Base description which applies to whole site

4.2 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorzieningen

Op het gebied van zoetwatervoorziening is het beleid gericht op een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. De uitvoering is gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van tekorten. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en gebruikers. Het Ministerie van IenW werkt samen met deze partijen in het Deltaprogramma Zoetwater. De maatregelen die in uitvoering worden genomen staan in het Deltaplan Zoetwater.

In periodes van ernstig watertekort (in droge zomers) wordt water verdeeld op basis van een verdringingsreeks.

Op dit artikel worden de producten op het gebied van zoetwatervoorziening verantwoord. De waterkwaliteit maatregelen in het hoofdwatersysteem die niet verbonden zijn aan waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden op artikel 7 van het deltafonds verantwoord.

Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal waterbeleid) op de begroting van hoofdstuk XII.

Ambities voor zoetwater

Nederland heeft een unieke ligging in een delta. Water speelt niet alleen een cruciale rol in de leefbaarheid van onze omgeving, het is ook een verbindend element in onze economische positie. Zelfs in droge tijden komen via de Rijn en de Maas nog honderdduizenden liters zoetwater ons land binnen. Dit is een belangrijk concurrentievoordeel ten opzichte van landen die deze rivieren niet hebben. Nederland bezit unieke kennis en kunde op het gebied van waterbeheer en waterkwaliteit en verdient daar veel geld mee.

Om de bijdrage van zoetwater aan onze sterke economische positie te behouden en te versterken, in harmonie met de leefomgeving, is het zaak dat er geanticipeerd wordt op toekomstige trends en ontwikkelingen. Nu al zijn er knelpunten en deze nemen toe bij klimaatverandering. De ambitie is om de rol die zoetwater in onze sterke economische positie speelt niet alleen te behouden, maar ook te versterken en ervoor te zorgen dat water blijft bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Rijk, regio en gebruikers nemen samen de verantwoordelijkheid voor een goede zoetwatervoorziening en het voorkomen van tekorten. Het Ministerie van IenW heeft in 2021 financieel bijgedragen aan het uitvoeringsprogramma voor de periode 2015–2021 en geinvesteerd in het ontwikkelen van kennis en beleid ten behoeve van besluitvorming over de periode na 2021. In 2021 is het beschikbare budget voor het 2e zoetwatermaatregelenpakket 2022-2027 met 100 miljoen opgehoogd tot €250 miljoen. IenW levert een belangrijke (financiële en personele) bijdrage aan het Programmabureau Zoetwater ten behoeve van de uitvoering van de Deltabeslissing Zoetwater.

Het hoofddoel is dat Nederland weerbaar is tegen watertekorten in 2050. Deze ambitie is uitgewerkt in vijf nationale zoetwaterdoelen:

  • Het in stand houden en bevorderen van een gezond en evenwichtig watersysteem.

  • Het beschermen van de cruciale gebruiksfuncties drinkwater (volksgezondheid), energie, kwetsbare natuur, waterkeringen en het tegengaan van klink en zetting.

  • Het effectief en zuinig gebruiken van het beschikbare water.

  • Het bevorderen van de concurrentiepositie van Nederland wat betreft aan water gerelateerde economie.

  • Het ontwikkelen van waterkennis, -kunde en -innovatie ten behoeve van de zoetwaterdoelen.

In de herijking van het Deltaprogramma en in de Nationale Omgevingsvisie is in 2020 ook een voorkeursvolgorde regionaal waterbeheer vastgelegd. Beter rekening houden met waterbeschikbaarheid bij de ruimtelijke inrichting, zuiniger zijn met water, water beter vasthouden, water slimmer verdelen, en accepteren van restschade.

Voor het hoofdwatersysteem is de strategie Klimaatbestendige Zoetwatervoorziening vastgelegd, waarbij het beschikbare water op basis van gezamenlijke, situationele sturing van alle waterbeheerders slimmer vastgehouden wordt in buffers. Voor de hoge zandgronden wordt steviger ingezet op grondwatervoorraadbeheer. Deze voorkeursstrategie is mede bepalend voor de maatregelen in het uitvoeringsprogramma voor 2022-2027.

Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2021 en het Deltaprogramma 2022.

Van ambities naar uitvoering

Met de deltabeslissing Zoetwater en de daaruit volgende Zoetwaterstrategie wordt beoogd een duurzaam en economisch doelmatige zoetwatervoorziening te realiseren. Het Deltaprogramma Zoetwater kent een korte- en langetermijnstrategie. Voor de korte termijn (tot 2028) levert het Deltaprogramma de uitwerking van de afspraken over waterbeschikbaarheid, een investeringsprogramma waarin maatregelen zijn opgenomen voor het robuuster maken van het watersysteem (nationaal en regionaal) en een kennisagenda voor verdere onderbouwing en ontwikkeling van de adaptieve strategie. Voor het maken van afspraken over waterbeschikbaarheid is eerst transparantie nodig over vraag en aanbod nu en in de toekomst. Hiermee wordt helderheid gegeven over het risico op tekort aan zoetwater voor gebruikers en de inspanningen en verantwoordelijkheden die de overheid voor de zoetwatervoorziening heeft. De langetermijnstrategie voor zoetwater (na 2028) is gericht op het behouden van beleidsopties en het benutten van meekoppelkansen, gezien de onzekerheid van klimaatontwikkeling.

Het Nationaal Waterplan 2016–2021 bevat de elementen van de Deltabeslissing Zoetwater voor het rijksbeleid. Er is een gezamenlijk (Rijk en regio) uitvoeringsprogramma, het Deltaplan Zoetwater. Dit Deltaplan gaat in op de inzet (financiële bijdrage) van Rijk en regio voor de korte en lange termijn.

Ten behoeve van het 2e maatregelenpakket zoetwater (waaronder ook de maatregelen n.a.v. de droogte in 2018 vallen, waaraan ook in 2021 uitvoering wordt gegeven) is € 250 miljoen gereserveerd op artikelonderdeel 05.04. Dit betreft een reservering voor een vervolg zoetwatermaatregelpakket voor de periode 2022-2027. Deze middelen dienen om de gevolgen van langdurige droogte en lage rivierafvoer als gevolg van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken.

Tabel 11 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1.000)
     

Realisatie

Vastgestelde begroting

Verschil

 
 

2017

2018

2019

2020

2021

2021

2021

 

Verplichtingen

7.576

5.682

8.420

31.038

37.281

16.160

21.121

1

Uitgaven

11.397

11.739

6.434

15.802

35.173

19.302

15.871

 

2.02 Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

9.327

9.492

4.345

14.268

33.224

15.202

18.022

 

2.02.01 Verkenningen en planuitwerking zoetwatervoorziening

0

0

0

0

0

0

0

 

2.02.02 Realisatieprogramma zoetwatervoorziening

9.327

9.492

4.345

14.268

33.224

15.202

18.022

2

2.03 Studiekosten

2.070

2.247

2.089

1.534

1.949

4.100

‒ 2.151

 

2.03.01 Studie en onderzoekskosten Deltaprogramma

2.070

2.247

2.089

1.534

1.949

4.100

‒ 2.151

3

2.09 Ontvangsten Investeringen in zoetwatervoorziening

0

755

6.893

1.500

92

0

92

 

Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdeel en de verplichtingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.

  • De hogere realisatie op de verplichtingen van € 21,1 miljoen hangt grotendeels samen met de uitgaven. Het verschil heeft betrekking op met name de meerjarige verplichting voor de zoetatermatregelen.

  • De hogere realisatie wordt met name veroorzaakt door de betaling van € 24,6 miljoen voor de impulsregeling Ruimtelijke Adaptatie die nog niet in de begroting 2021 was opgenomen.

    Daarnaast is er een lagere realisatie van € -3,4 miljoen voor de maatregelen IJsselmeerkust doordat de realisatiebesluiten pas in november 2021 zullen plaatsvinden. Betaling zal daarom vervolgens begin 2022 plaatsvinden.

    Vervolgens is er een lagere realisatie van € -2,7 miljoen die voornamelijk veroorzaakt door vertraging van het project Klimaatbestendige Wateraanvoer West Nederland. Voor de verbreding van de watergangen in de Lopikerwaard waren grondaankopen noodzakelijk wat meer tijd kostte dan oorspronkelijk werd voorzien vanwege coronamaatregelen. De onderhandelingen over grondverwerving lagen stil, omdat de benodigde ‘keukentafelgesprekken» niet konden worden gevoerd. Diverse kleinere mutaties van per saldo € -0,5 miljoen.

  • Het saldo wordt veroorzaakt door:

    - Minder uitgezette onderzoeken en ondersteunende advisering dan voorzien voor onder andere klimaatbestendige zoetwatervoorziening hoofdwatersysteem en Nationale watersysteemverkenning en was er sprake van een langere doorlooptijd voor het bewerkstelligen van medefinanciering van externe subsidies en onderzoeken.Verder zorgde corona voor wat vertraging in de uitvoering. Zo is er een kennisdag verplaatst van 2021 naar 2022 en zijn een aantal onderzoeken vertraagd, omdat uitwerking langer duurde dan verwacht. Het betreft onder andere klimaatstatistiek en verbetering module natschade. (€ -0,8 miljoen).

    - De vertraging bij de subsidieregeling bevaarbaarheid jachthavens & vaargeulen IJsselmeer doordat er minder subsidieaanvragen zijn ontvangen bij RVO dan was voorzien (€ -1,4 miljoen).

2.01 Aanleg waterkwantiteit

Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.

2.02 Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

Motivering

Het betreft projecten die de zoetwatervoorziening bevorderen en de kwaliteit waarborgen. Dit zijn maatregelen en voorzieningen van nationaal belang ter voorkoming en waar nodig beperking van waterschaarste en ook ter bescherming of verbetering van de chemische of ecologische kwaliteit van watersystemen, voor zover deze onderdeel uitmaken van opgaven op het gebied van zoetwatervoorziening.

Producten

2.02.01 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma

Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.

Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.

Er zijn momenteel geen projecten verantwoord.

2.02.02 Realisatieprogramma zoetwatervoorziening

Zoetwatermaatregelen van nationaal belang: deze maatregelen hebben als doel huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening te verminderen en Nederland voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van klimaatverandering.

Verspreid over Nederland zijn maatregelen voor zuinig gebruik, vasthouden, bergen en aanvoeren van zoetwater in uitvoering. De uitvoering van deze maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater is grotendeels volgens schema verlopen. Alle zoetwaterregio's en het Rijk (Rijkswaterstaat en het ministerie van IenW) werken aan de afgesproken maatregelen. Ook de drinkwatersector doet investeringen ten behoeve van de toekomstige drinkwatervoorziening. Twee voorbeelden van maatregelen voor een klimaatbestendige zoetwatervoorziening waar in 2021 verder aan is gewerkt: het flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied en de Capaciteitstoename Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland (KWA). In 2021 zijn weer enkele projecten afgerond. Alle maatregelen per regio, in het regionale systeem en het hoofdwatersysteem, staan beschreven in het Deltaprogramma 2022.

Een van de maatregelen die in 2021 is uitgevoerd is de Roode Vaart. Via de Roode Vaart in Zevenbergen wordt een extra aanvoerroute gecreëerd van zoet water voor West-Brabant. Hier is een openwatergang aangelegd tot een mooie brede waterloop, waardoor er veel meer zoetwater naar het achterland kan worden doorgeleid.

Onderdeel van dit budget zijn (incidentele) subsidies en uitkeringen aan andere overheden. In de tabel budgettaire gevolgen bij dit beleidsartikel is in regel 2.02.02 realisatieprogramma zoetwatervoorziening een bedrag van € 46,1 miljoen aan subsidieverplichtingen opgenomen voor de periode 2015–2021. De bedragen hebben betrekking op de verlening van subsidies aan de volgende waterschappen: Stichtse Rijnlanden, Hollandsche Delta, Brabantse Delta, Delfland, Scheldestromen en Rivierenland. Deze maatregelen hebben als doel de huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening te verminderen en Nederland voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van klimaatverandering. Deze begrotingsvermelding vormt de wettelijke grondslag voor de hier bedoelde subsidieverlening(en) als bedoeld in artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.

IenW boekt in de periode 2015–2021 ook een bedrag van in totaal € 74,5 miljoen over naar het Provincie- of Gemeentefonds voor het nemen van zoetwatermaatregelen. Deze middelen dragen ook bij aan het verminderen van huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening en aan het opvangen van mogelijke gevolgen van klimaatverandering. Deze zoetwatermaatregelen van nationaal belang zijn opgenomen in het Deltaplan Zoetwater.

Tabel 12 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 

Kasbudget 2021

Projectbudget

Openstelling

Toelichting

Projectomschrijving

begroting2021

realisatie

verschil

begroting2021

huidig

begroting2021

huidig

 

Projecten Nationaal

        

Deltaplan zoetwater

14

7

‒ 7

76

70

2021

2024

 

Impuls ruimtelijke adaptie

 

25

25

 

205

  

1

Zoetwater maatregelen

 

1

1

 

25

  

2

Projecten Noordwest-Nederland

        

Marker wadden

 

1

1

 

1

   

Projecten Zuidwest-Nederland

        

Ecologische Maatr. Markermeer

0

0

0

10

10

2021/2022

2021/2022

 

Besluit Beheer Haringvlietsluizen

1

1

0

83

84

2018/2029

2018/2029

3

afrondingen

 

‒ 2

‒ 2

     

Programma realisatie

15

33

18

169

395

   

begroting (DF 2.02.02)

15

33

18

     

Toelichting

  • In 2021 is de impulsregeling Ruimtelijke Adaptatie van start gegaan, waarvoor van € 24,6 miljoen is gerealiseerd die nog niet in de begroting 2021 was opgenomen.

  • Realisatieprojecten waaraan uitvoering is gegeven in 2021 zijn onder andere: Robuuste inlaat Roode Vaart (Waterschap Brabantse Delta), Klimaatbestendige WaterAanvoervoorzieningen (Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden), optimalisatiemaatregelen Brielse Meer (Waterschap Hollandse Delta) en Krekenvisie en gebiedsproces in de PAN polders, oftewel Prins-Hendrik, Auvergne en Nieuw-Vossemeer (Waterschap Brabantse Delta).

  • In 2018 is het project Kierbesluit officieel in werking getreden. Aan dit project is toegevoegd het lerend implementeren van het Kierbesluit. De komende jaren zal het Kierbesluit door middel van ‘lerend implementeren’ stapsgewijs worden ingevoerd. Daarbij wordt praktijkkennis over zoutverspreiding opgedaan en de visintrek geoptimaliseerd. Het lerend implementeren heeft een looptijd tot en met 2029.

2.03 Studiekosten

Motivering

Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van zoetwatervoorziening.

Producten

Studie- en onderzoekskosten Deltaprogramma

Op dit onderdeel van de begroting staan de studie- en onderzoekskosten ten behoeve van het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) die betrekking hebben op zoetwatervoorziening.

  • Zoetwatervoorziening: Het zorgen voor de benodigde kennis om de adaptatiepaden zoals beschreven in het Deltaprogramma voor zoetwater verder te onderbouwen en te ontwikkelen. In 2021 wordt het besluit over de voorkeursmaatregelen genomen, mede op basis van de in beeld gebrachte hydrologische en economische effecten

  • IJsselmeer peilbeheer en Friese IJsselmeerkust: Het nieuwe peilbesluit maakt het mogelijk dat het waterpeil aan het einde van de zomer enkele weken vroeger dan voorheen kan worden verlaagd. Dit heeft positieve effecten op de ecologie, maar kan tot gevolg hebben dat de jachthavens minder goed toegankelijk worden. Daarom is in een subsidieregeling Bevaarbaarheid IJsselmeer opgesteld, waarmee de extra kosten van het baggeren kunnen worden gecompenseerd. De resultaten van monitoring en evaluatie van effecten van het geactualiseerde peilbesluit, hebben tot dusver niet geleid tot aanpassingen van het beheerprotocol. De provincie Fryslân heeft in 2021 de uitwerking van maatregelenpakketten voor een vijftal deelgebieden afgerond teneinde de Friese IJsselmeerkust robuuster te maken, waarbij een koppeling wordt gemaakt met regionaal gefinancierde maatregelen op het gebied van recreatie en natuur- en landschapsbeleving. Uiterlijk in 2024 zullen de maatregelenpakketten zijn uitgevoerd.

Licence