Base description which applies to whole site

4.7 Artikel 7 Investeren in Waterkwaliteit

Maatregelen op het gebied van waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water worden verantwoord op artikelonderdeel 7.01.

Waterveiligheid en waterkwaliteit vragen specifiek aandacht in de Zuidwestelijke Delta en in delen van de grote wateren. Hierbij is mede aandacht voor ontwikkelingsmogelijkheden en veiligheid van de scheepvaart en voor natuurcompensatie, recreatie en het verbeteren van de habitat van flora en fauna (Natura 2000). Dit is verantwoord op artikel 7.02.

De Delta-aanpak Waterkwaliteit heeft met het Regeerakkoord 2017 een impuls gekregen. Een deel van de enveloppe Natuur en Waterkwaliteit, € 175 miljoen, is aan het Deltafonds toegevoegd (Kamerstukken 2017–2018, 27 625, nr. 422). Het kabinet zet hiervan € 75 miljoen in voor een doorlaatmiddel in de Brouwersdam om het water in de Grevelingen te kunnen verversen. Voor het Waddengebied investeert het kabinet € 16 miljoen in onder andere buitendijkse Slibsedimentatie Eems-Dollard, onderzoek en maatregelen voor de Waddenzee (Gebiedsagenda Wadden 2050) en faciliteert het de beheerautoriteit Waddenzee. Voor het Waddengebied investeert het kabinet € 16 miljoen in een kwelderproject Eems-Dollard, faciliteert het de beheerautoriteit Waddenzee en doet onderzoek vanuit de Gebiedsagenda Wadden. Ook wordt € 1 miljoen beschikbaar gesteld om samen met regionale partijen te onderzoeken wat de verschillende kansrijke maatregelen zijn voor verdere verbetering van de ecologische kwaliteit van het Markermeer en is € 3 miljoen nodig voor programmakosten om bovengenoemde onderdelen in uitvoering te brengen. Dit is toegevoegd aan artikel 7.02. Het kabinet zet daarnaast € 70 miljoen extra in voor bronmaatregelen en extra zuivering bij rioolwaterzuiveringsinstallaties. Tot slot is € 10 miljoen beschikbaar voor monitoring en onderzoek. Deze bedragen zijn toegevoegd aan artikel 7.03.

Het artikel investeren in waterkwaliteit is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting Hoofdstuk XII.

Tabel 31 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)
     

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

 
 

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

 

Verplichtingen

10.090

14.356

36.514

30.520

116.294

144.444

‒ 28.150

1

Uitgaven

19.090

7.022

19.795

28.408

52.556

127.512

‒ 74.956

 

7.01 Realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water

16.317

5.881

16.161

19.877

19.778

47.612

‒ 27.834

 

7.01.01 Realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water

16.317

5.881

16.161

19.877

19.778

47.612

‒ 27.834

2

7.02 Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit

2.493

284

1.172

3.049

25.674

30.424

‒ 4.750

 

7.02.01 Realisatieprogramma overige aanleg waterkwaliteit

2.493

284

787

805

22.291

25.323

‒ 3.032

 

- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS

1.445

282

787

805

22.291

21.927

364

 

7.02.02 Planuitwerking overige aanleg waterkwaliteit

0

0

385

2.244

3.383

5.101

‒ 1.718

 

- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS

0

0

385

2.244

3.383

0

3383

 

7.03 Studiekosten waterkwaliteit

280

857

2.462

5.482

7.104

49.476

‒ 42.372

 

7.03.01 Studiekosten waterkwaliteit

280

857

2.462

5.482

7.104

49.476

‒ 42.372

3

7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit

0

91

89

452

389

332

57

 

7.09.01 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit

0

0

0

452

389

332

57

 

Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdeel en de verplichtingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.

  • Op artikelonderdeel 7.01 KRW programma (-€ 16,7 miljoen is het verplichtingenritme aangepast naar aanleiding van herziene planningen bij diverse projecten. Het betreft onder andere vertraging bij de het project Beekmondingen door uitloop bij een gecombineerd project van het waterschap (‒ € 5,4 miljoen), bij het sluiten van samenwerkingsovereenkomsten bij verschillende projecten (totaal ‒ € 7,2 miljoen) en bij het project Woldewijd vanwege bezwaar tegen de gunningsbeslissing ( ‒ € 2,9 miljoen). Een lagere realisatie (- € 1,2 miljoen) is onder ander het gevolg van minder opgetreden risico's dan verwacht. De risicoreservering schuift door naar latere jaren.

    € 10,5 miljoen wordt voornamelijk veroorzaakt door budgetten die in lijn zijn gebracht met de geactualiseerde bestedingsprogrammering aan de hand van een inventarisatie van de plannen bij de waterschappen. Een deel van de waterschappen zal later starten met pilots voor aanvullende zuivering en de ketenaanpak medicijnresten kent een langere aanlooptijd (€ 8,1 miljoen). Ook was er sprake van uitfinancieringen naar de begrotingen van andere Ministeries. Dit betrof o.a. het Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit voor de financiering van de inzet van Staatsbosbeheer en voor de Beheerautoriteit Waddenzee en naar de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland voor de uitvoering van programmatische aanpak Grote Wateren (€ 3,4 miljoen). Tot slot was er sprake van vertraging vanwege Corona, waardoor de levering van de apparatuur die nodig is voor het monitoren van microplastics in de rivier, uitgesteld werd (€ 0,9 miljoen.).

    De verschuiving van het verplichtingenbudget (€ 5,1 miljoen) voor het project Getij Grevelingen naar latere jaren hangt samen met de uitgaven en is met name het gevolg van de vertraging van de offerte voor de planuitwerking. Daarnaast zijn er diverse mutaties die per saldo leiden tot een hogere realisatie van € 3,7 miljoen.

  • De lagere uitgaven bij KRW 2e en 3e Tranche (- € 27,8 miljoen) zijn het gevolg van een actualisatie bij het onderdeel anticiperende grondverwerving, het niet doorgaan van het project Brunnermond omdat de maatregel technisch niet uitvoerbaar is en minder opgetreden risico's (- € 29,6 miljoen). Daar tegenover staat een hogere realisatie (€ 0,5 miljoen) door het eerder gereed zijn van de Vispassage Immerhorn. En bij het project Elsterbuitenwaarden (€ 1,5 miljoen) vanwege een eerdere vertraging door PFAS.

  • Het totale saldo wordt € 42,4 miljoen voornamelijk veroorzaakt door een een actualisering van de budgetten voor de waterschappen. Deze zijn in lijn gebracht met de geactualiseerde bestedingsprogrammering die is opgesteld door een inventarisatie van de korte en lange termijn plannen bij de waterschappen. Een deel van de waterschappen zal later starten met de pilots aanvullende zuivering (€ 31,9 miljoen). Een ander deel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een langere aanlooptijd voor de ketenaanpak medicijnresten (€ 10,5 miljoen).

7.01 Realisatieprogramma Kaderrichtlijn water

Motivering

Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water heeft.

Producten

Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water

Het Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water bestaat uit maatregelen in de Rijkswateren die zijn geclusterd tot projecten. De projecten richten zich op het herstel van natuurlijkere overgangen tussen land en water, zoet en zout en van verbindingen, waaronder die tussen het hoofd- en regionaal watersysteem. Het betreft vooral aanlegprojecten om een meer natuurlijke inrichting van de watersystemen te bewerkstelligen. Dit moet bijdragen aan het bereiken van een goede ecologische en chemische toestand van de watersystemen, zoals de Kaderrichtlijn Water vraagt. Tevens draagt dit bij aan de doelen voor Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.

Meetbare gegevens

De uitvoering van het verbeterprogramma is in een drietal tranches verdeeld. De tranches zijn zoveel mogelijk gekoppeld aan de planperiodes van de Kaderrichtlijn Water. De eerste tranche (vanaf 2009) bestond uit circa 250 maatregelen, deze maatregelen zijn opgeleverd (decharge eind 2017). De tweede tranche is gestart in 2016 en zou volgens planning eind 2021 tot afronding moeten komen. De verkenning voor de derde tranche (2021 t/m 2027) is afgerond. Aansluitend is in mei 2020 opdracht verstrekt voor de planuitwerking en realisatie van het Voorkeursalternatief, waarin 121 maatregelen zijn opgenomen.

De tweede tranche bestaat op dit moment uit 230 maatregelen. Op 1 december 2020 waren er daarvan 133 afgerond (eind 2019 waren dat er 77). Op dit moment is daarmee 58% van het maatregelpakket volledig gerealiseerd.

Daarnaast is 25% van het maatregelpakket op dit moment in uitvoering. De verwachting is dat 7% hiervan nog voor eind 2021 kan worden afgerond, waarmee eind 2021 ca 65% van de tweede tranche maatregelen zal zijn afgerond. De overige 35% moet worden gefaseerd naar de derde tranche.

 

Eind 2019

Eind 2020

Eind 2021

Geheel afgerond

77 (33%)

133 (58%)

150 (65%)

In uitvoering

90 (40%)

58 (25%)

50 (22%)

In planuitwerking

63 (27%)

39 (17%)

30 (13%)

Oorzaak van de vertragingen ligt bij het in het verleden niet volledig kunnen inzetten van de benodigde capaciteit, de gevolgen van Covid-19 (activiteiten als gezamenlijke terreininspecties, publieksparticipatie en de samenwerking met ingenieursbureaus worden hierdoor bemoeilijkt), de stikstofproblematiek en PFAS.

Over de uitvoering van alle maatregelen wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd via De Staat van ons Water (laatste publicatie: Kamerstukken II, 2019–2020, 27 625 nr. 498). Dit omvat alle maatregelen die gericht zijn op de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren en de grondwateren in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde en de Eems, die worden uitgevoerd door RWS, de waterschappen en andere partijen. Omdat de Kaderrichtlijn Water werkt met planperiodes, is een volledige beschrijving van de toestand alleen om de 6 jaar mogelijk. Het Planbureau voor de Leefomgeving rapporteert jaarlijks op basis van de beschikbare gegevens over waterkwaliteit in het Compendium voor de Leefomgeving.

Tabel 32 Projectoverzicht Realisatieprogramma Kaderrichtlijn water (7.01.01) (bedragen x € 1 miljoen)
 

Kasbudget 2020

Projectbudget

Openstelling

Toelichting

Projectomschrijving

begroting2020

realisatie

verschil

begroting2020

huidig

begroting2020

huidig

 

Projecten Nationaal

        

KRW 1e tranche

0

0

0

29

30

   

KRW 2e en 3e tranche

48

20

‒ 28

616

625

  

1

Programma realisatie

48

20

‒ 28

645

655

   

begroting (DF 7.01.01)

48

20

‒ 28

     

Toelichting

  • De lagere uitgaven bij KRW 2e en 3e Tranche (- € 27,8 miljoen) zijn het gevolg van een actualisatie bij het onderdeel anticiperende grondverwerving, het niet doorgaan van het project Brunnermond omdat de maatregel technisch niet uitvoerbaar is en minder opgetreden risico's (- € 29,6 miljoen). Daar tegenover staat een hogere realisatie (€ 0,5 miljoen) door het eerder gereed zijn van de Vispassage Immerhorn. En bij het project Elsterbuitenwaarden (€ 1,5 miljoen) door een eerdere vertraging vanwege PFAS.

    De toename in het projectbudget (€ 10 miljoen) is het gevolg van prijsbijstelling.

7.02 Overige aanlegprojecten waterkwaliteit

Motivering

Naast het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren ten behoeve van de KRW zijn hieronder de overige aanlegprojecten inzake waterkwaliteit opgenomen.

Producten

7.02.01 Realisatieprogramma

Tabel 33 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen in € 1 miljoen)
 

Kasbudget 2020

Projectbudget

Openstelling

Toelichting

Projectomschrijving

begroting2020

realisatie

verschil

begroting2020

huidig

begroting2020

huidig

 

Projecten Nationaal

        

Verruiming vaargeul Westersschelde

22

22

0

26

26

   

Grote Wateren

3

 

‒ 3

16

166

2032

2032

1

afrondingen

  

0

     

Programma realisatie

25

22

‒ 3

42

192

   

begroting (DF 7.02.01)

25

22

‒ 3

     

Toelichting

  • Vanuit artikelonderdeel 5.04 reserveringen is de beleidsreservering Grote wateren (€ 158 miljoen) in de periode 2020 tot en met 2029 overgeboekt naar het programma Grote Wateren op artikel 7.02 Overige aanlegprojecten waterkwaliteit.

Grote Wateren

In 2017 is een verkenning uitgevoerd naar de opgaven voor natuur en waterkwaliteit in de grote wateren. De verkenning grote wateren laat zien dat er goede mogelijkheden zijn om de waterkwaliteit te verbeteren en de natuur te versterken.

Op grond hiervan is de ambitie ontwikkeld om tot 2050 diverse maatregelen te treffen die gericht zijn op het voorkomen van achteruitgang van ecologische kwaliteit van de grote wateren, het bevorderen van een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk en het creëren van ruimte voor ruimtelijk-economische ontwikkeling.

In 2019 hebben IenW en LNV, in de vorm van de Programmatische Aanpak Grote Wateren, samen met de Gebiedsagenda’s voor de Grote Wateren, Rijkswaterstaat en de regio de resterende middelen voor de tweede tranche gereserveerd voor specifieke projecten, waarmee duidelijk is welke maatregelen tot en met 2032 worden uitgevoerd. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd (Kamerstuk 27 625, nr. 523).

In 2020 zijn in totaal vijf MIRT-beslissingen genomen voor PAGW-projecten, vier startbeslissingen en een voorkeursbeslissing. Hiermee is de feitelijke uitvoering van de projecten dichterbij gekomen. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd (Kamerstuk 35 570 A, nr. 45)

7.02.02 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma

Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.

Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.

Tabel 34 Projectoverzicht Verkenningen- en planuitwerkingsprogramma (bedragen x € 1 miljoen )  
 

Projectbudget

 

Oplevering

 

Toelichting

      

Projectomschrijving

begroting 2020

huidig

begroting 2020

huidig

 

Projecten Nationaal

     

EPK Planuitwerking en verkenningen Waterkwaliteit

1

4

   

Projecten Zuid-Nederland

     

Getij Grevelingen

100

102

2023

2023

 

Totaal programma planuitwerking en verkenning

101

106

   

budget DF 7.02.02

101

106

   
7.03 Studiekosten waterkwaliteit

Motivering

Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterkwaliteit.

Producten

In de Delta-aanpak waterkwaliteit is op basis van de prioriteiten en kennisleemten bepaald waar nader onderzoek nodig is. In de Kennisimpuls Waterkwaliteit zijn bestaande en nieuwe kennis bijeengebracht en toepasbaar gemaakt voor de praktijk. Hiervoor is in 2018 subsidie verleend van € 5 miljoen aan de kennisinstituten voor een periode van vier jaren. Speerpunten in de aanpak zijn het terugdringen van de problematiek van nutriënten in het grond- en oppervlaktewater, de belasting van het water door emissies van gewasbeschermingsmiddelen en tenslotte het verminderen van waterverontreiniging als gevolg van nieuwe stoffen. Daarnaast zijn effectieve maatregelen geïdentificeerd.

In het kader van het Uitvoeringsprogramma opkomende stoffen in water is sinds 2019 tot en met 2022 een opleidingsprogramma voor vergunningverleners waterkwaliteit aangeboden. Als gevolg van COVID-19 is er in 2020 geinvesteerd in ontwikkeling van een online opleidingsprogramma. Desondanks zijn er in 2020 minder opleidingen afgerond dan oorspronkelijk gepland. Het opleidingsprogramma loopt tot 2022, de komende jaren zal worden geintensiveerd, waardoor de achterstand weer wordt ingelopen.

Het merendeel van het budget is voorzien voor de stimulering van vergaande zuivering van rioolwater, om zo medicijnresten en andere microverontreinigingen uit het stedelijk afvalwater te verwijderen op geïdentificeerde hotspots rioolwaterzuiveringen. Dit betreft enerzijds budget voor stimulering van de praktische toepassing van extra zuivering op de rioolwaterzuiveringen van de waterschappen en anderzijds een bijdrage in de vorm van een subsidie aan de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer. In 2020 zijn voor de eerste tranche de samenwerkingsovereenkomsten getekend. Hiermee is een bedrag van € 30 miljoen gereserveerd.

Licence