XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid

A. ALGEMEEN

1. Gerealiseerde uitgaven en ontvangsten

Figuur 1 Gerealiseerde begrotingsgefinancierde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 60.927.099.000,-

Figuur 2 Gerealiseerde begrotingsgefinancierde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 2.589.340.000,-

Figuur 3 Gerealiseerde premiegefinancierde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 88.203.055.000,-

Figuur 4 Gerealiseerde premiegefinancierde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 264.000.000,-

2. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening

AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.

Hierbij bieden wij het departementale jaarverslag van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) over het jaar 2025 aan.

Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoeken wij de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister van Werk en Participatie decharge te verlenen over het in het jaar 2025 gevoerde financiële beheer.

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.A.Vijlbrief

De Minister van Werk en Participatie,A.A.Aartsen

Dechargeverlening door de Tweede Kamer

Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Dechargeverlening door de Eerste Kamer

Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.

3. Leeswijzer

3.1 Opbouw jaarverslag

Het jaarverslag van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) bestaat uit vijf onderdelen: algemeen, beleidsverslag, jaarrekening, departementspecifieke informatie en bijlagen.

Algemeen

Beleidsverslag

Jaarrekening

Departementspecifieke informatie

De departementspecifieke informatie gaat over de sociale fondsen SZW en over de gerealiseerde koopkrachtontwikkeling.

Bijlagen

Tot slot is een lijst van afkortingen opgenomen.

3.2 Specifieke aandachtspunten

Begrotingsgefinancierde en premiegefinancierde regelingen

In de begrotingen en de jaarverslagen van het Ministerie van SZW wordt gerapporteerd over zowel begrotingsgefinancierde als premiegefinancierde regelingen. In de beleidsartikelen waar premiegefinancierde uitgaven en ontvangsten voorkomen zijn deze opgenomen in een afzonderlijke tabel ‘Budgettaire gevolgen van beleid’. In de paragraaf beleidsprioriteiten wordt ingegaan op de ontwikkeling van het totaal van deze uitgaven. De begrotingsgefinancierde uitgaven en ontvangsten komen een-op-een voort uit de administratie van SZW. De premiegefinancierde uitgaven en ontvangsten zijn afgeleid uit de jaarverslagen van UWV en de SVB.

Nieuw bij de premiegefinancierde uitgaven is de registratie van de over uitkeringen betaalde sociale premies. Om aan te sluiten op een revisie van de systematiek van de nationale rekeningen worden vanaf 2025 de over de uitkeringen betaalde werkgeverspremies opgenomen als uitgave in de budgettaire tabellen. De betaalde sociale premies staan onder de regel «sociale lasten». Dit doet zich voor bij de beleidsartikelen 3, 5, 6 en 9.

Focusonderwerp

Voor de verantwoording over 2025 heeft de Tweede Kamer "Risico's voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld" als focusonderwerp aangewezen. De informatie hierover is opgenomen in de beleidsprioriteiten (paragraaf 4.1 Het beeld van 2025).

Grondslagen voor de vastlegging en waardering

De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2026 en de Regeling agentschappen 2024. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel. Sinds 1 januari 2018 vallen onder het Ministerie van SZW geen agentschappen meer.

Motie Schouw

In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt ervoor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervormingsprogramma's een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen. In de beleidsprioriteiten (paragraaf 4.1 Het beeld van 2025) wordt teruggekomen op de landenspecifieke aanbevelingen zoals verwoord in de begroting.

Gegevens oude jaren

In dit jaarverslag worden ook kerncijfers gepresenteerd over jaren vóór 2025. Hierbij wordt uitgegaan van de meest recente informatie. Dit betekent dat deze cijfers kunnen afwijken van voorlopige gegevens die in vorige jaarverslagen werden gepresenteerd.

Afwijkingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften

Bij de budgettaire tabellen in het beleidsverslag wordt het verschil tussen de budgettaire raming uit de begroting 2025 en de realisatie voor het jaar 2025 toegelicht indien de afwijking tussen raming en realisatie groter is dan 5% van het begrotingsbedrag of groter is dan € 25 miljoen. Hiermee wordt afgeweken van model 3.22e uit de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2026.

Groeiparagraaf

Een aantal overzichtsbijlagen wordt niet meer opgenomen in de departementale begrotings- en verantwoordingsstukken, maar alleen in het stuk van het beleidsverantwoordelijke departement. Dit is aangekondigd in de Voorjaarsnota 2025. Als gevolg hiervan zijn de bijlage Rijksuitgaven Caribisch Nederland en de NGF-bijlage niet meer opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van SZW. Ook de bijlage moties en toezeggingen wordt niet langer opgenomen in de begrotings- en verantwoordingsstukken.

B. BELEIDSVERSLAG

4. Beleidsprioriteiten

4.1 Het beeld van 2025

1. Inleiding

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zet zich in voor werk en bestaanszekerheid voor iedereen. We werken aan eerlijk, gezond, en veilig werk in Nederland. Iedereen moet de kans krijgen om mee te doen en zich te ontwikkelen, zodat iedereen zelf kan bijdragen aan zijn eigen toekomst. Als het tegenzit is er een vangnet en dient pensioen zich aan dan is er inkomen. Dat kan alleen in een land waar mensen er voor elkaar zijn.

Ook in 2025 heeft SZW samengewerkt met publieke dienstverleners en andere betrokkenen om de ambities te verwezenlijken. Het kabinet Schoof was sinds 2 juni 2025 demissionair. Tegelijk bleef het zich inzetten voor werk, bestaanszekerheid en perspectief voor iedereen. Er zijn in 2025 verschillende belangrijke beleidsresultaten gerealiseerd. Zo zijn de Participatiewet in balans en de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten door beide Kamers aangenomen. 2025 is ook het jaar geweest waarin de eerste pensioenfondsen en hun deelnemers overstapten naar het nieuwe pensioenstelsel. Ook zijn onder andere de eerste twee wetsvoorstellen uit het arbeidsmarktpakket aangeboden aan de Tweede Kamer.

In dit jaarverslag blikken we terug op de beleidsprioriteiten uit de begroting 2025. We gaan in op de stappen die het afgelopen jaar gezet zijn op de volgende terreinen: naar een begrijpelijk en zeker inkomen, armoede en schulden, werkzekerheid, meedoen op de arbeidsmarkt, selectieve en gerichte arbeidsmigratie, integratie en sociale samenhang, kinderopvang. Daarnaast gaan we apart in op het vervolg op de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag en brede welvaart. In aansluiting op het door de Tweede Kamer vastgestelde focusonderwerp voor de verantwoording 2025, is tot slot een risicoparagraaf opgenomen.

2. Naar een begrijpelijk en zeker inkomen

Het kabinet zet in op een begrijpelijk en zeker inkomen. Het kabinet wil het stelsel van inkomensondersteuning (zoals uitkeringen en toeslagen) eenvoudiger maken. Het huidige stelsel is vaak onbegrijpelijk voor mensen. Regelingen binnen het huidige stelsel van inkomensondersteuning zijn te vaak onvoorspelbaar en ontoegankelijk of hebben onwenselijke uitkomsten. Dat komt doordat de wetgeving door de jaren heen steeds complexer is geworden. Deze complexiteit zorgt voor onzekerheid in bestaanszekerheid van mensen en voor problemen bij publieke dienstverleners UWV, SVB en gemeenten. Het kabinet heeft daarom een Hervormingsagenda Inkomensondersteuning gepresenteerd aan de Kamer om het stelsel op korte en lange termijn te vereenvoudigen (Kamerstukken II 2024/25, 26 448, nr. 849).

Het programma Werk aan Uitvoering werkt aan het duurzaam verbeteren van de publieke dienstverlening. Mensen willen dat hun contact met de vele gezichten van de overheid menselijk, concreet en begrijpelijk is. Het programma Werk aan Uitvoering faciliteert en jaagt deze beweging aan en ziet toe op een aantal overkoepelende thema’s: 1) goede samenwerking tussen beleid, publieke dienstverleners en politiek en 2) vereenvoudiging in de dienstverlening voor mensen en bedrijven, met daarbij specifieke aandacht voor het belang van gegevensdeling en schaarste in de uitvoering. De voortgangsrapportage die in juni 2025 naar de Tweede Kamer is gestuurd, beschrijft de voortgang van de brede beweging, waarbij gekeken is naar wat goed gaat en wat beter kan. Ook is het een uitnodiging tot kritisch meedenken, tot reflectie, en tot het versterken van het lerend en oplossend vermogen van de overheid, zodat we samen betere publieke dienstverlening realiseren voor mensen en bedrijven (Kamerstukken II 2024/25, 29 362, nr. 381).

Het Wetsvoorstel proactieve dienstverlening wil het niet-gebruik van toeslagen en uitkeringen tegengaan. Zodat mensen krijgen waar ze recht op hebben en niet-gebruik wordt teruggedrongen. Dit wetsvoorstel is in 2025 naar de Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2024/25, 36 799, nr. 2). UWV, SVB en gemeenten mogen mensen straks actief gaan wijzen op bepaalde regelingen waar zij recht op hebben en helpen bij het aanvragen. 

Het Wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid zorgt voor een menselijkere overheid. Het voorstel regelt dat mensen niet meer meteen worden gestraft bij het maken van een foutje als het gaat om sociale regelingen. Ook krijgen uitvoerders de ruimte om af te zien van een sanctie of boete, als iemand daarmee juist in de problemen komt. Het wetsvoorstel is in 2025 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2024/25, 36 785, nr. 2).

De achterstanden bij de sociaal-medische beoordelingen voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) lopen de komende jaren flink op. Het afgelopen jaar heeft het kabinet daarom maatregelen voor de korte termijn genomen om de toename van de achterstanden te beperken. Het is duidelijk dat de uitvoerbaarheid van het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid al geruime tijd onder druk staat en dat de wet- en regelgeving te complex is. Door de herinvoering van de 60-plusmaatregel, de investering in de vorming van sociaal-medische centra en het kwijtschelden van WIA-voorschotten wil het kabinet op korte termijn de mismatch en de impact voor mensen verkleinen. Daarnaast blijft UWV prioriteit geven aan de Aanvraag beoordeling arbeidsvermogen (ABA) voor de Wajong. Omdat uitkeringsgerechtigden met een Wajong-uitkering geen voorschot ontvangen, kan een te late beoordeling financiële problemen veroorzaken voor cliënten. Voor de middellange termijn helpen praktisch beoordelen en het leidend maken van het medisch advies van de bedrijfsarts bij de Re-integratieverslag (RIV)-toets om de achterstanden aan te pakken. De genomen maatregelen zijn onvoldoende om het probleem op lange termijn op te lossen. Zonder extra maatregelen lopen de achterstanden op sociaal-medische beoordelingen verder op. Dit heeft grote gevolgen voor mensen. Er zijn forse ingrepen in het stelsel nodig om het tij te keren en het stelsel weer uitvoerbaar te maken. Het rapport van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de WIA is in december 2025 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2025/26, 26 448, nr. 55). Het is aan het kabinet om stappen te zetten voor herziening van het stelsel voor de langere termijn.

Het kabinet heeft gewerkt aan de compensatieregeling voor mensen die door fouten in het dagloon een te lage WIA-uitkering hebben ontvangen. Deze mensen krijgen een vergoeding die zo min mogelijk negatieve effecten heeft op toeslagen, belastingen en andere inkomensafhankelijke regelingen. De Tweede Kamer is in december 2025 geïnformeerd over de laatste stand van zaken met betrekking tot de (herstel)acties en de compensatieregeling (Kamerstukken II 2025/26, 26 448, nr. 862). De verwachting is dat de eerste vergoedingen in de loop van 2026 kunnen worden uitgekeerd.

De Algemene Rekenkamer heeft op verzoek van de Minister van SZW onafhankelijk onderzoek gedaan naar de WIA. De uitkomsten hiervan zijn op 3 december 2025 gepubliceerd. Focus van dit onderzoek waren geconstateerde fouten bij sociaal-medische beoordelingen van aanvragers en de sturing- en de toezichtrelatie tussen SZW en UWV. De Algemene Rekenkamer heeft verschillende aanbevelingen gedaan voor SZW hoe de uitvoering van de WIA kan worden verbeterd. SZW is op basis hiervan al stappen aan het zetten om te komen tot verbeteringen en gaat hiermee de komende jaren aan de slag (Kamerstukken II 2025/26, 26 448, nr. 863). Daarnaast constateert de Algemene Rekenkamer dat het huidige WIA-rechtmatigheidspercentage geen goed beeld geeft van het totaal aan fouten in WIA-uitkeringen. SZW werkt samen met UWV en de SVB aan een meer betekenisvolle invulling van het rechtmatigheidscijfer.

In het afgelopen jaar zijn verschillende herstelacties opgestart, zodat uitkeringsgerechtigden ontvangen waar ze recht op hebben. UWV heeft het afgelopen jaar gewerkt aan de verbetering van en inzicht in de kwaliteit van de dienstverlening. Dit verbeterde inzicht leidt ook vaker tot herstelacties. In het afgelopen jaar zijn er binnen de Ziektewet en ook de Wet arbeid en zorg verschillende herstelacties opgestart, waaronder de herstelactie inkomstenkorting, herstelactie daglonen en herstelactie leeftijdsherziening Ziektewet. SZW heeft de Tweede Kamer hierover geïnformeerd via Kamerbrieven en de Stand van de uitvoering (Kamerstukken II 2025/26, 26 448, nr. 850).

Het kabinet wil de Participatiewet meer laten aansluiten op wat mensen nodig hebben. Het Wetsvoorstel Participatiewet in balans is in 2025 door beide Kamers aangenomen (Stb. 2025, 312). Met dit wetsvoorstel wordt een belangrijke stap gezet om de huidige Participatiewet met ruim twintig maatregelen op korte termijn te vereenvoudigen en te verbeteren (spoor 1). De maatregelen zijn onder andere gericht op het aantrekkelijker maken van werk naast een uitkering. Door het uniformeren van de bijverdiengrenzen en het invoeren van een ‘bufferbudget’ krijgen mensen meer financiële zekerheid als ze naast hun uitkering aan het werk gaan. Ook worden de regels rondom giften – zoals een tas boodschappen – versoepeld en kunnen gemeenten straks ook bijstand met terugwerkende kracht verlenen. Daarnaast blijft de taaleis bestaan in de Participatiewet. Het kabinet vindt het belangrijk dat mensen met een bijstandsuitkering de Nederlandse taal beheersen om zo de kansen op werk te vergroten (zie ook onder paragraaf 7. Integratie & sociale samenhang). De maatregelen uit het wetsvoorstel treden gefaseerd in werking, waarbij de eerste maatregelen per 1 januari 2026 zijn ingegaan. Daarnaast werkt het kabinet verder aan een fundamentele herziening van de Participatiewet (spoor 2). Op 4 juli 2025 is de bundel met beleidsopties voor de thema’s arbeidsvermogen, werk en participatie en inkomen naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2025/26, 34 352, nr. 344). Hierbij is er ook aandacht voor de groep mensen zonder duurzaam arbeidsvermogen binnen de Participatiewet. In spoor 3 werkt het kabinet samen met gemeenten en andere stakeholders aan het versterken van kennis en vaardigheden van professionals binnen de huidige en nieuwe wet- en regelgeving.

Gemeenten ondersteunen alleenverdieners-huishoudens. Gemeenten voeren sinds begin 2025 de Wet tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek uit. Ze betalen een tegemoetkoming aan een groep huishoudens waarvan een van beide partners een UWV-uitkering heeft en de andere partner geen of weinig inkomen. Doordat verschillende overheidsregelingen tegen elkaar inwerken, ontvangen deze huishoudens minder toeslagen dan een vergelijkbaar (echt)paar met een bijstandsuitkering. Tot en met 2027 voorkomt deze wet dat deze huishoudens hierdoor onder het bestaansminimum leven. Vanaf 2028 wordt het probleem structureel opgelost via de fiscaliteit.    

De transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is in volle gang. Het nieuwe pensioenstelsel kent drie doelen: een stelsel dat eerder perspectief biedt op een koopkrachtig pensioen, een persoonlijkere en duidelijkere pen­sioenopbouw, en een pensioenstelsel dat beter aansluit bij de ontwikkeling dat mensen niet meer veertig jaar bij één werkgever werken. De bij de pensioentransitie betrokken partijen zijn hard aan het werk om de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel te realiseren. In 2025 zijn de eerste pensioenfondsen en hun circa 272.000 deelnemers overgestapt naar het nieuwe pensioenstelsel. Daarnaast is in 2025 veel werk verricht om ervoor te zorgen dat per 1 januari 2026 nog meer fondsen de overstap hebben gemaakt, waardoor in totaal ongeveer 10 miljoen deelnemers zijn overgestapt op het nieuwe pensioenstelsel.

Het kabinet vindt het belangrijk dat zo veel mogelijk mensen gezond kunnen genieten van hun pensioen. Het afgelopen jaar heeft het kabinet in samenwerking met sociale partners gewerkt aan de uitwerking van de afspraken uit het akkoord ‘Gezond naar het pensioen’ (Kamerstukken II 2024/25, 32 043, nr. 685). Kabinet en sociale partners hebben afgesproken om de drempelvrijstelling voor regelingen voor vervroegde uittreding (RVU) na 2025 voort te zetten, met afspraken over betere gerichtheid en een systematiek van gezamenlijke monitoring en ijkmomenten. Gelijktijdig werken we met sociale partners aan een agenda voor duurzame inzetbaarheid, met de mensen met zwaar werk als eerste prioriteit.

3. Armoede en schulden

Het kabinet zet in op eenvoudiger en effectiever (kinder)armoedebeleid met meer focus op werkenden. Er zijn grote verschillen tussen gemeenten in de regelingen voor mensen die kampen met armoede en schulden. Het Nationaal Programma Armoede en Schulden heeft als doel de (inkomens)ondersteuning vanuit het Rijk voor iedereen eenvoudiger, integraler en toegankelijker te maken (Kamerstukken II 2024/25, 24 515, nr. 799). Het programma richt zich naast werkenden specifiek op kinderen en jongeren die te maken krijgen met geldzorgen of financiële verleidingen. De nadruk ligt hierbij op het voorkomen van armoede en schulden en op het structureel aanpakken van de oorzaken om intergenerationele armoede te doorbreken en een schuldenvrije toekomst te garanderen.

Het Nationaal Programma Armoede en Schulden bevat onder meer een uitgebreid pakket aan maatregelen om problematische schulden terug te dringen. Eén van de maatregelen is de basisdienstverlening schuldhulpverlening. Die zorgt ervoor dat mensen in elke gemeente toegang hebben tot dezelfde snelle en goede hulp bij schulden. Daarnaast werkt het kabinet aan de verbetering van vroegsignalering door middel van bestuurlijke afspraken tussen alle branches van vastelastenpartners, Divosa, NVVK en VNG en SZW.

Er is extra geld vrijgemaakt voor het publieke energiefonds. Voor het publieke energiefonds is ruim € 90 miljoen aan nationale middelen vrijgemaakt. Deze middelen dienen als cofinanciering voor een aanvraag bij het Europees sociaal klimaatfonds, waarmee er in totaal ongeveer € 340 miljoen beschikbaar is voor het nog in te richten publieke energiefonds (Kamerstukken II 2025/26, 29 023, nr. 599). Het streven is om het publieke energiefonds begin 2027 te openen. Daarnaast ontvangen gemeenten € 30 miljoen extra via een decentrale uitkering om huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening in de winterperiode 2025/2026 aanvullend te kunnen helpen. Met dit geld kunnen gemeenten meer doen om huishoudens met geldzorgen te bereiken en hulp bieden bij het verduurzamen van woningen.

Het kabinet heeft geïnvesteerd in het verbeteren van de bestaanszekerheid en het bestrijden van armoede in Caribisch Nederland. De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet om bestaanszekerheid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba te verbeteren. Om deze inzet voort te zetten, heeft het kabinet in 2025 structureel € 2 miljoen gereserveerd ter ondersteuning van het lokale armoede- en schuldenbeleid en € 9 miljoen per jaar om de koopkracht van inwoners op Bonaire, Sint Eustatius en Saba extra te ondersteunen. Daarnaast heeft het kabinet structureel € 4 miljoen geïnvesteerd om werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op de eilanden te verbeteren en € 1 miljoen structureel voor kinderopvang voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte. Met deze middelen is in de Voorjaarsnota 2025 een pakket met maatregelen uitgewerkt (Kamerstukken I 2024/25, 36 600 IV, nr. H). 

4. Werkzekerheid

Samen met sociale partners maken we onze arbeidsmarkt toekomstbestendig. Werkenden, werkgevers, onze samenleving, onze economie: iedereen heeft baat bij een goed functionerende arbeidsmarkt. Daarom is het kabinet doorgegaan met het arbeidsmarktpakket. Met de maatregelen en wetsvoorstellen uit het arbeidsmarktpakket geeft het kabinet vervolg aan het advies van de commissie Borstlap en het SER Middellange termijn advies. We richten ons daarbij op meer zekerheid voor werknemers en meer wendbaarheid voor ondernemers. Er is voortgang geboekt op de verschillende wetsvoorstellen en de eerste twee wetten van dit pakket zijn in 2025 aangeboden aan de Tweede Kamer.

Met het Wetsvoorstel meer zekerheid flexwerkers verkorten we de meest onzekere fases van uitzendwerk en voorkomen we draaideurconstructies van tijdelijke contracten. Ook vervangt het wetsvoorstel nulurencontracten door een bandbreedtecontract met meer rooster- en inkomenszekerheid. Het Wetsvoorstel meer zekerheid flexwerkers is als eerste grote wetsvoorstel van het arbeidsmarktpakket in mei 2025 aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2024/25, 36 746, nr. 2).

Het Wetsvoorstel verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) zorgt voor meer duidelijkheid, een gelijker speelveld en betere handhaving bij het werken met en als zelfstandigen. Zo verduidelijkt het wetsvoorstel de criteria over wanneer iemand werknemer is en wanneer iemand als zelfstandige werkt. Ook introduceert het wetsvoorstel een ‘rechtsvermoeden van werknemerschap’, waarmee de rechtspositie van laagbetaalde zzp’ers versterkt wordt en schijnzelfstandigheid wordt teruggedrongen. Het Wetsvoorstel Vbar is in juli 2025 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2024/25, 36 783, nr. 2).

Het Wetsvoorstel personeelsbehoud bij crisis en het Wetsvoorstel basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen zijn in september 2025 naar de Raad van State gestuurd. Met het Wetsvoorstel personeelsbehoud bij crisis (Wpc) worden levensvatbare bedrijven ondersteund om in tijden van crisis zoveel mogelijk werknemers te behouden. Hiermee wil het kabinet voorkomen dat werkgevers kennis en expertise van hun werknemers verliezen. Ook wil het kabinet hiermee de kans vergroten dat werknemers hun baan kunnen behouden als een crisis zoals een oorlog of pandemie toeslaat. Het Wetsvoorstel basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (Baz) introduceert een verplichte basisverzekering die zelfstandigen beschermt tegen de risico’s van arbeidsongeschiktheid. Ook zorgt de Baz voor een gelijker speelveld tussen zelfstandigen onderling, en tussen werknemers en zelfstandigen. De Raad van State heeft kritisch geadviseerd over het huidige voorstel, het advies wordt nu bestudeerd.

Het minimumjeugdloon voor jongeren van 16 tot en met 20 jaar gaat per 1 januari 2027 omhoog. Dit is bij de Voorjaarsnota 2025 besloten. De verhoging leidt tot een forse verbetering van het loon van jongeren en het vormt een stap naar meer bestaanszekerheid voor jongeren (Kamerstukken II 2024/25, 36 545, nr. 19).

Goede arbeidsomstandigheden zijn van groot belang voor een gezonde samenleving. De ambitie van de Arbovisie 2040 is nul doden en fors minder ongevallen en zieken door werk. Hiervoor is het kabinet het afgelopen jaar met verschillende thema’s aan de slag gegaan (Kamerstukken II 2024/25, 25 883, nr. 528). Er vindt onder andere onderzoek plaats naar welke financiële prikkels werkgevers kunnen stimuleren om meer werk te maken van preventie. We zetten in op het beter werkbaar maken van de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) verplichting voor het mkb en er loopt een subsidieprogramma in het kader van Innovatieve Arbozorg. Het wetsvoorstel ter implementatie van de Europese asbestrichtlijn is op 29 oktober 2025 bij de Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II 2025/26, 36 843, nr. 2). Deze richtlijn introduceert onder meer een vergunningplicht voor bedrijven die sloop- of asbestverwijderingswerkzaamheden gaan verrichten. Daarnaast zijn vanuit het Nationaal actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (NAP) verschillende stappen gezet, zoals de sectoraanpak met de regeringscommissaris en de sociale partners en de internetconsultatie van het wetsvoorstel Gedragscode ongewenst gedrag. Tot slot werkt het kabinet aan wet- en regelgeving om kinderen te beschermen tegen de risico’s van commerciële online-activiteiten.

Voor een goed werkende arbeidsmarkt zijn sterke sociale partners en een toekomstbestendig cao-stelsel van belang. Het Nederlandse cao-stelsel staat echter op bepaalde punten onder druk, onder andere doordat minder werkenden onder cao’s vallen en het aantal vakbondsleden en de werkgeversorganisatie afneemt. De Tweede Kamer is in oktober 2025 geïnformeerd over de maatregelen die we gaan uitwerken om de organisatie­graad van werknemers en werkgevers te verbeteren, de onafhankelijkheid van vakbonden wettelijk vast te leggen, het algemeen verbindend verklaren (avv)- en dispensatiekader te verduidelijken, en de cao-dekkingsgraad te verhogen (Kamerstukken II 2025/26, 29 544, nr. 1304). Eind 2025 is dit als actieplan ingediend bij de Europese Commissie naar aanleiding van de richtlijn toereikende minimumlonen.

5. Meedoen op de arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt werd geleidelijk iets minder krap. Met 93 vacatures per 100 werklozen is de spanning op de arbeidsmarkt nog steeds hoog. Het aantal vacatures daalt sinds een piek in 2022. De werkloosheid is licht gestegen naar 410.000 wat neerkomt op een werkloosheidspercentage van 4,0 procent.

De werkzame beroepsbevolking is ongeveer gelijk gebleven en bestaat uit iets meer dan 9,8 miljoen personen. Binnen de werkzame beroepsbevolking zijn het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie en met een flexibele arbeidsrelatie licht gegroeid. Het aantal zelfstandigen is daarentegen gedaald.

In 2025 lagen de cao-lonen gemiddeld 5,0 procent hoger dan in 2024. De loonstijging is lager dan in de twee jaren ervoor. Gecorrigeerd voor inflatie zijn de lonen met 1,6 procent toegenomen. Kijkend over een langere periode zijn de lonen (25,1 procent) en consumentenprijzen (25 procent) tussen 2020 en 2025 vrijwel even hard gestegen.

Duurzame inzetbaarheid blijft op de agenda. De Maatwerkregeling duurzame inzetbaarheid en eerder uittreden (MDIEU)-subsidie voor bedrijven en sectoren om aan de duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers te werken loopt eind 2025 af. In het akkoord ‘Gezond naar het pensioen’ is afgesproken dat kabinet en sociale partners samen een agenda voor duurzame inzetbaarheid uitwerken. Met de brief van 28 mei 2025 (Kamerstukken II 2024/25, 32 043, nr. 685) is de Tweede Kamer over de contouren daarvan geïnformeerd. Bij de uitwerking krijgen de mensen met zwaar werk de eerste prioriteit.

In maart 2025 is aan de Stimuleringsregeling leren en ontwikkelen in mkb-ondernemingen (SLIM-regeling) een scholingssubsidie toegevoegd. De tijdelijke subsidie is beschikbaar voor de kosten van scholing die helpt bij in- of doorstroom in functies in maatschappelijk cruciale sectoren. Met deze subsidie wil het kabinet bijdragen aan de aanpak van tekorten in maatschappelijk cruciale sectoren zoals de zorg, de kinderopvang en de techniek. Ook draagt de subsidie bij aan de duurzame inzetbaarheid van (nieuwe en zittende) medewerkers. De subsidie kan worden gebruikt voor praktijkgerichte scholing gekoppeld aan functies op verschillende niveaus uit sectorale Ontwikkelpaden. Ontwikkelpaden worden gemaakt door sectoren zelf in samenwerking met SZW. In 2025 zijn 34 Ontwikkelpaden gepubliceerd gerelateerd aan maatschappelijk cruciale sectoren.

Om mensen snel aan een baan te helpen, is het belangrijk dat werkzoekenden en werkgevers elkaar eenvoudig kunnen vinden. Om die reden heeft het kabinet in 2025 verder gewerkt aan de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. In elke arbeidsmarktregio is in 2026 één gezamenlijk regionaal loket actief: het Werkcentrum. Werkzoekenden, werkenden en werkgevers kunnen daar terecht met vragen over werk, loopbaanontwikkeling, scholing en personeelsvraagstukken.

Goede verlofregelingen helpen mensen een goede balans tussen werk en privé te organiseren. Zo kunnen meer mensen volwaardig meedoen op de arbeidsmarkt. In 2025 is verder gewerkt aan de vereenvoudiging van het verlofstelsel. Doel is om te komen tot een eenvoudiger, begrijpelijker en toegankelijker verlofstelsel voor rechthebbenden en werkgevers. De Kamerbrief van 15 september 2025 schetst de contouren van het nieuwe, vereenvoudigde verlofstelsel (Kamerstukken II 2024/25, 32 855, nr. 41).

Het Nationaal Groeifondsprogramma ‘Meer uren werkt!’ richt zich op het wegnemen van drempels voor wie meer uren kan én wil werken. Zo kan een bijdrage worden geleverd aan het oplossen van de arbeidsmarktkrapte, maar ook aan een betere werk-privébalans en de verbetering van de economische zelfstandigheid van werknemers die in deeltijd werken. Onderdeel van het programma is de subsidieregeling ‘Meer uren werkt’. In 2025 zijn op basis van deze subsidieregeling 11 pilotprojecten gestart om kansrijke aanpakken in de praktijk uit te proberen, waaraan bij elke interventie een onderzoek is gekoppeld. Het programma onderzoekt met interventies op de werkvloer wat écht werkt om urenuitbreiding te realiseren.

Om jongeren een goede start op de arbeidsmarkt te geven is vanaf 1 januari 2026 de nieuwe wet- en regelgeving van school naar duurzaam werk in werking getreden. Scholen, doorstroompunten en gemeenten krijgen meer mogelijkheden om jongeren tot 27 jaar te begeleiden bij de overgang van school naar werk en het behouden van werk. De focus ligt op jongeren die ongeacht de stand van de economie moeite hebben om aan het werk te komen en aan het werk te blijven.

Er staan nog te veel mensen aan de kant die wel willen én kunnen werken. Daarom hebben we gewerkt aan verdere verbetering van de banenafspraak. Het verbeteren van de banenafspraak gebeurt in drie stappen. De eerste stap is het Wetsvoorstel vereenvoudigde banenafspraak, dat in 2025 door beide Kamers is aangenomen (Stb. 2025, 121). De tweede stap is het verder verbreden van de doelgroep banenafspraak met mensen in de WW en de WIA. Het wetsvoorstel hiervoor wordt op dit moment gemaakt. Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan stap 3: de langetermijnvisie voor de banenafspraak. Dit betreft een fundamentele herziening van de banenafspraak waarbij het belangrijkste is dat de ondersteuningsbehoefte van mensen veel meer centraal komt te staan. De Kamerbrief van 19 juni 2025 (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 340) schetst hiervoor de uitgangspunten.

Sinds 1 november kunnen mkb-werkgevers gebruik maken van de tijdelijke subsidieregeling inclusieve technologie. Hiermee kunnen zij subsidie aanvragen om investeringen in inclusiviteitstechnologie mogelijk te maken, om zo werkgevers te stimuleren om meer mensen met een beperking in dienst te nemen.

Er zijn aanvullende maatregelen genomen om beschut werk verder te bevorderen. Beschut werk is er voor mensen die veel begeleiding of aanpassing van de werkplek nodig hebben. De realisatie van beschut werk ontwikkelt zich positief en de doelstellingen voor beschut werk komen steeds meer binnen bereik. Tot en met juni 2025 waren 11.213 mensen met een positief advies voor beschut werk aan het werk. Het streven was om 11.500 banen te realiseren. In de Voorjaarsnota 2025 heeft het kabinet besloten om structureel € 90 miljoen extra per jaar beschikbaar te stellen voor beschut werk. Dit doen we om de werking van de loonkostensubsidie te verbeteren en eenvoudiger te maken. Daarnaast is op basis van signalen en oplossingsrichtingen van ervaringsdeskundigen uit de praktijk een verbeteragenda beschut werk ten uitvoer gebracht. Met de maatregelen uit deze verbeteragenda wordt beschut werk de komende jaren verder gestimuleerd (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 341).

Ook een toekomstbestendige infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven is belangrijk voor een arbeidsmarkt waarin iedereen mee kan doen. Daarom heeft het kabinet hier fors in geïnvesteerd. Zo is vanaf 2025 een impulsbudget beschikbaar gesteld om gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven financieel te ondersteunen bij het versterken van de sociale infrastructuur. Bovendien is er vanaf 2025 een rijksbijdrage aan de bedrijfskosten van sociaal ontwikkelbedrijven beschikbaar gekomen. Ook is er een ondersteuningsprogramma ingericht, waarmee gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven worden geholpen om deze investeringen om te zetten in structurele verbeteringen (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 341).

Medewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven is compensatie geboden voor de nadelige gevolgen van fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025. Met het amendement van Kent (Kamerstukken II 2024/25, 36 725 XV, nr. 7) is voor het jaar 2025 € 40 miljoen beschikbaar gemaakt hiervoor. Inmiddels is het Belastingplan 2026 aangenomen door de Tweede Kamer en wordt de inkomensachteruitgang vanaf 2026 structureel gecorrigeerd. Hiermee is een compensatie voor de komende jaren niet meer nodig. 

6. Selectieve en gerichte arbeidsmigratie

Het kabinet wil selectiever en gerichter arbeidsmigratiebeleid voeren en misstanden actief tegengaan. In 2025 is het rapport van het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar arbeidsmigratie verschenen (Kamerstukken II 2024/25, 29 861, nr. 164). Ook bracht de Sociaal Economische Raad in 2025 zijn advies uit over arbeidsmigratie (Arbeidsmigratie: minder waar het kan, beter waar het moet | SER). Deze rapporten bieden onder andere inzicht in de keuzes die we kunnen maken op de arbeidsmarkt en de economie, om te zorgen voor selectievere en gerichtere arbeidsmigratie.

Met de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) wordt een toelatingsstelsel ingevoerd voor uitzendbureaus en andere uitleners van personeel. Dit stelsel moet een belangrijke bijdrage leveren aan het tegengaan van misstanden in de uitleensector, waaronder bij arbeidsmigranten. De Wtta is op 15 april 2025 aangenomen in de Tweede Kamer en op 11 november 2025 in de Eerste Kamer (Stb. 2025, 385). Daarmee is een belangrijke mijlpaal behaald. Er is in 2025 hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de invoering van het stelsel, met in het bijzonder het oprichten van een nieuwe uitvoeringsorganisatie: de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt.

Ook meerdere in 2025 opgeleverde verkenningen dragen bij aan de uitwerking van maatregelen om misstanden op het gebied van arbeidsmigratie tegen te gaan. Zo is er een technische verkenning opgeleverd waarin mogelijkheden voor een sectoraal uitzendverbod en een verplicht percentage indiensttreding zijn onderzocht (Kamerstukken II 2024/25, 25 883, nr. 530). Uit deze verkenning komen vier sectoren naar voren met een relatief hoog risico op het overtreden van arbeidswetten. Deze sectoren werken nu aan maatregelen om misstanden met uitzendkrachten tegen te gaan. Als stok achter de deur wordt een in- en uitleenverbod voorbereid in de vleessector. Ook zijn verkenningen opgeleverd naar de stappen die gezet kunnen worden om onrechtmatige detachering van werknemers uit derde landen tegen te gaan (Kamerstukken II 2024/25, 29 861, nr. 162) en naar de aanscherping van de kennismigrantenregeling (Kamerstukken II 2024/25, 29 861, nr. 163). Tot slot is de Tweede Kamer in juli 2025 geïnformeerd over de uitkomsten van het verdiepend onderzoek naar de effectiviteit van boeteverhogingen om naleving van arbeidswetten voor eerlijk werk te bevorderen (Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 114).

7. Integratie en sociale samenhang

Het kabinet heeft de dialoog om maatschappelijke samenhang te bevorderen voortgezet. Dit heeft als doel de scheidslijnen in de samenleving te overbruggen en verbinding te stimuleren. Vanuit het meerjarenplan zelfbeschikking 2022-2025 is ingezet op het versterken van zelfbeschikking en de vrijheid om eigen keuzes te maken. Dit krijgt vervolg in de Actieagenda Integratie.

De Actieagenda Integratie moet bijdragen aan Nederland als open en vrij land. In 2025 heeft het kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd over de invulling van deze actieagenda in de periode 2025-2029 (Kamerstukken II 2024/25, 32 824, nr. 456). De Actieagenda Integratie bestaat uit twee pijlers. Pijler 1 zet in op het versterken van waarden en normen van de open en vrije samenleving. Pijler 2 zet in op een evenredige positie tussen mensen met een migratieachtergrond op de arbeidsmarkt en mensen zonder migratieachtergrond. Het is essentieel dat iedereen meedoet in de samenleving. Dat betekent de Nederlandse taal spreken, maar ook de Nederlandse normen en waarden onderschrijven zoals vastgelegd in onze democratische rechtsorde.

Daarnaast zet het kabinet in op het aanpakken van discriminatie, racisme, antisemitisme en moslimhaat. In het najaar van 2025 is de kabinetsreactie op het nationaal onderzoek moslimdiscriminatie, het rapport Toekomstverwachtingen van moslimjongeren in Nederland en de uitkomsten van de Catshuissessie (eind augustus) naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2025/26, 30 950, nr. 505).

2025 was het laatste jaar van de Agenda Veerkrachtige en Weerbare samenleving. Binnen deze Agenda werden veerkracht- en weerbaarheidsinterventies getest en geëvalueerd in enkele tientallen gemeenten. De Agenda wordt niet voortgezet. De resultaten hiervan worden geëvalueerd en vastgelegd.

Taal en werk zorgen voor een goede start voor nieuwkomers. Zij kunnen daardoor goed integreren en volwaardig meedoen. Ook kunnen ze daardoor een bijdrage leveren aan Nederland. In de Actieagenda Integratie is aangekondigd dat het kabinet vanaf 2027 extra middelen vrijmaakt voor de taaleis in de bijstand voor degenen die het vereiste taalniveau nog niet halen. Met gemeenten, werkgevers, taalaanbieders en andere partijen wordt gewerkt aan een effectieve uitvoering en handhaving van de taaleis (Kamerstukken II 2025/26, 34 352, nr. 345).

Het kabinet helpt Oekraïense ontheemden mee te doen op de Nederlandse arbeidsmarkt. Momenteel vangt Nederland ruim 130.000 Oekraïense vluchtelingen op. Sinds hun komst in 2022 zet het kabinet in op participatie, onder andere door toegang tot de arbeidsmarkt en recht op kinderopvangtoeslag. Tussen november 2024 en mei 2025 is de arbeidsparticipatie van deze groep verder toegenomen van 59% naar 61%. Ook het deel ontheemden met een dienstverband voor onbepaalde tijd is verder gestegen (van 9% naar 13%). In het kader van de inzet op passend en duurzaam werk zijn er diverse ontwikkelpaden en handreikingen voor gemeenten, werkgevers en ontheemden gepubliceerd.

8. Kinderopvang

In 2025 is intensief gewerkt aan het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang voor werkende ouders. Het nieuwe financieringsstelsel is eenvoudig voor ouders en biedt hun vooraf zekerheid over waar zij recht op hebben. Terugvorderingen zijn verleden tijd. Ook wordt kinderopvang voor de meeste werkende ouders beter betaalbaar. Zowel voor de uitvoering als voor kinderopvangorganisaties betekent het nieuwe stelsel een ingrijpende wijziging. Om een goede overgang te borgen, heeft het kabinet in 2025 bij de voorjaarsbesluitvorming besloten meer tijd te nemen voor de implementatie van en de overgang naar de nieuwe financiering (Kamerstukken II 2024/25, 31 322, nr. 560). Het wetgevingstraject voor de nieuwe financiering is in 2025 doorgegaan. In oktober en november 2025 heeft het wetsvoorstel open gestaan voor internetconsultatie.

De vergoedingspercentages in de kinderopvangtoeslag zijn in 2025 verhoogd, waardoor kinderopvang ook in 2025 al beter betaalbaar werd. In de aanloop naar het nieuwe financieringsstelsel wordt de kinderopvangtoeslag stap voor stap verhoogd. Dit ‘ingroeipad’ naar het nieuwe financieringsstelsel moet ervoor zorgen dat het aanbod van kinderopvang geleidelijk mee kan groeien met de naar verwachting toenemende vraag.

Samen met de sector zijn diverse maatregelen in gang gezet om het personeelstekort in de kinderopvang te verminderen. Zo is in november 2025 het vernieuwde Ontwikkelpad Kinderopvang verschenen. Dit vernieuwde Ontwikkelpad geeft een uitgebreider overzicht van de loopbaanmogelijkheden binnen de kinderopvangsector. De SLIM-subsidie biedt werkgevers en gastouderbureaus financiële ondersteuning voor scholing van medewerkers binnen het Ontwikkelpad.

Ook heeft het kabinet samen met de sector maatregelen genomen om de gastouderopvang te versterken. Zo zijn waar mogelijk regels geschrapt of versoepeld om de regeldruk te verminderen. Via de SLIM-scholingsregeling is er subsidie beschikbaar gesteld voor de scholing van nieuwe gastouders. Het Wetsvoorstel verbetermaatregelen gastouderopvang is in juni 2025 aangenomen door de Eerste Kamer (Stb. 2025, 164). De lagere regelgeving is in december 2025 gepubliceerd (Stb. 2025, 427 en Stcrt. 2025, 40056). De nieuwe regelgeving treedt per 1 juli 2026 in werking.

Er is afgelopen jaar gewerkt aan maatregelen om de kinderopvang op Caribisch Nederland verder te verbeteren. Op 1 januari 2026 is de Wet kinderopvang BES (Stb. 2024, 140) in werking getreden. Hiermee verbeteren we de kwaliteit en de betaalbaarheid van de kinderopvang in Caribisch Nederland. De onderliggende regels zijn in 2025 nader uitgewerkt in het Besluit kinderopvang BES (Stb. 2025, 261) en een ministeriële regeling (Stcrt. 2025, 39220).

9. Vervolg parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag

Het kabinet heeft zich het afgelopen jaar onverminderd ingezet om vervolg te geven aan het rapport ‘Ongekend onrecht’. Het kabinet heeft aangekondigd te rapporteren over het vervolg op dit rapport via de departementale jaarverslagen (Kamerstukken II 2022/23, 35 510, nr. 135). Hier volgen ontwikkelingen op een aantal toezeggingen uit de kabinetsreactie op dat rapport (Kamerstukken II 2021/22, 35 510, nr. 4).

De afgelopen jaren heeft het kabinet flinke stappen gezet bij de herziening van de kinderopvangtoeslag. De kinderopvangtoeslag wordt afgeschaft. In plaats daarvan komt een hoge, inkomensonafhankelijke subsidieregeling voor kinderopvang voor werkende ouders. De overheid betaalt deze subsidie rechtstreeks uit aan kinderopvangorganisaties. In dit nieuwe financieringsstelsel vinden geen terugvorderingen meer plaats bij ouders. En ouders hebben vooraf altijd duidelijkheid en zekerheid over waar zij recht op hebben. Zo maakt de regering de financiering van kinderopvang eenvoudig en zeker en wordt kinderopvang voor veel ouders beter betaalbaar. Afgelopen jaar is het conceptwetsvoorstel financiering kinderopvang opgesteld. In oktober is dit wetsvoorstel in internetconsultatie gegaan.

In 2025 is het Wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid aangeboden aan de Tweede Kamer. UWV, SVB en gemeenten krijgen hierdoor meer ruimte om rekening te houden met de persoonlijke situatie van mensen bij het handhaven van de socialezekerheidswetten. Het uitgangspunt is dat niet elke fout automatisch bestraft wordt. Als iemand een fout maakt zonder opzet – bijvoorbeeld omdat regels onduidelijk zijn – dan moet de overheid eerst kijken wat er precies aan de hand is. Pas daarna wordt bepaald of een straf echt nodig is. Uitvoeringsorganisaties mogen onder bepaalde omstandigheden afzien van een boete of terugvordering.

Ook is het Wetsvoorstel proactieve dienstverlening aangeboden. Dit wetsvoorstel geeft UWV, SVB en gemeenten de mogelijkheid om mensen actief te wijzen op hun rechten en mogelijkheden door persoonsgegevens te gebruiken en informatie uit te wisselen. Zo wordt sneller duidelijk wie recht heeft op ondersteuning en kunnen mensen eerder hulp krijgen en wordt niet-gebruik verminderd en bestaanszekerheid vergroot. Daarnaast moeten UWV en SVB zich voortaan verantwoorden op basis van een set publieke waarden, zodat beter zichtbaar wordt hoe hun dienstverlening bijdraagt aan werk, ondersteuning en bestaanszekerheid voor iedereen.

In 2025 is een onderzoek van de Auditdienst Rijk afgerond naar gebruik van nationaliteitsgegevens op SZW-terrein. De Auditdienst Rijk (ADR) concludeerde dat het gebruik van nationaliteitsgegevens enerzijds noodzakelijk is voor de uitvoering van bepaalde wetten. Anderzijds bestaat bij dit gebruik een risico op discriminatie en zijn er privacyvraagstukken. De ADR constateert dat de onderzochte organisaties zich bewust zijn van de complexiteit en gevoeligheid rond het gebruik van nationaliteitsgegevens. De dienst komt wel met aanbevelingen over het beter borgen van kennis en aandacht voor onderwerpen als discriminatie, risicomodellen en algoritmen. Zowel in de sturing, binnen de organisatie als in de communicatie naar buiten. De Nederlandse Arbeidsinspectie, UWV en SVB nemen de aanbevelingen ter harte en maken er reeds werk van.

In 2025 zijn de statuten van het Inlichtingenbureau gewijzigd voor vergroting van onder andere democratische controle. Naar aanleiding van de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag is hiertoe een motie aangenomen (Kamerstukken II 2020/21, 26 448, nr. 660). Het Inlichtingenbureau heet sinds de wijziging van de statuten het Bureau Informatiediensten Nederland (BIDN). Het huidige bestuursmodel is vervangen door een Raad van Toezicht. De Raad van Toezicht-leden worden door SZW en VNG benoemd en zien toe op het functioneren namens deze opdrachtgevers. Daarnaast wordt de minister voortaan geconsulteerd over de strategie, keurt deze het jaarplan vooraf goed en moet voortaan instemmen met bepaalde financiële rechtshandelingen. Naast de statutenwijziging worden de jaarstukken voortaan met de Tweede Kamer gedeeld en wordt deze proactief geïnformeerd, wanneer er nieuwe wettelijke taken komen. De gekozen vorm van de organisatie komt tegemoet aan de behoefte aan een interbestuurlijke positie met een grotere democratische controle.

10. Brede welvaart

Welzijn gaat over meer dan alleen inkomen. Naast inkomen spelen ook factoren als kwaliteit van werk, gelijke kansen, gezondheid, onderwijs en sociale samenhang een belangrijke rol in het welzijn van mensen. Het kabinet hecht er daarom waarde aan om inzichtelijk te maken hoe SZW bijdraagt aan brede welvaart. De aanleiding is de motie Hammelburg c.s. (Kamerstukken II 2021/22, 35 925, nr. 122 en 34 298, nr. 37), waarin de Tweede Kamer het kabinet verzocht om de bijdrage van ministeries aan brede welvaart systematisch in beeld te brengen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) stelt als reactie daarop jaarlijks een factsheet op met de ontwikkeling van de voor SZW relevante brede-welvaartsindicatoren. Deze indicatoren geven inzicht in zowel de huidige kwaliteit van leven als de voorwaarden voor welzijn op de langere termijn.

Het algemene beeld is overwegend positief. Op veel terreinen van SZW laten de indicatoren gunstige ontwikkelingen zien ten opzichte van eerdere jaren. Nederland behoort op een aanzienlijk deel van deze indicatoren tot de kopgroep binnen de Europese Unie. Zo blijven de individuele consumptie en het mediaan besteedbaar inkomen stijgen en is het aandeel geregistreerde problematische schulden in 2025 gedaald. De langdurige werkloosheid is laag, werkenden zijn over het algemeen tevreden met hun arbeidsomstandigheden en ervaren steeds vaker een goede werk-privébalans. De ervaren gezondheid blijft hoog, het aandeel personen met ernstige langdurige beperkingen neemt af en Nederlanders zijn tevreden met hun leven en werk en ervaren een relatief hoge mate van regie over hun eigen leven.

Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten. Na een periode van afnemende armoede is door het wegvallen van de energietoeslag de armoede in 2025 weer toegenomen. Het aandeel vrouwen in managementfuncties blijft onder het Europees gemiddelde en beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen zijn nog steeds aanwezig. Ziekteverzuim onder werknemers stijgt trendmatig en werkgerelateerde mentale vermoeidheid neemt toe. Verdere verbetering van de brede welvaart op SZW-terrein is dus mogelijk.

11. Focusonderwerp: Risico’s voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld

De Tweede Kamer heeft verzocht aan departementen om in het jaarverslag 2025 in te gaan op risico’s bij (ten minste) drie concrete, budgettair omvangrijke en/of strategisch belangrijke (beleids)programma’s of overheidsactiviteiten. Het gaat daarbij om thema’s die, nu of in de toekomst, grote negatieve maatschappelijke impact kunnen hebben als ze niet tijdig worden onderkend en aangepakt.

Om tot een objectieve selectie van programma’s of overheidsactiviteiten te komen, zijn meerdere externe en interne bronnen geraadpleegd. Als startpunt zijn de beleidsprioriteiten uit de begroting van SZW 2025 genomen. Achtereenvolgens zijn de financiële risico’s uit de begrotingsbrief 2025 van de Algemene Rekenkamer, de bevindingen en aandachtspunten uit het interim-auditrapport van de ADR en de SZW-risicoanalyse geïnventariseerd. De onderwerpen die hierin het meest vaak naar voren komen zijn de uitvoerbaarheid van de WIA, de hervorming van de inkomensondersteuning en weerbaarheid.

Uitvoerbaarheid WIA

De uitvoerbaarheid van het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid staat onder druk. Door een te late beoordeling over de mate van arbeidsongeschiktheid verkeren mensen in onzekerheid. Dit heeft grote gevolgen voor mensen. De late beoordelingen zorgen voor onzekerheid over recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering en daarmee dus ook voor onzekerheid over de financiële toekomst en de daarbij horende bestaanszekerheid. Hiermee wordt ook de doelstelling van SZW geraakt; bestaanszekerheid voor iedereen. Daarnaast staat UWV voor grote organisatorische uitdagingen waarbij de basis voor verandering fragiel is. Voor de (herstel)acties dagloonfouten, loonloze tijdvakken en indexatie is in 2025 gewerkt aan een vergoedingsregeling. In de loop van 2026 zullen de eerste vergoedingen worden uitgekeerd. Het kabinet heeft in 2025 de 60+ maatregel heringevoerd, middelen vrijgemaakt voor de verdere vormgeving van Sociaal Medische Centra (SMC’s), het medisch advies van de bedrijfsarts leidend gemaakt bij de Re-integratieverslag (RIV)-toets en de maatregel praktisch beoordelen voortgezet om ervoor te zorgen dat de achterstanden de komende jaren minder snel oplopen. Om het stelsel echter weer uitvoerbaar te maken zijn forse ingrepen nodig. In het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) WIA zijn daarom aanbevelingen voor aanpassingen aan het arbeidsongeschiktheidsstelsel gedaan, zoals het doorvoeren van taakherschikking, voorwaarden stellen aan verzoeken tot herbeoordelingen en het afschaffen van de IVA-uitkering (Kamerstukken II 2025/26, 32 716, nr. 55). Ook heeft de Algemene Rekenkamer in december 2025 een rapport gepubliceerd dat tekortkomingen bij WIA-uitkeringen aan het licht bracht, waarbij burgers een onjuiste uitkering ontvingen (Fouten bij WIA-uitkeringen: blind voor de signalen, burgers geraakt | Algemene Rekenkamer). Daarin worden ook aanbevelingen gedaan om de WIA meer uitvoerbaar te maken. In het coalitieakkoord ‘Aan de Slag’ is besloten om hiertoe al een aantal eerste stappen te zetten, overeenkomend met de hiervoor genoemde aanbevelingen uit het IBO WIA. Het is aan het kabinet om stappen te zetten voor herziening van het stelsel voor de langere termijn.

Hervorming inkomensondersteuning

Het huidige stelsel van inkomensondersteuning is voor groepen mensen onbegrijpelijk en kan tot onzekerheid en onrechtvaardige uitkomsten leiden. Onder andere de samenloop van regelingen maakt het stelsel voor zowel burgers als de uitvoering complex. Het is noodzakelijk het stelsel te verbeteren en te vereenvoudigen. Dit komt ook de uitvoerbaarheid ten goede, waarmee fouten en nieuwe herstelacties kunnen worden voorkomen. Vereenvoudiging kan ervoor zorgen dat regelingen minder gericht worden. Afhankelijk van de uitwerking, kan dit gepaard gaan met inkomenseffecten en budgettaire effecten. Vereenvoudiging levert echter ook wat op, namelijk een stelsel dat meer zekerheid biedt en minder complex wordt.

Op 11 juli 2025 is de Hervormingsagenda inkomensondersteuning met een routekaart en 7 sporen voor de sociale zekerheid aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2024/25, 26 448, nr. 849). Op deze lange termijnagenda komt de concrete uitwerking van de vereenvoudiging van regelingen stapsgewijs aan bod. De haalbaarheid en uitvoerbaarheid zullen per stap worden getoetst. De beleidsvoorstellen zullen vervolgens worden gewogen in het kabinet en de Kamer, inclusief de budgettaire randvoorwaarden. De Kamer zal jaarlijks voor de zomer geïnformeerd worden over de voortgang van de agenda.

Weerbaarheid

Door de huidige geopolitieke situatie is de kans groter geworden dat Nederland in bondgenootschappelijk verband betrokken raakt bij een conflict. Om Nederland hierop voor te bereiden werkt de overheid samen met medeoverheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers aan het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en het Ministerie van Defensie coördineren deze opgave. Alle departementen dragen hier vanuit hun eigen opgaven aan bij.

Ten aanzien van het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid heeft SZW drie hoofdopgaven, namelijk arbeidsmarkt, continuïteit van de sociale zekerheid en sociale stabiliteit. Daarnaast werkt SZW aan de digitale weerbaarheid van het departement.

1. Arbeidsmarkt

In een crisissituatie is voldoende personeel een randvoorwaarde om de economie en in het bijzonder de vitale sectoren draaiende te houden. SZW werkt aan een modernisering van de Noodwet Arbeidsvoorziening, die voorziet in bevoegdheden en maatregelen gericht op de continuïteit van arbeid in noodsituaties. Daarnaast verkent SZW in samenwerking met andere departementen en sociale partners wat er nodig is om de allocatie van arbeid bij militaire en hybride dreigingen soepel te laten verlopen.

2. Sociale zekerheid

In samenwerking met UWV, de SVB en het gemeentelijk domein heeft SZW een plan opgesteld om de continuïteit en leveringszekerheid van socialezekerheidsuitkeringen te borgen in geval van crisis. Afgesproken is dat iedere uitvoeringsorganisatie/uitvoeringsdomein een plan opstelt om de eigen technische en organisatorische weerbaarheid te vergroten. Een aantal zaken zal stelselbreed worden opgepakt. Dit heeft betrekking op het overnemen van elkaars taken, het versterken van de loonaangifteketen en het ontwerpen van een terugvaloptie voor als de uitkeringswetten (tijdelijk) niet op de gebruikelijke manier kunnen worden uitgevoerd. Met de Rijksdienst Caribisch Nederland is afgesproken om de belangrijkste risico’s in kaart te brengen voor de continuïteit van de sociale zekerheid in Caribisch Nederland en wat we kunnen doen om deze risico’s te mitigeren en de dienstverlening te continueren.

3. Sociale stabiliteit

In het integratiebeleid ligt de nadruk op het creëren van sociale stabiliteit in de samenleving, die in cultureel opzicht steeds diverser wordt. Bij hybride en militaire dreigingen kan de sociale stabiliteit in Nederland onder druk komen te staan. Bijvoorbeeld doordat vitale infrastructuur wordt ontwricht of de economie wordt aangetast. Hierdoor kunnen bezorgdheid en spanningen in de samenleving toenemen en het vertrouwen in de overheid afnemen. Dit kan vervolgens impact hebben op de slagkracht van de overheid tijdens een crisis. Het is daarom een belangrijke opgave om de maatschappelijke weerbaarheid van Nederland te versterken, waarbij burgers en bedrijven veiligheid en vertrouwen ervaren. Dat gebeurt in de eerste plaats op lokaal niveau. SZW verkent mogelijkheden om hieraan bij te dragen.

4. Digitale weerbaarheid

SZW wil de digitale weerbaarheid verhogen, zodat robuuste en veilige dienstverlening aan de samenleving en aan de medewerkers van SZW wordt geleverd. Dit betekent niet alleen het voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving (zoals de nieuwe Cyberbeveiligingswet), maar ook echt weerbaarder te worden. Dit betekent het borgen dat (basis)informatie onder alle omstandigheden beschikbaar is: tijdig, correct en volledig en alleen toegankelijk voor de juiste personen. Als er iets misgaat, wordt dat snel opgemerkt en hersteld. Om kritieke processen te beschermen tegen de toenemende digitale dreigingen is vanaf najaar 2025 een programma uitgevoerd om geprioriteerde verbeteringen op het gebied van informatiebeveiliging door te voeren.

Kerncijfers

Handhaving UWV, SVB en gemeenten

Bij het ontvangen van een uitkering gelden diverse verplichtingen, zoals het tijdig verstrekken van gegevens over het inkomen en het melden van samenwonen. De naleving van deze verplichtingen is een belangrijke voorwaarde voor een goed werkend stelsel van sociale zekerheid. UWV, de SVB en gemeenten zetten diverse instrumenten in om de naleving en handhaving van wet- en regelgeving te bevorderen. Het gaat zowel om voorkomen (bijvoorbeeld voorlichting) als om controleren en sanctioneren (bijvoorbeeld het opleggen van boetes).

In de tabellen 1, 2 en 3 is een overzicht gegeven van de kerncijfers op het gebied van handhaving bij UWV, de SVB en gemeenten. De kerncijfers handhaving laten over de hele linie een stabiel beeld zien. Bij UWV is het aantal geconstateerde overtredingen met financiële benadeling gelijk gebleven. Wel is het benadelingsbedrag toegenomen van € 9 miljoen in 2024 naar € 13 miljoen. Deze toename is vrijwel geheel te verklaren door een toename van het benadelingsbedrag bij de toeslagenwet, dat gestegen is van € 1,5 miljoen in 2024 naar € 4,7 miljoen in 2025. Deze stijging is grotendeels te verklaren door de herstelactie arbeidsongeschiktheidspensioen die UWV in 2025 voor de toeslagenwet heeft uitgevoerd. Het aantal opgelegde boetes, het gemiddelde boetebedrag en het aantal waarschuwingen is niet significant gewijzigd. Bij de SVB is het aantal geconstateerde overtredingen met financiële benadeling na een kleine neergang in 2024 weer toegenomen tot het niveau van 2023. Dit is ook terug te zien in het totale geconstateerde benadelingsbedrag. Deze ontwikkeling is te verklaren door het inlopen van de werkvoorraad die in 2024 is ontstaan. Het aantal opgelegde boetes, het gemiddelde boetebedrag en het aantal waarschuwingen is niet significant gewijzigd. De incassoratio bij SVB is consistent met eerdere jaren, bij UWV is een licht dalende trend waarneembaar. Bij gemeenten ten slotte zijn alle kerncijfers nagenoeg gelijk aan de cijfers uit het derde kwartaal 2024.

Re-integratie

Tabel 4 geeft weer hoeveel mensen met een arbeidsbeperking met hulp van UWV aan het werk zijn gegaan.

Met ingang van dit jaarverslag wordt er voor de WIA en Wajong gerekend met een aangepaste prestatie-indicator, waardoor de aantallen niet te vergelijken zijn met 2024 of eerder. Voor de WIA werden voorheen de mensen geteld van wie het re-integratiedienstverleningstraject is beëindigd omdat ze voor hun resterende verdiencapaciteit werk hebben aanvaard. Sinds 2025 worden mensen geteld die een arbeidsovereenkomst hebben gesloten voor de duur van minstens drie maanden, met een arbeidsomvang (beloonde arbeid) van (gemiddeld) minstens twaalf uur per week. Voor de Wajong werden voorheen alleen de mensen geteld met een overeenkomst van minimaal zes maanden en minimaal 12 uur per week. Vanaf 2025 worden ook mensen meegenomen die de restverdiencapaciteit gedeeltelijk benutten plus mensen met een contractverlenging. De definitie voor de WAO/WAZ is onveranderd en blijft dat alleen de mensen worden geteld van wie het re-integratiedienstverleningstraject is beëindigd omdat ze voor hun resterende verdiencapaciteit werk hebben aanvaard. Voor de Ziektewet worden uitsluitend de mensen geteld die na een re-integratietraject aan het werk zijn gekomen.

4.2 Budgettaire ontwikkeling uitgaven Sociale Zekerheid

Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de uitgaven aan Sociale Zekerheid voor het jaar 2025. Eerst de totale uitgaven aan Sociale Zekerheid, onderverdeeld naar begrotingsgefinancierde uitgaven (A) en premiegefinancierde uitgaven (B). De begrotingsgefinancierde uitgaven worden uit belastinginkomsten betaald. De premiegefinancierde uitgaven worden gedaan uit de sociale fondsen zoals het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) of het Werkloosheidsfonds, hiervoor betalen werkgevers premies. Het gaat om de netto uitgaven aan de sociale zekerheid, de ontvangsten zijn in mindering gebracht op de uitgaven. De totale uitgaven aan Sociale Zekerheid zijn € 0,3 miljard lager dan voorzien bij de begroting 2025.

Op de totaaltelling van de uitgaven vindt een correctie plaats om dubbeltelling te voorkomen die ontstaat doordat sociale fondsen voor een deel gefinancierd worden uit begrotingsmiddelen. Deze zogeheten rijksbijdragen worden verantwoord bij artikel 12 van dit jaarverslag. Dit gaat hoofdzakelijk om de bijdrage aan het Ouderdomsfonds. De opbrengsten van de AOW-premie zijn namelijk onvoldoende om de ouderdomsuitgaven (AOW) te dekken.

Voor de ontvangsten die tot de niet-belastingontvangsten worden gerekend, wordt eveneens gecorrigeerd. De hier gepresenteerde gerealiseerde begrotingsontvangsten wijken af van de totale ontvangsten van SZW. De niet-kaderrelevante ontvangsten (voornamelijk werkgeversbijdragen kinderopvangtoeslag) worden niet meegenomen als ontvangsten van SZW. Rekening houdend met deze correcties zijn de begrotingsgefinancierde uitgaven aan Sociale Zekerheid in 2025 € 31,0 miljard, de premiegefinancierde uitgaven € 83,6 miljard. De totale uitgaven aan Sociale Zekerheid in 2025 komen daarmee op € 114,6 miljard.

Uitgavenontwikkeling

Tabel 6 toont een onderverdeling van de uitgaven aan Sociale Zekerheid naar de verschillende regelingen. Ontvangsten worden in mindering gebracht op de uitgaven. De kolom «verschil» presenteert het verschil tussen begroting 2025 en realisatie 2025.

Voor vrijwel alle regelingen geldt dat de uitgaven hoger waren door indexatie van de uitkeringsbedragen. Hiervoor waren al middelen gereserveerd op de post voor de nominale ontwikkeling op de SZW-begroting. Onderstaand is een toelichting opgenomen op de per saldo verandering van de uitgaven per cluster van regelingen.

Arbeidsmarkt

De uitgaven aan arbeidsmarkt vallen in totaal € 6 miljoen lager uit dan begroot. Dat komt door lagere uitgaven aan het Lage-inkomensvoordeel (LIV). De uitgaven aan de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW) en de compensatieregeling transitievergoeding vielen juist hoger uit. Oorzaak van de hogere uitgaven aan de NOW zijn dat de nabetalingen voor alle tranches hoger uitvielen dan verwacht en dat het verwachte aantal oninbare vorderingen iets is toegenomen. De uitgaven aan het Lage-inkomensvoordeel (LIV), Minimumjeugdloonvoordeel (jeugd-LIV) en Loonkostenvoordelen (LKV) zijn € 193 miljoen lager dan begroot. Door een versmalling van de definitie van een laag loon kwamen minder werknemers in aanmerking voor het LIV. De uitgaven aan de compensatieregeling transitievergoeding komen € 53 miljoen hoger uit dan begroot. Dit komt voornamelijk doordat de gemiddelde hoogte van de toekenningen voor de compensatieregeling transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid hoger was dan verwacht.

Werkloosheid en bijstand

De gerealiseerde netto-uitgaven aan de WW komen € 181 miljoen hoger uit dan begroot. Dat verschil volgt vrijwel volledig uit de indexatie van de uitkeringsbedragen. De uitgaven aan het Macrobudget Participatiewetuitkeringen vallen per saldo € 300 miljoen hoger uit dan begroot. Vanwege een lager dan verwachte werkloosheid en een bijstelling aan de hand van de prijs- en volumerealisaties zijn de uitgaven aan de algemene bijstand gedurende het jaar naar beneden bijgesteld. Vanwege indexatie van de uitkeringsbedragen komen de gerealiseerde uitgaven per saldo desondanks hoger uit.

Arbeidsongeschiktheid, ziekte- en verlofregelingen

De uitgaven voor arbeidsongeschiktheid, ziekte- en verlofregelingen zijn in totaal € 1.981 miljoen hoger uitgekomen dan begroot. De gerealiseerde uitgaven aan arbeidsongeschiktheid vallen onder andere hoger uit omdat er meer WGA-uitkeringen zijn verstrekt dan verwacht. De ZW-uitgaven vallen hoger uit omdat het aantal ZW-uitkeringen in 2025 is toegenomen. Ook de uitgaven aan verlofregelingen vielen hoger uit door een hoger aantal uitkeringen dan verwacht. Indexatie van de uitkeringen zorgde eveneens voor hogere uitgaven.

Ouderdom en nabestaanden

De AOW en Anw uitgaven zijn in totaal € 2.468 miljoen hoger uitgekomen dan begroot. Voor de AOW volgt het verschil vrijwel volledig uit de indexatie van de uitkeringsbedragen. De uitgaven aan de Anw waren lager dan verwacht doordat minder mensen een Anw-uitkering kregen en meer mensen de Anw verlieten. Per saldo komen de gerealiseerde Anw-uitgaven hoger uit door de indexatie van de uitkeringsbedragen.

Kinderopvang en kindregelingen

Het totaal van de uitgaven en de ontvangsten kinderopvangtoeslag is € 200 miljoen hoger uitgekomen dan begroot. Er is minder uitgegeven aan kinderopvangtoeslag door een lager dan verwacht gebruik van kinderopvang en een lager gemiddeld vergoedingspercentage. Vanwege indexatie van de kinderopvangtoeslag komen de gerealiseerde uitgaven per saldo toch hoger uit.

De uitgaven aan de kinderbijslag (AKW) en het kindgebonden budget (WKB) zijn € 64 miljoen hoger uitgekomen dan begroot. De uitgaven aan de kinderbijslag vielen hoger uit omdat er meer mensen dan verwacht recht hadden op de AKW-plus en de dubbele kinderbijslag wegens een zorgintensief kind. De uitgaven aan het kindgebonden budget zijn lager uitgekomen omdat bij het vaststellen van de voorschotten met een hogere loonstijging is gerekend, waardoor de (voorlopige) voorschotbedragen lager uitvallen. Ook de terugontvangsten vielen lager uit.

Re-integratie en participatie

In 2025 is € 3 miljoen meer uitgegeven aan re-integratie van arbeidsongeschikten. Dit komt deels door loon- en prijsbijstellingen. De uitgaven aan re-integratie van arbeidsongeschikten vielen ook hoger uit door bijstellingen gedurende het jaar op basis van ramingen van UWV. De uitgaven aan re-integratie van jonggehandicapten vielen lager uit.

Uitvoeringskosten en overige uitgaven

De uitvoeringskosten van onder andere UWV en de SVB komen € 57 miljoen hoger uit dan begroot. Dit komt grotendeels door indexatie. Het totaal van de overige uitgaven valt € 324 miljoen lager uit dan begroot. Dit wordt onder meer veroorzaakt door lagere uitgaven aan de Stimuleringsregeling LLO in MKB (SLIM) en hogere terugontvangsten op diverse begrotingsartikelen.

Nominale ontwikkeling

Op de post nominale ontwikkeling stond bij begroting € 5.210 miljoen gereserveerd voor de indexatie van de uitkeringsregelingen. Gedurende het jaar is dit overgeboekt naar de regelingen.

4.3 Realisatie periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen

Voor het meest recente overzicht van de programmering van periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen, zie het overzicht Ingepland en uitgevoerd onderzoek op rijksfinanciën.nl. Voor de realisatie van deze en andere grote (evaluatie)onderzoeken, zie de bijlage «Afgerond evaluatie- en overig onderzoek».

Voor 2025 stonden er vier periodieke rapportages op de planning conform de Strategische Evaluatie Agenda; dit ging om periodieke rapportages voor de SEA-thema’s ‘Arbeid, zorg en de ontwikkeling van het kind – kinderopvangbeleid’, ‘Arbeid, zorg en de ontwikkeling van het kind – tegemoetkoming ouders’, ‘Jonggehandicapten’ en ‘Ziekte en arbeidsongeschiktheid’.

De periodieke rapportage kinderopvangbeleid is uitgesteld in verband met de prioritering van andere werkzaamheden. Het onderzoek wordt in 2026 naar de Kamer gestuurd. De periodieke rapportage tegemoetkoming ouders zou in 2025 opgeleverd worden maar de publicatie was vertraagd waardoor deze in januari 2026 is opgeleverd. Voor de periodieke rapportage jonggehandicapten geldt dat het onderzoek reeds is uitgevoerd maar deze nog niet naar de Kamer is verzonden door vertraging in de afrondende fase. Het onderzoek zal naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 naar de Tweede Kamer worden verzonden. De periodieke rapportage ziekte en arbeidsongeschiktheid is uitgesteld naar 2027 in verband met het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) WIA.

4.4 Openbaarheidsparagraaf

Het versneld op orde brengen van onze informatiehuishouding en het vergroten van de transparantie naar de samenleving en parlement zijn belangrijke lessen uit het verslag ‘Ongekend onrecht’ van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK, december 2020). Daarnaast heeft de Wet open overheid (Woo) de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) per 1 mei 2022 vervangen. Dit betekent dat de overheid (nog) transparanter moet worden.

Ook SZW moet een deel van haar informatie (documenten) tijdig actief openbaar maken naar de burger toe, daar waar de burger dat nu nog vaak via een Woo-verzoek moet opvragen. SZW pakt het verbeteren van de informatiehuishouding (IHH) en het vergroten van transparantie op middels het meerjarige programma ENIGMA IHH Open op Orde. Het programma heeft tot doel om het informatiebeheer van SZW te verbeteren en transparanter te maken. Daarnaast heeft het programma tot doel om het bewustzijn van de omgang met openbaarheid van informatie in het DNA van de ambtenaren en in het werkklimaat/-proces van het departement te verankeren.

In 2025 is het verbeteren en het transparanter maken van de informatiehuishouding van SZW verder vormgegeven. In deze paragraaf worden de inspanningen daarvoor in 2025 inhoudelijk nader toegelicht. Ook wordt ingegaan op de actieve openbaarmaking en de financiën van het programma ENIGMA. Ten slotte wordt ingegaan op de passieve openbaarmaking.

Verbetering van de informatiehuishouding (highlights)

Actielijn 1. Informatieprofessionals

De afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan de bewustwording en het vergroten van de kennis van de SZW-medewerkers op het gebied van informatiebeheer. In 2025 is hiermee verdergegaan. IHH is ook opgenomen in directiespecifieke on- en offboardingsprocessen.

Actielijn 2. Volume en aard van de informatie

Op 6 april 2023 is de kabinetsreactie gepubliceerd op het rapport van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed (IO&E), op de adviezen van de Adviescommissie Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) en de Regeringscommissaris Informatiehuishouding (RIHH). In 2023 is een interdepartementaal traject gestart om te komen tot nieuw rijksbreed beleid op het gebied van berichtenapps en daaraan ondersteunende technische voorzieningen. Dit rijksbeleid was in 2025 nog niet vastgesteld. SZW heeft daarom haar eigen werkwijze ook in 2025 (evenals in 2024) gehanteerd: chatberichten van bewindspersonen en bestuursraadleden worden veiliggesteld, geschoond en gearchiveerd.

Ook in 2025 is weer ingezet op het meer en beter (actief) archiveren van archiefwaardige e-mails. Daarvoor zijn handreikingen, e-learnings en workshops ontwikkeld voor medewerkers en leidinggevenden. Bij de directies en afdelingen die daaraan hebben deelgenomen is meer bewustwording ontstaan voor het belang van het goed bewaren van onder andere e-mails. Geconstateerd is dat onder andere het aantal e-mails dat goed wordt opgeslagen in het Document Management Systeem (DMS) bij de deelnemers is toegenomen.

In 2025 is de Handreiking bewaren van e-mail Rijksoverheid omgezet in het Beleidskader archiveren e-mail Rijksoverheid. De Groepsondernemingsraad Rijk (GOR) heeft in 2025 nog niet ingestemd met dit beleidskader. De voorbereidingen voor de implementatie zijn daardoor vrijwel stilgevallen. De technische voorziening voor SZW en zes andere deelnemende departementen werd eind 2024 functioneel afgerond, maar met een openstaand blokkerend performance issue. Dat issue is ondanks alle inspanningen in 2025 niet opgelost. De verwachting van de leveranciers is dat dit in 2026 wel gaat lukken.

SZW was voornemens in 2025 de voorziene wijzigingen van de nieuwe Archiefwet te gaan implementeren. De nieuwe Archiefwet ligt echter nog bij het parlement. Implementatie bij SZW kan pas plaatsvinden wanneer de nieuwe Archiefwet is goedgekeurd door het parlement.

Actielijn 3. Informatiesystemen

Een goed werkend DMS is randvoorwaardelijk voor het op orde brengen van de informatiehuishouding (goed kunnen opslaan, archiveren en eenvoudig/snel/goed terugvinden van informatie). Het is daarbij ook van belang dat netwerkschijven bij SZW opgeschoond worden en dat geborgd is dat er niet opnieuw ongestructureerde en onbeheerde informatie ontstaat op de netwerkschijven. Daartoe zijn bijna alle netwerkschijven in 2025 op ‘read-only’ gezet en is begonnen met het opschonen van de netwerkschijven.

Actielijn 4. Bestuur en naleving

Er is een kwaliteitssysteem opgezet en ingericht om de kwaliteit van de informatiehuishouding te kunnen meten en continu te verbeteren. In 2025 is dit geoperationaliseerd.

Actieve openbaarmaking

In de Wet open overheid (Woo) is geregeld dat de overheid (nog) transparanter moet worden en daarom moet ook SZW een deel van haar informatie (documenten) tijdig actief openbaar maken naar de burger toe, daar waar de burger dat nu nog vaak via een Woo-verzoek moet opvragen.

In 2024 zijn de in de Woo genoemde 11 verplichte informatiecategorieën op directieniveau geïdentificeerd; deze worden grotendeels al actief openbaar gemaakt, onder andere via eigen SZW-websites en bestaande publicatie­routes zoals de Wetgevingskalender, Staatscourant en Rijksoverheid.nl. Op basis hiervan is een SZW-brede infographic gemaakt. De infographic geeft inzicht met welke verplichte informatiecategorieën op werkveld- en directieniveau wordt gewerkt. Dit levert management-/sturingsinformatie op en genereert meer bewustwording en betrokkenheid over het wel of niet openbaar maken van documenten. Met dit inzicht is in 2025 gestart met de actualisatie van de infographics, met als doel meer inzicht te krijgen in de wijze van opstellen en de publicatiestromen van documenten. Daarnaast is in 2025 gewerkt aan de inrichting van de processen om de informatiecategorieën conform de Woo openbaar te maken.

In 2025 heeft de inzet van SZW en andere departementen om te komen tot een gezamenlijk publicatieplatform voor de publicatie van de verplichte informatiecategorieën en de inspanningsverplichting, ertoe geleid dat BZK (KOOP, Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties) de koers voor de Woo-infrastructuur heeft verlegd. Van een oplossing die oorspronkelijk alleen gebaseerd was op de Woo-index, is overgestapt op een meer flexibele Generieke Woo-voorziening (GWV) met meerdere aanlevermogelijkheden. Daarmee was er geen noodzaak meer voor een gezamenlijk publicatieplatform voor de departementen. In 2025 is het voorlopig Handmatig Aanlever Loket (HAL) als onderdeel van de GWV opgeleverd en in gebruik genomen door SZW.  

Financiën programma ENIGMA

Het programma ENIGMA had in 2025 drie financieringsstromen: de POK-IHH-gelden van BZK, de middelen die zijn ontvangen in het kader van de Woo en de middelen die SZW zelf heeft ingezet voor het programma. Het budget voor het programma ENIGMA was in 2025 in totaal € 6,7 miljoen. Van dit budget is uiteindelijk slechts € 7.000 niet uitgegeven.

Passieve openbaarmaking (Woo-verzoeken)

Het is van groot belang om burgers, wetenschappers en journalisten tijdig van informatie te kunnen voorzien ingeval zij een Woo- of informatieverzoek indienen. De maximale wettelijke termijn voor de beantwoording van Woo-verzoeken bedraagt 42 dagen. Deze termijn wordt door SZW vaak nog niet gehaald.

Na een scherpe verbetering in 2024 zijn de gemiddelde afhandeltermijnen in 2025 weer toegenomen. In lijn met het beeld sinds 2022, zijn er ook in 2025 meer Woo-verzoeken bij SZW ingediend dan het voorgaande jaar. Door complexiteit en omvang van de verzoeken, in samenhang met de beschikbare capaciteit, is het in de meeste gevallen niet mogelijk om binnen de wettelijke termijn te beslissen.

Om verzoekers adequaat de gevraagde informatie te geven, is ook in 2025 door SZW ingezet op contact met de verzoeker. Er wordt tijdig met een verzoeker in gesprek gegaan om samen vast te stellen waar de informatiebehoefte zit en hoe deze goed en zo snel mogelijk vervuld kan worden. Ook wordt geprobeerd om in samenspraak te komen tot een reële afhandeltermijn. Hierbij wordt veelal gewerkt met het nemen van meerdere volgtijdelijke deelbesluiten om verzoekers zo snel mogelijk van een deel van de gewenste informatie te kunnen voorzien. Een verzoek kan pas worden afgesloten als alle deelbesluiten zijn genomen en wordt dan pas als afgehandeld zichtbaar in de cijfers.

In 2024 is een proeftuin uitgevoerd om gedurende een periode van zes maanden te onderzoeken welke bijdrage de inzet van twee Woo-procesondersteuners en twee zoekspecialisten kunnen bieden aan de beleidsonderdelen in de afhandeling van Woo-verzoeken. In het vierde kwartaal van 2024 is deze proeftuin afgerond. In 2025 is besloten om niet over te gaan tot het structureel toevoegen aan de formatie van deze rollen.

Voor de kwantitatieve gegevens over de passieve openbaarmaking wordt verwezen naar de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Ook rapporteert SZW, gelijk aan de andere departementen, met ingang van 2025 elk kwartaal over de cijfers met betrekking tot de afhandeling van Woo-verzoeken op het rijksbrede Woo-dashboard.

Aan de oplevering van een departementaal Woo-dashboard is gewerkt en deze zal in 2026 worden opgeleverd. Dit is een verdere visualisatie van de al aanwezige en intern gedeelde data en zal bijdragen aan het voor alle betrokken onderdelen binnen SZW kunnen sturen op de afhandeling van de Woo-verzoeken.

4.5 Onderuitputting

In deze bijlage wordt de totale onderuitputting gepresenteerd. Daarbij worden de grootste en belangrijkste meevallende realisaties toegelicht.

Toelichting

Meevaller Stimuleringregeling LLO in MKB

Het verschil wordt verklaard door onderuitputting op het kasbudget van de regeling. De geschatte hoeveelheid betalingen vanwege vaststellingen en voorschotten bleek te hoog geweest. Dit komt doordat op voorhand het type aanvragen, de looptijd van projecten en de timing van vaststellingsverzoeken moeilijk te voorspellen zijn. Deze onderuitputting heeft geen invloed gehad op het resultaat-/doelbereik.

Meevaller Opdrachten artikel 1

De onderuitputting op opdrachten heeft verschillende oorzaken. Zo is een communicatiecampagne uitgesteld doordat de behandeling en inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) naar achteren is geschoven, waren de uitvoeringskosten lager en was er minder budget nodig voor opdrachten aan RIVM omdat het aantal TSB-aanvragen lager was dan verwacht. Deze onderuitputting heeft geen invloed gehad op het resultaat-/doelbereik.

Meevaller Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden

De beoordeling van de aanvragen heeft enige vertraging opgelopen. Deze beoordelingen worden in 2026 voortgezet. Daarnaast waren de voorschotsverzoeken lager. Deze onderuitputting heeft geen invloed gehad op het resultaat-/doelbereik.

Meevaller Opdrachten artikel 2

Deze onderuitputting is hoofdzakelijk het gevolg van een aantal opdrachten die later zijn gestart dan oorspronkelijk was gepland, alsmede van opdrachten die gedurende het verslagjaar vertraging hebben opgelopen. Daarnaast zijn een aantal opdrachten lager uitgevallen dan was begroot. Hierdoor zijn de bijbehorende uitgaven niet volledig tot realisatie gekomen binnen de verslagperiode. Tevens zijn een aantal onderzoeken doorgeschoven van 2025 naar 2026. Deze onderuitputting heeft geen invloed gehad op het resultaat-/doelbereik.

Meevaller re-integratiebudget Wajong

De realisatie van het begrotingsgefinancierde re-integratiebudget van de Wajong is lager uitgevallen dan begroot. Er is minder uitgegeven aan de inzet van trajecten gericht op het vinden van werk, voorzieningen na werkaanvaarding (waaronder jobcoaching) en voor de financiering van de subsidieregeling voor scholing aan jongeren met arbeidsbeperkingen en ernstige scholingsbelemmeringen. Deze onderuitputting heeft geen invloed gehad op het resultaat-/doelbereik.

Meevaller ingeboekt bij Najaarsnota op artikel 99

De grootste onderuitputting vond plaats doordat het wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid is vertraagd (€ 14,0 miljoen). Daarnaast deden BZK (bij tweede suppletoire begroting) en I&W (bij suppletoire begroting september) een bijdrage voor het besparingsverlies voor het niet-halen van de banenafspraak (in totaal € 6,4 miljoen). Deze middelen konden niet meer tot besteding komen en zijn bij de tweede suppletoire begroting vrijgevallen. Van de reservering voor het Waarborgfonds saneringskredieten is € 4,0 miljoen vrijgevallen, omdat de Stichting Waarborgfonds Saneringskredieten niet het volledig gereserveerde bedrag nodig had. Tot slot is budget voor de EU-richtlijn loontransparantie vrijgevallen (€ 2,3 miljoen) vanwege de uitgestelde implementatie.

Overige meevallers (en tegenvallers)

Diverse uitgaven zijn per saldo lager uitgevallen dan eerder verwacht.

Meerontvangsten artikel 1

Er zijn meer terugontvangsten op artikel 1 door extra terugbetalingen van diverse subsidies, onder andere Stimulans Arbeidsmarktpositie (STAP), Stimuleringsregeling LLO in MKB (SLIM), Sociale Partners samen voor Duurzame Inzetbaarheid (SPDI) en Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden (MDIEU).

Meerontvangsten artikel 4

Vanwege de eindafrekening van het re-integratiebudget UWV 2024 zijn er terugontvangsten. UWV ontvangt middelen vanuit het Europees Sociaal Fonds (ESF) voor re-integratiedienstverlening. Deze middelen zijn meegenomen in de eindafrekening 2024 en zorgen voor een terugontvangst in 2025.

Overige meerontvangsten

Diverse kleine ontvangsten vallen hoger uit dan verwacht.

5. Beleidsartikelen

5.1 Artikel 1 Arbeidsmarkt

De overheid draagt bij aan evenwichtige arbeidsverhoudingen en -voorwaarden door kaders te stellen en waar van toepassing toe te zien op de naleving daarvan. De overheid bevordert en stimuleert een inclusieve arbeidsmarkt en gezonde en veilige arbeidsomstandigheden.

De overheid bevordert het functioneren van de arbeidsmarkt door bescherming te bieden en de belangen van werknemers te waarborgen in evenwicht met de belangen van de onderneming. De overheid voorziet hierbij in een minimumniveau van arbeidsrechtelijke bescherming, onder andere ten aanzien van de arbeidsomstandigheden, arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden, met inachtneming van de eigen verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. Daarnaast draagt zij zorg voor een op de arbeidsmarkt toegesneden arbeidsmigratiebeleid.

De overheid vindt het belangrijk dat werknemers en zelfstandigen hun werk onder goede condities kunnen verrichten. Dit is ook van belang voor het vergroten van de arbeidsparticipatie en de arbeidsproductiviteit, het beperken van uitval door ziekte en arbeidsongeschiktheid, en het bevorderen van de duurzame inzetbaarheid van werknemers.

Bij het realiseren van deze doelstelling is een belangrijke taak weggelegd voor sociale partners. Zij zijn verantwoordelijk voor het maken van onderlinge afspraken over arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen en het bieden van veilige en gezonde werkomstandigheden. De overheid bevordert dat sociale partners hier vorm en uitvoering aan geven en voert hiertoe overleg met hen.

De Minister van Financiën is primair verantwoordelijk voor de fiscale wet- en regelgeving. Wanneer fiscale instrumenten worden ingezet om doelstellingen in het kader van het arbeidsmarktbeleid te realiseren, is de Minister van SZW hiervoor medeverantwoordelijk.

Afschaffen Loonkostenvoordeel (LKV) oudere werknemer

Het wetsvoorstel tot «wijziging van de Wet tegemoetkomingen loondomein teneinde het lage inkomensvoordeel te laten vervallen en in verband met enkele andere wijzigingen» is op 24 april 2024 gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2024, 102). Met deze wet is per 1 januari 2026 het LKV oudere werknemer afgeschaft. Dit is stapsgewijs gedaan door eerst per 1 januari 2025 de bedragen van het LKV oudere werknemer te verlagen. De bedragen zijn per 1 januari 2025 verlaagd van € 3,05 per uur (maximaal € 6.000 per jaar) naar € 1,35 per uur (maximaal € 2.600 per jaar). De maximale looptijd voor het LKV oudere werknemer voor loonkostenvoordelen was in 2025 korter dan in de jaren ervoor. Dit kwam door de afschaffing per 1 januari 2026, deze datum mocht niet worden overschreden met nieuwe aanvragen.

SLIM-regeling

Via de SLIM-regeling zijn MKB-bedrijven ondersteund bij het bevorderen van een leercultuur in de eigen organisatie. Aanvullend kwam in 2025 een tijdelijke scholingssubsidie beschikbaar voor werkgevers en sectoren. Deze subsidie is voor de kosten van scholing van nieuwe en/of zittende medewerkers, voor zover zij scholing volgen die is opgenomen in een van de Ontwikkelpaden voor maatschappelijk cruciale sectoren.

Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden (MDIEU)

In vervolg op de afspraken in het akkoord ‘Gezond naar het Pensioen’ is met sociale partners invulling gegeven aan een agenda voor duurzame inzetbaarheid, gefocust op zwaar werk. Hiervoor worden de middelen ingezet die resteren na afronding van de subsidieregeling MDIEU. Hierin wordt naast maatregelen voor branches en MKB, ook ingezet op innovatie en kennisontwikkeling en -verspreiding rondom het voorkomen en verlichten van zwaar werk. Voor de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over de invulling van de duurzame inzetbaarheidsagenda en de daarvoor beschikbare middelen.

Gelijke kansen op de arbeidsmarkt

In 2025 is gestart met het Offensief Gelijke Kansen, als vervolg op de aanpak van arbeidsmarktdiscriminatie. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd op 12 maart 2025 (Kamerstukken II 2024/25, 29 544, nr. 1272). Het Offensief Gelijke Kansen richt zich onder meer op het ondersteunen van werkgevers in het creëren van gelijke kansen op de arbeidsmarkt via objectieve werving en selectie. In 2025 heeft SER-Diversiteit in Bedrijf als onderdeel van het Offensief een subsidie van € 1 miljoen ontvangen. Hierbij is onder meer ingezet op regionale inclusiedesks, het ontwikkelen van handreikingen en het bieden van een helpdesk voor werkgevers bij vragen over het tegengaan van arbeidsmarktdiscriminatie.    

Arbeidsmarktpakket

Middels de wetsvoorstellen Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) en Meer zekerheid flexwerkers wordt schijnzelfstandigheid tegengegaan en wordt aan werknemers meer zekerheid geboden. Deze wetsvoorstellen zijn onderdeel van het arbeidsmarktpakket. In mei 2025 is het wetsvoorstel meer zekerheid flexwerkers ingediend bij de Tweede Kamer, in juli volgde het wetsvoorstel Vbar. Het wetsvoorstel Vbar is in maart 2026 middels een Nota van Wijziging aangepast waarmee het onderdeel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties is komen te vervallen en het onderdeel Rechtsvermoeden in stand blijft. Naast dit rechtsvermoeden wil het kabinet de Zelfstandigenwet invoeren. Deze Zelfstandigenwet wordt de komende tijd verder uitgewerkt.

Beperken Compensatieregeling transitievergoeding bij ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid tot kleine werkgevers

In december 2025 is het wetsvoorstel ‘Beperken van de compensatieregeling transitievergoeding bij ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid tot kleine werkgevers’ aan de Tweede Kamer verzonden. Met dit wetsvoorstel wordt de Compensatieregeling bij langdurige arbeidsongeschiktheid beperkt tot kleine werkgevers. Dit draagt bij aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

Gezond en veilig werken

In 2025 is het kabinet verder gegaan met de uitwerking van de opgaven in de Arbovisie 2040 (Kamerstukken II 2024/25, 25 883, nr. 528). Zo heeft onderzoek plaatsgevonden hoe groot de kans is dat bestaande en nieuwe financiële prikkels leiden tot meer investeringen in preventie door werkgevers. Na overleg met een groot aantal stakeholders heeft SZW enkele prikkels geselecteerd voor verdere uitwerking, met aandacht voor de vormgeving en de uitvoerbaarheid van de prikkel. Ook in het subsidie­programma Innovatieve Arbozorg staat preventie centraal.

Een werkgroep van SZW is met sociale partners en de Arbeidsinspectie gestart om de RI&E-verplichting voor het kleinbedrijf werkbaarder te maken, zonder afbreuk te doen aan de bescherming van werkenden en binnen de kaders van de Europese richtlijnen. Verder is in december 2025 het instrument ‘Route naar RIE’ beter aangesloten bij de praktijk. Met de aanpassing is het voor kleine werkgevers eenvoudiger om te starten met het opstellen van een RI&E.

Voor de aanpak van psychosociale arbeidsbelasting zijn in 2025 met de «Brede Maatschappelijke Samenwerking burn-outklachten» (BMS) verschillende activiteiten ingezet om werkgevers en werkenden te ondersteunen bij de aanpak van burn-outklachten. Zo zijn mkb’ers met diverse tools, aanpakken en een lerend netwerk van mkb’ers ondersteund met het project «Werkstress en burn-out in het MKB».

Het wetsvoorstel ter implementatie van de Europese asbestrichtlijn is op 29 oktober 2025 bij de Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II 2025/26, 36 843, nr. 2). Deze richtlijn introduceert onder meer een vergunningplicht voor bedrijven die sloop- of asbestverwijderingswerkzaamheden gaan verrichten.

Sinds januari 2023 is het Nationaal actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (NAP) in uitvoering. In 2025 is de sectoraanpak uitgegroeid tot een aanpak waar inmiddels met 10 sectoren het gesprek wordt gevoerd om seksueel grensoverschrijdend gedrag in die sectoren tegen te gaan. Tot slot is in 2025 het wetsvoorstel Verplichte gedragscode ongewenst gedrag in consultatie geweest.

Inkomensoverdrachten

Lage-inkomensvoordeel (LIV)

Er is in 2025 (over 2024) in totaal € 134,7 miljoen uitgekeerd. In de begroting van 2025 werden de uitgaven geraamd op € 313,5 miljoen. De uitgaven zijn dus € 178,8 miljoen lager uitgekomen. In 2025 zijn betalingen gedaan over de verloonde uren uit 2024 omdat de uitbetaling na afloop van het jaar plaatsvindt. Het LIV is per 1 januari 2025 afgeschaft.

Een verklaring voor de lagere uitgaven aan het LIV in 2025 ligt in het versmallen van de definitie van een laag loon. Een werknemer moet, om aanspraak te kunnen maken op LIV, onder andere voldoen aan de criteria voor een laag loon. In 2024 was de definitie van een laag loon een uurloon tussen de € 14,30 en € 14,90. In 2023 betrof dit een uurloon tussen de € 12,00 en € 15,10. Door deze smallere definitie voldeden minder werknemers aan de eisen voor het LIV.

Daarnaast kunnen ook de verhoging van het WML in 2024 en de stijging van de lonen twee factoren zijn die ervoor zorgen dat minder mensen in aanmerking komen voor het LIV.

Minimumjeugdloonvoordeel

Gezien de afschaffing van het minimumjeugdloonvoordeel per 1 januari 2024 zijn de uitgaven hiervoor voor 2025 op € 0 begroot. Er bleken echter uitgaven te zijn voor deze post ter hoogte van € 0,1 miljoen. Deze uitgaven hebben betrekking op de afwikkeling van bezwaren en beroepen over de jaren 2021, 2022 en 2023 naar aanleiding van uitspraken van de rechter over het LKV/LIV/Jeugd-LIV bij een overgang van onderneming. 

Loonkostenvoordelen

In de begroting 2025 werden de uitgaven (over 2024) geraamd op in totaal € 139,2 miljoen, maar er is € 125,0 miljoen uitgekeerd. Dit is € 14,2 miljoen minder dan verwacht bij het opstellen van de begroting.

Compensatieregeling transitievergoeding na langdurige arbeidsongeschiktheid

De uitgaven aan de compensatieregeling transitievergoeding langdurige arbeidsongeschiktheid (CRTV-LAO) vallen € 51,8 miljoen hoger uit dan begroot. Dit komt voor het grootste deel door een opwaartse bijstelling van de gemiddelde hoogte van de toekenningen.

Compensatieregeling transitievergoeding bij pensionering

De uitgaven aan de Compensatieregeling transitievergoeding bij bedrijfsbeëindiging in geval van overlijden of pensionering van de werkgever (CRTV BE) vallen € 1,6 miljoen hoger uit dan begroot. Dit komt voornamelijk door een hoger aantal toekenningen dan begroot.

Subsidies

Overige subsidies algemeen

De uitgaven onder algemene subsidies zijn € 0,4 miljoen lager uitgevallen dan begroot. Dit werd veroorzaakt doordat er minder project- en instellingssubsidies verstrekt zijn dan is begroot, onder andere voor de subsidie voor de Algemene Werkgeversvereniging Nederland.

Duurzame inzetbaarheid en leven lang ontwikkelen

Bij het Actieprogramma DI&LLO zijn de in de begroting verwachte uitgaven van € 9,7 miljoen niet gerealiseerd. De voornaamste verklaring daarvoor is een kasschuif van € 5,3 miljoen waarbij de middelen zijn doorgeschoven naar latere jaren, zodat het kasritme aansluit op de verwachte momenten waarop aanvragers een voorschot zullen aanvragen. Daarnaast is er € 2,9 miljoen overgeheveld voor onder andere communicatie doeleinden.

Stimuleringsregeling LLO in MKB

De uitgaven voor de SLIM-regeling waren € 63,2 miljoen lager dan voorzien bij de begroting. Er zijn minder voorschotten verstrekt voor nieuwe aanvragen en de uitgaven aan vaststellingen zijn lager uitgekomen dan verwacht. Dit komt doordat op voorhand het type aanvragen, de looptijd van projecten en de timing van vaststellingsverzoeken moeilijk te voorspellen zijn.

Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW)

In 2025 liep het vaststellingsproces voor de verschillende NOW-tranches door. Indien bedrijven achteraf meer of minder recht blijken te hebben op subsidies dan leidt dit tot nabetalingen of terugontvangsten. De nabetalingen (en daarmee uitgaven) vallen voor alle tranches hoger uit dan verwacht. Voor bijstellingen als gevolg van het vaststellingsproces wordt vooraf geen raming gemaakt en alleen definitief afgerekend met UWV. In 2025 bedroeg de afrekening € 133,7 miljoen.

Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden

De uitgaven voor de MDIEU-regeling waren € 38,2 miljoen lager dan voorzien bij de begroting. Enerzijds komt dit doordat op voorhand het type aanvragen, de looptijd van projecten en de timing van vaststellingsverzoeken moeilijk te voorspellen zijn. Anderzijds komt het door een kasschuif van € 40 miljoen naar 2028 met het doel om het resterende budget van MDIEU te behouden voor de duurzame inzetbaarheidsagenda.

Subsidie Meer Uren Werkt!

De uitgaven voor «Meer Uren Werkt!» waren € 1,8 miljoen lager dan voorzien bij de begroting. Dit wordt veroorzaakt doordat projecten gedurende het jaar zijn ingetrokken en doordat verleningsbeschikkingen zijn verlaagd.

Opdrachten

De uitgaven voor opdrachten zijn € 20 miljoen lager dan voorzien bij de begroting. Dit heeft verschillende oorzaken. Zo is een communicatiecampagne uitgesteld doordat de behandeling en inwerkingstredingsdatum van het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) naar achteren is geschoven, was het opdrachtenbudget voor uitvoeringskosten lager en was er minder budget nodig voor opdrachten aan RIVM omdat het aantal TSB-aanvragen lager was dan verwacht.

Bekostiging

De begrote bijdrage aan de SER Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen is niet uitgegeven.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

SZW doet bijdrages aan andere begrotingshoofdstukken. Omdat het hier een interdepartementale overboeking betreft zijn er geen uitgaven op de SZW-begroting.

Ministerie van VWS

In totaal is circa € 0,1 miljoen bijgedragen aan VWS ten behoeve van de helpdesk REACH/CLP. Deze helpdesk levert informatie aan bedrijven over de Europese regelgeving rondom chemische stoffen.

Ministeries van EZ en LVVN

In totaal is circa € 0,1 miljoen bijgedragen aan EZ aan het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb).

Bijdrage aan agentschappen

Het Ministerie van SZW levert jaarlijks een bijdrage aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). De bijdragen zijn in 2025 respectievelijk € 0,04 miljoen en € 0,1 miljoen lager uitgevallen. De lagere CJIB-bijdrage wordt veroorzaakt doordat het aantal boeterapportages waarvoor inningskosten gemaakt worden, lager is dan verwacht.

Ontvangsten

Algemene ontvangsten

De algemene ontvangsten zijn € 6,3 miljoen hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door terugbetalingen van diverse subsidies, onder andere Stimulans Arbeidsmarktpositie (STAP), Stimuleringsregeling LLO in MKB (SLIM), Sociale Partners samen voor Duurzame Inzetbaarheid (SPDI) en Maatwerkregeling Duurzame Inzetbaarheid en Eerder Uittreden (MDIEU).

Boeteontvangsten

De boeteontvangsten van de Nederlandse Arbeidsinspectie waren € 4 miljoen lager dan geraamd. Er zijn minder boetes opgelegd dan verwacht.

De raming van de boeteontvangsten van de Nederlandse Arbeidsinspectie is met onzekerheid omgeven. De realisatie hangt onder meer af van het type en aantal bedrijven die worden bezocht en wat er wordt waargenomen bij deze inspecties. Overigens zijn de boeteontvangsten niet taakstellend voor de Nederlandse Arbeidsinspectie, waardoor niet wordt gestuurd op het realiseren van de geraamde boeteontvangsten. De Arbeidsinspectie stuurt uiteraard wel op het innen van de opgelegde boetes.

Arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt was in 2025 stabiel. Over het gehele jaar was het werkloosheidspercentage 3,9% tegenover 3,7% in 2024 en gedurende het hele jaar bleef het werkloosheidspercentage tussen de 3,8% en 4,0%. De arbeidsmarkt is gedurende het jaar minder krap geworden. Desondanks is er nog steeds sprake van een krappe arbeidsmarkt. Voor het eerst sinds het vierde kwartaal van 2021 lag het aantal werklozen weer hoger dan het aantal vacatures. In het laatste kwartaal van 2025 waren er 93 vacatures per 100 werklozen.

De kerncijfers op de arbeidsmarkt laten een lichte toename van de werkzame beroepsbevolking zien. Dit betreft een minder sterke groei dan afgelopen jaren. De werkzame beroepsbevolking is in 2025 met 35.000 mensen toegenomen. Het aantal werklozen is met 24.000 toegenomen. Historisch gezien ligt de werkloosheid momenteel nog steeds op een laag niveau.

Het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie is in 2025 licht gestegen. Hetzelfde geldt voor het aantal werknemers met een flexibele arbeidsrelatie. Het aantal zelfstandigen is licht gedaald. Dit zou mede verklaard kunnen worden doordat de Belastingdienst per 1 januari 2025 weer is begonnen met de handhaving op schijnzelfstandigheid. Werknemers met een lager opleidingsniveau hebben vaker een flexibele arbeidsrelatie.

Gezond en veilig werken

Het ziekteverzuimpercentage is na een piek in 2022 gedaald naar 5,2% in 2024, maar in 2025 weer gestegen naar 5,4%. Het verzuim is nog altijd hoog ten opzichte van 2021 en de jaren daarvoor. Het percentage werknemers met een beroepsziekte is in 2025 iets hoger dan in 2024. Het aandeel werknemers met een beroepsziekte is in 2023 tot en met 2025 hoger dan in 2022. In de periode 2021-2024 is het aandeel werknemers met een arbeidsongeval vrijwel stabiel en er waren jaarlijks tussen de één en drie incidenten met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.

Arbeidsverhoudingen en -voorwaarden

De ontwikkeling van het aantal werknemers dat onder een cao valt hangt samen met het aantal bij SZW aangemelde cao’s in het betreffende onderzoeksjaar. Dit is afhankelijk van de looptijd van cao’s en kan per jaar verschillen, evenals het aantal werknemers dat onder de aangemelde, lopende cao’s valt.

Het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen (TWV’s) blijft toenemen. Na de sterke stijging tussen 2023 en 2024 is ook in 2025 sprake van een verdere groei die over het geheel genomen in lijn ligt met het voorgaande jaar. Zo zet de trend voor de toename van TWV’s voor asielzoekers onverminderd door en zien we nu zelfs een exponentiële groei van circa 9.000 in 2024 naar circa 23.000 in 2025. Werkgevers kampen nog steeds met krapte en weten deze doelgroep steeds beter te vinden. Tegelijkertijd zien we bij de beleidscategorieën ‘reguliere arbeidsplaats’ (van circa 185 naar circa 146) en ‘kennismigrant kort verblijf’ (van circa 2.500 naar circa 2.100) een lichte afname. De afname van het aantal afgegeven TWV’s voor ‘kennismigrant kort verblijf’ lijkt samen te hangen met een toename van het aantal verleende TWV’s bij de beleidscategorie ‘Sleutelpositie Internationaal Concern’ (van circa 400 naar circa 600). Dit wijst mogelijk eerder op een verschuiving dan op een trend. Ook het aantal arbeidsmarktadviezen voor de ‘gecombineerde vergunning verblijf en arbeid’ is licht toegenomen (reguliere arbeidsplaats van circa 500 naar circa 800). De groei in afgegeven TWV’s en arbeidsmarktadviezen hangt vermoedelijk samen met de aanhoudende arbeidsmarkttekorten in verschillende sectoren. Werkgevers benutten daarbij in toenemende mate verschillende manieren om personeel te werven, zowel binnen Nederland als daarbuiten, waaronder ook buiten de EU.

Handhaving

De Arbeidsinspectie zet inspecties risicogericht in, met prioriteit voor bedrijven waar de kans op overtredingen en veiligheids- of gezondheidsrisico’s het grootst is. Effectiviteit wordt gemeten door na te gaan in welke mate inspecties ertoe leiden dat bedrijven risico’s en overtredingen oplossen. Voor zowel selectiviteit als effectiviteit is het handhavingspercentage bij inspecties de belangrijkste indicator. Een hoog handhavingspercentage bij eerste inspecties betekent dat de Arbeidsinspectie daar vaak overtredingen aantreft en de juiste bedrijven selecteert. Als die geconstateerde overtredingen vervolgens bij een herinspectie zijn opgelost is het handhavingspercentage daar juist laag. Het is dan aannemelijk dat de Arbeidsinspectie daar effect heeft gehad.

Toelichting indicatoren en kerncijfers

Verhouding actief/reactief Gezond en Veilig

De verhouding actief/reactief op het domein Gezond & Veilig komt in 2025 uit op 52:48. Deze realisatie ligt sinds medio 2023 in lijn met de norm 50:50. Dit betekent dat er balans is tussen de capaciteitsinzet bij risicogestuurde interventies en interventies op basis van meldingen en verzoeken.

Deelname van de Arbeidsinspectie aan de gezamenlijke Seveso-inspecties

Bedrijven worden als Seveso-inrichting aangewezen op grond van de aanwezigheid van relatief grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. In 2025 heeft de Arbeidsinspectie in 95% van de gevallen deelgenomen aan de gezamenlijke Seveso-inspecties. Hiermee is de norm van >90% voor 2025 behaald. Door de gezamenlijke inspecties versterken de Arbeidsinspectie en de andere toezichthouders elkaars werk.

Niveau informatie gestuurd werken

De Arbeidsinspectie heeft zich in haar meerjarenplan ten doel gesteld, binnen de wettelijke mogelijkheden, steeds beter en innovatiever gebruik te maken van de beschikbare data binnen de eigen organisatie en bij ketenpartners en bedrijven. Het doel is om in 2026 op een beheerst niveau van informatie gestuurd werken te komen. In 2025 is voortgang geboekt.

De informatiepositie is verder verstevigd door de acties vanuit de ‘Roadmap Datakoers’ van de Inspectie. In de belangrijkste werkprocessen van Opsporing en zowel het actieve als reactieve toezicht zijn stappen gezet om het data- en informatie gestuurd werken in de processen te verankeren. Binnen Opsporing is het product Hansken in gebruik genomen voor het analyseren van digitaal bewijsmateriaal. De benodigde werkprocessen zijn hiervoor ingericht en de opleidingen zijn gegeven. In het reactieve toezicht is een proces ingericht voor selectie van meldingen: het Weeginstrument. Aan de hand van dit weeginstrument wordt op transparante en navolgbare wijze bepaald welke meldingen in behandeling worden genomen. Hiermee vindt het beoordelen van meldingen objectief plaats en daarmee kan de uitkomst ook worden afgestemd op de beschikbare inspectiecapaciteit. Ten behoeve van het Risico gestuurd inspecteren (RGI) is een verbeterd proces in gebruik genomen waarmee op basis van tactische en operationele programmadoelen bedrijven worden geselecteerd die voor een inspectie in aanmerking komen.

In de implementatie van de werkprocessen borgt de Arbeidsinspectie ethische, juridische en privacy-afwegingen. Daarnaast ondersteunt het data- en informatie gestuurd werken de inspecteurs en rechercheurs doordat zij tijdens hun werk efficiënt gebruik kunnen maken van alle actuele en relevante informatie die nodig is voor effectief toezicht. Om dit verder te versterken worden voorbereidingen getroffen voor het realiseren van een veilige infrastructuur voor het gebruik van generatieve AI. Ook werkt de Arbeidsinspectie samen met verschillende toezichthouders en twee universiteiten samen in het Innovation Center for Artificial Intelligence (ICAI-lab) om te verkennen hoe AI effectief, veilig en zorgvuldig ingezet kan worden in het toezicht.

Handhavingspercentages

Het handhavingspercentage eerste inspectie voor het domein Gezond en Veilig komt in 2025 uit op 52% en komt hiermee hoger uit dan de norm en de gerealiseerde handhaving in 2024 (47%).

Ook in het domein Eerlijk lag het percentage bij eerste inspecties met 51% net boven de norm van 50%. De daling in de handhaving ten opzichte van 2024 (toen 54%) wordt veroorzaakt door gemaakte keuzes vanuit het actieve toezicht waarbij het niet in alle projecten mogelijk was om risicogestuurd specifieke bedrijven te controleren. In deze projecten is locatiegericht geïnspecteerd, waarbij vooraf niet bekend is wie of wat aangetroffen wordt. Dit was bijvoorbeeld bij renovatiepanden, kabelleggers en festivals.

Voor herinspecties zijn de streefwaardes ruim gehaald. De handhavingspercentages daarbij waren in 2025 21% bij Gezond en Veilig werk en 37% bij eerlijk werk. Bij Seveso-inrichtingen voert de Arbeidsinspectie geen herinspecties uit, maar blijft de Arbeidsinspectie periodiek inspecteren tot alle geconstateerde onvolkomenheden of overtredingen zijn opgeheven. Met een handhavingspercentage van 35% in 2025 is ook daar de streefwaarde (<40%) behaald.

5.2 Artikel 2 Bijstand, Participatiewet en Toeslagenwet

De overheid ondersteunt bij het vinden van werk en biedt inkomensondersteuning en aangepaste arbeid aan hen die dat nodig hebben.

Wie kan werken, moet dat ook doen. Dit is in de eerste plaats in het belang van de betrokkene zelf: werk zorgt voor economische en financiële zelfstandigheid, draagt bij aan het gevoel van eigenwaarde en biedt kansen om volop mee te doen in de samenleving. De overheid streeft naar een transparant en activerend sociaal zekerheidsstelsel dat mensen enerzijds ondersteunt en prikkelt om (weer) aan het werk te gaan als dat kan en dat hen anderzijds de zekerheid biedt van een adequaat vangnet als dat echt nodig is.

Mensen hebben de verantwoordelijkheid om in het eigen inkomen te voorzien en nemen daartoe zelf het initiatief. Alleen als het vinden van werk op eigen kracht niet lukt, helpt de overheid hierbij door ondersteuning bij re-integratie of beschut werk aan te bieden. Aan mensen die (tijdelijk) niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien biedt de overheid een sociaal vangnet in de vorm van bijstand. Daarbij streeft de overheid ernaar om het aantal loketten waar uitkeringsgerechtigden mee te maken hebben te beperken.

De overheid biedt inwoners van Caribisch Nederland waar nodig re-integratieondersteuning en inkomensondersteuning op grond van de Onderstandsregeling.

De Minister heeft een systeemverantwoordelijkheid. In dit kader stimuleert de Minister het vinden van werk door middelen beschikbaar te stellen aan gemeenten ten behoeve van re-integratie-inspanningen, sociale werkvoorziening en loonkostensubsidies, en financiert de Minister de inkomensondersteuning en de loonkostensubsidies.

Het Rijk verschaft gemeenten middelen voor de uitvoering en geeft de wet- en regelgeving vorm waarbinnen deze uitvoering plaatsvindt. Binnen deze wettelijke kaders hebben gemeenten beleidsvrijheid om maatwerk te bieden waarmee participatie zo optimaal mogelijk wordt ondersteund. Het Rijk stelt een toereikend macrobudget aan de gemeenten beschikbaar om loonkostensubsidies en bijstandsuitkeringen te betalen. Het macrobudget wordt zoveel mogelijk op basis van objectieve factoren onder de gemeenten verdeeld, vanaf 2022 wordt het deelbudget voor loonkostensubsidies op basis van historische uitgaven over gemeenten verdeeld. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de rechtmatige en doeltreffende uitvoering van de Participatiewet en aan genoemde wet verwante wetten en voorzieningen. Gemeenten zijn hiermee onder meer verantwoordelijk voor de handhaving van de naleving van verplichtingen door personen die een beroep doen op deze wetten. Bij ernstig onrechtmatig handelen of nalaten rechtmatig te handelen in de gemeentelijke uitvoering van de Participatiewet kan de Minister een aanwijzing geven aan een college, overgaan tot het optreden namens een nalatige gemeente dan wel een besluit tot vernietiging door de Kroon voordragen. De interbestuurlijke interventie heeft geen betrekking op de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de uitvoering, welke een louter gemeentelijke aangelegenheid zijn.

Participatiewet in Balans

In 2023 is het programma Participatiewet in balans gestart om de balans tussen vertrouwen, verplichtingen, ondersteuning en de menselijke maat te herstellen in (de uitvoering van) de Participatiewet. In 2025 is het wetsvoorstel Participatiewet in balans door beide Kamers aangenomen (Stb. 2025, 312). Met dit wetsvoorstel wordt een belangrijke stap gezet om de huidige Participatiewet met ruim 20 maatregelen op korte termijn te vereenvoudigen en te verbeteren (spoor 1). De maatregelen uit het wetsvoorstel zullen gefaseerd in werking treden, waarbij de eerste maatregelen per 1 januari 2026 in zijn gegaan.

Ten aanzien van spoor 2 is op 4 juli 2025 de bundel met beleidsopties voor de thema’s arbeidsvermogen, inkomen en participatie en inkomen naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2025/26, 34 352, nr. 344). Hierbij is er ook aandacht voor de groep mensen zonder duurzaam arbeidsvermogen binnen de Participatiewet. In spoor 3 is in 2025 met gemeenten en andere stakeholders gewerkt aan het versterken van de vakkundigheid van professionals binnen de huidige en nieuwe wetgeving.

Armoede

In 2025 heeft het kabinet uitvoering gegeven aan de ambitie om de (kinder)armoede niet te laten toenemen ten opzichte van het referentiejaar 2024, zoals aangekondigd in de begroting SZW 2025 (Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 2). Met het Nationaal Programma Armoede en Schulden is ingezet op preventie, het terugdringen van structurele oorzaken van armoede en het verbeteren van de toegang tot ondersteuning (Kamerstukken II 2024/25, 24 515, nr. 799). Hoewel de voorlopige CBS-cijfers een stijging van het aantal mensen in armoede laten zien van 2023 (2,7%) naar 2024 (3,1%), valt de armoede in 2024 lager uit dan eerder was ingeschat (3,4%). Toch blijft een grote groep huishoudens financieel kwetsbaar. Daarom is in 2025 ingezet op het versterken van inkomensondersteuning, het verminderen van niet-gebruik van voorzieningen en het beter benutten van vindplaatsen voor vroegtijdige signalering van geldzorgen, in lijn met de beleidsreactie op het rapport Hoe eerder, hoe beter van de Nationale ombudsman (Kamerstukken II 2023/24, 24 515, nr. 762). Specifieke aandacht ging uit naar werkenden met een laag inkomen en gezinnen met kinderen, onder meer via het versterken van lokaal (kinder)armoedebeleid en het opschalen van effectieve interventies, mede in het kader van de Europese kindergarantie.

Energiefonds

Energiearmoede bleef in 2025 een belangrijk aandachtspunt binnen het bredere armoedebeleid. Begin 2025 is een subsidie van € 56,3 miljoen verstrekt aan het Tijdelijk Noodfonds Energie. Dit Noodfonds is gerealiseerd door publiek-private samenwerking met een aantal energieleveranciers, hierdoor zijn zo’n 120.000 huishoudens geholpen bij het betalen van de energierekening. Daarnaast is in 2025 aangekondigd dat gemeenten in totaal € 30 miljoen via het Gemeentefonds ontvangen om de lokale hulp voor huishoudens met een hoge energierekening en laag inkomen te intensiveren.

Ondertussen is gewerkt aan de inrichting van een publiek energiefonds, gericht op ondersteuning van huishoudens die hun energierekening niet kunnen betalen (Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 2). Op de SZW-begroting is hiervoor € 90 miljoen gereserveerd als cofinanciering voor een aanvraag bij het Europees Sociaal Klimaatfonds. Daarmee komt naar verwachting in totaal circa € 340 miljoen beschikbaar voor een publiek energiefonds (Kamerstukken II 2025/26, 29 023, nr. 599).

Schulden

In 2025 is verdere voortgang geboekt met de aanpak van schulden, met als uitgangspunt dat schulden bij de bron worden aangepakt en dat kleine schulden klein blijven. Het kabinet heeft middelen beschikbaar gesteld voor de verbetering van de gemeentelijke schuldhulpverlening en de versterking van vroegsignalering (Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 2). Daarbij vormt het verbeterplan vroegsignalering, opgesteld door SZW, VNG, NVVK en Divosa, de basis.

In 2025 is binnen het Nationaal Programma Armoede en Schulden verder gewerkt aan het verbeteren van de schuldenaanpak, met als uitgangspunt dat schulden zoveel mogelijk worden voorkomen en in een vroeg stadium worden aangepakt, zodat kleine schulden klein blijven en mensen met schulden overzicht en tijdig passende ondersteuning krijgen (Kamerstukken II 2024/25, 24 515, nr. 799). Over de volle breedte van het programma zijn stappen gezet in de uitwerking van de bouwstenen uit het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) 'Naar een beter werkende schuldenketen', waarmee uitvoering is gegeven aan de motie van het lid Ceder (Kamerstukken II 2023/24, 24 515, nr. 767). In lijn met de begroting SZW 2025 zijn middelen ingezet voor het versterken van de gemeentelijke schuldhulpverlening en is € 20 miljoen ingezet voor de verdere verbetering van vroegsignalering, gebaseerd op het verbeterplan vroegsignalering van SZW, VNG, NVVK en Divosa (Kamerstukken II 2023/24, 24 515, nr. 762 en Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 2). Daarnaast is in 2025 verder gewerkt aan de implementatie van de basisdienstverlening schuldhulpverlening, gericht op het verkleinen van verschillen tussen gemeenten en het verbeteren van bereik en kwaliteit (Kamerstukken II 2023/24, 24 515, nr. 730). Deze inzet draagt bij aan een meer samenhangende en mensgerichte schuldenketen.

In 2025 is de aanpak van armoede en schulden in Caribisch Nederland verder versterkt, gezien de grotere opgave ten opzichte van Europees Nederland (Kamerstukken II 2024/25, 36 600 XV, nr. 2). Er is ingezet op het professionaliseren van de schuldhulpverlening en het versterken van de minnelijke schuldhulp, met specifieke aandacht voor kinderen en jongeren, in lijn met de inzet Kansrijk opgroeien in Caribisch Nederland (Kamerstukken II 2025/26, 36 800 IV, nr. 25).

Alleenverdieners

Gemeenten voeren sinds begin 2025 de Wet tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek uit. Ze betalen een tegemoetkoming aan een groep huishoudens waarvan een van beide partners een UWV-uitkering heeft en de andere partner geen of weinig inkomen. Doordat verschillende overheidsregelingen tegen elkaar inwerken, ontvangen deze huishoudens minder toeslagen dan een vergelijkbaar (echt)paar met een bijstandsuitkering. Met de wet wordt tot en met 2027 voorkomen dat deze huishoudens hierdoor onder het bestaansminimum leven; vanaf 2028 is een oplossing in de inkomstenbelasting voorzien.

Ondersteuning van kwetsbare jongeren naar werk

De Wet van school naar duurzaam werk is op 1 januari 2026 in werking getreden (Stb. 2025, 210). Met deze wet worden scholen en gemeenten beter in staat gesteld om jongeren met een (risico op een) structurele achterstand op de arbeidsmarkt te begeleiden bij de transitie van school naar werk en het behouden van werk bij (dreigende) werkloosheid. Zo biedt de wet aan mbo, pro en vso scholen de mogelijkheid om aanvullende loopbaanbegeleiding te verlenen na het verlaten van het onderwijs. Ook worden regio’s verplicht om samenwerkingsafspraken te maken tussen scholen, gemeenten en Doorstroompunten en die samen met aanvullende maatregelen vast te leggen in regionale programma’s. De wet is aangenomen in de Tweede Kamer op 1 juli 2025 en in de Eerste Kamer op 9 juli 2025.

Infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven

Het kabinet wil dat sociaal ontwikkelbedrijven ook in de toekomst banen kunnen blijven bieden aan mensen voor wie werk niet vanzelfsprekend is. Daarom is er een groot pakket van maatregelen gepresenteerd waarmee beschutte banen verder worden gestimuleerd en gemeenten worden geholpen om de lokale infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven toekomstbestendig in te richten (Kamerstukken II 2023/24, 34 352, nr. 307). Voor deze toekomstbestendige inrichting ontvingen gemeenten in 2025 een impulsbudget van € 35,0 miljoen. Dit budget loopt door tot 2034 en loopt af naar € 19,8 miljoen. Ook is per 2025 een ondersteuningsteam beschikbaar gesteld dat gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven gericht kan adviseren en ondersteunen. Daarnaast is een infrastructurele opslag ingevoerd. Deze bedroeg in 2025 € 19,8 miljoen en loopt op naar structureel € 35,9 miljoen. Hierdoor krijgen sociaal ontwikkelbedrijven meer financiële stabiliteit, continuïteit en voorspelbaarheid, waardoor zij meer ruimte hebben om banen te realiseren voor mensen voor wie het hebben van werk niet vanzelfsprekend is.

In 2025 is besloten om de loonwaardemeting voor beschut werkers te vervangen door een vaste, forfaitaire loonkostensubsidie van 68%. Zo weten werkgevers (vooral sociaal ontwikkelbedrijven) waar ze aan toe zijn, verminderen we de administratieve lasten en voorkomen we onzekerheid bij werknemers over hun loonwaarde. Hiervoor wordt op dit moment een wetswijziging voorbereid. Tot die tijd voegen we de extra middelen toe aan de Rijksbijdrage beschut werk in het gemeentefonds. In 2025 was hiervoor € 34,3 miljoen beschikbaar. Dat bedrag loopt stapsgewijs op naar € 90,0 miljoen structureel vanaf 2048.

Aanvullend is met het amendement van Kent (Kamerstukken II 2024/25, 36 725 XV, nr. 7) voor het jaar 2025 € 40,0 miljoen beschikbaar gekomen om medewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven compensatie te bieden voor de nadelige gevolgen van fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025. Inmiddels is het Belastingplan 2026 aangenomen door de Tweede Kamer en wordt de inkomensachteruitgang vanaf 2026 structureel gecorrigeerd. Hiermee is een compensatie voor de komende jaren niet meer nodig. 

Simpel Switchen in de Participatieketen

Het kabinet heeft de ambitie om het voor mensen makkelijker te maken vanuit de uitkering (deeltijd) te gaan werken en de overgangen heen- en weer tussen dagbesteding, beschut werk, banenafspraak en regulier werk voor hen te versoepelen. Hiervoor is het programma Simpel Switchen in de Participatieketen opgezet. In mei 2025 is de voortgangsbrief over het programma, dat loopt van 2024 tot en met 2027, met de Tweede Kamer gedeeld (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 339). Samen met belangrijke landelijke partners als Divosa, Cedris, UWV, de VNG en Iederin werken we aan de doelen van het programma; het verbeteren van financieel inzicht voor inwoner en professional, het vergemakkelijken van de overgangen in de participatieketen, het realiseren van een veilige(re) weg terug, het ondersteunen van professionals en via een monitor het verkrijgen van inzicht in de resultaten van het programma.

Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten

De banenafspraak uit het Sociaal Akkoord van 2013 heeft tot doel om meer mensen met een beperking aan het werk te helpen bij reguliere werkgevers. Met sociale partners is afgesproken 125.000 extra banen voor deze doelgroep te realiseren. De opgave voor markt en overheid tot en met 2024 was om 115.000 extra banen te realiseren ten opzichte van de nulmeting. In 2024 is de landelijke doelstelling van 115.000 extra banen (sector en markt samen) met 89.616 banen niet gehaald.

De Staatssecretaris Participatie en Integratie heeft de Tweede Kamer op 3 juli 2025 geïnformeerd over de resultaten van de banenafspraak 2024 (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 342). In juli 2026 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de realisatiecijfers van 2025.

In juni 2025 heeft de Staatssecretaris Participatie en Integratie een brief naar de Tweede Kamer gestuurd over het verbeteren van de banenafspraak (Kamerstukken II 2024/25, 34 352, nr. 340). In deze brief staan de uitgangspunten voor de langetermijnvisie banenafspraak. Het belangrijkste hierin is dat de ondersteuningsbehoefte veel meer centraal moet komen te staan evenals het beter aansluiten op het VN-verdrag handicap.

De parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Vereenvoudigde banenafspraak in de Tweede Kamer heeft plaatsgevonden in februari 2025. Het wetsvoorstel is vlak voor de zomer van 2025 gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2025, 121). Een aantal onderdelen van de wet treedt in werking op 1 januari 2026. Het gaat daarbij om onder andere een aantal wijzigingen voor het LKV doelgroep banenafspraak. Het LKV wordt vanaf die datum structureel (niet meer maximaal 3 jaar) en het wordt veel gemakkelijker om deze aan te vragen. Ook wordt vanaf januari 2026 de doelgroep banenafspraak beperkt verbreed met mensen in de WIA en de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en wel aan het werk zijn.

Werken met een beperking Caribisch Nederland

Ter ondersteuning van het beleid van de openbare lichamen op het terrein van werken met een arbeidsbeperking is in 2025 voor Bonaire € 1,9 miljoen, Sint Eustatius € 0,9 miljoen en Saba € 0,8 miljoen overgemaakt via een bijzondere uitkering. Het kabinet maakt de ondersteuning van het beleid ten aanzien van werken met een arbeidsbeperking vanaf 2026 structureel en heeft daarvoor € 4,0 miljoen gereserveerd. Hiermee krijgt deze groep nu de zekerheid om ook in de toekomst ondersteuning te krijgen bij het vinden van passend werk.

Energietoeslag Caribisch Nederland

De energietoeslag van USD 1.300 per huishouden liep ook in 2025 nog door voor Caribisch Nederland. Deze toeslag is bedoeld voor huishoudens in Caribisch Nederland met een laag inkomen. In 2025 betrof dit een bijdrage (verstrekt via een bijzondere uitkering) van € 5,0 miljoen aan de openbare lichamen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Inkomensoverdrachten

Macrobudget participatiewetuitkeringen

Algemene bijstand

De Participatiewet voorziet in een sociaal vangnet voor personen die niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien. Het macrobudget participatiewetuitkeringen voorziet in de middelen voor bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies, waaronder de middelen voor bijstandsuitkeringen aan startende ondernemers. Dit budget wordt samen met de middelen voor IOAW, IOAZ en Bbz levensonderhoud onder de gemeenten verdeeld.

Budgettaire ontwikkelingen

Het macrobudget participatiewetuitkeringen valt in 2025 € 300,1 miljoen hoger uit dan begroot. Hieronder volgt een toelichting op de bijstellingen voor de algemene bijstand. De toelichting voor de loonkostensubsidies, IOAW, IOAZ en Bbz levensonderhoud volgt verderop in het artikel.

In 2025 is het definitieve budget aan gemeenten voor de algemene bijstand € 275,8 miljoen hoger uitgekomen dan begroot. De stijging is met name het gevolg van een opwaartse loon- en prijsbijstelling (€ 428,7 miljoen). Ook is het budget voor de algemene bijstand opwaarts bijgesteld naar aanleiding van het besparingsverlies dat optreedt doordat de banenafspraak niet is gehaald (€ 57,6 miljoen). Het met een halfjaar uitstellen van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel Participatiewet in balans naar 1 januari 2026 zorgt voor een neerwaartse bijstelling van € 22,3 miljoen. Ook is er in het kader van Participatiewet in balans een opwaartse bijstelling (€ 1,1 miljoen), omdat gemeenten in 2025 alvast vooruit mogen lopen op de maatregel waarbij bijverdiensten van jongeren tot 27 jaar tot 15% worden vrijgelaten. Daarnaast is de algemene bijstand naar beneden bijgesteld door een lagere verwachte werkloosheid (- € 39,0 miljoen) en als gevolg van de bijstelling aan de hand van de gerealiseerde prijs en volumerealisaties (- € 150,4 miljoen).

Beleidsrelevante kerncijfers

Het volume bijstandsgerechtige huishoudens op grond van de Participatiewet is als gevolg van de verslechterde conjunctuur gestegen ten opzichte van het volume in 2024.

Tabel 22 bevat informatie over re-integratie en participatie-inspanningen van gemeenten op grond van de Participatiewet. De voorzieningen die gemeenten aanbieden variëren van sociale activering en vrijwilligerswerk tot training, opleiding en proefplaatsingen op weg naar werk en begeleiding en jobcoaching eenmaal aan het werk. Sinds de invoering van de Participatiewet 2015 hebben gemeenten beschikking gekregen over het instrument structurele loonkostensubsidie en zijn zij verantwoordelijk voor het naar behoefte creëren van beschut werk. Vanaf 2015 is geen nieuwe instroom meer mogelijk in de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw). De tabel bevat tevens informatie over het werknemersbestand van de Wsw.

Tabel 23 bevat informatie over mensen met een arbeidsbeperking die werken onder de Banenafspraak, op een interne plaatsing onder de Wsw of op een beschut werkplek onder de Participatiewet. Dit zijn veelal mensen die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen, maar niet duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn. Het totaal aantal werkenden met een arbeidsbeperking nam toe tussen 2021 en 2025. Zoals verwacht is het aantal mensen dat werkt via de Banenafspraak en op een beschut werkplek toegenomen en het aantal mensen dat werkt via de Wsw afgenomen.

Loonkostensubsidie (LKS)

Het instrument LKS voorziet werkgevers van een compensatie voor de lagere loonwaarde van een werknemer op basis van de Participatiewet. Vanaf 2022 worden gemeenten voor het lopende jaar gefinancierd op basis van de gerealiseerde uitgaven aan loonkostensubsidies van het vorige jaar.

Budgettaire ontwikkelingen

De LKS-uitgaven kwamen in 2025 € 10,6 miljoen hoger uit dan begroot. De opwaartse bijstelling is de som van de verwerking van de bijstelling aan de hand van het gerealiseerde volume in 2024 (- € 32,2 miljoen), de bijstelling aan de hand van de gerealiseerde prijs in 2024 (€ 11,2 miljoen) en de loon- en prijsbijstelling (€ 31,6 miljoen).

Beleidsrelevante kerncijfers

Wetten inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en gewezen zelfstandigen (IOAZ)

De IOAW-uitkering is een aanvulling op het (gezins)inkomen tot bijstandsniveau voor oudere werkloze werknemers. Anders dan bij de Participatiewet hoeven werkloze ouderen, die vaak vermogen in spaargeld of eigen huis hebben, in de IOAW hun vermogen niet aan te spreken.

De IOAZ is een uitkering voor ouderen die noodgedwongen zijn gestopt met hun werk als zelfstandige, omdat de inkomsten daaruit onvoldoende waren. De IOAZ-uitkering vult het (gezins)inkomen aan tot het bijstandsniveau. In de IOAZ wordt rekening gehouden met de bijzondere positie van zelfstandigen en hun (bedrijfs)vermogen.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitgaven aan de IOAW kwamen in 2025 € 11,1 miljoen hoger uit dan begroot. Dit komt door de verwerking van de volumerealisaties 2024 (€ 0,3 miljoen), de bijstelling aan de hand van de gerealiseerde prijs 2024 (€ 0,4 miljoen) en de loon- en prijsbijstelling (€ 15,0 miljoen). Verder zijn er neerwaartse bijstellingen vanwege de vertraagde doorstroom vanuit de WW (- € 3,8 miljoen) en het met een halfjaar uitstellen van het wetsvoorstel Participatiewet in balans (- € 0,8 miljoen).

Aan de IOAZ is in 2025 per saldo € 0,6 miljoen minder uitgegeven dan begroot. Dit komt door de verwerking van de volumerealisaties 2024 (- € 2,4 miljoen), de loon- en prijsbijstelling (€ 2,5 miljoen) en het met een halfjaar uitstellen van het wetsvoorstel Participatiewet in balans (- € 0,7 miljoen).

Beleidsrelevante kerncijfers

Bijstand zelfstandigen levensonderhoud (Bbz 2004)

De toelichting op het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 staat later in het artikel. Alleen het deel dat onderdeel is van het macrobudget participatiewetuitkeringen wordt hier toegelicht. Dit is het onderdeel bijstand dat kan worden verstrekt om te voorzien in de kosten van levensonderhoud voor zelfstandigen.

Budgettaire ontwikkelingen

Het Bbz levensonderhoud is in 2025 opwaarts bijgesteld met € 4,2 miljoen. De opwaartse bijstelling is de som van de verwerking van de volumerealisaties 2024 (- € 2,6 miljoen), de bijstelling aan de hand van de gerealiseerde prijs in 2024 (€ 4,7 miljoen), de loon- en prijsbijstelling (€ 2,2 miljoen) en het met een halfjaar uitstellen van het wetsvoorstel Participatiewet in balans (- € 0,1 miljoen). Na afloop van de Tozo was het gebruik van de Bbz tijdelijk gestegen, sindsdien is het Bbz-gebruik gedaald.

Beleidsrelevante kerncijfers

Handhaving

De kerncijfers handhaving Participatiewet laten zien dat de gepercipieerde kans op detectie na een kleine afname in 2024 weer wat toegenomen is in 2025. De kennis van verplichtingen blijft stabiel hoog. De opsporings- en sanctioneringscijfers over de eerste drie kwartalen van 2025 zijn vrijwel hetzelfde als in het derde kwartaal van 2024.

Bijstand zelfstandigen bedrijfskrediet (Bbz 2004)

Startende, gevestigde en beëindigende zelfstandigen kunnen voor financiële ondersteuning onder voorwaarden een beroep doen op het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004. Met dit besluit wordt beoogd kansrijke vanuit een uitkering startende ondernemers een steuntje in de rug te geven en zelfstandigen met tijdelijke financiële moeilijkheden in staat te stellen hun werkzaamheden voort te zetten. De bijstand kan worden verstrekt in de vorm van een uitkering om te voorzien in de kosten van levensonderhoud en in de vorm van bedrijfskredieten.

Budgettaire ontwikkelingen

In 2025 is € 7,3 miljoen aan gemeenten vergoed voor de uitvoering van het Bbz bedrijfskrediet in 2023. Gemeenten hebben hiermee kapitaalverstrekkingen verstrekt. In 2025 is er € 0,3 miljoen meer uitgegeven dan begroot.

Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO)

Ouderen met geen of een onvolledig opgebouwd AOW-pensioen, of ouderen met een volledig opgebouwd AOW-pensioen en een partner jonger dan de AOW-gerechtigde leeftijd kunnen recht hebben op algemene bijstand (in de vorm van AIO). Deze bijstand kan worden aangevraagd bij de SVB.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitgaven aan de AIO kwamen in 2025 circa € 46,6 miljoen hoger uit dan verwacht bij de begroting. Dit wordt voornamelijk verklaard door een opwaartse loon- en prijsbijstelling en een opwaartse bijstelling van de instroom door een hoger aantal huishoudens die een gekorte AOW ontvangen en zijn geboren in het buitenland dan verwacht.

Beleidsrelevante kerncijfers

Handhaving

In 2025 heeft de SVB ongeveer evenveel overtredingen geconstateerd als in 2024. Daarbij legt de SVB de nadruk op preventie en het voorkomen van fouten. Het hoge percentage kennis van de verplichtingen is daar een uiting van. De incassoratio loopt op naarmate het ontstaansjaar verder terug ligt, omdat dan over een langere periode geïncasseerd is: van 10% voor in 2025 ontstane vorderingen tot 83% bij vorderingen uit ontstaansjaar 2021.

Toeslagenwet (TW)

De TW vult uitkeringen op grond van de werknemersverzekeringen aan tot het normbedrag voor het relevante sociaal minimum als het totale inkomen (exclusief TW-uitkering) van de uitkeringsgerechtigde en diens eventuele partner daaronder ligt.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitgaven aan de TW komen ongeveer € 43,1 miljoen hoger uit dan begroot. Dat wordt voornamelijk veroorzaakt door de indexatie van de uitkeringsbedragen (€ 26,7 miljoen). Het resterende verschil wordt grotendeels verklaard door een hoger aantal TW-aanvullingen dan verwacht bij het opstellen van de begroting 2025.

Beleidsrelevante kerncijfers

Handhaving

Sinds 2021 vindt er een automatisch koppeling plaats via de Polisadministratie van het sociale verzekeringsinkomen van de partner. Hierdoor ontstaan er minder meldingen van het niet voldoen aan deze inlichtingenplicht. Er is een sterke stijging zichtbaar in het totaal benadelingsbedrag vergeleken met vorig jaar, deze is grotendeels te verklaren door de herstelactie arbeidsongeschiktheidspensioen die UWV in 2025 voor de TW heeft uitgevoerd.

Bijstand overig

Onder de post Bijstand overig worden uitgaven aan de bijstand buitenland verantwoord. De gerealiseerde uitgaven waren € 130.000 hoger dan begroot. Dit heeft grotendeels te maken met een nabetaling aan de SVB over 2024 van € 109.000. De nabetaling over 2024 was relatief groot omdat er in 2024 minder is bevoorschot aan de SVB dan de geraamde uitkeringslasten omdat er bij de beschikbare middelen op de begroting voor 2024 per abuis geen rekening was gehouden met een nabetaling aan SVB over 2023. Daarnaast kwamen de volumes hoger uit dan geraamd.

Beleidsrelevante kerncijfers

Instroom in de bijstand buitenland is niet meer mogelijk. Naarmate de regeling langer bestaat zal de laatste rechthebbende uit de bijstand buitenland stromen.

Onderstand Caribisch Nederland

De Rijksoverheid biedt aan inwoners van Caribisch Nederland inkomensondersteuning in de vorm van Onderstand en waar nodig ook re-integratieondersteuning.

Budgettaire ontwikkelingen

De uitgaven aan Onderstand Caribisch Nederland waren in 2025 € 0,2 miljoen lager dan begroot. Het aantal uitkeringen is zowel bij de algemene als de bijzondere Onderstand iets lager dan verwacht.

Beleidsrelevante kerncijfers

Subsidies

In 2025 is € 0,2 miljoen meer dan begroot aan subsidies voor het NIBUD verstrekt door een samenwerking met OCW aan te gaan en extra subsidieactiviteiten op het beleidsterrein van OCW te verstrekken.

De realisatie op het budget Overige subsidies algemeen is € 38,4 miljoen. Het budget Overige subsidies algemeen wordt voorzien door overboekingen uit de opdrachtbudgetten binnen het artikel of vanuit andere artikelen binnen de SZW-begroting als er in de loop van een uitvoerings­jaar nieuwe toekenningen plaatsvinden in de financiering van de opdrachtbudgetten. Dit verklaart dat er € 12,0 miljoen meer is uitgegeven dan begroot. Voorbeelden van nieuwe toekenningen uit 2025 zijn de subsidies aan de VNG voor de implementatie van Participatiewet in balans, aan de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG) voor de uitvoering van de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet en aan sociaal ontwikkelbedrijven in het kader van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Ook is er circa € 1,4 miljoen doorgeschoven betalingen uit 2024 gerealiseerd in 2025.

De subsidie aan SAM& partijen is in 2025 met € 6,3 miljoen opgehoogd om de stabiliteit in de financiering te borgen. Een deel van de middelen (€ 4,0 miljoen) was gereserveerd voor latere jaren en een deel (€ 2,0 miljoen) kwam vanuit het opdrachtenbudget. Deze middelen zijn ingezet om aan de stijgende aanvragen en kosten vanuit SAM& partijen te kunnen voldoen. Daarmee wordt een extra impuls gegeven aan het bestrijden van de gevolgen van kinderarmoede.

Het budget voor het Waarborgfonds Saneringskredieten wordt jaarlijks doorverdeeld naar artikel 2 vanaf de reservering op artikel 99. Vanaf artikel 2 wordt de subsidie toegekend aan de stichting. Dit jaar is er op verzoek van de stichting € 2,0 miljoen aan subsidie bevoorschot aan de stichting.

In 2025 is er € 56,3 miljoen uitgegeven aan het Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE). Dit is € 3,7 miljoen minder dan begroot. Van deze € 3,7 miljoen is er € 1,0 miljoen verstrekt aan de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de energietoeslag Caribisch Nederland.

Het budget Geldzorgen Armoede en Schulden wordt in 2025 onder andere ingezet voor de subsidieregeling Financiële Educatie (€ 9,5 miljoen). De rest van de begrote middelen is via andere begrotingsposten ingezet voor uitvoerings- en evaluatiekosten voor de subsidieregeling Financiële Educatie en voor twee specifieke uitkeringen voor hetzelfde beleidsdoel: € 1,0 miljoen voor Caribisch Nederland en € 6,0 miljoen voor de specifieke uitkering Kansrijke Wijk. Tot slot is € 1,5 miljoen ter beschikking gesteld voor de decentrale uitkering Energiehulp.

Het budget Subsidies Arbeidsmarktinfrastructuur bestaat uit middelen voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. Deze middelen zijn van artikel 5 overgeboekt naar artikel 2 om de budgetten voor arbeidsmarktinfrastructuur zoveel mogelijk samen op de begroting te kunnen verantwoorden.

Opdrachten

De realisatie op het opdrachtenbudget is € 11,7 miljoen lager ten opzichte van de beginstand van de begroting. Deze afwijking wordt vooral veroorzaakt door overhevelingen van middelen van het opdrachtenbudget naar de subsidiebudgetten. Zo er € 4,8 miljoen overgeheveld ter dekking van subsidies op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening en is een instellingssubsidie op het gebied van kansengelijkheid voor kinderen incidenteel opgehoogd met € 1,6 miljoen.

Daarnaast zijn er per saldo € 1,0 miljoen aan overboekingen verwerkt naar andere departementen en is er € 4,3 miljoen bijgedragen aan de decentrale uitkering Energie.

Het budget Opdrachten Arbeidsmarktinfrastructuur bestaat uit middelen voor de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur. Deze middelen zijn van artikel 5 overgeboekt naar artikel 2 om de budgetten voor arbeidsmarktinfrastructuur zoveel mogelijk samen op de begroting te kunnen verantwoorden.

Bijdrage aan ZBO's/RWT's

In 2025 is er voor de uitvoering door ZonMw van het meerjarig kennisprogramma Vakkundig aan het Werk-I € 0,2 miljoen minder uitgegeven dan begroot. Dit komt omdat het kennisprogramma al in 2023 is afgerond en dit nog niet goed verwerkt was in de begroting.

Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken

De bijdrage aan het Ministerie van Financiën voor audit- en controlewerkzaamheden ten behoeve van het ESF-programma 2014-2020 en 2021-2027 is in 2025 € 0,8 miljoen lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat er minder controlewerkzaamheden zijn uitgevoerd dan verwacht.

Bijdrage aan sociale fondsen

Sinds 2018 wordt een financiële tegemoetkoming van € 10,0 miljoen per jaar beschikbaar gesteld aan het Wsw-pensioenfonds PWRI. Voorwaarde hierbij is dat de werkgevers (de gemeenten) en de werknemers die verantwoordelijk zijn voor de pensioenen van de Wsw zelf tot een structurele oplossing komen voor het fonds. De financiële compensatie wordt jaarlijks gegeven tot uiterlijk 2057.

Bijdrage aan agentschappen

In 2025 bedroeg de bijdrage aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voor de controle van de betaalaanvragen uit het Europees Sociaal Fonds, het Europees Globaliseringsfonds en de ESF-programma's € 0,4 miljoen minder dan begroot. Er zijn minder controles uitgevoerd dan verwacht, doordat werkzaamheden zo efficiënt als mogelijk zijn ingericht.

DUO heeft in 2024 de eenmalige tegemoetkoming voor de energiekosten 2023 (TEKS) uitgekeerd aan studenten die aan de voorwaarden voldeden. In 2025 is een nabetaling van € 0,1 miljoen uitgekeerd aan DUO.

Bijdrage aan medeoverheden

Tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek

Op de SZW-begroting is een reservering opgenomen voor de verwachte uitgaven voor de tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek, inclusief uitvoeringskosten. Gemeenten worden gefinancierd via een decentralisatie-uitkering binnen het gemeentefonds. Elk jaar worden daarom de benodigde middelen overgeheveld van de SZW-begroting naar het gemeentefonds. Voor 2025 ging het om een bedrag van € 25,4 miljoen. Daarnaast vond er een nabetaling van € 2,1 miljoen plaats voor 2023.

Bijzondere uitkeringen

In 2025 zijn op artikel 2 voor in totaal € 10,9 miljoen aan bijzondere uitkeringen verstrekt aan Bonaire, Sint Eustatius en Saba ter ondersteuning van het beleid van de openbare lichamen op het terrein van werken met een arbeidsbeperking en arbeidsbemiddeling, de energietoeslag voor minimahuishoudens, kansrijk opgroeien, schuldhulpverlening en financiële educatie. In 2025 waren de uitgaven € 6,4 miljoen hoger dan verwacht bij de begroting vanwege de middelen voor de energietoeslag, financiële educatie en de loonprijstoekenning.

Sociaal ontwikkelbedrijven

In 2025 is er € 35,0 miljoen toegevoegd aan het gemeentefonds voor het transformatiebudget, dat gericht is op een toekomstbestendige inrichting van de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven. Daarnaast is in 2025 via het amendement Van Kent € 40,0 miljoen beschikbaar gesteld voor de medewerkers van de sociaal ontwikkelbedrijven. Dit gaat om compensatie voor het inkomensverlies als gevolg van een combinatie van fiscale maatregelen en de indexatie van de inkomensbelasting. Ook deze middelen zijn via het gemeentefonds verstrekt.

Grensinformatiepunten

Via een SPUK levert SZW een structurele bijdrage aan provincies en gemeenten voor de grensinformatiepunten. In 2025 waren de uitgaven € 0,5 miljoen hoger dan verwacht bij de begroting omdat er aanvullende middelen zijn vrijgemaakt voor inflatie, toenemende aanloop en toenemende complexiteit.

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties

In 2025 is er € 9.000 uitgegeven aan de contributie van het Administratief Centrum voor de sociale zekerheid van Rijnvarenden (CASS).

Ontvangsten

Algemeen

De ontvangsten bedragen in 2025 € 42,9 miljoen. Een deel van deze ontvangsten heeft betrekking op het Bbz. In 2025 hebben gemeenten € 10,9 miljoen aan SZW betaald voor terugbetalingen voor kapitaalverstrekkingen. Daarnaast waren er in 2025 ontvangsten vanwege terugvorderingen van te hoge voorschotten bij de Toeslagenwet (€ 24,4 miljoen).

Verder heeft € 3,8 miljoen van de ontvangsten betrekking op de terugbetaling van de intertemporele tegemoetkoming met de gemeentelijke budgetten Participatieuitkeringen, zoals afgesproken in het Bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom. Ook is er in 2025 € 3,3 miljoen terugontvangen van DUO, omdat er minder uitvoeringskosten waren voor de eenmalige tegemoetkoming energiekosten studenten (TEKS). Tot slot is er vanwege een herziening van de subsidievaststelling van het Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE) 2023 nog € 0,4 miljoen ontvangen.

Tozo

De ontvangsten van de Tozo bedragen € 59,4 miljoen in 2025. Op basis van de voorlopige verrekening van het Beeld van de Uitvoering 2024 is er € 55,1 miljoen terugontvangen. Verder bedragen de ontvangsten als gevolg van de definitieve vastelling over 2023 € 4,3 miljoen.

5.3 Artikel 3 Arbeidsongeschiktheid

De overheid beschermt werknemers tegen de inkomensgevolgen van arbeidsongeschiktheid en stimuleert hen te blijven werken of het werk te hervatten.

De overheid vindt dat werknemers die loon derven als gevolg van arbeidsongeschiktheid verzekerd moeten zijn van een redelijk inkomen. Daarom zijn werknemers verplicht verzekerd op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). De WIA omvat twee uitkeringsregimes: de Inkomensvoorziening voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) en de Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA). De Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) is bij de introductie van de WIA ingetrokken, maar geldt nog wel voor mensen die vóór 1 januari 2004 door ziekte of gebrek arbeidsongeschikt zijn geworden. Op grond van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) waren ondernemers verplicht verzekerd tegen de inkomensgevolgen van arbeidsongeschiktheid. De WAZ is per 1 augustus 2004 ingetrokken, maar geldt nog wel voor zelfstandigen die op dat moment een uitkering ontvingen.

Als het totale inkomen van de uitkeringsgerechtigde WIA, WAO of WAZ en diens eventuele partner onder het sociaal minimum ligt, kan de uitkeringsgerechtigde een toeslag ontvangen tot het sociaal minimum op grond van de Toeslagenwet (TW), zie beleidsartikel 2.

De overheid stimuleert met behulp van financiële prikkels voor zowel uitkeringsgerechtigden als werkgevers dat uitkeringsgerechtigden aan het werk blijven of (op termijn) weer aan het werk gaan. Daarnaast biedt de overheid gerichte re-integratieondersteuning aan uitkeringsgerechtigden die ondersteuning nodig hebben. De overheid kent daarbij een groot belang toe aan de eigen verantwoordelijkheid en het meewerken aan re-integratie door de uitkeringsgerechtigde.

Aan werknemers in Caribisch Nederland wordt met de Ongevallenverzekering (OV) een inkomensvoorziening geboden in geval van arbeidsongeschiktheid door een bedrijfsongeval.

De Minister van Financiën is primair verantwoordelijk voor de fiscale wet- en regelgeving. Wanneer fiscale instrumenten worden ingezet om doelstellingen in het kader van het arbeidsongeschiktheidsbeleid te realiseren, is de Minister van SZW hiervoor medeverantwoordelijk.

Kwijtschelding voorschotten

Vanwege de verwachting dat de achterstanden de komende periode zullen blijven, zijn er middelen vrijgemaakt om het tijdelijke kwijtscheldbeleid van WIA-voorschotten meer structureel te maken. Dit geeft mensen de zekerheid dat zij het voorschot dat ze krijgen in afwachting van de WIA-claimbeoordeling niet hoeven terug te betalen. Wel kan het voorschot verrekend worden met een WGA- of WW-uitkering als na de WIA-claimbeoordeling blijkt dat er tijdens de voorschotperiode recht was op een dergelijke uitkering. Er wordt op dit moment in overleg met UWV gewerkt aan het creëren van een wettelijke grondslag voor dit tijdelijke beleid.

Hersteloperatie WIA

In de WIA-hersteloperatie worden naast de herstelactie WIA-dagloon, ook de herstelacties loonloze tijdvakken en WIA-indexatie meegenomen vanwege de inhoudelijke samenhang. Voor deze herstelacties is gewerkt aan een tijdelijke vergoedingsregeling om nadelige keteneffecten te voorkomen. In deze regeling wordt geregeld dat UWV een passende eenmalige financiële vergoeding kan uitkeren aan die gevallen waarbij uit onderzoek blijkt dat het WIA-dagloon te laag is vastgesteld. De regeling is eind 2025 uitgezet in internetconsultatie en voor uitvoeringstoetsen bij UWV, Dienst Toeslagen en de Belastingdienst. Naar verwachting kan UWV in de loop van 2026 starten met het corrigeren van uitkeringen en de eerste vergoedingen uitkeren.

Werkgeverspremie Ongevallenverzekering BES

Om werkgevers voor een deel tegemoet te komen in de gestegen loonkosten als gevolg van de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon per 1 juli 2024, is vanaf het begrotingsjaar 2024 structureel budget vrijgemaakt om de werkgeverspremies te verlagen. Deze lastenverlichting is in 2025 doorgezet en geïntensiveerd. In totaal is het premiepercentage voor werkgevers additioneel met 1,6 procentpunt verlaagd, waarbij voor 2025 zowel de premies over de werknemersverzekeringen als de premie op grond van het Besluit zorgverzekering BES is betrokken. In totaal betreft het over de jaren 2024 en 2025 een verlaging van de werkgeverspremies met 3,1 procentpunt. Om uitvoeringstechnische redenen was het niet meer mogelijk om bij de verlaging van de premiepercentages per 1 januari 2024 een verlaging van de zorgverzekeringspremie te betrekken. Daarom is in 2024 de verlaging volledig verwerkt in de premies werknemersverzekeringen. Per 1 januari 2025 is dit gecorrigeerd door enerzijds de premie voor de zorgverzekering verhoudingsgewijs forser te verlagen en anderzijds de premies werknemersverzekeringen enigszins te verhogen.

Herintroductie 60-plusmaatregel

In 2025 is de 60-plusmaatregel geherintroduceerd voor een periode van 2 jaar (van 1 september 2025 tot en met 31 augustus 2027). Mensen die vanaf 1 september 2025 het einde van de wachttijd bereiken en op dat moment 60 jaar of ouder zijn, komen in aanmerking voor de vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder of met minder inzet van de verzekeringsarts en met extra inzet van de arbeidsdeskundige. Door de maatregel kan UWV jaarlijks zo’n 10.000 extra beoordelingen uitvoeren.

Tegemoetkoming arbeidsongeschikten

Conform het hoofdlijnenakkoord is er gewerkt aan een wetsvoorstel afschaffen tegemoetkoming arbeidsongeschikten. Dit voorstel regelt dat alle mensen met een WAO-, WIA-, WAZ- of Wajong-uitkering (en in geval van de WAO en WAZ: die ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn) vanaf 2027 niet meer de tegemoetkoming arbeidsongeschikten krijgen.