IX Financiën en Nationale Schuld

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

Figuur 1 Geraamde uitgaven IX Financiën verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 13.997,9 mln.

Figuur 2 Geraamde ontvangsten IX Financiën (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 265.979,3 mln.

Figuur 3 Geraamde belastingontvangsten IX Financiën verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 261.918,9 mln.

Figuur 4 Geraamde niet-belastingontvangsten IX Financiën verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 4.060,4 mln.

Figuur 5 Geraamde uitgaven IX Nationale Schuld verdeeld over beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 50.825,7 mln.

Figuur 6 Geraamde ontvangsten IX Nationale Schuld verdeeld over beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 88.431,6 mln.

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

Artikelen 1, 2 en 3

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.

Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.

Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.

Met de vaststelling van deze wetsartikelen worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).

De minister van Financiën E.Heinen

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Het werkterrein van het ministerie van Financiën

Voor u ligt de begroting 2027 van het ministerie van Financiën, begrotingshoofdstuk IX (Financiën en Nationale Schuld) van de Rijksbegroting. In de begroting staan de belangrijkste beleidsdoelen voor 2027 en de financiële gevolgen hiervan. Waar relevant wordt in de begroting verwezen naar Kamerstukken of andere beschikbare begrotingsinformatie. De Rijksbegrotingsvoorschriften en de Comptabiliteitswet (CW) vormen het regelgevend kader voor de begroting. Vanwege tussentijdse afrondingen op duizenden, miljoenen of miljarden euro’s kan de som der delen afwijken van het totaal in de tabellen.

Opbouw van de begroting

Hoofdstuk 2: Beleidsagenda

Dit hoofdstuk bevat de beleidsprioriteiten van het ministerie van Financiën. Daarnaast worden hier de belangrijkste beleidsmatige mutaties toegelicht, evenals de openbaarheidsparagraaf, de Strategische Evaluatie Agenda en het overzicht van risicoregelingen.

Hoofdstuk 3: Beleidsartikelen Financiën (IXB)

In dit hoofdstuk worden de beleidsartikelen voor het begrotingshoofdstuk Financiën (IXB) gepresenteerd. De volgende beleidsterreinen komen aan bod: Belastingen (artikel 1), Financiële markten (artikel 2), Financieringsactiviteiten van de publiek-private sector (artikel 3), Internationale financiële betrekkingen (artikel 4), Exportkredietverzekeringen, -garanties en investeringsverzekeringen (artikel 5), het Btw-compensatiefonds (artikel 6), Douane (artikel 9) en Toeslagen (artikel 13).

Hoofdstuk 4: Niet-beleidsartikelen

Dit hoofdstuk bestaat uit niet-beleidsartikelen, namelijk het artikel ‘Apparaat’ en het artikel ‘Nog onverdeeld’.

Hoofdstuk 5: Beleidsartikelen Nationale Schuld (IXA)

Hier worden de beleidsartikelen voor het begrotingshoofdstuk Nationale Schuld (IXA) behandeld. Het betreft Financiering staatsschuld (artikel 11) en Kasbeheer (artikel 12).

Bijlagen

Er zijn vijf bijlagen opgenomen: (1) Overzicht van Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s), (2) Overzicht van specifieke uitkeringen, (3) Subsidieoverzicht, (4) Uitwerking van de Strategische Evaluatie Agenda en (5) Lijst van gebruikte afkortingen.

Financiering staatsschuld en kasbeheer (Nationale Schuld)

Sinds 2013 behandelt begroting IX tevens de schuld van de Nederlandse Rijksoverheid. De artikelen worden middels een aparte begrotingsstaat vastgesteld. De begroting van de Nationale Schuld heeft twee specifieke eigenschappen. De eerste eigenschap is dat de rente-uitgaven en renteontvangsten op transactiebasis worden verantwoord, in plaats van op kasbasis zoals bij alle andere onderdelen van de Rijksbegroting. De tweede eigenschap is dat er voor beide artikelen wordt uitgegaan van het principe dat de aangegane financiële verplichtingen gelijk zijn aan de uitgaven (kas = verplichtingen). Dit is het gevolg van de inherente onvoorspelbaarheid van de leenbehoefte van de Staat (artikel 11) en de fluctuerende geldstromen in het geïntegreerd middelenbeheer (artikel 12).

Financiële instrumenten

Bij het indelen van de uitgaven gebruikt het ministerie van Financiën, naast standaard financiële instrumenten zoals opdrachten en garanties, drie eigen instrumenten: financiering (vermogensverschaffing/-onttrekking), rente, en rekening-courant en deposito’s.

Het instrument financiering (vermogensverschaffing/-onttrekking) wordt ingezet bij onder andere kapitaalinjecties in staatsdeelnemingen en dividendontvangsten. Rente en leningen zijn van toepassing bij de financiering van de staatsschuld (artikelen 11 en 12), waarbij het gaat om leningen die aan de Staats worden verstrekt voor financiering van de Staatsschuld. Het instrument rekening-courant en deposito’s wordt op artikel 12 gebruikt voor de geldstromen van decentrale overheden, sociale fondsen en andere gelieerde instellingen.

Groeiparagraaf

2. Beleidsagenda

2.1 Beleidsprioriteiten

Het ministerie van Financiën zorgt ervoor dat Nederland nu en in de toekomst financieel gezond blijft. We beheersen de overheidsschuld, stimuleren een aantrekkelijk vestigingsklimaat, versterken de concurrentiepositie van Nederland en Europa en zetten ons in voor een toekomstgerichte Europese begroting. Daarnaast zorgen we voor innovatie, een stabiele financiële sector en een eenvoudiger belasting- en toeslagenstelsel.

Ook werken wij aan het vergroten van het vertrouwen van burgers en bedrijven in de overheid door in te zetten op een slagvaardige overheid waarin betrouwbare uitvoering en begrijpelijke regels centraal staan. Het ministerie werkt daarbij intensief samen met andere departementen, het parlement, medeoverheden en maatschappelijke partners.

Risico’s

De realisatie van deze doelen brengt algemene risico’s met zich mee, die kunnen leiden tot onverwachte kosten of vertragingen in de uitvoering. Deze risico’s ontstaan bijvoorbeeld door economische tegenwind, internationale onzekerheden en complexe onderhandelingen, zoals bij het EU-MFK. Ook de uitvoering van complexe regelgeving, zoals het Herstel Toeslagen, mede door individuele juridische procedures en deels nog te implementeren beleid en maatregelen en de hersteloperatie Box-3, brengt uitdagingen met zich mee. Daarnaast zijn er fiscale regelingen en andere regelgeving die in de praktijk moeilijk uitvoerbaar kunnen blijken. Voor de vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel is bovendien maatschappelijk en politiek draagvlak nodig. Dit geldt bijvoorbeeld voor het afschaffen van niet-doelmatige fiscale regelingen. Het is daarom van belang om de voortgang en de risico’s goed te blijven monitoren, zodat er waar nodig tijdig kan worden bijgestuurd.

Dit doen we door bij de uitvoeringstoetsen extra aandacht te besteden aan risico’s en regelingen regelmatig te evalueren. We houden de Tweede Kamer op de hoogte via voortgangsrapportages, bijvoorbeeld rondom Herstel Toeslagen, en via handhavingsplannen, zoals bij Box-3. Bovendien besteden we bij het opstellen van nieuwe wetten, mede met behulp van het Beleidskompas, samen met het parlement aandacht aan de risico’s, maatschappelijke impact, wenselijkheid en de evaluatie van de genomen maatregelen.

Figuur 7 Hoofddoelen 2027

Thema 1: Financieel gezond Nederland

Gezonde overheidsfinanciën

Het kabinet streeft naar gezonde overheidsfinanciën en hecht waarde aan begrotingsdiscipline. Dit zijn belangrijke randvoorwaarden voor een betrouwbare overheid en een sterke economie. Door de overheidsfinanciën op orde te houden, blijft er ruimte om te investeren in de grote opgaven van deze tijd, kunnen economische tegenvallers worden opgevangen en worden de lasten niet doorgeschoven naar toekomstige generaties. Daarom houdt het kabinet vast aan trendmatig begrotingsbeleid. Om de overheidsfinanciën gedurende de kabinetsperiode te beheersbaar te houden, heeft het kabinet aan het begin van de kabinetsperiode afspraken gemaakt over wat er in één jaar maximaal mag worden uitgegeven (het uitgavenkader) en hoe hoog de beleidsmatige aanpassing van de belastingen en premies mag zijn (het inkomstenkader). Deze afspraken bieden duidelijke kaders voor het begrotingsbeleid. Zo ontstaat stabiliteit voor burgers en bedrijven, wordt de economie minder gevoelig voor schommelingen en worden publieke middelen doelmatig ingezet.

Het kabinet hecht aan de Europese referentiewaarden voor het begrotingstekort (3% bbp) en de overheidsschuld (60% bbp). Samen met het door de Raad aanbevolen uitgavenpad vormen deze de kaders van het Europese begrotingsraamwerk. Door hieraan te voldoen, kan Nederland trendmatig begrotingsbeleid voeren en blijft ruimte bestaan om te investeren en te sturen op de lange termijn. Dit sluit aan bij het advies van de Studiegroep Begrotingsruimte en is verankerd in de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet Hof). De actuele ramingen van het EMU-saldo en de EMU-schuld voor 2027 tot en met 2031 zijn opgenomen in hoofdstuk 1 van de Miljoenennota 2027.

Op Europees niveau is het eveneens van belang dat lidstaten houdbare overheidsfinanciën voeren. Lidstaten moeten hun financiële basis op orde brengen om hun defensie-uitgaven duurzaam te  kunnen verhogen, stijgende vergrijzingskosten op te kunnen vangen, en de energietransitie te kunnen ondersteunen. Verantwoord begrotingsbeleid, publieke investeringen en structurele hervormingen beginnen bij een zorgvuldige implementatie van het Stabiliteits- en Groeipact dat in 2024 is herzien. In gesprekken met andere lidstaten zal Nederland zich hier continu voor inzetten. In het kader van de herziene Europese begrotingsregels hebben lidstaten budgettair-structurele plannen voor de middellange termijn ingediend. Deze plannen bevatten het voorgenomen begrotingsbeleid, evenals hervormingen en investeringen. Nederland heeft medio april 2026, vanwege het aantreden van een nieuw kabinet, een herzien plan bij de Europese Commissie ingediend. De Commissie heeft dit plan positief beoordeeld. Vervolgens doet zij een voorstel aan de Raad over het aanbevolen uitgavenpad, waarna de Raad hierover besluit in de Ecofinraad.

Sterke Economie en vestigingsklimaat

Versterken van concurrentievermogen van Nederland en Europa Nederland heeft als open economie baat bij een sterke en stabiele Europese economie. Dit is des te belangrijker in een gefragmenteerde geopolitieke omgeving waarin economische posities steeds vaker worden ingezet voor geopolitieke doeleinden. Daar zullen Nederland en de Europese Unie zich toe moeten verhouden, zonder hun positie als open economieën te verliezen. De samenwerking binnen de EU blijft onverminderd belangrijk, evenals die met andere gelijkgezinde landen. In het licht van de rapporten van Draghi en Letta besteedt de EU veel aandacht aan het versterken van het Europese concurrentievermogen.

Kapitaalmarktunie: private investeringen en innovatie stimuleren

De Europese Spaar- en investeringsunie omvat verschillende initiatieven om barrières voor de integratie van de Europese kapitaalmarkten weg te nemen en privaat kapitaal te mobiliseren. Hieronder valt, bijvoorbeeld, een verdere centralisering van het toezicht en een verdere harmonisering van de regels voor afwikkelinstellingen, vermogensbeheerders en handelsplatformen. Het kabinet werkt in Europees verband aan snelle en ambitieuze akkoorden over deze plannen om het Europees concurrentievermogen en de economische groei te bevorderen. Dat doet het kabinet onder meer in samenwerking met een voorhoede van gelijkgestemde landen.

Door de open economie en internationaal opererende banken heeft Nederland ook baat bij verdere integratie van de Europese bankensector. Dat zorgt bovendien voor betere toegang tot financiering voor bedrijven in Europa. Vervolmaking van de bankenunie brengt deze doelen dichterbij en zorgt ook voor een weerbare en stabiele Europese bankensector. In 2027 zal het kabinet zich in de Europese beleidsdiscussies dan ook inzetten voor voortgang bij het vervolmaken van de bankenunie.

Taskforce toekomstige welvaart en vestigingsklimaat en de oprichting van een Nationale Investeringsinstelling

Het kabinet werkt in de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat aan de uitwerking van de nationale investeringsinstelling. Deze instelling heeft als doel het toekomstige verdienvermogen te vergroten en economische groei aan te jagen. Dit doet de instelling door zich te richten op het versterken van de financieringsmarkt en het mobiliseren van privaat kapitaal, waaronder institutioneel kapitaal van bijvoorbeeld pensioenfondsen. De instelling verstrekt financiering aan projecten en bedrijven die deze financiering niet zelfstandig op de private financieringsmarkt kunnen ophalen. Publieke taken vallen buiten het mandaat van de instelling; die investeringen worden via de Rijksbegroting gedaan.

Exportkrediet

Door de exportkredietverzekering strategisch in te zetten, ondersteunt het ministerie Nederlandse exporttransacties in sectoren die relevant zijn voor het concurrentievermogen. In 2027 zal onder meer verder ingezet worden op een tweetal lopende pilots: de innovatiedekking en strategische import. Met de innovatiedekking worden innovatieve bedrijven ondersteund in de opschalingsfase richting export. De pilot strategische import ondersteunt projecten actief in de productie van kritieke grondstoffen en duurzame brandstoffen.

Een moderne en toekomstgerichte Europese begroting

Nederland zet in de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) vanaf 2028 en een nieuw Eigenmiddelenbesluit (EMB) in op een sterke Europese begroting die bijdraagt aan de strategische doelen van Europa. Een moderne en toekomstgerichte Europese begroting vraagt om herprioritering van middelen, zodat de begroting meer gericht wordt op het versterken van het Europees concurrentievermogen, een stevig migratie- en asielbeleid, veiligheid en defensie, en innovatie en onderzoek. Veel lidstaten kampen met budgettaire uitdagingen door hoge schulden en oplopende begrotingstekorten. Het kabinet zet in op het beperken van de stijging van de Nederlandse afdrachten. Om de Nederlandse netto betalingspositie niet te laten verslechteren, moet de nationale korting op de EU-afdrachten behouden blijven.

Nationale en Regionale Partnerschapsplan (NRPP)

Onderdeel van het voorgestelde nieuwe MFK is het NRPP. Daarmee worden een groot aantal van de huidige EU fondsen geïntegreerd. Het Commissievoorstel voor de NRPP’s gaat uit van één coördinerende autoriteit in elke lidstaat. In Nederland zal deze taak bij het ministerie van Financiën worden belegd. Lidstaten kunnen naar verwachting al medio 2027 een concept plan indienen om zo op tijd te starten met de implementatie in 2028. Nederland is van plan om in 2027 een conceptplan in te dienen. Momenteel vinden daarom al voorbereidende werkzaamheden plaats om zo tijdig tot een ambitieus NRPP te komen.

Weerbare financiële sector

Een weerbare financiële sector is van essentieel belang voor onze economie. Daarom zet het kabinet zich onder meer in voor een effectief prudentieel raamwerk voor financiële instellingen en voor het verbeteren van de operationele weerbaarheid van de financiële sector tegen bijvoorbeeld cyberaanvallen en storingen. Ook zet het kabinet zich in voor het schoonhouden van het financiële systeem van criminele geldstromen. Samen met de hiervoor genoemde integratie en verdieping van de kapitaalmarkten en de vervolmaking van de bankenunie zorgt dit voor sterke en goed functionerende financiële markten.

Regels moeten daarbij uitvoerbaar en betaalbaar zijn, zowel voor de financiële instellingen als voor burgers en bedrijven. In het Coalitieakkoord is het plan opgenomen om jaarlijks 500 regels te schrappen of vereenvoudigen. Daarom zal ook in 2027 worden ingezet op een structurele aanpak op nationaal en Europees niveau voor regeldrukvermindering. In dit licht is positief dat met de recente inwerkingtreding van de Omnibus I-regelgeving vereenvoudiging van rapportageverplichtingen wordt gerealiseerd, onder andere uit het duurzaamheidsraamwerk. In vervolg hierop zet het kabinet op Europees niveau in op versimpeling van het regelgevend kader voor banken, zowel bij het prudentiële raamwerk, als het raamwerk voor herstel en afwikkeling. Ook wordt nieuwe Europese wet- en regelgeving voor de financiële sector zo lastenluw mogelijk geïmplementeerd.

Om ons financiële systeem schoon te houden van criminele geldstromen vindt het kabinet het belangrijk dat de risicogebaseerde aanpak van de antiwitwaswetgeving goed wordt uitgevoerd door financiële instellingen en toezichthouders. Dat betekent dat de inzet en maatregelen daar worden ingezet waar de risico’s het hoogst zijn, en minder waar deze lager zijn. Dat zorgt ervoor dat particulieren en ondernemers veel minder lasten ervaren. In de nieuwe antiwitwasaanpak van de minister van Justitie en Veiligheid en de minister van Financiën staat dit centraal. Daarnaast werken beide ministeries ook aan de implementatie van het nieuwe Europese antiwitwaspakket, waarmee de regels en het toezicht daarop in Europa gelijker wordt. In Europees verband zet Nederland zich in om ook hier een risicogebaseerde benadering als uitgangspunt te nemen.

Thema 2: Een slagvaardige overheid met uitvoerbaar beleid

Het kabinet streeft naar een slagvaardige overheid die duidelijk kiest, samenwerkt en levert. Hiertoe zet het kabinet onder andere in op een rijksbrede apparaatstaakstelling. Voor het ministerie van Financiën gaat dit uitgaande van de maatregelen uit het coalitieakkoord om een bedrag dat structureel oploopt tot 333 miljoen euro per jaar. Dit draagt bij aan een fundamenteel efficiëntere en effectievere overheid, met veel minder (complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.

De plannen voor de invulling van de taakstelling binnen het ministerie van Financiën worden verder uitgewerkt. Gezien de omvang van de taakstelling, de ambitie om aanzienlijk productiever te werken en de ambitie om een significante daling van het aantal ambtenaren te realiseren, zullen de uit te werken plannen gebaseerd worden op meerdere pijlers. Voor het ministerie van Financiën zijn de belangrijkste pijlers het vereenvoudigen van regelgeving, het schrappen van (fiscale) wet- en regelgeving, het herinrichten en vereenvoudigen van het controle-, toezicht- en advieslandschap, het verhogen van de productiviteit in zowel primaire als ondersteunende werkprocessen (bijvoorbeeld via digitalisering en AI), het realiseren van een goedkopere en meer gestandaardiseerde bedrijfsvoering en het heroverwegen van taken. 

Fiscaliteit en Toeslagen - strategische agenda

Beleidsprioriteiten op het gebied van toeslagen en fiscaliteit

Eerder dit jaar is de strategische agenda6 met beide Kamers gedeeld. In deze strategische agenda wordt uitgebreid ingegaan op verschillende prioriteiten van het kabinet op het gebied van toeslagen en fiscaliteit. Deze prioriteiten zijn onder te verdelen in drie onderwerpen.

Ontwikkeling en vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel

Het kabinet werkt aan een eenvoudiger en beter uitvoerbaar belasting- en toeslagenstelsel, met meer voorspelbaarheid en overzicht voor burgers en bedrijven. Belangrijke stappen zijn het vereenvoudigen van inkomensafhankelijke regelingen (beginnend met de heffingskortingen), het schrappen van overbodige fiscale regelingen, en het samenvoegen van kindregelingen. Ook wordt het toeslagenstelsel hervormd om terugvorderingen te verminderen en begrippen te verduidelijken. Voor eind 2026 is een hervormingsagenda voorzien, waarbij de uitgangspunten zijn: eenvoud in de uitvoering, duidelijkheid en voorspelbaarheid voor mensen, en het principe dat werken moet lonen, waarbij met belastingen niet verder wordt genivelleerd. In het coalitieakkoord zijn daarnaast afspraken gemaakt over de verduurzaming van onze economie en samenleving, een suikerbelasting en een belasting op vapes. Ook daar gaat het kabinet mee aan de slag.

Uitvoeringsdiensten die klaar zijn voor de toekomst

De Belastingdienst, Dienst Toeslagen en Douane blijven investeren in digitalisering, modernisering van ICT-systemen en hun wendbaarheid. Zo wordt gewerkt aan betere verbinding met de samenleving, een loket voor inkomensondersteuning en datagedreven toezicht. Centraal staat dat uitvoeringsdiensten weerbaar blijven en dienstverlening gericht is op ondersteuning van bedrijven en burgers. Nieuwe beleidswensen worden stapsgewijs en zorgvuldig ingevoerd. Voor het realiseren van de ambities uit de strategische agenda geldt: ‘niet alles kan tegelijk’. De implementatie van nieuwe beleidswensen vraagt om zorgvuldige planning en prioritering.

De Belastingdienst

De Belastingdienst werkt volgens de Meerjarenstrategie 2025–2030 en streeft ernaar een betrouwbare dienst te zijn voor burgers en bedrijven, met medewerkers die met trots in de organisatie werken. In 2027 staan onder andere de volgende speerpunten centraal:

Verbinden met de samenleving

Door te investeren in transparantie, vereenvoudiging en samenwerking met maatschappelijke en ketenpartners werkt de Belastingdienst aan een toekomstbestendige organisatie. Maatschappelijk relevante dossiers en bijbehorende beleidsnota’s worden vaker actief openbaar gemaakt. Daarnaast onderzoekt de Belastingdienst hoe burgers en bedrijven beter inzicht kunnen krijgen in hun eigen fiscale dossiers. Ook worden proactief vereenvoudigingsvoorstellen aangedragen bij opdrachtgevende ministeries, waarbij de effecten voor burgers, ondernemers en de uitvoerbaarheid expliciet worden meegewogen. Signalen uit de samenleving worden systematisch verzameld, geanalyseerd en vertaald naar concrete verbeteringen in beleid en uitvoering.

Tegelijkertijd verkent de Belastingdienst de verdere integratie van belastingheffing in de leef- en werkomgeving van burgers en bedrijven. Daarbij wordt gebruikgemaakt van nieuwe technologische ontwikkelingen, waaronder AI, en van internationale samenwerking. Waar nodig faciliteert de Belastingdienst rechtsherstel, zoals bij de afwikkeling van de Box 3 tegenbewijsregeling.

Basis op orde brengen en houden

Het op orde houden van de basis is essentieel voor een stabiele uitvoering van het fiscale beleid en een randvoorwaarde voor het vertrouwen en continuïteit van belastingheffing en -inning. De Belastingdienst werkt aan meer beheersbaarheid en voorspelbaarheid van de uitvoering, een meerjarige opgave. In 2027 wordt verder geïnvesteerd in het moderniseren van ICT-systemen, waaronder die voor de omzetbelasting. Verouderde software wordt uitgefaseerd en gegevensmanagement en informatiehuishouding worden verder geprofessionaliseerd om te voldoen aan de archiefwet. De Belastingdienst wil in de komende periode uitgroeien tot de rijksbrede koploper in digitale autonomie door meer eigen IT-beheer, eigen infrastructuur, open source-oplossingen en minder afhankelijkheid van buitenlandse technologieleveranciers.

Continu verbeteren van dienstverlening, toezicht en opsporing

In 2027 blijft de Belastingdienst werken aan het verbeteren van de dienstverlening, het toezicht en de opsporing. De Belastingdienst verbetert onder meer het inzicht van burgers en bedrijven in hun openstaande verplichtingen en te verwachten teruggaven, bijvoorbeeld via het overzicht betalen en ontvangen. Ook worden mogelijkheden uitgebreid om gemakkelijker aangifte te doen, onder andere via de Aangifte App, en om communicatie digitaal te ontvangen. Daarnaast zet de Belastingdienst met programma’s zoals VanZelf Goed een volgende stap in het beter laten aansluiten van processen van de Belastingdienst op de behoeften van burgers, bedrijven en ketenpartners. Binnen toezicht en opsporing ligt de focus in 2027 op het vroegtijdig signaleren van risico’s op bewuste non‑compliance en het gericht interveniëren waar dat nodig is.

Dienst Toeslagen

In 2027 richt Dienst Toeslagen zich specifiek op het bevorderen van een voorspelbare, betrouwbare en uitvoerbare overheid. Tegelijkertijd is de ambitie onverminderd dat alle gedupeerde ouders die deelnemen aan het hersteltraject en tot overeenstemming komen over een schadeafwikkeling uiterlijk eind 2027 financieel tot afronding te komen.

Toegankelijker, voorspelbaarder en eenvoudiger stelsel

Dienst Toeslagen werkt aan een toegankelijker, voorspelbaarder en eenvoudiger stelsel van inkomensondersteuning. De dienstverlening sluit steeds beter aan bij de behoeften van burgers door deze begrijpelijker te maken. Daardoor wordt het risico op niet-gebruik van regelingen structureel verminderd en neemt het aantal terugvorderingen af. Bovendien worden de complexiteit van regelingen en processen teruggedrongen, zodat burgers eenvoudiger hun weg vinden binnen het stelsel en minder snel in de knel komen (bijvoorbeeld door ontwikkeling van een nieuwe kindregeling).

Versterken gegevenspositie

Een belangrijke pijler in de vernieuwingsgerichte opgave van Dienst Toeslagen is het versterken van de gegevenspositie. Er wordt geïnvesteerd in een datagedreven en digitale uitvoering, ondersteund door innovatieve IT en een integraal klantbeeld. Hierdoor wordt de dienstverlening betrouwbaarder, krijgen burgers sneller en makkelijker inzicht in hun rechten, en is maatwerk mogelijk waar dat nodig is.

Douane

Ook in 2027 zet de Douane zich in om Nederland en de EU te beschermen en Europese regelgeving te implementeren, waaronder het nieuwe Douanewetboek van de Unie (nDWU). Dit gebeurt tegen de achtergrond van grote handelsvolumes en geopolitieke onrust.

nDWU

Met het nDWU wordt de douane-unie toekomstbestendig gemaakt en vindt een gefaseerde modernisering plaats. In 2027 worden Europese en nationale regels verder uitgewerkt en in nationale wetgeving opgenomen.

E-commerce en markttoezicht

Er is sprake van een zeer groot volume e-commercepakketjes dat via Nederland de EU binnenkomt, waarbij sprake is van een aanzienlijk nalevingstekort aan Europese producteisen en fiscale risico’s. Met het afschaffen van de vrijstelling van douanerechten voor zendingen tot €150 en de invoering van de Europese Handling Fee krijgt de Douane nieuwe fiscale taken. Vanaf 2027 wordt de inzet op markttoezicht verder verhoogd en wordt het fiscaal toezicht versterkt, mede door innovatie en nauwere samenwerking met markttoezichtpartners.

Modernisering toezicht

In 2027 werkt de Douane aan toekomstbestendig toezicht dat meer effect heeft met minder last voor bonafide bedrijven. De focus verschuift van zendingsgerichte controles naar systeem- en ketengericht toezicht via administratieve audits, meer datagedreven risicoselectie en aansluiting op EU-risicomanagement onder het nDWU. Dit wordt ondersteund door vernieuwde technologie zoals scan- en sensorinfrastructuur.

Grensoverschrijdende en ondermijnende criminaliteit

Deze digitale transformatie helpt de Douane ook om grensoverschrijdende ondermijnende criminaliteit effectiever aan te pakken, onder andere door het onderscheppen van drugsstromen en het adresseren van kwetsbaarheden in logistieke processen. De samenwerking met publieke en private partners wordt voortgezet en het toezicht wordt versterkt op risicovolle locaties zoals de haven van Vlissingen.

Weerbaarheid

Om voorbereid te zijn op een militair/hybride conflict (maatschappelijk weerbaarheid) neemt de Douane een aantal maatregelen. Om als organisatie weerbaar te zijn wordt onder andere de crisisorganisatie en bedrijfscontinuïteitsmanagement geactualiseerd en getraind. Daarnaast draagt de Douane met zijn reguliere taken bij aan de maatschappelijke weerbaarheid. Denk aan de handhaving op sanctiemaatregelen en fiscale handelspolitieke maatregelen.

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties

In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen inzicht gegeven in de samenstelling en ontwikkeling van de uitgaven en de niet-belastingontvangsten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de artikelen van Financiën en die van Nationale Schuld. De mutaties die worden toegelicht zijn de belangrijkste mutaties die zich hebben voorgedaan vanaf de ontwerpbegroting IX 2026. Deze paragraaf bevat ook een overzicht van de begrotingsreserves.

Begroting IXB (Financiën)

Toelichting

Mutatie 1e suppletoire begroting 2026

Met de eerste suppletoire begroting 2026 zijn onder andere de taakstellingen uit het coalitieakkoord verwerkt in de begroting van Financiën. Dit betreft een efficiencytaakstelling en een taakstelling voor vernieuwing van de rijksdienst, die rijksbreed zijn verdeeld. Daarnaast zijn middelen toegevoegd voor stijgende ICT-uitgaven bij de Belastingdienst, uitvoering van het rechtsherstel Box 3, compensatie van gestegen portikosten, en uitvoering van nieuwe EU-wetgeving omtrent e-commerce. Ook zijn de loon- en prijsbijstellingen voor 2026 verwerkt, evenals kasschuiven en aanvullingen voor de Hersteloperatie Toeslagen. In de Memorie van Toelichting bij de Eerste Suppletoire Begroting 2026 worden de belangrijkste mutaties nader toegelicht.

Mutaties begroting 2027

Versnellen taakstelling vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid en extra tranches efficiencytaakstelling

Het kabinet heeft, aanvullend op de bovengenoemde taakstellingen uit het coalitieakkoord, besloten tot een versnelling van de taakstelling vernieuwing Rijksdienst/slagvaardige overheid in de jaren 2028-2029 en tot een extra efficiencytaakstelling vanaf 2031. Deze additionele kortingen zijn doorverdeeld naar alle apparaatsbudgetten op de Financiënbegroting (artikelen 1 Belastingen, 2 Financiële markten, 8 Apparaat, 9 Douane en 13 Toeslagen).

De betreffende budgettaire taakstellingsmutaties raken zowel de uitgaven als de ontvangsten (zie ook tabel 3 "belangrijkste mutaties niet-belastingontvangsten»), wat per saldo tot een korting op de Financiënbegroting leidt van € 45 mln. in de jaren 2028-2029 en van € 45 mln. in 2031 leidt.

Belasting- en invorderingsrente

De raming van de belasting- en invorderingsrente wordt geactualiseerd naar aanleiding van de nieuwe raming van de korte rente uit de Macro Economische Verkenning (MEV) van het Centraal Planbureau (CPB) en de realisaties tot en met juni.

Vrijval lening TenneT

Voor 2026 zal TenneT geen gebruik maken van de geraamde lening van € 11 mld. als gevolg van het invullen van de kapitaalbehoefte van TenneT Nederland door de implementatie van de staatsgarantie en van TenneT Duitsland door de afronding van de transactie met de private investeerders en de Duitse staat. Dit bedrag wordt dan ook afgeboekt.

Steun Oekraïne

In de Nota van Wijziging op de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) zijn middelen middels kasschuiven uit latere jaren beschikbaar gesteld voor niet-militaire steun aan Oekraïne.7 Een deel van deze middelen, € 60 mln., wordt overgeheveld naar de begroting van Financiën voor steun via de Wereldbank (€ 45 mln.) en de European Investment Bank (EIB, € 15 mln.). De bijdrage aan de Wereldbank wordt overgeboekt aan het Special Program for Ukraine Recovery (SPUR) 2.0 programma onder de IDA-Crisis Facility 2.0., een speciale crisisfaciliteit voor Oekraïne. De Wereldbank voert onder meer steunprogramma’s uit die Oekraïne helpen bij het leveren van basisdiensten, herstellen van infrastructuur en implementeren van hervormingen. De bijdrage aan de EIB wordt overgeboekt aan het EU 4 Ukraine Fund (EU4U). EU4U financiert infrastructuurprojecten en helpt Oekraïense bedrijven toegang te krijgen tot kapitaal om de economie draaiende te houden. Hierover is de Kamer op 2 juli jl. geïnformeerd8.

ESM

De toetreding van Kroatië tot het ESM startte het proces om de ESM-kapitaalsleutel uit 2009 te herzien. Deze is gebaseerd op de ECB-kapitaalsleutel. De ECB heeft op 1 januari 2024 de kapitaalsleutel geactualiseerd. Hieruit volgt dat Nederland een groter aandeel in de Europese economie en bevolking had dan voorheen. Wanneer een nieuwe inleg precies verwacht wordt is nog niet duidelijk. Een reservering voor de actualisatie van de kapitaalinleg en bijbehorende kapitaalstorting bij het ESM is opgenomen voor 2031.

Btw-compensatiefonds (BCF)

Wanneer ministeries geld overdragen aan gemeenten of provincies voor de uitvoering van taken, wordt de geschatte compensabele btw in het btw-compensatiefonds (BCF) gestort. Gemeenten en provincies kunnen de compensabele btw via het BCF terugvragen. Dit wordt gedekt vanuit de belastingontvangsten. Jaarlijks vindt er een bijstelling van de raming van het BCF plaats op basis van de beschikking van het afgelopen jaar, betalingen van het vierde kwartaal van het afgelopen jaar en driemaal het voorschot van het eerste kwartaal uit het lopende jaar.

Extra tranche loonbijstelling

Er wordt een tranche loonbijstelling toegevoegd aan de begroting van Financiën.

Nieuwe financiering kinderopvang

Voor de uitvoering van het Nieuw Financieringsstelsel Kinderopvang (NFKO) worden aanvullende middelen vanaf de Aanvullende Post overgeheveld naar Dienst Toeslagen voor de werving van personeel. Daarnaast wordt middels een kasschuif € 10 mln. geschoven van 2026 naar 2029.

Kasschuiven hersteloperatie toeslagen

Door vertraging van de uitkering van wettelijke rente in verband met het minder kunnen afdoen via het massale geautomatiseerde proces en meer handmatige werkzaamheden dan eerder verwacht, vindt een kasschuif plaats van 2026 naar 2027 (€ 40 mln.) Daarnaast vindt een kasschuif plaats voor de uitvoering van bezwaarafhandeling integrale beoordeling en uitkeren wettelijke rente (€ 15 mln.). Tot slot vindt er een kleine kasschuif plaats in verband met de uitbetalingen van de regeling HZK (Herstel Huurtoeslag, Zorgtoeslag en Kindgebonden budget) (€ 4 mln.).

Overige kasschuiven

Door vertragingen bij het rijksbrede werkplekcontract en de levering van servers, worden uitgaven bij de Belastingdienst verschoven naar 2027. Ook de geplande modernisering van het contactcenter en de afronding van de herstelprojecten FSV en MSNP vinden later plaats, waardoor de kosten naar 2027 worden doorgeschoven (tezamen circa € 35 mln.).

Bij het herstelprogramma Box 3 komt het beschikbare budget niet overeen met het uitgavenritme; er wordt minder uitgegeven in 2026-2028 (o.a. aan bedrijfsvoering) en een tekort verwacht in 2029. Het budget schuift daarom naar 2029 (€ 17 mln. in totaal, waarvan € 9 mln. in 2026).

Voor het programma Inzage Fiscaal Dossier (IFD) blijft naar verwachting € 8,3 mln. onbenut in 2026. Dit schuift naar 2027-2028, zodat de geplande werkzaamheden in deze jaren kunnen plaatsvinden.

Op artikel 13 Toeslagen wordt € 7 mln. van 2026 naar 2027 geschoven in verband met de doorlopende werkzaamheden omtrent de uitvoering van de Kinderopvangtoeslag.

Tot slot vinden er nog nog enkele kleinere kasschuiven plaats.

Overige mutaties

Dit post betreft voor circa € 9,6 mln. overboekingen met andere departementen. Tevens is het de som van kleinere mutaties.

Toelichting

Mutatie 1e suppletoire begroting 2026

Met de eerste suppletoire begroting 2026 zijn onder andere de belasting- en invorderingrente en de dividendramingen geactualiseerd. Ook de renteraming van de staatsdeelnemingen samenhangend met de lening aan TenneT is bijgesteld. Verder werden zijn er ontvangsten vanwege boetes die De Nederlandse Bank en Autoriteit Financiële Markten heeft opgelegd. Ook zijn er ontvangsten vanwege de verkoop van aandelen van TenneT Duitsland aan de Duitse Staat en de verkoop van aandelen van ABN AMRO. Tot slot zijn de verwachte ontvangsten naar aanleiding van de maatregelen op gebied van e-commerce toegevoegd aan de begroting. In de Memorie van Toelichting op de Eerste Suppletoire Begroting 2026 worden alle belangrijkste mutaties uit die begroting toegelicht.

Mutaties begroting 2027

Versnellen taakstelling vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid en extra tranches efficiencytaakstelling

Zie toelichting bij tabel 2 (Belangrijkste uitgavenmutaties), onder "Versnellen taakstelling vernieuwing Rijksdienst / slagvaardige overheid en extra tranches efficiencytaakstelling".

Belasting- en invorderingsrente

De raming van de belasting- en invorderingsrente wordt geactualiseerd naar aanleiding van de nieuwe raming van de korte rente uit de Macro Economische Verkenning (MEV) van het Centraal Planbureau (CPB) en de realisaties tot en met juni.

Verkoop aandelen ABN AMRO

De ontvangsten worden in 2026 met circa € 1,7 mld. naar boven bijgesteld als gevolg van de verkoopopbrengst van aandelen ABN AMRO door het verkoopprogramma van de Staat. Dit betreffen de verkoopopbrengsten tot en met 1 augustus 2026.

Premieontvangsten garantie TenneT

De raming van de premie-ontvangsten op de TenneT-garantie wordt naar boven bijgesteld op basis van de meest recente rentestanden en inzichten in de verwachte uitgifte van obligaties.

Renteontvangsten lening TenneT

De raming van de rente-ontvangsten op de TenneT-lening wordt naar beneden bijgesteld aan de hand van de meest recente inzichten. Doordat de lening in 2026 € 11 mld. lager is dan begroot, worden de geraamde renteontvangsten daarop bijgesteld.

Aflossing lening TenneT

Door de deelname van de Duitse staat in TenneT Duitsland ontvangt TenneT een opbrengst in 2026. TenneT gebruikt deze opbrengst om de aandeelhouderslening die de Nederlandse staat aan TenneT heeft verstrekt gedeeltelijk af te lossen. Dit bedrag was bij de eerste suppletoire begroting 2026 geraamd op € 3,3 mld. en wordt nu met € 39 mln. naar beneden bijgesteld tot € 3,261 mld. TenneT lost vanaf 2030 in termijnen de overbruggingslening aan de Staat af. In 2030 is een aflossing van € 750 mln. verwacht en in 2031 een bedrag van € 2,5 mld.

Dividenden Staatsdeelnemingen

De dividendraming wordt in 2026 met € 15 mln. naar beneden bijgesteld aan de hand van de meest recente informatie over het daadwerkelijk ontvangen dividend.

Lening Griekenland

Betreft een vervroegde aflossing van de lening aan Griekenland en een neerwaarste bijstelling van de renteontvangsten. Voor Nederland gaat het om een vervroegde aflossing van circa € 420 mln. De geraamde aflossingen in 2029 en 2033 t/m 3035 nemen daardoor af. Dit is het vijfde jaar op rij dat Griekenland vervroegd aflost.

Scan- en detectiematerialen

De EU verstrekt subsidie voor de vervanging van scan- en detectieapparatuur via drie rondes, elk bestaande uit twee betalingsmomenten. De eerste uitbetaling van de derde ronde, ter hoogte van € 17 mln., wordt niet in 2026 maar in 2027 verwacht.

Kasschuif CBAM-ontvangsten

Het feitelijke kasritme van het CBAM-mechanisme wijkt af van de systematiek waarvan bij het opstellen van de raming werd uitgegaan. Voor 2026 staat momenteel een ontvangst geraamd van € 211,1 mln. Toegelaten CBAM-aangevers moeten echter uiterlijk 1 oktober 2027 aangifte doen over het jaar 2026, terwijl de verkoop van CBAM-certificaten pas op 1 februari 2027 start. Hierdoor vindt er in 2026 feitelijk geen kasontvangst plaats en wordt de raming hierop aangepast.

Begroting IXA (Nationale Schuld)

De onderstaande tabel geeft de verwachte EMU-schuld en staatsschuld aan het einde van 2026 en 2027 weer, alsmede de daaruit voortkomende rentelasten. De cijfers over 2025 betreffen realisaties.

De EMU-schuld is de bruto, dus uitstaande, schuld van de gehele collectieve sector. De staatsschuld is daar een onderdeel van en omvat alleen de schuld van de Rijksoverheid. De staatsschuld wordt gefinancierd door het Agentschap van de Generale Thesaurie, onderdeel van het ministerie van Financiën. De interne schuldverhouding geeft de schuldverhouding weer tussen de Staat en de instellingen die meedoen aan het schatkistbankieren, zoals decentrale overheden, rechtspersonen met een wettelijke taak (rwt's), sociale fondsen en agentschappen.

De omvang van de staatsschuld en de bijbehorende rentelasten zullen naar verwachting in 2027 toenemen ten opzichte van 2026. Voor de raming van de rentelasten worden de door het Centraal Planbureau (CPB) geraamde rentepercentages gebruikt.

Belangrijkste mutaties rentekosten

In de onderstaande tabel worden de belangrijkste mutaties in de rentelasten vanaf de ontwerpbegroting 2026 weergegeven.

De rentelasten op de staatsschuld (artikel 11) liggen bij het opstellen van de begroting al voor een groot deel vast. De meeste rente wordt immers betaald op leningen die in het verleden zijn afgesloten. Hoe verder vooruit, hoe groter de onzekerheid in de ramingen. De hoogte van de rentelasten die al vastliggen volgt uit de toenmalige rentestanden en schuldopbouw die voortkomt uit de keuzes die in het verleden zijn gemaakt ten aanzien van het financieringsbeleid en risicomanagement.

De rentelasten op nieuw uit te geven schuld worden geraamd op basis van de meest recente rentetarieven van het CPB en op basis van de raming van het kassaldo van het Rijk. Bijstelling van deze twee variabelen is de belangrijkste oorzaak van de aanpassing van de geraamde rentelasten. Daarnaast is tussen het moment van opstellen van de ontwerpbegroting van 2026 en die van 2027 een deel van de schuld opnieuw gefinancierd tegen nieuwe (rente)voorwaarden. Ook dit heeft een effect op de geraamde rentelasten.

Voor het bijstellen van de geraamde rentelasten op de interne schuldverhouding (artikel 12) geldt dat dit het gevolg is van gewijzigde rentetarieven en de omvang van de interne schuldverhouding. Naar verwachting neemt de interne schuldverhouding in 2027 toe doordat meer middelen worden aangehouden op de rekeningen-courant van de deelnemers van schatkistbankieren. Daarnaast is door het CPB een stijging van de korte rente geraamd ten opzichte van de MEV-raming van vorig jaar, waardoor per saldo de verwachte rentelasten op artikel 12 toenemen.

In onderstaande grafiek wordt de (verwachte) staatsschuld aan het einde van ieder jaar weergegeven, alsmede de daaruit voortkomende rentelasten. De jaren 2023-2025 zijn realisaties, 2026 en 2027 zijn ramingen.

Figuur 8 Overzicht staatsschuld en rentelasten (bedragen x € 1 mld.)

De omvang van de staatsschuld bedraagt naar verwachting € 523,5 mld. ultimo 2027 en de raming van de rentelasten van de staatsschuld bedraagt voor 2027 € 15,4 mld. Doordat de staatsschuld naar verwachting toeneemt in 2027 zijn de rentelasten voor 2027 hoger geraamd dan voor 2026. Daarnaast verwacht het CPB dat staatsobligaties tegen een hogere rente geherfinancierd moeten worden dan waartegen deze oorspronkelijk zijn uitgegeven.

2.3 Openbaarheidsparagraaf

Actieve Openbaarmaking

In 2027 maakt het ministerie steeds meer informatie actief openbaar op grond van de inspanningsverplichting, waaronder maatschappelijk relevante dossiers. Uitgangspunt daarbij is dat openbaarmaking van informatie in een maatschappelijke behoefte moet voorzien. Daarnaast wordt ernaar gestreefd in 2027 de verplichte categorieën voor actieve openbaarmaking onder de Woo binnen de gestelde termijnen openbaar te maken. Daarbij wordt niet alleen departementsbreed, maar ook interdepartementaal samengewerkt. Met deze actiepunten wordt de vernieuwde Visie Openbaarmaking & Transparantie, voor een belangrijk deel uitgevoerd.

Passieve Openbaarmaking

De ambitie van het ministerie van Financiën is om in 2027 zoveel mogelijk Wet Open Overheid (Woo)-verzoeken binnen de wettelijke, of een met verzoeker afgesproken, termijn af te handelen en geen verzoeken meer in behandeling te hebben die ouder zijn dan 6 maanden. In 2027 zal verder ingezet worden op een efficiënte afhandeling van Woo-verzoeken middels innovatieprojecten, door bijvoorbeeld het hebben van een eigen publicatieplatform waarin informatie gestructureerd en doorzoekbaar staat, en een AI-tool om tijdlijnen te genereren over ingewikkelde (beleids)onderwerpen. Hiervoor wordt ook interdepartementale samenwerking gezocht.

Goed en tijdig contact met verzoekers is een belangrijk speerpunt van het ministerie van Financiën. Het ministerie blijft in 2027 inzetten op in contact staan met haar omgeving door verschillende vormen van stakeholdermanagement regelmatig in te zetten. Zo wil het ministerie een representatie van de samenleving bereiken om mee te denken over hoe zij invulling kan geven aan openbaarmaking en transparantie.

Verbeteren van de informatiehuishouding

Het ministerie van Financiën heeft voor onder andere de implementatie van de Wet Open Overheid en Archiefwet 1995 een departementaal meerjarenplan openbaarheid en informatiehuishouding 2025-2026 opgesteld. Hierin is ook een doorkijk naar 2027 en verder opgenomen. De departementale activiteiten die voortvloeien uit dit meerjarenplan worden vanaf 2027 via de reguliere lijnsturing gezamenlijk opgepakt door het beleidsdepartement, de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en de Douane. Belangrijke acties hierin zijn de volgende.

Voor bewustwording over het belang van goed beheer van informatie zijn awareness campagnes en trainingen ontworpen en dit blijft in 2027 onderdeel van de onboarding van nieuw personeel.

Er is rijksbreed beleid vastgesteld voor het archiveren van e-mails en chatberichten. Het ministerie sluit aan bij de initiatieven vanuit het Rijk voor de realisatie van technische archiefvoorzieningen voor e-mail- en chatberichten. Tot oplevering daarvan optimaliseert het ministerie het veiligstellen van email- en chatberichten in de eigen omgeving. Voor Digidoc borgen we de continuïteit en we sluiten aan bij de ontwikkelingen vanuit het Rijk richting een als één rijksbreed functionerend DMS en de autonome werkomgeving.

Bij de Belastingdienst wordt in 2027 verder gewerkt aan doorontwikkeling van het aansluiten van bronnen op het zogenaamde Generiek Document- en Archiefbeheer systeem en het ontsluiten van de informatie in de interne en externe portalen.

2.4 Strategische Evaluatie Agenda

De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) beschrijft hoe het ministerie van Financiën de komende jaren de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid onderzoekt. De SEA omvat zeven thema’s die gebaseerd zijn op de beleidsagenda: (1) Gezonde overheidsfinanciën, (2) Sterke economie en vestigingsklimaat, (3) Weerbare en stabiele financiële sector, (4) Fiscaal beleid, (5) Belastingdienst, (6) Dienst Toeslagen en (7) Douane. Deze thema’s zijn gekoppeld aan de begrotingsartikelen en bevatten elke zeven jaar ten minste één periodieke rapportage.

De SEA 2027 bevat een nieuwe belastingbrede periodieke rapportage op het thema Fiscaal beleid te weten: Bouwstenen voor een beter belastingstelsel (2032). In bijlage 4: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda wordt de SEA nader uitgewerkt. De bijlage laat zien welke ex-ante, ex-durante en ex-post evaluaties het ministerie van Financiën programmeert in aanloop naar de periodieke rapportages. Aandachtspunten hierbij zijn voldoende onderliggende evaluaties per periodieke rapportage en om vaker van ex-ante evaluaties gebruik te maken. Naast de geplande evaluaties bevat deze bijlage een toelichting op de opbouw en de inzichtbehoefte per subthema.

De afgeronde evaluaties worden ieder jaar opgenomen in de bijlage Afgerond evaluatie- en overig onderzoek van het Jaarverslag. Het meest actuele overzicht van de realisatie van periodieke rapportages is te vinden op evaluaties.rijksfinanciën.nl.

2.5 Overzicht risicoregelingen

Algemeen

In tabel 7 is voor de garantieregelingen groter dan € 5 mln. per 2027 een hyperlink opgenomen naar relevante informatie of het risicokader, waarin onder meer het doel en de werking van de garantiestelling, risicobeoordeling, beheersmaatregelen, premiestelling en de mate van kostendekkendheid worden toegelicht. Alle risicoregelingen worden periodiek geëvalueerd op nut en noodzaak, conform de planning in overzicht 2.4 ‘Strategische Evaluatie Agenda’ en bijlage 4. Hierna volgen de toelichtingen op de mutaties in 2027 van risicoregelingen groter dan € 5 mln.

5. Terrorismeschades (NHT)

De Staat heft een premie over het afgegeven garantiebedrag van € 50 mln. Deze middelen worden vanaf 2019 gestort in een begrotingsreserve. Tot op heden heeft er geen uitkering plaatsgevonden onder deze regeling.

7. WAKO (kernongevallen)

De doelstelling is dat een premie wordt geïnd die een reële weergave vormt van het risico voor de Staat. Voor de berekeningssystematiek wordt aangesloten bij de premieberekening die de markt hanteert voor kernongeval schadeverzekeringen. De premies worden niet afgestort in een begrotingsreserve. Tot op heden heeft er geen uitkering plaatsgevonden onder deze regeling.

10. Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO)

De uitstaande garantie (USD 16 mld.) is naar beneden bijgesteld met € 63,4 mln. aan de hand van de EUR-USD wisselkoers per 27 februari 2026. De garantie is in USD ten opzichte van de Rijksbegroting in EUR. Aangezien de koers van de euro ten opzichte van de dollar is gestegen, daalt de waarde van deze garantie.

FMO betaalt in de periode 2023 ‒ 2028 een jaarlijkse garantiepremie van € 1 mln. per jaar aan de Nederlandse Staat. Na afloop van deze periode actualiseert de Staat de hoogte van de garantiepremie. Tot op heden heeft er geen uitkering plaatsgevonden onder deze garantieregeling.

14. EIB pan-Europees garantiefonds

Het pan-Europees garantiefonds (EGF) van de European Investment Bank (EIB) is opgericht om de negatieve economische gevolgen van de corona-crisis te beperken. Het EGF zit nu in een fase waarin de garanties ingeroepen kunnen worden. Omdat de investeringen onder het garantiefonds een hoog risicoprofiel hebben, is een verliesraming opgenomen.

32. Exportkredietverzekeringen, -garanties en investeringsverzekeringen

De Nederlandse Staat biedt de mogelijkheid voor het verzekeren van betalingsrisico’s verbonden aan het handels- en dienstenverkeer met het buitenland. Er is zowel een raming voor schade-uitkeringen opgenomen als een raming voor premie-ontvangsten en de stand van de begrotingsreserve. Om concurrentieverstoring te voorkomen, is internationaal afgesproken dat ekv-faciliteiten over een middellange periode kostendekkend moeten zijn.

Leningen

Lening TenneT

Begin 2024 heeft de Nederlandse Staat een aandeelhouderslening van € 25 mld. aan TenneT verstrekt voor 2024-2025, met aanvullingen van € 2,3 mld. (2025) en € 17,1 mld. (2026) door uitgestelde verkoop van TenneT Duitsland. Met de garantie voor TenneT Nederland viel € 7,5 mld. van de lening in 2026 weg. € 1,4 mld. aan investeringen is van 2025 naar 2026 verschoven en er is € 0,9 mld. minder getrokken in 2025 dan geraamd. In 2026 heeft TenneT € 11 mld. minder getrokken dan geraamd. Verder zijn verkoopopbrengsten van aandelen die TenneT houdt in TenneT Duitsland ingezet om een bedrag van afgerond € 3,3 mld. van de lening af te lossen. De totaal uitstaande lening bedraagt zodoende afgerond € 21,7 mld. De lening wordt in tranches opgenomen, met maximaal 16 jaar looptijd en de start van terugbetaling is op zijn vroegst vanaf 2030. TenneT betaalt een marktconforme rente plus twee extra vergoedingen.

Lening Griekenland

In 2010 verstrekte Nederland binnen de Greek Loan Facility (GLF) € 3,2 mld. aan Griekenland; begin 2027 resteert er naar verwachting € 1,2 mld. Sinds 2012 zijn er geen nieuwe leningen en Griekenland is in 2020 begonnen met aflossen. Griekenland betaalt per kwartaal rente: 3-maands Euribor plus een opslag van 0,5%.

Lening Oekraïne

Nederland verstrekte in 2022 een bilaterale lening van € 200 mln. aan Oekraïne via het IMF. Deze steun helpt bij het financieren van dagelijkse uitgaven en het economisch functioneren. Terugbetaling zou starten in mei 2027 in halfjaarlijkse termijnen, volledig afgelost na 10 jaar. De betalingen van rente en aflossing worden echter uitgesteld vanwege de onhoudbare overheidsschuld van Oekraïne op dit moment en het politiek commitment dat Nederland heeft afgegeven Oekraïne te blijven steunen zolang als nodig is. Het uitstel van betaling wordt in het najaar van 2026 uitgewerkt in een bindende bilaterale overeenkomst tussen Nederland en Oekraïne.

Lening Wereldbank IBRD

Nederland heeft in 2024 deelgenomen in de aankoop van hybride kapitaal. Dit is een schuldinstrument met eigenschappen van kapitaal; er wordt rente ontvangen maar het geeft geen stemrecht. De looptijd is oneindig, maar tijdens een toekomstige middelenaanvulling kan het hybride kapitaal worden omgezet in een reguliere kapitaalbijdrage. De Wereldbank kan op basis van hybride kapitaal nieuwe obligaties uitgeven. De komende 10 jaar kan de hiermee opgehaalde financiering worden ingezet voor projecten ten behoeve van de ‘Global Public Goods’, zoals klimaatverandering, pandemische paraatheid en fragiliteit. Hierbij geldt een hefboomeffect; elke ingelegde euro creëert over de komende 10 jaar € 8 aan additionele leencapaciteit.

3. Beleidsartikelen (Financiën)

Artikel 1 Belastingen

Het genereren van inkomsten voor de financiering van overheidsbeleid. Solide, eenvoudige en fraudebestendige fiscale wet- en regelgeving is hiervoor de basis. Doeltreffende en doelmatige uitvoering door de Belastingdienst van die wet- en regelgeving draagt bij aan de bereidheid van burgers en bedrijven om hun wettelijke verplichtingen ten aanzien van de Belastingdienst na te komen (compliance).

Onder ‘compliance’ verstaat de Belastingdienst dat burgers en bedrijven bereid zijn hun wettelijke fiscale verplichtingen ten aanzien van de Belastingdienst structureel uit zichzelf na te komen. De term ‘bereidheid’ geeft aan dat de Belastingdienst ernaar streeft dat belastingplichtigen uit zichzelf fiscale regels naleven, zonder (dwingende en kostbare) acties van de kant van de Belastingdienst. Als burgers en bedrijven hun wettelijke verplichtingen nakomen, dan komt belastinggeld de staatskas binnen zoals de wetgever beoogt.

Op grond van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr) en de Invorderingswet 1990 voert de Belastingdienst de heffing en inning van de rijksbelastingen uit. Op grond van de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten voert de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst de handhavingstaken uit op het gebied van de economische ordening en financiële integriteit.

De minister bevordert, door inzet van de Belastingdienst, naleving van wet- en regelgeving door passende dienstverlening te leveren, massale processen juist en tijdig uit te voeren, adequaat toezicht uit te oefenen en waar nodig naleving bestuurs- of strafrechtelijk af te dwingen.

Aanvullende beleidsinformatie, zoals de strategie, doelen en prestatie-indicatoren van de Belastingdienst zijn te vinden in onderdeel F2 van dit artikel.

De Belastingdienst zal in 2027 verder investeren in transparantie, vereenvoudiging en samenwerking, waarmee de basis gelegd voor een toekomstbestendige Belastingdienst. Aanvullend zullen we de basis op orde brengen en houden, onder meer via het voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van privacy en informatiebeveiliging, waaronder de AVG en de Cyberbeveiligingswet. Deze inzet is noodzakelijk om het vertrouwen in de Belastingdienst te beschermen en de continuïteit van de belastingheffing en -inning te waarborgen. Burgers en bedrijven moeten hun belastingzaken eenvoudiger en in één keer goed kunnen regelen. Digitalisering en proactieve dienstverlening spelen daarbij een centrale rol. Nieuwe technologieën, waaronder AI, kunnen deze ontwikkeling ondersteunen. In paragraaf F1 wordt nader ingegaan op de fiscale beleidswijzigingen.

Budgetflexibiliteit

De uitgaven onder «Rente» zijn volledig juridisch verplicht, onder andere op basis van de Awr en de Invorderingswet 1990. Programma-uitgaven zoals «Bijdragen aan ZBO's/RWT's», «(Inter)nationale organisaties» en «agentschappen» zijn volledig bestuurlijk gebonden, tenzij zij al juridisch verplicht zijn door lopende contracten. De bijdrage aan de Waarderingskamer is volledig bestuurlijk gebonden op grond van de Wet WOZ. Voor het Kadaster en de Kamer van Koophandel zijn gegevensuitwisselingsovereenkomsten gesloten. Ook voor agentschappen en internationale organisaties zijn bindende afspraken gemaakt over bijdragen en dienstverlening, waardoor deze uitgaven eveneens volledig bestuurlijk gebonden zijn.

De overige programma-uitgaven, met name «Opdrachten», zijn deels juridisch verplicht bij het vaststellen van de begroting (bijvoorbeeld contracten voor ICT, softwarelicenties, onderhoud en papieren dienstverlening). Niet-juridisch verplichte uitgaven zijn doorgaans noodzakelijk voor een goede uitvoering van de primaire processen.

Verplichtingen en uitgaven

Apparaatsuitgaven

Personele uitgaven

Dit betreft alle personele uitgaven, inclusief de kosten voor externe inhuur, voor de dienstonderdelen van de Belastingdienst.

Materiële uitgaven

Dit betreft de materiële uitgaven van de dienstonderdelen van de Belastingdienst en omvat met name facilitaire diensten, middelen en communicatie. De post ICT bestaat voornamelijk uit uitgaven die verband houden met de uitrusting van ambtenaren van de Belastingdienst (zoals telefoons, laptops, et cetera). De bijdrage aan Shared Service Organisaties (SSO’s) betreft vooral de huisvesting (Rijksvastgoedbedrijf).

Programma-uitgaven

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s

De uitgaven aan de Waarderingskamer betreffen de eigenaarsbijdrage van het ministerie van Financiën voor de begroting 2027, die reeds is vastgesteld en verplicht is op basis van de Wet WOZ. Voor het Kadaster en de Kamer van Koophandel heeft de Belastingdienst samenwerkingsovereenkomsten voor gegevensuitwisseling, die worden gebruikt bij de uitvoering van taken van de Belastingdienst. Onder de bijdrage aan overige ZBO’s/RWT’s vallen onder andere de bijdragen aan de RDW en de Nationale Politie.

Opdrachten

Onder ‘overige opdrachten’ vallen met name de uitgaven die geraamd worden voor de papieren dienstverlening. Bij ‘ICT-opdrachten’ gaat het vooral om ICT-uitgaven die verband houden met de digitale dienstverlening, zoals licenties, softwareapplicaties en hardware.

Bijdrage aan agentschappen

De bijdragen aan overige agentschappen betreffen met name detacheringsovereenkomsten en opdrachten die worden gesloten met de Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk.

(Schade)vergoeding

Dit betreft aanspraken van een natuurlijke persoon of rechtspersoon op vergoeding van kosten voor de uitvoering van overheidsmaatregelen, of op vergoeding van kosten die door toedoen van de overheid zijn ontstaan. Hieronder vallen compensatievergoedingen die door de Belastingdienst worden betaald, waaronder de compensatie die zal worden verstrekt aan gedupeerden die ten onrechte niet in de regeling Minnelijke Schuldsanering Natuurlijke Personen zijn opgenomen.

Rente

Dit budget betreft de belasting- en invorderingsrente die wordt vergoed aan belastingplichtigen. De rente-uitgaven komen voort uit de Awr en de Invorderingswet 1990 en zijn voor 100% juridisch verplicht. Deze uitgaven vallen onder het inkomstenkader.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

Dit zijn de uitgaven die Belastingdienst doet ten behoeve van de douane- en toeslagenprocessen op artikel 9 respectievelijk artikel 13.

Ontvangsten

Programma-ontvangsten

Belastingontvangsten

De in onderstaande tabel opgenomen belastingontvangsten zijn netto-ontvangsten. De netto-ontvangsten zijn gelijk aan de totale belastingontvangsten minus de afdrachten aan het Gemeentefonds en het Provinciefonds op grond van de Financiële-verhoudingswet, minus de afdrachten aan het btw-compensatiefonds en het BES-fonds (Bonaire, Sint Eustatius en Saba).

In onderstaande tabel staat de aansluiting van de Miljoenennota 2027 met begrotingshoofdstuk IX. Voor een toelichting op de belastingontvangsten zie de Miljoenennota, paragraaf 2.6 Horizontale ontwikkeling van inkomsten en lasten en bijlage 3 Belasting- en premieontvangsten.

Bekostiging

De ontvangsten hebben betrekking op kosten die worden doorberekend aan belastingplichtigen van invorderingsmaatregelen (aanmaning, dwangbevel, beslaglegging, etc.). Dit gebeurt op grond van de Kostenwet invordering rijksbelastingen.

Rente

Dit budget betreft de belasting- en invorderingsrente die wordt ontvangen van belastingplichtigen. De rente-ontvangsten komen voort uit de Awr en de Invorderingswet 1990 en zijn voor 100% juridisch verplicht. Deze ontvangsten vallen onder het inkomstenkader.

Boetes en schikkingen

Deze ontvangstenpost betreft de opbrengsten van bestuurlijke boetes en van fiscale strafbeschikkingen.

Apparaatsontvangsten

Deze post betreft onder andere ontvangsten uit facilitaire en ICT-diensten die de Belastingdienst levert aan andere overheidsdiensten en die op factuurbasis worden afgerekend.

Extracomptabele fiscale regelingen

Voor een beschrijving van de regeling, de doelstelling, verwijzing naar de wettekst, verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en de ramingsgrond wordt verwezen naar de paragraaf ‘Kwalitatieve achtergrond informatie per fiscale regeling’ in de bijlage ‘Fiscale regelingen’.

Het pakket Belastingplan heeft betrekking op een aantal onderwerpen binnen de fiscaliteit en bevat naast het wetsvoorstel Belastingplan 2027 ook drie afzonderlijke wetsvoorstellen.

Het wetsvoorstel Belastingplan 2027 bevat fiscale maatregelen met (budgettaire) gevolgen die samenhangen met de begroting voor het jaar 2027. Het kabinet heeft veel maatregelen uit het coalitieakkoord opgenomen in het wetsvoorstel Belastingplan 2027. Zo bevat het voorstel een aantal vereenvoudigingsmaatregelen. Met onder meer het afschaffen van het verlaagd btw-tarief op sierteelt, het beëindigen teruggaafregeling bio- en hernieuwbare brandstoffen, het afschaffen van de bosbouwvrijstelling en het afschaffen van het verlaagde btw-tarief op luchtballonvaart wordt voorgesteld ondoelmatige en ondoeltreffende fiscale maatregelingen af te schaffen. Daarnaast heeft het kabinet naar aanleiding van de situatie in het Midden-Oosten een maatregelenpakket aangekondigd. In dit maatregelenpakket zijn op drie thema’s maatregelen aangekondigd: een versnellingsoffensief om verduurzaming te versterken, de vergroting van de onafhankelijkheid van olie en gas uit het buitenland en het gericht steunen van kwetsbare burgers en bedrijven. Ook zet het kabinet met dit Belastingplan verder in op innovatie. Innovatie is een belangrijk onderdeel van een toekomstbestendige economie. Om innovatieve keuzes door ondernemers verder aan te moedigen en stelt het kabinet voor om het plafond van de forfaitaire regeling voor het midden- en kleinbedrijf in de innovatiebox te verruimen van € 25.000 naar € 100.000. Tot slot zijn een aantal koopkrachtmaatregelen opgenomen in het wetsvoorstel. Het kabinet heeft ervoor gekozen het koopkrachtpakket voor het jaar 2027 technisch in te vullen: een verhoging van de arbeidskorting met 173 euro en een verlaging van de belastingtarieven in de eerste en tweede schijf met 0,06%. Dit wordt ten dele gedekt uit een bevriezing van het aanvangspunt van het toptarief en een verlaging van de ouderenkorting met 100 euro.

De fiscale wetgeving is aan veranderingen onderhevig en vergt daarom voortdurend inhoudelijke wijzigingen en technisch onderhoud. Net zoals in voorgaande jaren is daarom weer een Wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2027 opgenomen in het pakket Belastingplan. De maatregelen in dit wetsvoorstel hebben geen gevolgen voor het budgettaire beeld, maar zijn bijvoorbeeld bedoeld om fouten in wetgeving te herstellen en verduidelijkingen door te voeren. In dit wetsvoorstel zijn onder andere een aantal codificaties van beleidsbesluiten opgenomen en worden verschillende onjuiste verwijzingen hersteld.

Met het wetsvoorstel Wet fiscale stimulering startups en scale-ups wil het kabinet erop inzetten dat startups en scale-ups beter kunnen doorgroeien en talent kunnen aantrekken. Daarom wordt voorgesteld het fiscaal aantrekkelijker te maken om medewerkers van een start-up of scale-up te laten participeren in dat bedrijf door middel van aandelenoptierechten. Dit gebeurt door uiterlijk te belasten bij vervreemding van de aandelenopties. Ook wordt een versmalling van de belastinggrondslag naar 65% voorgesteld.

Op 5 januari 2026 is binnen het Inclusive Framework, georganiseerd door de OESO, een akkoord bereikt over het zogenoemde Side-by-Side-pakket. Ook Nederland heeft, als lid van het Inclusive Framework, ingestemd met dit akkoord. Als gevolg van dit akkoord zal de Wet minimumbelasting 2024 worden gewijzigd. Deze wijzigingen zullen worden opgenomen in het Wetsvoorstel Wet veiligehavenregels Wet minimumbelasting 2024 zodat de Side-by-Side afspraken – kort gezegd – per 1 januari 2026 van kracht worden.

Strategie en doelen

Jaarlijks worden doelen en inspanningen per doelgroep uitgewerkt. De voortgang wordt gemeten met objectieve en belevingsindicatoren op het gebied van aangifte, betaling, belastingmoraal en vertrouwen. Alleen significante wijzigingen in prestatie-indicatoren worden toegelicht in de begroting.

Schatting van het nalevingstekort Particulieren (IH)

De prestatie-indicator ‘Schatting van het nalevingstekort Particulieren (IH)’ meet de gemiste belastingontvangsten door onvolledige of onjuiste aangiften door particulieren. De naam van de prestatie-indicator ‘Juist en volledig doen van aangifte: structureel terugdringen van het nalevingstekort Particulieren’ is aangepast naar ‘Schatting van het nalevingstekort Particulieren (IH)’. De naam wordt aangepast, omdat de huidige waarde het nalevingstekort betreft en geen betrekking heeft op het terugdringen van het nalevingstekort. Er is niets veranderd in de meetwijze van deze prestatie-indicator.

Schatting van het nalevingstekort MKB (IH, VPB, OB en LH)

De prestatie-indicator ‘Schatting van het nalevingstekort MKB (IH, VPB, OB en LH) meet de gemiste belastingontvangsten door onvolledige of onjuiste aangiften door het MKB. De naam van de prestatie-indicator ‘Juist en volledig doen van aangifte: structureel terugdringen van het nalevingstekort MKB’ is aangepast naar ‘Schatting van het nalevingstekort MKB (IH, VPB, OB en LH)’.  De naam wordt aangepast, omdat de huidige waarde het nalevingstekort betreft en geen betrekking heeft op het terugdringen van het nalevingstekort.  Er is niets veranderd in de meetwijze van deze prestatie-indicator.

Adequate behandeling

De Belastingdienst wil dat burgers en bedrijven uit zichzelf fiscale regels naleven, zonder dwingende en kostbare acties. Het versterken van de intrinsieke motivatie is hierbij belangrijk, en een adequate behandeling door de Belastingdienst helpt daarbij. Adequaat betekent correct en passend, met als basis het naleven van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals zorgvuldigheid, motivering, evenredigheid, gelijkheid en vertrouwen.

Adequate behandeling omvat meer dan het volgen van regels en procedures; het gaat ook om een respectvolle en behulpzame benadering en om inlevingsvermogen in de situatie van burgers en bedrijven. Maatwerk en proactieve ondersteuning zijn voorbeelden van de menselijke maat binnen adequate behandeling. Dit sluit aan bij procedurele rechtvaardigheid: het gevoel van rechtvaardigheid, gebaseerd op hoe belastingplichtigen zich behandeld voelen en hoe beslissingen tot stand komen.

In de onderstaande tabel zijn de prestatie-indicatoren opgenomen voor het tussendoel Adequate behandeling:

Burgers en bedrijven geven aan dat ze adequate behandeling hebben gekregen

Deze indicator geeft aan in welke mate burgers, bedrijven en fiscaal dienstverleners zich adequaat behandeld voelen door de Belastingdienst. Het onderhouden en waar nodig versterken van de intrinsieke motivatie van belastingplichtigen om aan hun fiscale verplichtingen te voldoen is belangrijk, en een adequate behandeling draagt hieraan bij. De streefwaarde is dynamisch, en wordt jaarlijks gebaseerd op de hoogste realisatie van de laatste twee beschikbare metingen per doelgroep en indicator. Hierdoor blijft de Belastingdienst streven naar continue verbetering en tonen we ambitie.

Kwaliteit volgens interne fiscale kwaliteitscontrole

De prestatie-indicator 'Kwaliteit volgens interne fiscale kwaliteitscontrole’ meet de fiscaaltechnische en vaktechnische kwaliteit van de Belastingdienst. De fiscale kwaliteitscontrole boekenonderzoeken is met ingang van 2026 verplaatst van het najaar naar het voorjaar. De controle in 2027 zal daarom zien op een periode van anderhalf jaar, zodat er geen periode buiten de kwaliteitscontrole blijft.

Effectief informeren

De Belastingdienst stimuleert vrijwillige naleving van belastingregels door belastingplichtigen. Dit gebeurt onder andere door hen te informeren over hun fiscale verplichtingen, omdat onderzoek aantoont dat meer kennis leidt tot betere naleving. Daarom informeert de Belastingdienst proactief burgers en bedrijven over hun rechten en plichten om te voorkomen dat zij verplichtingen niet of te laat nakomen.

De fiscale situatie van burgers en bedrijven kan complex zijn en veranderen gedurende hun levensloop. Hoe ingewikkelder de wet- en regelgeving, hoe meer kennis nodig is voor juiste naleving. Het vereenvoudigen van belastingregels is daarom essentieel. Omdat bestaande regels vaak nog complex zijn, is het de taak van de Belastingdienst om effectief te informeren, zodat belastingplichtigen aan hun verplichtingen kunnen voldoen en gebruik kunnen maken van hun rechten. Om dit te verbeteren en waar mogelijk regels te vereenvoudigen, versterkt de Belastingdienst het klantsignaalmanagement.

In de volgende tabel zijn de prestatie-indicatoren opgenomen voor het tussendoel effectief informeren:

Burgers en bedrijven geven aan dat de Belastingdienst hen voldoende informeert

Deze indicator meet de mate waarin burgers, bedrijven en fiscaal dienstverleners zich goed geïnformeerd voelen. De streefwaarde is dynamisch, en wordt jaarlijks gebaseerd op de hoogste realisatie van de laatste twee beschikbare metingen per doelgroep en indicator. Hierdoor blijft de Belastingdienst streven naar continue verbetering en tonen we ambitie.

Aantal registraties waarmee MKB-ondernemers participeren in FD-convenanten

Als onderdeel van de uitvoerings- en handhavingsstrategie werkt de Belastingdienst proactief samen met fiscaal dienstverleners. Met fiscaal dienstverleners die kwaliteit kunnen en willen leveren sluit de Belastingdienst horizontaal toezicht convenanten af. Het doel van alle betrokken partijen is de tijdige indiening van aanvaardbare belastingaangiften en de tijdige betaling daarvan. Deze indicator meet het aantal registraties van midden- en kleinbedrijven voor deze convenanten. De Belastingdienst stelt zich tot doel om voor 2027 het aantal registraties te laten toenemen naar >227.000.

Gemak bieden en fouten voorkomen

De Belastingdienst wil het voor burgers en bedrijven zo makkelijk mogelijk maken om aan fiscale verplichtingen te voldoen. Door het aantal stappen te minimaliseren en processen logisch in te richten, worden fouten ‘als vanzelf’ verminderd. Gemak betekent dat het naleven van verplichtingen weinig tijd, moeite en kosten kost, aansluit op de routines van de doelgroep (zoals automatische winstaangifte), en dubbel werk wordt voorkomen. Vooringevulde aangiften zijn hiervan een voorbeeld: in één keer goed invullen, insturen en betalen. Mocht er toch een fout worden gemaakt door een belastingplichtige of de Belastingdienst, dan kan die eenvoudig worden hersteld, ook bij formele procedures zoals klachten of bezwaar. Relevante informatie moet makkelijk bereikbaar zijn, bijvoorbeeld via portals. Na afronding van een proces moeten burgers en bedrijven zekerheid voelen dat alles correct is verlopen. Het meten van het ervaren gemak is belangrijk, omdat dit verschillende aspecten van het voldoen aan verplichtingen raakt.

In de volgende tabel zijn de prestatie-indicatoren voor het tussendoel gemak opgenomen:

Burgers en bedrijven geven aan dat ze gemak ervaren

Deze indicator geeft aan in welke mate burgers, bedrijven en fiscaal dienstverleners gemak ervaren. Gemak betekent met een zo klein mogelijke inspanning tegen zo gering mogelijke kosten, het goede kunnen doen. De streefwaarde is dynamisch, en wordt jaarlijks gebaseerd op de hoogste realisatie van de laatste twee beschikbare metingen per doelgroep en indicator. Hierdoor blijft de Belastingdienst streven naar continue verbetering en tonen we ambitie.

Aantal contacten met startende ondernemers (Goede start Belastingdienst)

De Belastingdienst wil startende ondernemers gemak bieden en hen helpen met informatievoorziening op maat, waarbij de activiteiten vanuit Goede Start Belastingdienst voorzien in deze behoefte. Deze dienstverlenende en preventieve benadering sluit verder aan bij de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie van de Belastingdienst (UHS). Op basis van de resultaten van de afgelopen jaren is gebleken dat de meetmethodiek en werking van deze indicator niet consistent is opgebouwd. Hierdoor is de onderhavige indicator te beperkt om de beleidsinzet afrekenbaar te maken. Deze indicator wordt hierom uit de begroting gehaald.

Corrigerend optreden

De Belastingdienst stimuleert naleving en voorkomt niet-naleving door geautomatiseerde checks en controles. Bij fouten of niet-naleving wordt gecorrigeerd, bijvoorbeeld via ambtshalve aanslagen, correcties of invorderingsmaatregelen. Bij verwijtbare overtredingen kan een sanctie volgen, zoals een boete of strafrechtelijke vervolging. Corrigerend optreden heeft als doel zowel de gecontroleerde belastingplichtige als anderen af te schrikken, vergelding toe te passen, legitimiteit en vertrouwen in de Belastingdienst te versterken, en toekomstige naleving te stimuleren. Daarnaast zorgt het ervoor dat verschuldigde belasting alsnog (deels) wordt geïnd.

In de volgende tabel zijn de prestatie-indicatoren voor het tussendoel Corrigerend optreden opgenomen: