | 0 | 4 | 7 | 10 | 8 | 7 |
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit | 3 | 11 | 10 | 13 | 13 | 3 |
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap | 5 | 6 | 9 | 12 | 17 | 9 |
Sociale Zaken en Werkgelegenheid | 4 | 4 | 4 | 6 | 7 | 5 |
Volksgezondheid, Welzijn en Sport | 5 | 9 | 13 | 14 | 22 | 13 |
Totaal | 41 | 99 | 131 | 137 | 154 | 82 |
Provinciale opcenten op de motorrijtuigenbelasting mogen door provincies worden geheven op basis van artikel 222 Provinciewet. De opcenten worden geheven boven op het rijkstarief van de motorrijtuigenbelasting. De hoogte van de provinciale opcenten is wettelijk gemaximeerd. De vaststelling van de opcenten geschiedt door de provinciale staten. Omdat het een algemene belasting betreft komt de opbrengst toe aan de algemene middelen van de provincie.
Tabel 5 geeft een meerjarige weergave van het gemiddeld door de provincies geheven aantal opcenten. In 2024 mogen de opcenten ten hoogste 138,4 % bedragen van het rijkstarief. Geen enkele provincie heft de maximale opcenten en gemiddeld wordt er 87,4% aan opcenten geheven door de provincies.
2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Gemiddelde opcenten MRB provincies (in %) | 80,13 | 81,36 | 82,95 | 83,48 | 83,70 | 84,71 | 87,39 |
Maximaal te heffen opcenten MRB (in %) | 111,8 | 113,2 | 115 | 116,8 | 118,3 | 125,8 | 138,4 |
Rekentarief PF opcenten MRB (in €) | 65,9 | 65,9 | 65,9 | 65,9 | 65,9 | 65,9 | 65,9 |
Gelet op het feit dat de uitgaven en ontvangsten gelijk zijn aan elkaar, zijn beide posten in één tabel inzichtelijk gemaakt.
2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
Stand ontwerpbegroting 2024 | 3.340.648 | 3.215.650 | 2.929.612 | 2.891.081 | 2.890.818 | 0 |
Mutaties 1e suppletoire begroting 2024 | 270.348 | 8.572 | 87.392 | 87.210 | 84.734 | 2.975.297 |
Nieuwe mutaties | 259.139 | 328.216 | 320.496 | 319.314 | 319.183 | 318.498 |
waarvan Algemene uitkering | ||||||
1) Accres tranche 2025 | 162.546 | 152.711 | 150.885 | 150.754 | 150.712 | |
2) Ruimte onder plafond BCF 2024 | 195.176 | |||||
3) Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer | 20.372 | |||||
4) Subsidiestelsel Natuur en Landschap | 20.204 | 21.950 | 24.517 | 25.161 | 25.161 | 25.161 |
5) Regionaal OV tarief | 67.387 | 67.387 | 67.387 | |||
6) OV op peil houden | 74.420 | 74.420 | 74.420 | |||
7) Overige mutaties algemene uitkering | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
waarvan Decentralisatie-uitkeringen | ||||||
8) Middelen toegankelijkheid OV | 18.842 | |||||
9) Regionaal OV tarief | 67.387 | 67.387 | ||||
10) OV op peil houden | 74.420 | 74.420 | ||||
11) Overige mutaties decentralisatie-uitkeringen | 4.545 | 1.913 | 1.461 | 1.461 | 1.461 | 818 |
waarvan Onderzoeken verdeelsystematiek | ||||||
12) Overige mutaties onderzoeken verdeelsystematiek | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Stand ontwerpbegroting 2025 | 3.870.135 | 3.552.438 | 3.337.500 | 3.297.605 | 3.294.735 | 3.293.795 |
Toelichting
De mutaties 1 t/m 6 en 8 t/m 10 zijn reeds toegelicht onder Tabel 1 Belangrijkste mutaties in hoofdstuk 2 Beleidsagenda.
2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
Amendement Friese taal | 1.400 | |||||
Bestuursafspraak Friese taal en cultuur OCW | 375 | 375 | 375 | 375 | 375 | |
Drugsdumpingen | 1.000 | |||||
Friese taal en cultuur | 2.968 | 268 | 268 | 268 | 268 | |
Fryske Akademie | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 | 1.559 |
Gebiedsbiografie Twente | 41 | |||||
Hergebruik stedelijk afvalwater | 250 | 250 | 250 | 250 | ||
Interbestuurlijk Toezicht domein erfgoed | 818 | 818 | 818 | 818 | 818 | 818 |
Landelijke beeindigingsregeling veehouderijbedrijven | 75 | |||||
Middelen toegankelijkheid OV | 18.842 | |||||
Monumenten | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 |
Na-ijlende effecten mijnbouw | 647 | 647 | 647 | 647 | 647 | 647 |
Netwerk grensinformatiepunten | 60 | |||||
Omgevingsveiligheid | 675 | |||||
Ontwikkeling economische agenda | 400 | 452 | ||||
OV op peil houden | 74.472 | 74.420 | 74.420 | |||
Regionaal OV studenten reisproduct | 84.703 | |||||
Regionaal OV tarief | 67.387 | 67.387 | 67.387 | |||
RES regio's | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 | 2.619 |
Tooling Provincie Zuid Holland | 100 | |||||
Uitvoeringskosten omgevingswet | 1.022 | |||||
Veilig wonen | 85 | 85 | 85 | |||
Verkeersveiligheid | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 | 1.185 |
Versterking vergunningverlening maatwerkaanpak | 5.850 | |||||
Waddenfonds | 28.878 | 28.878 | 28.878 | |||
Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen | 6 | |||||
Stand ontwerpbegroting 2025 | 315.417 | 198.943 | 198.491 | 27.721 | 27.471 | 26.828 |
Toelichting
In artikel 13, lid 5, van de Financiële-verhoudingswet wordt bepaald dat jaarlijks, in overleg met de ministers die het aangaat, wordt bezien of een decentralisatie-uitkering kan worden gewijzigd in een integratie-uitkering of een algemene uitkering. In het licht van het traject dat de fondsbeheerders gestart zijn om het uitkeringsstelsel te vereenvoudigen zullen geen nieuwe integratie-uitkeringen meer worden gecreëerd. Voor de decentralisatie-uitkeringen betekent dit dat alleen een mogelijke omzetting naar de algemene uitkering aan de orde kan zijn.
In bovenstaande tabel is te zien dat de meeste decentralisatie-uitkeringen niet structureel zijn. Van omzetting naar de algemene uitkering is voor die decentralisatie-uitkeringen dan ook vooralsnog geen sprake. Voor de wel structurele decentralisatie-uitkeringen geldt dat deze niet aan alle provincies worden uitgekeerd en/of nu nog niet kunnen worden verdeeld via de maatstaven van de algemene uitkering.
Omschrijving van de motie | Vindplaats | Stand van zaken |
|---|---|---|
De motie van het lid Inge van Dijk; Verzoekt de regering serieus te kijken naar de opschalingskorting als onderdeel van de voorjaarsbesluitvorming en eventuele alternatieven; zoals het bevriezen van de opschalingskorting op het huidige niveau tot en met 2029. | Kamerstuk II 2023/24, 36410 VII, nr. 77 | Afgedaan. De Tweede Kamer is op 14 december 2023 per brief geïnformeerd (Kamerstuk II 2023/24, 36410 VII, nr. 83). |
De motie Nijboer; Verzoekt het kabinet de consequenties van de tekorten inzichtelijk te maken en voorstellen voor te bereiden om het ravijn te dichten. | Kamerstuk II 2023/24, 36410 VII, nr. 62 | Afgedaan. De Tweede Kamer is op 14 december 2023 per brief geïnformeerd (Kamerstuk II 2023/24, 36410 VII, nr. 83). |
Omschrijving van de motie | Vindplaats | Stand van zaken |
|---|---|---|
N.v.t. | N.v.t. | N.v.t. |
Omschrijving van de toezegging | Vindplaats | Stand van zaken |
|---|---|---|
De minister zegt toe de Tweede Kamer in de eerste helft van 2023 nader te informeren over de stand van zaken van de herijking van het provinciefonds. | Commissiedebat Bestuurlijke organisatie, democratie en verkiezingen d.d. 18 januari 2023 (Kamerstuk II 2022/23, 35165, nr. 55) | Afgedaan. De Tweede Kamer is op 6 maart 2024 per brief geïnformeerd (Kamerstuk II 2023/24, 36410 C, nr. 5). |
De minister zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen van de leden Flierman (CDA), Postema (PvdA) en Schalk (SGP), toe dat: de minister van Economische Zaken naar de problematiek van de provincie Zeeland kijkt en de Kamer daarover een brief stuurt; De minister zelf na het verschijnen van het advies van de commissie-Jansen II met het IPO zal overleggen en naar verdere ontwikkeling van het verdeelmodel van het Provinciefonds zal kijken (T02425). | Plenair debat Vereenvoudiging verdeelmodel Provinciefonds, nr. 34568 d.d. 23 mei 2017 (Handelingen I 2016/17, nr. 28, item 8) | Afgedaan. De Eerste Kamer is op 6 maart 2024 per brief geïnformeerd (Kamerstuk I 2023/2024, 34568, nr. E). |
Omschrijving van de toezegging | Vindplaats | Stand van zaken |
|---|---|---|
De minister zal de Kamers op de hoogte houden over het nieuwe verdeelmodel van het provinciefonds. | Kamerbrief Stand van zaken nieuwe verdeling provinciefonds d.d. 6 maart 2024 (Kamerstuk II 2023/24, 36410C, nr. 5) | In behandeling. De beide Kamers worden in de tweede helft van 2025 geïnformeerd. |
De minister zegt toe samen met de staatssecretaris van Financiën aan een aanpassing te werken van het zogenaamde ‘uitkeringsstelsel’, mede vanwege de bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de toepassing van de ‘decentralisatie-uitkering’. Onderdeel daarvan is de vraag welk uitkeringstype past bij het oppakken van gezamenlijke opgaven. Begin 2020 is het conceptwetsvoorstel voorgelegd ter consultatie aan onder andere de VNG, het IPO en de Algemene Rekenkamer. Beoogde inwerkingtreding is 2022. Het voornemen is het wetsvoorstel in het voorjaar 2021 aan de Tweede Kamer aan te bieden. | Kamerbrief Antwoorden op vragen gesteld tijdens de begrotingsbehandeling d.d. 15 oktober 2020 (Handeling II 2020/21, nr. 15, item 13) | In behandeling. De Tweede Kamer wordt in najaar 2024 geïnformeerd over het proces omtrent de herziening van de Financiële-verhoudingswet. |
